Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli – Partia Pracy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z MPLA)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli – Partia Pracy (Movimento Popular de Libertação de Angola – Partido do Trabalho) – partia polityczna w Angoli powstała w 1956 roku jako ruch wyzwoleńczy. W 1975 roku ogłosiła niepodległość kraju, od tamtej pory pozostaje formacją rządową.

Lewica – określa różne partie polityczne, w zależności od podziału sceny politycznej w danym kraju. Zwyczajowo określenie to stosuje się do sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównym założeniem lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.Rewolucja goździków (port. Revolução dos Cravos) – wojskowy zamach stanu w Portugalii, który doprowadził do obalenia dyktatury następcy António Salazara – Marcelo Caetano. Nazwa pochodzi stąd, że żołnierzom w lufy karabinów wkładano goździki. Rewolucja oprócz obalenia Caetano przyniosła dekolonizację portugalskich posiadłości w Afryce i Azji. Wydarzenia te zapoczątkowały burzliwy proces demokratyzacji systemu politycznego w tym kraju.

Historia[ | edytuj kod]

Utworzenie i początki partii[ | edytuj kod]

Partia została założona w 1956 roku z połączenia dwóch mniejszych organizacji nacjonalistycznych. W skład MPLA weszła założona w 1953 roku Partia na rzecz Zjednoczonej Walki Afrykańczyków w Angoli i Angolska Partia Komunistyczna założona w 1955. Na czele zjednoczonej organizacji stanęli działacze tacy jak: Mário Andrade, Ilidio Machado i Lúcio Lara. Początkowo działała nielegalnie, a jej kierownictwo znajdowało się na emigracji w Kongo. Skupiała różne grupy etniczne, jednak poparcie opierała na plemieniu Mbundu a centrum działalności było miasto Luanda. Głosiła hasła niepodległościowe i lewicowe. W 1960 roku zawarła umowę o współpracy ze Związkiem Ludności Angoli (organizacja została później przemianowana na Narodowy Front Wyzwolenia Angoli, w skrócie FNLA).

Wojna o niepodległość Angoli – konflikt trwający od 1961 do 1974 w Angoli, zakończony wyparciem Portugalczyków, oraz niepodległością Angoli. Z wojskami portugalskimi starły się przede wszystkim trzy największe grupy partyzanckie - Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli, UNITA i Narodowy Front Wyzwolenia Angoli. Rebelianci poparci zostali przez kraje takie jak Kuba, Kongo, Jugosławia, Bułgaria, Libia, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Stany Zjednoczone Ameryki, Jugosławia, Zair, Algieria, Tanzania, Zambia, Tunezja, Chiny i Szwecja.Angola (Republika Angoli - República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, członek Unii Afrykańskiej. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Kongiem oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.

Wojna o niepodległość[ | edytuj kod]

Do pierwszej akcji militarnego MPLA doszło 4 lutego 1961 roku. Wtedy to bojownicy w odwecie za masakry Angolczyków dokonywane przez Portugalię zaatakowali posterunek sił porządkowych i więzienie „São Paulo” w Luandzie. W nieudanej akcji zginęło około 40 bojowników MPLA. Od tamtego czasu wraz z FNLA i Narodowym Związku na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA) walczyła z Portugalczykami w wojnie o niepodległość. W 1962 roku liderem partii został Agostinho Neto. Polityk zastąpił na tym stanowisku Viriato da Cruza. MPLA pod wodzą Neto przyjęła program niepodległej Angoli zakładający wprowadzenie systemu demokratycznego, równości rasowej, nacjonalizacji i likwidacji zagranicznych baz wojskowych.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Luanda – stolica i największe miasto Angoli, położone w północno-zachodniej części kraju nad Oceanem Atlantyckim. Ludność: 2,7 mln mieszk. (2003), zespół miejski 4,1 mln mieszk. (2004). W 2008 roku uznana za najdroższe miasto świata.

W 1965 roku przywódca MPLA spotkał się z rewolucjonistą Ernesto Guevarą, wynegocjował u niego kubańską pomoc w postaci doradców wojskowych. MPLA w różnych okresach czasu otrzymało ponadto wsparcie zaopatrzeniowe ze strony Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Czechosłowacji, Związku Radzieckiego, Szwecji, Libii, Tanzanii, Sudanu i Somalii.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).José Eduardo dos Santos (ur. 28 sierpnia 1942 w Luandzie) – polityk angolski, od 1979 sprawuje urząd prezydenta Angoli i Przewodniczącego Rady Rewolucyjnej.

Jeszcze w trakcie wojny o niepodległość zdarzało się jej uczestniczyć w starciach z innymi organizacjami wyzwoleńczymi. Walki rozpoczęły się, gdy oddział FNLA rozbił jeden z oddziałów MPLA, po czym wziął do niewoli a następnie zabił 21 żołnierzy tej formacji. W 1972 roku Organizacja Jedności Afrykańskiej dążąc do zatrzymania walk wewnętrznych wymusiła na MPLA i FNLA powołanie wspólnej Rady Wyzwolenia Angoli z Holdenem Roberto na czele. Powołanie Rady nie zatrzymało jednak wzajemnych animozji. Także UNITA prowadziła zbrojne akcje przeciw MPLA, a nawet wchodziła w sojusze z Portugalczykami w celu zwalczania oddziałów tej organizacji.

Kenia (Kenya, Republika Kenii, ang. Republic of Kenya, sua. Jamhuri ya Kenya) – państwo we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Państwo graniczy od północy z Somalią, Etiopią i Sudanem Południowym, od zachodu z Ugandą, a od południa z Tanzanią. Stolicą Kenii jest Nairobi.Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.

Na początku lat 70. MPLA zostało zaatakowane (wydarzenie to było częścią południowoafrykańskiej wojny granicznej) przez apartheidowski rząd RPA, wskutek czego oddziały grupy musiały częściowo wycofać się na teren Konga. Południowoafrykańska interwencja spowodowana była wsparciem MPLA dla SWAPO, czyli organizacji niepodległościowej znajdującej się pod okupacją RPA kolonii - Namibii. W 1973 roku doszło do secesji grupy członków MPLA, którzy utworzyli odrębne oddziały liczące 1500 partyzantów. Tym samym MPLA straciło na jakiś czas wsparcie ze strony ZSRR (do czasu ponownego zjednoczenia grupy). MPLA zyskało natomiast dzięki prezydentowi Tanzanii wsparcie Chin, które udzielały pomocy MPLA do 1973 roku (po czym rozpoczęły wspieranie konkurencyjnej FNLA a następnie UNITA).

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Apartheid (z języka afrikaans od apart = osobno i sufiksu -heid) – teoria głosząca konieczność osobnego rozwoju społeczności różnych ras, a także bazujący na tej teorii system polityczny panujący w Republice Południowej Afryki do połowy lat 90. XX wieku, oparty na segregacji rasowej.

W 1974 roku walki zakończył się na skutek rewolucji goździków w Portugalii - rząd rewolucyjny zapowiedział niepodległość Angoli. Przywódcy MPLA, UNITA i FNLA spotkali się ze sobą w Kenii 5 stycznia 1975 roku i zgodzili się zatrzymać walki między sobą. Utworzono też koalicyjny rząd przejściowy. Rząd koalicyjny natomiast szybko rozpadł się na skutek konkurencji między poszczególnymi frakcjami. W lipcu ponownie doszło do walk między frakcjami antykolonialnymi, władze w stolicy przejęła najsilniejsza MPLA, która utworzyła tam własny rząd i powołała do życia Ludową Republikę Angoli. Do MPLA należała jednopartyjna władza, a Agostinho Neto został w republice ludowej prezydentem.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Wojna domowa w Angoli – konflikt trwający od 1975 do 2002 w Angoli, zakończony zwycięstwem rządu MPLA. Z wojskami rządowymi starły grupy partyzanckie - UNITA i Narodowy Front Wyzwolenia Angoli a także regularna armia RPA i Zairu. Rebeliantów wsparły też Chiny oraz Stany Zjednoczone Ameryki.

W niepodległym kraju[ | edytuj kod]

Ludowa Republika Angoli nie została uznana przez konkurencyjne FNLA i UNITA. Obie organizacje rozpoczęły z rządem wojnę domową. Kampania rebeliancka wsparta została przez rząd Zairu, RPA i Stany Zjednoczone. RPA (na prośbę rebeliantów) i Zair wysłały swoje wojska na teren Angoli, Stany Zjednoczone z kolei udzielały powstańcom wsparcia zaopatrzeniowego (robiły to ze względu na lewicowy charakter rządu MPLA). Z konfliktu jako pierwsza wycofała się FNLA, która została zmuszona do tego w drugiej połowie lat 70.. Do stycznia-marca 1976 roku siły republiki ludowej opanowały większość kraju, zmuszając przy tym siły RPA i Zairu do wycofania się z kraju. W tym samym roku rządzona przez MPLA republika ludowa została przyjęta do ONZ i OJA.

Mbundu - grupa etniczna w Angoli, licząca w 1992 roku 2,3 miliona osób. Lud ten posługuje się językiem mbundu z rodziny bantu H 20. Nie należy go mylić z ludem Owimbundu, mówiącym językiem umbundu z rodziny bantu R 10. Między XIV a XVII wiekiem Mbundu tworzyli potężne państwo Ndongo w obszarze dorzecza rzek: Kuanza, Dande i Kuango. Tradycyjnie wyznają religie animistyczne, obecnie także chrześcijaństwo. Zajmują się rolnictwem, chowem zwierząt i handlem. W ich strukturze społecznej przeważają rody matrylokalne i matrylinearne.Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

W polityce zagranicznej MPLA prowadziła politykę współpracy z Kubą i ZSRR oraz tzw. państwami frontowym Afryki Południowej. W 1977 roku przyjęła doktrynę marksizmu i dodała do swojej nazwy człon Partia Pracy. W tym samym roku doszło do nieudanej próby zamachu stanu ministra spraw wewnętrznych, Nito Alvesa. Minister odrzucał umiarkowaną linię prezydenta Neto (ewolucyjny socjalizm, niezaangażowanie, równość praw wszystkich ras). Zamach nie udał się a w jego wyniku wyrzucono z partii rządzącej twardogłowych i proradzieckich działaczy. Po śmierci Neto w 1979 roku, władzę w państwie i partii objął José Eduardo dos Santos. Nowy lider stopniowo odchodził od marksizmu i nawiązywał bliższe relacje z Zachodem.

Zair (fr. Zaïre), Republika Zairu (République du Zaïre) – nazwa Demokratycznej Republiki Konga pod rządami prezydenta Mobutu Sese Seko, obowiązująca od 27 października 1971 roku do 17 maja 1997, używana także w odniesieniu do całego okresu jego rządów w państwie, od 24 listopada 1965 roku.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

W 1990 zrezygnowała z marksizmu i przyjęła wolny rynek jako doktrynę gospodarczą. W 1991 roku doszło do reform, na mocy których w Angoli wprowadzono system wielopartyjny. Rok później odbyły się wielopartyjne wybory. W wyborach prezydenckich zwyciężył dos Santos, który wygrał je mając 1 953 335 głosów (49,57%). W wyborach parlamentarnych w 1992 roku partia uzyskała 2 124 126 głosów (53,74%, 129 mandaty). Wyborów nie uznała UNITA, która kontynuowała walkę z rządem aż do 2002 roku, gdy siły rebelianckie zostały pokonane przez rząd. W roku 2008 MPLA wygrała zdecydowanie wybory parlamentarne – otrzymując 82% oddanych głosów. Wybory zostały uznane przez międzynarodowych obserwatorów. Współcześnie partia reprezentuje program socjaldemokratyczny

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций Organizacyja Objedinionnych Nacyj, arab. الأمم المتحدة al-Umam al-Muttahida, chiń. 联合国 Liánhéguó), ONZ – uniwersalna (z wyjątkiem narodów niereprezentowanych) organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.Namibia (Republika Namibii, ang. Republic of Namibia, afrik. Republiek van Namibië, niem. Republik Namibia) – państwo w południowo-zachodniej Afryce, leżące nad Oceanem Atlantyckim (długość wybrzeża – 1572 km). Graniczy z Angolą (długość granicy 1376 km), Botswaną (1360 km), RPA (967 km) oraz Zambią (233 km). Do 1968 Namibia funkcjonowała pod nazwą Afryka Południowo-Zachodnia.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-06-15].
  2. Popular Movement for the Liberation of Angola (ang.). britannica.com.
  3. Shadle, Robert; James Stuart Olson (1991). Historical Dictionary of European Imperialism. s. 26–27.
  4. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945. s. 2, 8–11, i 57.
  5. Oyebade, Adebayo O (2006). Culture And Customs of Angola. s. XI.
  6. Africa Year Book and Who's who. 1977. s. 238.
  7. Tvedten, Inge (1997). Angola: Struggle for Peace and Reconstruction. s. 29–36.
  8. Angola. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-06-15].
  9. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States' Policy Towards Angola Since 1945. s. 5–6.
  10. Walker, John Frederick (2004). A Certain Curve of Horn: The Hundred-Year Quest for the Giant Sable Antelope of Angola. s. 146–148.
  11. Kręta droga do niepodległości Angoli. Wojna z kolonizatorem przeplatana bratobójczą walką (pol.). historia.wp.pl.
  12. Abbott, Peter; Manuel Ribeiro Rodrigues (1988). Modern African Wars: Angola and Mozambique, 1961–74. s. 10.
  13. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945.s. 9–10.
  14. Nzongola-Ntalaja, Georges; Immanuel Maurice Wallerstein (1986). The Crisis in Zaire. s. 193–194.
  15. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945. s. 9–10.
  16. Gebril, Mahmoud (1988), Imagery and Ideology in U.S. Policy Toward Libya 1969–1982, s. 70
  17. Tor Sellström Sweden and National Liberation in Southern Africa: Solidarity and assistance, 1970-1994 s. 131, 2002
  18. George, Edward (2005). The Cuban Intervention In Angola, 1965–1991: from Che Guevara to Cuito Cuanavale. s. 10, 46 and 289.
  19. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945. s. 2, 8–11 o 57.
  20. Walker, John Frederick (2004). A Certain Curve of Horn: The Hundred-Year Quest for the Giant Sable Antelope of Angola. s. 146.
  21. Nzongola-Ntalaja, Georges; Immanuel Maurice Wallerstein (1986). The Crisis in Zaire. s. 194.
  22. Rothchild, Donald S. (1997). Managing Ethnic Conflict in Africa: Pressures and Incentives for Cooperation. s. 115–116.
  23. Stearns, Peter N.; William Leonard Langer (2001). The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged. s. 1065.
  24. Wright, George (1997). The Destruction of a Nation: United States Policy Towards Angola Since 1945. s. 2, 8–11 i 57.
  25. George, Edward (2005). The Cuban Intervention in Angola, 1965–1991: From Che Guevara to Cuito Cuanavale. s. 127–128.
  26. Yves Santamaria, Afrokomunizmy: Etiopia, Angola, Mozambik (tłum. Wojciech Gilewski) w: Czarna księga komunizmu, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001, ​ISBN 83-7180-326-5​, s. 652.
  27. Celia W. Dugger: Governing Party in Angola Wins Election in a Landslide, Official Results Show (ang.). W: New York Times [on-line]. 2008-09-09. [dostęp 2008-09-15].
  28. Santos, Hélia (2008), "MPLA (Angola)", A Historical Companion to Postcolonial Literatures – Continental Europe and its Empires (Edinburgh University Press), s. 480
Nacjonalizacja – akt przejęcia przez państwo prywatnego mienia. W rzadkich przypadkach może to być również przejęcie mienia należącego do samorządu. Nie należy mylić nacjonalizacji, która jest stosowana wobec określonej kategorii mienia lub osób, z wywłaszczeniem, które dotyczy konkretnej osoby i konkretnej sprawy.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.




Warto wiedzieć że... beta

Republika Kuby (nazwa oficjalna República de Cuba) – państwo w Ameryce Środkowej położone na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Państwo to składa się z wyspy o nazwie Kuba oraz szeregu otaczających ją mniejszych wysepek, z których największą jest Isla de la Juventud. Stolicą Kuby jest Hawana, a największe miasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.
Socjaldemokracja – lewicowy ruch społeczny wywodzący się z ruchu robotniczego, który za główny cel stawia sobie budowę ustroju i społeczeństwa socjalistycznego drogą demokratycznych reform.
Sudan – państwo, położone w północno-wschodniej części Afryki nad Morzem Czerwonym. Do 9 lipca 2011 roku, był największym państwem w Afryce. Po secesji południowej części, spadł na trzecie miejsce ustępując miejsca Algierii i DRK.
Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
Ernesto Rafael Guevara de la Serna, znany powszechnie jako Che Guevara, posługujący się pseudonimem Fernando Sacamuelas (ur. 14 czerwca 1928 w Rosario, zm. 9 października 1967 w La Higuera) – pisarz argentyński, rewolucjonista, dowódca lewicowych oddziałów partyzanckich w Kongu, Kubie, Boliwii, jedna z głównych postaci rewolucji kubańskiej.
Partia polityczna ("partia" od łac. pars, część) – dobrowolna organizacja społeczna o określonym programie politycznym, mająca na celu jego realizację poprzez zdobycie i sprawowanie władzy lub wywieranie na nią wpływu.
Wybory parlamentarne w Angoli – odbyły się 5 i 6 września 2008. W ich wyniku został wyłoniony 220-osobowy skład Zgromadzenia Narodowego. Były to pierwsze od 1992 roku wybory parlamentarne, które doprowadziły do wybuchu drugiej fazy wojny domowej w Angoli zakończonej w 2002 roku.

Reklama