• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Lubeka



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Układ Warszawski (oficjalna nazwa: Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej ang. Warsaw Pact ros. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи) – sojusz polityczno-wojskowy państw tzw. bloku wschodniego z dominującą rolą ZSRR. Formalnie powstał na podstawie Deklaracji Bukaresztańskiej, jako odpowiedź na militaryzację tzw. Niemiec Zachodnich i włączenie ich w strukturę NATO, a sankcjonował istniejące od zakończenia II wojny światowej podporządkowanie poszczególnych państw i ich armii ZSRR.Demokracja – ustrój polityczny i forma sprawowania władzy, w których źródło władzy stanowi wola większości obywateli (sprawują oni rządy bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawicieli).
    Gospodarka[ | edytuj kod]

    W mieście rozwinął się przemysł stoczniowy, maszynowy, drzewny, chemiczny, ceramiczny oraz spożywczy.

    Historia[ | edytuj kod]

    Henryk Lew z drugą żoną Matyldą Angielską (1188)
    Fryderyk I Barbarossa

    Pierwsze osadnictwo[ | edytuj kod]

    Na terenie miasta oraz w jego bezpośredniej okolicy znajdują się liczne ślady osadnictwa z wczesnego neolitu, m.in. dobrze zachowane grobowce megalityczne, na przykład grobowiec w dzielnicy St. Jürgen (niem. Großsteingrab bei Blankensee) czy grobowiec w Waldhusen (niem. Großsteingrab Waldhusen).

    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Adam z Bremy, Adam Bremeński (ur. ok. 1050, zm. po 1081) – niemiecki kronikarz i geograf, piszący po łacinie. Przybył do Bremy w 1068 roku aby napisać historię "Hamburga i ziem północnych" (północnej Europy).

    Osadnictwo słowiańskie[ | edytuj kod]

    Pieczęć miasta Lubeki (ok. 1280)
    Lubeckie guldeny (1341)
     Osobny artykuł: Liubice.

    Osadnictwo słowiańskie na wschodnich terenach Holsztynu datuje się na VIII wiek, kiedy to zamieszkujące wcześniej te ziemie plemiona germańskie udały się na zachód, a na ich miejsce napłynęły plemiona słowiańskie. Powstała w czasach Karola Wielkiego osada Liubice leżała na północ od Altstadtinsel na dzisiejszej wyspie Teerhofinsel, w pobliżu miejsca, gdzie rzeka Schwartau wpada do Trave. Od X wieku Liubice były najważniejszą poza Oldenburgiem (Starogrodem) osadą Obodrytów, prowadzących częste spory z Wieletami (Liutizen). Dlatego też najprawdopodobniej już wtedy Liubice posiadały silny system umocnień.

    Post – dobrowolne powstrzymanie się od jedzenia w ogóle, lub od spożywania pewnych rodzajów pokarmów (np. mięsa), przez określony czas. Pości się przede wszystkim z przyczyn religijnych.Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), czasem określany również jako hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, trudna do jednoznacznego uplasowania na klasycznej osi prawica-lewica. Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w totalitarnych Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945.

    Pierwsza wzmianka o Liubicach pochodzi z 1076 roku z przekazu Adama z Bremy, który wspominał również o ukamienowaniu przez Słowian przeora klasztoru benedyktyńskiego Ansverusa w Einhaus. W roku 1093 władzę nad Obodrytami objął nakonida Henryk Gotszalkowic, który bił własną monetę a Liubice uczynił swoją rezydencją. Po jego śmierci w 1127 roku osada została spalona przez sympatyzujących z Germanami Ranów, a ostateczne zniszczona w trakcie walk pomiędzy Słowianami w 1138 roku.

    Podatek – obowiązkowe świadczenie pieniężne pobierane przez związek publicznoprawny (państwo, jednostka samorządu terytorialnego) bez konkretnego, bezpośredniego świadczenia wzajemnego. Zebrane podatki są wykorzystywane na potrzeby realizacji zadań publicznych.Cło – opłata pobierana przez państwo w związku z przemieszczaniem towarów przez granicę celną (powszechnie stosuje się cła importowe, niemniej w niektórych państwach ocleniu podlega również eksport i tranzyt).

    Kolonizacja niemiecka[ | edytuj kod]

    W 1143 Adolf II Holsztyński założył nową osadę – Liubice – w miejscu dawnego grodu słowiańskiego na wzgórzu Buku (Bucu) pomiędzy rzekami Trave a Wakernitz. Lubeka była pierwszym portem niemieckim na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, w którym kupcy mogli prowadzić działalność na mocy prawa niemieckiego. Adolf II zbudował zamek oraz wał obronny, o których wspomina Helmold w 1147.

    Pokój westfalski – wielostronny układ kończący wojnę trzydziestoletnią 1618-1648, zawarty 24 października 1648 między Rzeszą Niemiecką a Francją (w której małoletniego Ludwika XIV zastępował w rządach pierwszy minister, kardynał Jules Mazarin) i jej sojusznikami w Münsterze oraz między Habsburgami a Szwecją w Osnabrück. Jeden z najbardziej znaczących traktatów międzynarodowych w historii nowożytnej Europy.Ryga (łot. Rīga, niem. Riga, lit. Ryga, est. Riia, liw. Rīgõ, fin. Riika, jidysz ריגע, Rige, ros. Рига, Riga, ukr. Рига, Ryha) – stolica Łotwy, miasto położone nad rzeką Dźwiną w pobliżu jej ujścia do Bałtyku w Zatoce Ryskiej. Jest głównym ośrodkiem gospodarczo-przemysłowym, komunikacyjnym (port morski, lotniczy i węzeł kolejowy Ryga Centralna), kulturalnym i naukowym kraju. Posiada liczne zabytki, w tym jeszcze z czasów średniowiecza. Jest wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO. Stanowi jedno z największych w Europie skupisk architektury secesyjnej.

    W 1158 roku Adolf II musiał poddać Lubekę Henrykowi Lwu, księciu Saksonii i Bawarii, którego miasto handlowe Bardowick, położone mniej korzystnie na południe od Lubeki, nie mogło sprostać konkurencji ośrodka Adolfa II. Z początku Henryk Lew zażądał, by Adolf II płacił mu połowę zysków przynoszonych przez Lubekę. Po odmowie Adolfa II Henryk Lew zabronił Lubece handlu dalekosiężnego. W 1157 osadę strawił pożar, a kupcy przenieśli się do Ratzeburga, którego niekorzystne położenie uniemożliwiało rozwój handlowy. Ostatecznie Adolf II uległ naciskom Henryka Lwa, który w 1159 odbudował port i osadę, której wkrótce nadano prawa miejskie. Rok później do Lubeki przeniesiono z Oldenburga siedzibę biskupstwa.

    Zimna wojna – trwający w latach 1947-1991 stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy ZSRR i państwami satelitarnymi ZSRR skupionymi od 1955 w Układzie Warszawskim a także państwami pozaeuropejskimi pod hegemonią ZSRR (określanych jako blok komunistyczny, lub wschodni), a państwami niekomunistycznymi skupionymi od 1949 w NATO i paralelnych blokach obronnych (SEATO, CENTO) - pod politycznym przywództwem Stanów Zjednoczonych (określanych jako blok zachodni). Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń obu bloków militarnych wywołany polityką ZSRR dążącego do rozszerzania zasięgu jego światowej ekspansji terytorialnej i narzucania siłą ustroju komunistycznego i kontrakcją USA i jego sojuszników w tej sprawie.Fryzja (nid. Friesland, fryz. Fryslân, płnfryz. Fresklun lub Friislon, wschfryz. Fräislound, niem. Friesland) – kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, wzdłuż wybrzeża Morza Północnego. Obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii.

    Rok 1160, w którym Lubeka otrzymała prawa miejskie w oparciu o prawo miejskie miasta Soest (niem. Soester Stadtrecht), uważany jest przez historyków za początek tzw. hanzy kupców (niem. Kaufmannshanse) w odróżnieniu od późniejszej hanzy miast (niem. Städtehanse). Połączenie transportu lądowego oraz wodnego w rękach jednej organizacji przyczyniło się do osiągnięcia przewagi handlowej Hanzy w rejonie Morza Północnego i Bałtyckiego. Hanza przejęła wiele szlaków morskich, a zarazem kontaktów handlowych od Fryzyjczyków, Saksończyków, Anglików i Skandynawów. Z czasem stała się doskonale prosperującym kartelem, skutecznie eliminując z rynków Europy północnej konkurencyjne miasta nie będące jej członkami. Jednym ze sposobów pozwalających na podporządkowanie sobie partnerów handlowych i konkurencyjnych przewoźników było zawieranie tzw. umów pomiędzy równouprawnionymi partnerami. Na przykład wydany przez Henryka Lwa przywilej artlenburski z 1160 zrównywał prawa kupców z Lubeki z prawami kupców gotlandzkich, którzy zajmując dominującą pozycję w handlu w strefie Morza Bałtyckiego, wzbraniali się przed uznaniem praw Lubeczan. Henryk Lew nadał więc Gotlandczykom prawa identyczne z tymi, jakie Gotlandia przyznała Lubeczanom. Na skutek tego kupcy z Visby mogli zwozić swoje towary do Lubeki, ale nie mogli ich wysyłać w głąb lądu.

    Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 także książę Czech jako Bolesław IV, książę Polski od 992 roku.Fryderyk I Barbarossa (Rudobrody) (ur. ok. 1125, zm. 10 czerwca 1190) – z dynastii Hohenstaufów, syn księcia Szwabii - Fryderyka II i księżniczki Judyty, córki księcia Bawarii Henryka IX Czarnego (zm. 1126) z rodu Welfów, konkurencyjnego w tamtym okresie wobec Hohenstaufów. Po śmierci ojca (1147) przyjął tytuł księcia Szwabii (jako Fryderyk III), 4 marca 1152 został wybrany na króla niemieckiego, a 18 czerwca 1155 został koronowany na Świętego Cesarza Rzymskiego. W latach 1154–1186 był również królem Włoch. W swych rządach wzorował się na najważniejszych cesarzach, między innymi Justynianie I Wielkim i Karolu Wielkim.

    W tym czasie za sprawą Helmolda z Bosau oraz jego następcy Arnolda z Lubeki powstała kronika Kronika Słowian opisująca historię ówczesnych północno-wschodnich Niemiec.

    Po upadku Henryka Lwa, Lubeka przeszła pod panowanie cesarza Fryderyka Barbarossy (1180), który w 1181 oddał księstwo Pomorza w lenno księciu szczecińskiemu Bogusławowi I. W tenże sposób księstwo zyskało status wyłącznie zależnego od Rzeszy i cesarza. Późniejszy przywilej Barbarossy z 1188 zapewnił jedność terytorialną i umożliwił prowadzenie handlu.

    Chrystian II zwany Okrutnym (ur. 1 lipca 1481 w Nyborgu, zm. 25 stycznia 1559 w Kalundborgu) – król Danii i Norwegii 1513–1523 oraz Szwecji 1520–1521 z dynastii oldenburskiej.Einhaus - gmina w Niemczech w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, w powiecie Herzogtum Lauenburg, wchodzi w skład urzędu Lauenburgische Seen..

    Do 1192 Lubeka pozostawała pod panowaniem książąt saskich. Przez krótki okres między 1192 a 1201 miastem ponownie władali książęta holsztyńscy. W 1201 roku Lubekę po Holsztynie, Dithmarschen i Ratzeburgu zajął król Danii Kanut VI. W 1217 miasto i zamek zostały przejęte przez brata Kanuta VI Waldemara II Zwycięskiego. Po klęsce Danii w bitwie pod Bornhöved w 1227 roku zamek został zamieniony w klasztor, do którego sprowadzili się dominikanie.

    Wał obronny – budowla ziemna w kształcie podłużnego nasypu o różnym profilu, wzniesiona sztucznie z ziemi, kamieni, piasku itp. stanowiąca podstawowy element fortyfikacji do końca XIX w. Stosowany był we wszystkich systemach obronnych, pełnił rolę zarówno przeszkody, jak i stanowiska. Jego zasadnicze części to stopa, stoki (wewnętrzny i zewnętrzny) i korona. Na koronie nasypywano (nadbudowywano) przedpiersie, które umożliwiało stworzenie stanowisk obronnych np. strzeleckich. Rewolucja listopadowa w 1918 (niem. Novemberrevolution) – całokształt wystąpień o charakterze rewolucyjnym w Niemczech, w roku 1918.

    Liga hanzeatycka[ | edytuj kod]

    Lubeka, kolorowa litografia książkowa, XIV w.
    Koga hanzeatycka z 1380 r., Niemieckie Muzeum Żeglugi w Bremerhaven
    Waldemar IV Atterdag
    Szlaki handlowe ligi hanzeatyckiej

    Nadany jeszcze przez Henryka Lwa statut rady miejskiej powoływał 24-osobową radę miasta, niezależną od księcia. W radzie zasiadali przedstawiciele zrzeszeń kupieckich, którzy wybierali maksymalnie czterech burmistrzów spośród swoich członków. W ten sposób w radzie zasiadali wyłącznie przedstawiciele najbardziej wpływowych rodzin kupieckich, w myśl zasady jedna rodzina – jeden reprezentant w radzie miejskiej. Model ten pozostał praktycznie niezmieniony do XIX wieku.

    Synagoga w Lubece (niem. Synagoge in Lübeck) – synagoga znajdująca na terenie Starego Miasta w Lubece przy St.-Annen-Straße 13, pomiędzy kościołem św. Idziego i dawnym klasztorem św. Anny.Saksonia, Wolny Kraj Saksonia (łac. Saxonia; niem. Freistaat Sachsen; górnołuż. Swobodny stat Sakska; dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Stolicą jest Drezno. Obecnie niewielki skrawek historycznej Saksonii znajduje się w Polsce, w województwie dolnośląskim (okolice Bogatyni). Republika Saksonii jest spółką prawa publicznego. Reprezentuje ją premier Stanislaw Tillich.

    Na początku XIII wieku nastąpił gwałtowny rozwój Lubeki jako centralnego ośrodka transportu morskiego, głównie w dużej mierze za sprawą kolonizacji niemieckiej na wschodzie Europy. Miasto stało się głównym portem obsługującym niemieckich kolonizatorów udających się do Liwonii. Byli to członkowie zakonu krzyżackiego, który za rządów wielkiego mistrza Hermanna von Salzy szybko zyskiwał na znaczeniu politycznym. Złota Bulla z Rimini z marca 1226 wydana przez cesarza Fryderyka II, który uznawał się za uniwersalnego władcę chrześcijańskiej Europy (w tym i Polski), nadawała Krzyżakom prawa do wszystkich ziem, jakie zdobędą podczas misji w Prusach.

    Szlezwik-Holsztyn (niem. Schleswig-Holstein, dolnoniem. Sleswig-Holsteen, fryz. Slaswik-Holstiinj, duń. Slesvig-Holsten) – najbardziej na północ wysunięty kraj związkowy Niemiec. Dawna nazwa w języku angielskim to Sleswick-Holsatia (obecnie używa się nazwy niemieckiej). Stolicą jest Kilonia (Kiel). Obecny premier Szlezwika-Holsztynu to Torsten Albig.Składy soli w Lubece (niem. Salzspeicher) – grupa spichlerzy w Lubece, wzniesionych w duchu renesansowej oraz barokowej architektury ceglanej nad brzegiem rzeki Obertrave, naprzeciwko Bramy Holsztyńskiej.

    14 czerwca 1226 roku Fryderyk II nadał Lubece przywilej wolnego miasta Rzeszy (specialis civitas et locus imperii), który oznaczał, że miasto podlegało bezpośrednio cesarzowi. Główną korzyścią płynącą z tego przywileju było prawo do samodzielnego pobierania podatku oraz cła, a także prawo do odrębnego sądownictwa. Rozwój miasta nabrał przyspieszenia, również za sprawą nowego typu statku tzw. kogi, który pozwalał na transport znacznie większych ładunków niż dotychczas.

    Śledź oceaniczny, śledź atlantycki, śledź pospolity, śledź (Clupea harengus) – gatunek ławicowej ryby morskiej z rodziny śledziowatych.Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.

    Zagrożenie ze strony Danii zostało zażegnane po zwycięskiej obronie w bitwie pod Bornhøved, kiedy połączone siły Bremy, Lubeki i Hamburga pokonały wojska Waldemara II. W 1243 Lubeka zawarła przymierze handlowe z Hamburgiem, do którego dołączyły wkrótce inne miasta regionu: Brunszwik, Lüneburg, Magdeburg i Kolonia. To nieformalne zrzeszenie miast pod przewodnictwem Lubeki dało początek związkowi miast, tzw. Hanzie (niem. Städtehanse). Wkrótce Lubeka stała się głównym portem Hanzy (zwano ją nawet królową hanzy – Königin der Hanse), a przez to najważniejszym miastem handlowym ówczesnej Europy północnej. W 1340 cesarz Ludwik IV Bawarski nadał Lubece prawo bicia monet (niem. Goldmünzrecht). W 1356 w Lubece miał miejsce pierwszy zjazd członków Hanzy.

    Termin zjednoczenie Niemiec (niem. Deutsche Wiedervereinigung) – oznacza przyłączenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej oraz Berlina Zachodniego do Republiki Federalnej Niemiec. Zjednoczenie Niemiec stało się faktem 3 października 1990 roku na mocy porozumienia zawartego 12 września podczas moskiewskiej konferencji dwa plus cztery. Układ ten podpisały obok NRD i RFN cztery dawne mocarstwa okupacyjne: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja i Związek Radziecki.Związek szmalkaldzki – związek obronny zawiązany 27 lutego 1531 w Schmalkalden (wówczas w Hesji, obecnie Turyngia) przez protestanckich książąt Rzeszy przeciwko katolickiemu cesarzowi Karolowi V.

    W połowie XIV wieku Hanza, a wraz z nią Lubeka, uwikłana była w częste zatargi z królem Danii Waldemarem IV o przywileje handlowe w Europie północnej. Konflikt rozpoczął się w 1361, kiedy Waldemar zjednoczył Danię, przyłączając tereny Skanii oraz Gotlandii z hanzeatyckim miastem Visby. Dania pokonała flotę hanzeatycką, którą dowodził burmistrz Lubeki Johann Wittenborg. W 1365 koło Helsingborga podpisano niekorzystny dla Hanzy pokój w Vordingborg. W 1367 na spotkaniu miast hanzeatyckich w Kolonii zawiązano konfederację kolońską (Kölner Konföderation) na czas wojny z Danią i Norwegią. Wprowadzono cło eksportowe oraz importowe naliczane według masy towarów oraz uzgodniono liczbę nowych okrętów dla związku. W 1369 upadła w końcu duńska twierdza Helsingborg, oblegana przez wojska hanzeatyckie pod dowództwem burmistrza Lubeki Bruna Warendorpa. Konflikt Hanzy z Danią został zakończony podpisaniem pokoju w Stralsundzie, który gwarantował związkowi 15% zysków z duńskiego handlu.

    Rostock – miasto na prawach powiatu w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w północno-wschodnich Niemczech. Miasto to położone jest nad rzeką Warnow, w odległości ok. 12 km od jej ujścia do Zatoki Meklemburskiej na Morzu Bałtyckim. Jest największym miastem zarówno pod względem powierzchni jak i liczby mieszkańców w Meklemburgii-Pomorzu Przednim. W czasach NRD Rostock był stolicą okręgu.Hegemonia – termin pochodzi z języka greckiego, w starożytnej Grecji oznaczał przywództwo jednego państwa nad innymi, które poddają się jego kierownictwu. Hegemonia była związana z rywalizacją dwóch najsilniejszych państw-miast: Aten (Związek Morski) i Sparty (Związek Peloponeski) oraz okresowo Teb (Związek Beocki). Współcześnie termin hegemonia oznacza również: zwierzchnictwo, przewodnictwo, przywództwo danego państwa nad innymi które je dobrowolnie uznają; lub przeważający wpływ, supremację, dominację jednego państwa nad innymi, prymat w polityce międzynarodowej uzyskane przy pomocy groźby lub użycia siły.

    XIV wiek to szczyt rozkwitu Lubeki, która była już wówczas drugim co do wielkości miastem Niemiec (największym miastem była wtedy Kolonia) – w 1380 roku Lubeka miała 18000 mieszkańców. Lubeckie prawo lokacyjne (niem. Lübische Recht) stanowiło wzór dla większości miast hanzeatyckich, a rada miasta Lubeki była instytucją wyższej instancji dla wszystkich miast w lubeckim okręgu sądowniczym.

    Helmold (ok. 1125 - 1177) – historyk saski z XII wieku, proboszcz z Bozowa w Wagrii (obecnie Bosau - Niemcy), towarzyszył jako kronikarz niemieckim wyprawom chrystianizacyjnym na Połabiu i Pomorzu Zachodnim. Autor Chronica Slavorum, czyli "Kroniki Słowian", jednego z najważniejszych źródeł opisujących wierzenia, obyczaje, kulturę, organizację społeczną i życie codzienne Słowian z okresu przed przyjęciem przez nich chrześcijaństwa - niezastąpione źródło wiedzy dotyczące stosunków społeczno-politycznych w XII wieku na ziemiach Obodrytów i Wieletów - dzisiejsza Meklemburgia w Niemczech. W jego kronikach Bóg stał zawsze po stronie niemieckiej.Marcepan – słodka masa cukiernicza utworzona głównie z prażonych i zmielonych migdałów i cukru z dodatkiem olejku migdałowego. Pod wpływem ciepła (wystarczy ogrzanie w dłoni) masa staje się plastyczna, dlatego bywa używana do wyrobu ozdobnych, skomplikowanych kształtów.

    Wraz z powstaniem w 1379 unii monetarnej (Wendischer Münzverein) pomiędzy Lubeką, Hamburgiem, Wismarem, Lüneburgiem, Rostockiem, Stralsundem, a także Hanowerem, marka lubecka rozprzestrzeniła się w obrębie Morza Bałtyckiego.

    W tym czasie Lubeka ściśle współpracowała z Hamburgiem. Podczas gdy Hamburg umocnił swoją pozycję w handlu w obrębie Morza Północnego, Lubeka zdominowała wymianę handlową ze Skandynawią oraz państwami basenu Morza Bałtyckiego, od kantorów Bryggen w Bergen po Peterhof. Polityczne wpływy Lubeki sięgały kantoru Hanzy w Bruggi oraz londyńskiej bazy handlowej Steelyard. Handel pomiędzy Lubeką a Hamburgiem odbywał się głównie drogą lądową, wzdłuż Alte Salzstraße (traktu handlowego między Lubeką a Lüneburgiem) albo drogą wodną poprzez wybudowany w latach 1392–1398 kanał na rzece Stecknitz (niem. Stecknitz-Kanal) łączący Łabę z Bałtykiem. Kanał ten wykorzystywany był do transportu soli z Lüneburga, jednego z najważniejszych towarów eksportowych Lubeki na północ i wschód Europy. Sól była potrzebna do konserwacji ryb, m.in. śledzia, który był popularnym daniem postnym w średniowiecznej Dolnej Saksonii.

    Holsztyn (niem. Holstein) – historyczna kraina niemiecka położona na południe od dzielącej go od Szlezwiku rzeki Eider, zamieszkana w średniowieczu od zachodu przez plemiona północnych Sasów (Nordalbingów), a od wschodu przez słowiańskich Wagrów ze związku Obodrytów.Unia kalmarska (duń., szw., norw. Kalmarunionen) – unia personalna zawarta latem 1397 na zamku w Kalmarze pomiędzy Danią, Szwecją i Norwegią.

    Liga hanzeatycka po traktacie stralsundzkim[ | edytuj kod]

    Początek XV wieku (1408–1415) napiętnowany był sporami wewnętrznymi, podczas których doszło do obalenia rady miejskiej. Doprowadziło to w 1410 do przejściowego wykluczenia Lubeki spod protektoratu cesarza (niem. Reichsacht).

    W 1429 król duński Eryk Pomorski wprowadzając nową opłatę celną (duń. Øresundstullen) za przepływ obcych statków przez cieśninę Sund, wywołał kolejny konflikt Hanzy z Danią, który zakończył się podpisaniem pokoju w Vordingborgu potwierdzającego przywileje Hanzy.

    Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.Przeor (łac. prior - przedni, naczelny) – przełożony domu zakonnego lub wyższy duchowny, niebędący biskupem. Odpowiednikiem w zakonach i zgromadzeniach zakonnych żeńskich jest przeorysza.

    W 1470 pruskie i wendeckie miasta Hanzy wypowiedziały wojnę Anglii. Głównym powodem konfliktu było systematyczne ograniczenie przywilejów Hanzy w Londynie oraz wypady handlowe kupców angielskich w rejon Morza Bałtyckiego (The Company of Merchant Adventurers of London). Czteroletnia wojna morska, prowadzona przy udziale kaprów, zakończyła się korzystnym dla Hanzy pokojem w Utrechcie (1474), podpisanym w imieniu Hanzy przez burmistrza Lubeki Hinricha Castorpa.

    Paleontologia (od gr. palaios – stary + on – byt + logos – nauka) – dziedzina biologii zajmująca się organizmami kopalnymi, wyprowadzająca na podstawie skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów wnioski ogólne o życiu w przeszłości geologicznej. Ściśle związana z geologią, posługuje się często fizyką i chemią.Genealogia (z Greki γενεά, genos – "ród" oraz λόγος, logos – "słowo", "wiedza") — jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem więzi rodzinnych między ludźmi na bazie zachodzącego między nimi pokrewieństwa i powinowactwa. W szczególności przedmiotem zainteresowania genealogii są wybrane rodziny i rody, ich pochodzenie, historia oraz wzajemne relacje rodzinne i losy poszczególnych członków rodziny.

    W XV wieku Lubeka handlując w basenie Morza Bałtyckiego, nie tylko sprzedawała sól, śledzie ze Skanii czy dorsze z północnej Norwegii, ale zaopatrywała również tereny Europy północnej w dobra codziennego użytku oraz pośredniczyła w handlu dziełami sztuki. Lubeckie poliptyki oraz prace średniowiecznych artystów malarzy i rzeźbiarzy takich jak Bernt Notke czy Hermen Rode znajdują się w wielu miastach Europy północnej.

    Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.

    Poprzez kontakty handlowe Hanzy rozpowszechniało się słowo drukowane. Piętnastowieczna Lubeka słynęła z warsztatów drukarskich Lucasa Brandisa oraz jego brata Mateusza, Johanna Snella, Bartolomeusza Ghotana (który w 1488 wypuścił Missale Aboense, pierwszą drukowaną książkę Finlandii), Steffena Arndesa (Niederdeutsche Bibel, 1494) oraz Johanna Balhorna. O wydanym w 1498 przez Hansa van Ghetelena w języku dolnoniemieckim tłumaczeniu Reynke de vos (tłum. lis Reineke) można powiedzieć, że stało się bestsellerem w ówczesnych Niemczech i Skandynawii. W tym okresie rynek książek wydawanych w języku dolnoniemieckim zdominowany był przez Lubekę.

    Ostrów – rodzaj wyspy rzecznej otoczonej ramionami cieku. Jest zalewana tylko w przypadku katastrofalnych powodzi. Jest przeważnie zalesiona. Gotyk ceglany (niem. Backsteingotik) – w szerokim znaczeniu określa się tym pojęciem dzieła architektury gotyckiej, gdzie cegła stanowi podstawowy materiał budulcowy.
  • Ilustracja do wydanej przez van Ghetelena książki Reynke de vos, 1498

  • Przedmowa do Missale Aboense ze znakiem drukarskim Bartolomeusza Ghotans, 1488

  • Po reformie administracyjnej cesarstwa (reforma Rzeszy, Reichsreform) wprowadzającej m.in. sześć okręgów (okręg Rzeszy, Reichskreise), w 1500 Lubeka stała się częścią okręgu Dolnej Saksonii (Niedersächsischer Reichskreis).

    Po 1509 konflikt z Danią przybrał znowu na sile z powodu hegemonicznej polityki króla Chrystiana II. Kolejną wojnę Hanzy z Danią zakończył podpisany przez burmistrza Lubeki Thomasa von Wickede pokój w Malmö. W 1523 Lubeka pomogła Gustawowi I Wazie w zdobyciu tronu w Szwecji oraz przyczyniła się do detronizacji Chrystiana II, którego zastąpił Fryderyk I Oldenburg. W zamian Hanza otrzymała liczne przywileje handlowe oraz duńską wyspę Bornholm (1525–1576). Doprowadziło to do rozpadu unii kalmarskiej zrzeszającej Danię, Szwecję i Norwegię pod berłem jednego władcy.

    Henryk Lew (niem. Heinrich der Löwe) (ur. 1129, zm. 6 sierpnia 1195 w Brunszwiku) - książę Saksonii Henryk III 1142–1180 i Bawarii Henryk XII 1156–1180 z dynastii Welfów.Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący kraje: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.

    Okres reformacji[ | edytuj kod]

    Johannes Bugenhagen
    Lubeka A.D.1641, warsztat Mateusza Meriana

    Okres między 1522 a 1530 rokiem to czas reformacji. Coraz więcej obywateli miasta zapoznawało się z nowymi ideami, choć rada miejska próbowała za wszelką cenę powstrzymać postęp reformacji. Kiedy rada miejska wprowadziła podwyżkę podatków, podyktowaną m.in. wprowadzeniem ogólnocesarskiego podatku na rzecz obrony przed niebezpieczeństwem tureckim (Türkensteuer), obywatele Lubeki zażądali w zamian prawa głosu oraz ewangelickich kaznodziejów. Rada musiała ustąpić. Wkrótce podjęto decyzję o wprowadzeniu reformacji. W roku 1531 radca miejski Jan Bugenhagen w swoim dziele Der Keyserliken Stadt Lübeck christlike Ordeninge wezwał do reformy Kościoła, szkolnictwa oraz opieki socjalnej. W tym samym roku rada miasta wymogła na kapitule katedralnej podpisanie umowy zobowiązującej ją do zrzeczenia się wszelkich dóbr kościelnych na terenie miasta. Pierwszym superintendentem Lubeki oraz rektorem nowo powstałej szkoły humanistycznej (niem. Lateinschule) Katharineum został Hermann Bonnus.

    Wzgórza morenowe – naturalne wzniesienia terenu, o niewielkich wysokościach i łagodnych zboczach. W Polsce występują głównie na pojezierzach jako efekt działalności lodowca. W Polsce najwyższym wzniesieniem morenowym jest Wieżyca na Pomorzu.Arnold z Lubeki (ok. 1150 - 27 czerwca 1211 lub 1214) - średniowieczny kronikarz, opat klasztoru św. Jana w Lubece, benedyktyn.

    W tym samym czasie Lubeka przystąpiła również do związku szmalkaldzkiego zawiązanego przez protestancką szlachtę przeciwko katolickiemu cesarzowi Karolowi V.

    W latach 1534–1536 doszło do kolejnej wojny Hanzy z Danią oraz ze Szwecją i Prusami, zwaną również zatargiem hrabiów (niem. Grafenfehde). Po śmierci króla Fryderyka I, burmistrz Lubeki Jürgen Wullenwever udzielił poparcia synowi Fryderyka I, księciu Chrystianowi von Schleswig-Holstein, który jednak odmówił pomocy Hanzy. W tej sytuacji hrabia Christoph von Oldenburg wystąpił o wsparcie Lubeki w przywróceniu na tron Christiana II. Pomimo początkowych zwycięstw Lubeka poniosła klęskę w ostatecznym starciu ze zjednoczoną flotą Danii, Szwecji i Prus, co przyczyniło się do osłabienia potęgi Hanzy. Burmistrz Wullenwever musiał uciekać z Lubeki, pochwycony przez arcybiskupa Bremy, został stracony w 1537.

    Bardowick (dolnoniem. Bewick; różne zapisy występujące w starych dokumentach: Bardowieck, Bardowiek, Bardewyk) - miasto (niem. Flecken) i gmina położona w niemieckim kraju związkowym Dolna Saksonia, w powiecie Lüneburg. Jest siedzibą gminy zbiorowej (niem. Samtgemeinde) Bardowick.Nizina Północnoniemiecka (również Nizina Niemiecka, niem. Norddeutsches Tiefland) – nizina w środkowej Europie, w północnej części Niemiec, wchodząca w skład Niziny Środkowoeuropejskiej. Obszar położony jest pomiędzy Morzem Północnym, Półwyspem Jutlandzkim i Morzem Bałtyckim na północy a Średniogórzem Niemieckim i Masywem Czeskim na południu.

    Związany z reformacją brak zamówień na obiekty sztuki sakralnej spowodował upadek rzemiosła artystycznego w Lubece i innych miastach. Renesans w Niemczech północnych tworzyła mała grupa artystów: rzeźbiarz Statius von Düren, malarz Hans Kemmer, rodzina rzeźbiarza Tönniesa Eversa Starszego oraz ich następcy rzeźbiarz Tönnies Evers Młodszy i malarz Johannes Willinges.

    I wojna północna (1563-1570) zwana też wojną siedmioletnią – konflikt zbrojny pomiędzy Rzecząpospolitą (do 1569 Koroną Królestwa Polskiego i Wielkim Księstwem Litewskim), Szwecją, Carstwem Rosyjskim, Danią i Lubeką o podział Inflant oraz hegemonię na Morzu Bałtyckim, tzw. Dominium Maris Baltici.Meklemburgia (niem. Mecklenburg - kalka obodrzyckiej nazwy Weligard, staroniem. mikile - wielki) – kraina historyczna położona pomiędzy rzekami Łabą a Reknicą, zajmuje płaskie i faliste tereny Pojezierza Meklemburskiego. Obecnie jest to zachodnia i największa część kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern) w RFN.

    Wojny północne, wojna trzydziestoletnia i upadek Hanzy[ | edytuj kod]

    Pokój westfalski
    Feldmarszałek pruski Gebhard Leberecht von Blücher
    Ratusz miejski, 1880
    Plan miasta, ok. 1888

    I wojna północna pomiędzy Danią, popieraną przez miasta hanzeatyckie a Szwecją, zakończona podpisaniem pokoju w Szczecinie (1570) przyniosła Lubece korzyści w postaci monopolu na Narwie łączącej Pejpus z Zatoką Fińską. Jednakże pozycja polityczna wolnych miast zaczęła słabnąć w porównaniu z potęgą państw terytorialnych.

    Sund (duń. Øresund, szw. Öresund) – cieśnina na Morzu Bałtyckim oddzielająca Zelandię (Dania) od Skanii (Szwecja). Sund należy do Cieśnin Duńskich; łączy Morze Bałtyckie z cieśniną Kattegat oraz z Morzem Północnym.Hamburg (łac. Hammonia; dolnoniem. Hamborg [ˈhaˑmbɔːχ]), właściwie Wolne i Hanzeatyckie Miasto Hamburg (niem. Freie und Hansestadt Hamburg) – miasto w północnych Niemczech na prawach kraju związkowego niedaleko ujścia Łaby do Morza Północnego. Wolne miasto i zarazem związkowy kraj niemiecki (pow. 755 km², ludność 1,74 mln – drugie po Berlinie). Największy port morski kraju (75 mln ton przeładunku), wielki ośrodek przemysłowy (statki, elektrotechnika, przetwórstwo ropy, przemysł spożywczy) i finansowy. W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Czystości.

    W roku 1615 Lubeka rozbudowała swój dotychczasowy system umocnień. Prace prowadzono według projektów budowniczych holenderskich Johanna von Ryswycka i Johana van Valckenburgha, którzy zaprojektowali również umocnienia Hamburga, Bremy oraz Ulm. Z uwagi na specyficzne ukształtowanie terenu zrezygnowano z budowy murów obronnych wokół całego miasta. Budowę nowych fortyfikacji zakończył w 1634 roku Johann von Brüssel.

    Czynne prawo wyborcze (prawo wybierania) – prawo przysługujące obywatelom, które zapewnia im możliwość udziału w głosowaniu i oddania głosu na swojego kandydata do organów przedstawicielskich państwa, do organów samorządu terytorialnego bądź w referendum.Gebhard Leberecht von Blücher (Gebhard Leberecht Fürst Blücher von Wahlstatt) (ur. 16 grudnia 1742 w Rostocku, zm. 12 września 1819 w Krieblowitz k. Wrocławia) – feldmarszałek pruski, dowódca armii pruskiej w bitwie pod Waterloo, Kaczawą, Lipskiem, Budziszynem, Lützen, Brienne-le-Château, Craonne, Laon, a także kampanii sześciodniowej.

    W okresie wojny trzydziestoletniej Lubece udało się zachować neutralność. Na początku konfliktu miasto odnosiło jeszcze korzyści gospodarcze. Jednakże z przystąpieniem do wojny Szwecji to Hamburg zaczął zyskiwać na znaczeniu jako główny pośrednik finansowy oraz największy port przeładunkowy broni, saletry oraz innych materiałów niezbędnych do prowadzenia działań wojennych. W czasie negocjacji oraz podpisywania późniejszego pokoju westfalskiego miasta hanzeatyckie były reprezentowane przez przyszłego burmistrza Lubeki Davida Gloxina. W wyniku wojny kontrolę nad Bałtykiem przejęła Szwecja oraz zjednoczone unią Marchia Brandenburska i Prusy Książęce.

    Answer z Ratzeburga (ur. w 1038 w Hedebie (Szlezwik), zm. 15 lipca 1066 pod Ratzeburgiem) – mnich benedyktyński, opat klasztoru św. Jerzego na wzgórzu (niem. St. Georg auf dem Berge), męczennik i święty Kościoła katolickiego.Dom Buddenbrooków (niem. Buddenbrookhaus) – kamienica przy Mengstraße 4 w Lubece, znana z powieści Tomasza Manna pt. Buddenbrookowie.

    Pomimo tego, że Lubeka nie była bezpośrednio dotknięta przez wydarzenia wojenne, jej znaczenie gospodarcze zaczęło maleć wraz z ukierunkowaniem europejskich przepływów handlowych na zachód oraz rosnącą prezencją na Bałtyku nowoczesnej holenderskiej floty handlowej, która stopniowo przełamywała monopol Hanzy. Gasnącej potęgi nie podtrzymał nawet szybki rozwój wielorybnictwa.

    Zlodowacenie północnopolskie, zlodowacenia północnopolskie, ostatnie zlodowacenie – najmłodsze ze zlodowaceń plejstoceńskich. Trwało od 115 tys. lat temu do 11,7 tys. lat b2k (przed rokiem 2000). Poprzedza je interglacjał eemski, a po nim nastąpił holocen – interglacjał współczesny. Ostatnie zlodowacenie jest różnie nazywane, w zależności od regionów geograficznych: w północnej Europie Środkowej jest to zlodowacenie północnopolskie (zlodowacenie bałtyckie, Wisły lub Vistulian, Wisła, wisła), w systemie alpejskim – Würm, w Ameryce Północnej – Wisconsin.Miasto Siedmiu Wież – określenie Starego Miasta hanzeatyckiej Lubeki. Nazwa wywodzi się od charakterystycznej panoramy miasta, często przedstawianej w ikonografii już od czasów średniowiecza.

    Ostatni zjazd Hanzy odbył się w Lubece w 1669 roku. Trzy miasta: Lubeka, Hamburg i Brema, nadal pozostające znaczącymi portami i ośrodkami handlu, zostały wybrane do zarządzania spuścizną Hanzy.

    Rok 1669 okazał się też przełomowym w polityce wewnętrznej Lubeki. Wraz z reformą statutu miasta (Kassarezess) rada miasta nadała obywatelom Lubeki prawo głosu również w sprawach związanych z finansami miasta. Kassarezzess była jedyną reformą statutu miasta od jego założenia do pierwszej połowy XIX wieku. Pomimo tych zmian Lubeka pogrążyła się w konserwatyzmie. Wielu artystów opuszcza miasto, m.in. bracia Kneller. W okresie przedoświeceniowym na szczególną uwagę zasługuje działalność polihistora, pierwszego pastora (Hauptpastor) kościoła Św. Marii Jakuba von Melle, który oprócz studiów nad historią rodzinnego miasta zajmował się paleontologią, genealogią, heraldyką, numizmatyką, a nawet opracował pierwszy słownik języka średnio-dolnoniemieckiego (niem. mittelniederdeutsch).

    Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

    Od oświecenia do czasów obecnych[ | edytuj kod]

    Oświecenie[ | edytuj kod]

    Wojna siedmioletnia nie przyniosła większych strat Lubece, głównie dzięki staraniom ówczesnego komendanta miasta Egmonta von Chasot.

    Pod koniec XVIII wieku w mieście zaczęły powstawać progresywne salony literackie, takie jak zorganizowany przez Dorotheę Schlözer, pierwszą kobietę w Niemczech, która uzyskała tytuł doktor filozofii. W tym czasie pracował też w Lubece przedstawiciel rodziny artystycznej Tischbein – malarz Johann Jacob Tischbein znany jako Lübecker Tischbein. Za bramami miasta powstał zakład ceramiczny Stockelsdorfter Fayencemanufaktur. Obywatele miasta założyli zaś Stowarzyszenie do Wspierania Działalności Społecznie Użytecznej (niem. Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit), które miało duży wpływ na kulturalne życie miasta.

    Departament (fr. département) – jednostka podziału administracyjnego Francji, którego odpowiednikiem mógłby być powiat w Polsce, aczkolwiek rola departamentu w systemie administracyjnym jest o wiele bardziej znacząca. Na czele administracji departamentu stoi prefekt, reprezentant władzy centralnej, oraz rada generalna (conseil général) wybierana w głosowaniu powszechnym i bezpośrednim. Departamenty dzielą się na mniejsze okręgi arrondissement, na czele których stoją podprefekci. W latach 70. departamenty zostały połączone w większe zgrupowania – regiony – które obejmują od 2 do 8 departamentów.Buddenbrookowie. Dzieje upadku rodziny (niem. Buddenbrooks: Verfall einer Familie) – powieść Thomasa Manna, opublikowana w 1901 roku. Autor miał wtedy 26 lat. W 1903 roku ukazało się drugie wydanie powieści, które potwierdziło jej literacki sukces w Niemczech.

    Wojny napoleońskie[ | edytuj kod]

    Wraz z przyjętą jednogłośnie w 1803 roku decyzją rady cesarstwa niemieckiego o sekularyzacji i mediatyzacji (Reichsdeputationshauptschluss), Lubeka zachowała status wolnego miasta. W roku 1806 po upadku cesarstwa niemieckiego, miasto stało się na mocy prawa międzynarodowego niezależnym państwem niemieckim, które pozostawało neutralne w obliczu wojny Prus z Napoleonem.

    Wieleci, Wieletowie, Wilcy, Lucice, Lutycy – grupa plemienna Słowian połabskich, zamieszkujących od VI wieku tereny między dolną Odrą a Łabą, wywodząca się z Pomorza Przedodrzańskiego. W źródłach pisanych za czasów Karola Wielkiego nazywani również: Wiltzi, Vultzi, Welatabowie. Wieleci obok Obodrzyców i Serbów należeli do Słowian połabskich. Geograf Bawarski podaje, że na ziemiach Wieletów znajdowało się 95 grodów.Soest - miasto powiatowe w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Arnsberg, siedziba powiatu Soest. Leży w Zagłębiu Ruhry. Prawa miejskie miejscowość otrzymała w 1120 roku.

    W listopadzie 1806 roku neutralność Lubeki wykorzystał feldmarszałek pruski Gebhard Leberecht von Blücher, który nie będąc w stanie stawić czoła przeważającym wojskom napoleońskim pod dowództwem Jean-Baptiste’a Bernadotte, chciał zarekwirować znajdujące się w porcie statki i wyprawić choć część swojej armii do Prus Wschodnich lub Anglii. W razie niepowodzenia tego planu, Blücher chciał zmusić Francuzów do długotrwalego oblężenia Lubeki. Wcześniej jednak do miasta wdarły się wojska szwedzkie, niszcząc bramy Mühlentor oraz Burgtor i zajmując statki w Lubece oraz w Travemünde. Blücher zmuszony był przygotować miasto do odparcia ataku wojsk napoleońskich. W nocy z 5 na 6 listopada armia francuska otoczyła miasto, przystępując o świcie do ataku. W czasie Bitwy pod Lubeką główne walki toczyły się przed bramą Burgtor. Wbrew rozkazom Blüchera książę Fryderyk Wilhelm dowodzący obroną Burgtor wysłał swoje oddziały poza mury miasta, by ratować pozostające tam armaty. Wskutek czego brama Burgtor pozostawiona była bez żadnej obrony, a wojska Fryderyka Wilhelma dostały się pod ostrzał własnej armii. Błąd ten umożliwił Francuzom szybkie zdobycie miasta.

    Ranowie, inaczej Rugianie (z niem.) albo Rujanie, zachodniosłowiańskie plemię połabskie zamieszkujące we wczesnym średniowieczu wyspę Rugię (połabskie Rana) i pobliskie ziemie na stałym lądzie (obecnie Meklemburgia-Pomorze Przednie w Niemczech). Plemię posiadało dwie stolice: władyki świeckiego w Gardźcu (niem. Garz) oraz żercy kultu pogańskiego boga Świętowita (połabski Svątevit czytaj swantewit) w Arkonie – jednym z najznamienitszych sanktuariów słowiańszczyzny zachodniej.Oldenburg in Holstein, Oldenburg i. H. – miasto w Niemczech w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, w powiecie Ostholstein, siedziba urzędu Oldenburg-Land. W 2008 r. liczyło 9 663 mieszkańców.

    W latach 1811–1813 Lubeka była częścią cesarstwa Napoleona, pełniąc funkcję okręgu (fr. arrondissement) w departamencie Bouches-de-l’Elbe.

    Zamknięcie portu w Lubece dla floty brytyjskiej wskutek blokady kontynentalnej (1806–1814) wprowadzającej zakaz handlu z Wielką Brytanią, osłabiło znacznie gospodarkę miasta. Konsekwencje ekonomiczne francuskiej okupacji były odczuwalne do połowy wieku. W 1815 roku na kongresie wiedeńskim Lubeka została uznana za suwerennego członka Związku Niemieckiego (1815–1866). W czasie zgromadzenia narodowego we Frankfurcie w 1848 r. Lubekę reprezentował Enrst Deecke.

    Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (niem. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) – niemiecka partia polityczna, zwana potocznie nazistowską, sprawująca totalitarną władzę w III Rzeszy w latach 1933–1945 z Adolfem Hitlerem jako kanclerzem Rzeszy (od 30 stycznia 1933), a od sierpnia 1934 Führerem i kanclerzem Rzeszy. Podczas norymberskich procesów korpusu kierownictwa politycznego została uznana za organizację zbrodniczą odpowiedzialną za szereg zbrodni przeciwko ludzkości.Stare Miasto w Lubece niem. Lübecker Altstadt - najstarsza część miasta Lubeki (Szlezwik-Holsztyn, Niemcy), położona na wyspie otoczonej rzeką Trave i kanałem Łaba-Lubeka. Wyspa ta liczy powierzchnię ponad 100 hektarów.

    Związek Północnoniemiecki i Cesarstwo Niemieckie[ | edytuj kod]

    Carl Burckhardt
    Dzwony Kościoła Mariackiego zniszczone podczas nalotów w 1942
    Zatoka Lubecka, 3 kilometry od Neustadt (biały punkt w środku mapki): pozycja zatonięcia Cap Arcony

    W 1866 Lubeka przystąpiła do Związku Północnoniemieckiego, a w 1868 do Niemieckiego Związku Celnego. W 1871 stała się częścią Cesarstwa Niemieckiego. Pod koniec XIX w. Lubeka weszła w okres szybkiego uprzemysłowienia. Liczba ludności zaczęła rosnąć, a wraz z uchyleniem w 1864 nakazu zamykania bram miejskich na noc (niem. Torsperre) zaczęły rozwijać się przedmieścia.

    SS (niem. Die Schutzstaffel der NSDAP, pol. "eskadra ochronna NSDAP") – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).Heinrich Himmler (ur. 7 października 1900 w Monachium, zm. 23 maja 1945 w Lüneburgu) – polityk, jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich i zbrodniarzy II wojny światowej; współtwórca i szef kolejno: SS (od 1929), Gestapo (od 1934), policji (od 1936), minister spraw wewnętrznych (od 1943). Odpowiedzialny za eksterminację Żydów w Europie.

    XX wiek[ | edytuj kod]

    Po upadku cesarstwa niemieckiego w 1918 w Lubece, jako drugim mieście po Kilonii, doszło do buntu marynarzy. Wystąpienia te nie przerodziły się jednak w żadne groźniejsze rozruchy związane z rewolucją listopadową. Burmistrz i senatorowie zachowali swoje urzędy. W tym samym roku uchwalono nowe czynne prawo wyborcze, a w maju 1920 pierwszy demokratyczny statut miasta. W tym czasie zakończyła się również wspólnota hanzy – wolne miasta zaprzestały wspólnej reprezentacji przy Rzeszy. Niepokoje wstrząsające wczesną Republiką Weimarską ominęły Lubekę.

    Niemiecki Związek Celny (niem. Deutscher Zollverein) utworzony 1 stycznia 1834 r. związek zrzeszający w unii celnej 18 państw niemieckich pod przewodnictwem pruskim. Ujednolicono systemy praw handlowych, wekslowych oraz systemy monetarne krajów członkowskich, aczkolwiek nie wprowadzono jednolitej waluty. Był to kolejny krok do zjednoczenia Niemiec i przejęcia roli hegemona w Rzeszy przez Prusy, których gospodarka "stopiona" z innymi gospodarkami regionu zaczęła się stawać jednym z fundamentów potęgi przyszłej II Rzeszy. W 1842 r. poszerzono liczbę członków do 24, następnie związek poddano reorganizacji w 1867 (utworzenie Związkowej Rady Celnej i Parlamentu Celnego mających ograniczone kompetencje) oraz przyjęto państwa południowoniemieckie. W 1888r . dołączyły do niego wolne miasta Brema oraz Hamburg. Związek przestał istnieć w r. 1919.Słowianie – gałąź ludów indoeuropejskich posługujących się językami słowiańskimi, o wspólnym pochodzeniu, podobnych zwyczajach, obrzędach i wierzeniach. Zamieszkują Europę wschodnią, środkową i południową oraz pas północnej Azji od Uralu po Ocean Spokojny. Stanowią najliczniejszą grupę ludności indoeuropejskiej w Europie.

    W latach 20. XX wieku Lubeka, podobnie jak wiele miast niemieckich, przeżywała rozkwit artystyczny. Dyrektor lubeckiego muzeum sztuki Carl Georg Heise promował artystów takich jak Asmus Jessen, Hans Peters, Leopold Thieme czy Erich Dummer. W Lubece działał również znany malarz i grafik Alfred Mahlau, który m.in. zaprojektował opakowanie dla słynnego marcepanu z Lubeki, produkowanego przez firmę Niederegger.

    Erich Mühsam (ur. 6 kwietnia 1878 w Berlinie, zm. 10 lipca 1934 r. w obozie koncentracyjnym w Oranienburgu) – niemiecki działacz polityczny, anarchista, dziennikarz i pisarz.Obóz koncentracyjny – miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

    Lata 30. to koniec Republiki Weimarskiej i dojście nazistów do władzy. Konfrontacja nazistów z przedstawicielami partii demokrytycznych doprowadziła do aresztowania działacza opozycji Juliusa Lebera w lutym 1933. Willy Brandt uniknął prześladowań, ratując się ucieczką do Skandynawii. W wieczór ostatnich wolnych wyborów parlamentarnych w marcu 1933 NSDAP, uzyskując ponad 40% głosów, przejęła natychmiast władzę w Hamburgu, Lubece i Hesjii. Friedrich Hildebrandt sprawujący władzę (Reichsstatthalter) nad Meklemburgią i Lubeką, powołał w maju swojego dotychczasowego zastępcę Otto-Henryka Dreschlera na burmistrza Lubeki.

    Visby - hanzeatyckie miasto w Szwecji położone nad Morzem Bałtyckim w zachodniej części wyspy Gotlandia, stolica regionu Gotland i gminy Gotland. Przemysł spożywczy, port lotniczy, kąpielisko morskie i ośrodek turystyczny. Co roku latem jest tu organizowany festiwal pod nazwą Tydzień Średniowieczny.Kaznodzieja – duchowny zajmujący się wygłaszaniem kazań. Do najwybitniejszych kaznodziejów w dziejach Polski należą:

    Na mocy ustawy o tzw. wielkim Hamburgu z 1937 (Groß-Hamburg-Gesetz), Lubeka straciła swoją ponad 700-letnią niezależność terytorialną i została wcielona do pruskiej prowincji Schleswig-Holstein. Decyzję tę poprzedziły liczne konflikty pomiędzy gauleiterem Szlezwika-Holsztynu Henrykiem Lohse a Friedrichem Hildebrandtem, któremu Lubeka podlegała w latach 1933–1937.

    Hanza, Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki (z st.-wys.-niem. hansa - grupa) – związek miast handlowych Europy Północnej z czasów Średniowiecza i początku ery nowożytnej. Miasta należące do związku popierały się na polu ekonomicznym, utrudniając pracę kupcom z miast nienależących do związku, jednocześnie zaś stwarzały realną siłę polityczną i niekiedy wojskową.Cesarstwo Niemieckie, (niem.) Deutsches Kaiserreich lub Rzesza Niemiecka (niem.) Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Po upadku określane także jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

    We wrześniu 1941 naziści uprowadzili i następnie zamordowali 605 pensjonariuszy szpitala psychiatrycznego Strecknitz w ramach realizowanego w III Rzeszy programu eksterminacji osób niedorozwiniętych psychicznie, tzw. akcji T4.

    Ponad połowie z mieszkających przed 1939 w Lubece Żydów udało się wyemigrować z miasta. Z pozostałych 203 osób, 90 wywieziono na początku grudnia 1941 do obozu koncentracyjnego Jungfernhof koło Rygi na Łotwie. Ostatnie transporty zorganizowano do obozów w Theresienstadt na przełomie 1942 i 1943. Wywózkę i obozy przeżyły trzy osoby.

    Shaoxing (chin.: 绍兴; pinyin: Shàoxīng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Zhejiang, na południowy wschód od miasta Hangzhou. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 531 398. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 4 317 003 mieszkańców. Centrum handlu, turystyki, ośrodek przemysłu metalurgicznego, maszynowego, chemicznego, włókienniczego i spożywczego; miasto znane z produkcji wina.Miasto (od prasłow. „местьце", „mě́sto"–„miejsce”) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

    W noc poprzedzającą Niedzielę Palmową z 28 na 29 marca 1942 nastąpił atak powietrzny Royal Air Force na gęsto zaludnione stare miasto w Lubece. W wyniku ataku zginęło 320 osób, a 1044 budynki zostały zniszczone lub uszkodzone, m.in. katedra, kościół Mariacki oraz kościół św. Piotra. Lubeka była pierwszym dużym miastem niemieckim zaatakowanym na mocy brytyjskiej dyrektywy o nalotach dywanowych (ang. Area Bombing Directive).

    Brunszwik (niem. Braunschweig, dolnosaks. Brunswiek) – miasto na prawach powiatu w środkowej części Niemiec, w kraju związkowym Dolna Saksonia, na północy masywu górskiego Harz, nad rzeką Oker. Ważny ośrodek przemysłowy, rozwinięty zwłaszcza przemysł maszynowy, środków transportu (głównie autobusy i samochody ciężarowe), elektrotechniczny, elektroniczny, metalowy, precyzyjny, spożywczy, instrumentów muzycznych; węzeł komunikacyjny; politechnika (założona 1745) z biblioteką i inne wyższe szkoły (pedagogiczna, sztuk pięknych), instytuty naukowe, wydawnictwa.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    W 1944 Carl Jakob Burckhardt, szwajcarski dyplomata i prezydent Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża, wynegocjował możliwość korzystania z portu w Lubece przez statki Czerwonego Krzyża, co przyczyniło się do zaprzestania dalszych bombardowań miasta. Carl Burckhardt otrzymał honorowe obywatelstwo miasta Lubeki. 23 kwietnia 1945, w ramach negocjacji akcji humanitarnej „Białe autobusy” odbyło się w Lubece spotkanie pomiędzy Heinrichem Himmlerem a szwedzkim hrabią Folke Bernadotte, podczas którego Himmler zaproponował aliantom rozejm. Prezydent USA Harry Truman odrzucił tę propozycję. Brytyjska armia zdobyła Lubekę 2 maja 1945 praktycznie bez walk. 3 maja 1945 w Zatoce Lubeckiej miał miejsce tragiczny wypadek. Samoloty aliantów zbombardowały i zatopiły trzy statki, m.in. Cap Arcona, które z rozkazu SS przewoziły więźniów obozów koncentracyjnych. Zginęło 7–8 tysięcy osób.

    Niedziela Palmowa ("Niedziela Męki Pańskiej", zwana też "Kwietną" lub "Wierzbną", w formie nadzwyczajnej rytu rzymskiego: "Druga Niedziela Męki Pańskiej") – święto ruchome w kalendarzu chrześcijańskim przypadające 7 dni przed Wielkanocą. Rozpoczyna Wielki Tydzień.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    We wrześniu 1947 uwagę świata skupiła decyzja rządu Wielkiej Brytanii o internowaniu emigrantów ze statku Exodus w Lubece-Kücknitz.

    Po 1945 liczba ludności Lubeki zaczęła wzrastać, głównie za sprawą uciekinierów z Niemiec wschodnich. W 1946 Lubeka stała się częścią wyznaczonego przez aliantów landu Szlezwik-Holsztyn. Do 1989 pozostawała miastem granicznym na granicy pomiędzy RFN a NRD. W Schlutup znajdowało się najbardziej wysunięte na północ przejście graniczne. Relikty zimnej wojny straszą jeszcze przy moście Possehlbrücke oraz przy Burgtorteller – są to specjalne komory na ładunki wybuchowe, które miały na celu powstrzymać atak lądowy wojsk Układu Warszawskiego. Podział Niemiec odciął wprawdzie Lubekę od Meklemburgii, ale jednocześnie zapewnił portowi Travemünde uprzywilejowaną pozycję w transporcie promowym pomiędzy Europą Zachodnią a krajami Morza Bałtyckiego Szwecją i Finlandią. Od zjednoczenia Niemiec w 1990 Lubeka stała się ponownie centrum zachodniej Meklemburgii.

    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Kościół św. Katarzyny w Lubece (niem. St. Katharinen zu Lübeck) – była świątynia klasztoru franciszkanów, a zarazem jedyny do tej pory zachowany kościół klasztorny w Lubece.

    W styczniu 1996 w podpalonym domu uchodźców w Lubece zginęło 10 osób, a 50 zostało rannych

    Zabytki[ | edytuj kod]

    Brama Holsztyńska (niem. Holstentor)

    Historyczne centrum – Stare Miasto w 1987 roku hanzeatyckie Stare Miasto w Lubece, jako pierwsze w Europie północnej, zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Na obszarze objętym ochroną UNESCO znajduje się ponad tysiąc budynków, m.in.:

  • Katedra (Lübecker Dom)
  • Kościół Mariacki (Marienkirche – główna fara miejska)
  • Kościół św. Piotra
  • Kościół św. Jakuba
  • kościół św. Katarzyny (Franciszkanów)
  • Kościół św. Idziego stąd też Lubekę nazywano często „Miastem Siedmiu Wież”.
  • Do Starego Miasta można wejść przez jedną z dwóch zachowanych bram:

    Łaba (czes. Labe, niem. Elbe) – rzeka w Czechach i Niemczech o długości 1165 km (370 km w Czechach) i powierzchni dorzecza 144 055 km² (w Czechach 51 394 km²).Kronika Słowian (łac.Chronica Slavorum) – średniowieczne dzieło historyczne autorstwa mnicha Helmolda, który towarzyszył jako kronikarz niemieckim wyprawom chrystianizacyjnym na Połabiu i Pomorzu Zachodnim. Jest kontynuacją dzieła Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum napisanego przez Adama z Bremy. Kronika jest jednym z najważniejszych źródeł opisujących wierzenia, obyczaje, kulturę, organizację społeczną oraz życie codzienne Słowian połabskich z okresu przed przyjęciem przez nich chrześcijaństwa, źródłem wiedzy dotyczącej stosunków społeczno-politycznych w XII wieku na ziemiach Obodrzytów i Wieletów - dzisiejsza Meklemburgia - Niemcy.
  • Bramę Holsztyńską (Holstentor)
  • Bramę Zamkową (Burgtor)
  • Poza tym trzeba wymienić:

  • dawny Szpital Św. Ducha (Heiligen-Geist-Hospital)
  • Ratusz z XIV wieku ze schodami renesansowymi z XVI wieku
  • Dom Armatorów (1535)
  • Dom Gildii Kupieckiej (XVI wiek). Cała stara część miasta zachowała średniowieczny wygląd oraz kilkadziesiąt gotyckich kamienic
  • Burgkloster
  • Koberg – bardzo dobrze zachowana dzielnica z drugiej połowy XIII wieku z zabudowaniami pomiędzy Glockengießerstraße a Aegidienstraße
  • domy patrycjuszy z XV–XVI wieku pomiędzy kościołem św. Piotra a Katedrą
  • spichrze solne na lewym brzegu Trave
  • Handelshof z 1924 roku
  • Ratzeburg (pol. hist. Racibórz lub Raciąż) − miasto w Niemczech w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, siedziba powiatu Herzogtum Lauenburg oraz urzędu Lauenburgische Seen. Miasto liczy 13 695 mieszkańców (31 grudnia 2008).Marszałek polny (czasem marszałek polowy lub feldmarszałek) – najwyższy stopień wojskowy w wielu armiach lądowych świata. W Wielkiej Brytanii Field Marshal, w Niemczech Feldmarschall lub Generalfeldmarschall, w Rosji Фельдмаршал.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Magdeburg (dolnoniem. Meideborg; pol. hist. Dziewin) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, stolica kraju związkowego Saksonia-Anhalt. Siedziba zarówno biskupstwa ewangelickiego, jak i katolickiego. Działają tu dwie uczelnie: Uniwersytet Ottona von Guerickego (Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg) i Wyższa Szkoła Magdeburg-Stendal (Hochschule Magdeburg-Stendal). W roku 2005 Magdeburg obchodził 1200 lat swego istnienia.
    Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.
    Missale Aboense – najstarsza fińska książka drukowana, zawierająca łacińskojęzyczny mszał dla liturgii dominikańskiej. Jej wydanie otwiera dzieje literatury fińskiej. Jest to jedyny inkunabuł w Finlandii.
    Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
    Bitwa pod Bornhöved – starcie zbrojne, które miało miejsce dnia 22 lipca 1227 r. w trakcie walk niemiecko-duńskich o Szlezwik. Bitwa zakończyła się zwycięstwem sił koalicyjnych miast niemieckich.
    Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.
    Burmistrz (śrwniem. burc-meister lub burger-meister „zwierzchnik gminy miejskiej lub wiejskiej”) – w wielu krajach najwyższy rangą urzędnik władz lokalnych np. miasta lub gminy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.8 sek.