Lodowiec Szelfowy Larsena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Główne lodowce szelfowe Antarktydy (2008):

     Lodowiec Szelfowy Rossa

Lodowiec Szelfowy Getza – antarktyczny lodowiec szelfowy na Morzu Amundsena, przylegający do wybrzeża Hobbsa i Bakutisa, należących do ziemi Marii Byrd. Ma długość ponad 480 km, a jego szerokość to od 32 do 96 km. W obrębie tego lodowca leżą wyspy Wrighta, Carneya i Siple’a. Zachodnia część została odkryta przez Amerykanów w grudniu 1940 r., a wschodnia w 1946 r. Lodowiec został całkowicie naniesiony na mapy w latach 1962-65. Nazwany imieniem George F. Getza, który wspomagał wyposażyć ekspedycję.NASA (National Aeronautics and Space Administration) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act, zastępując poprzednika – National Advisory Committee for Aeronautics. Jest wydziałem Departamentu Obrony USA i jest mu bezpośrednio podległa.

     Lodowiec Szelfowy Ronne i Lodowiec Szelfowy Filchnera

     Lodowiec Szelfowy Amery’ego

     Larsen C

     Lodowiec Szelfowy Riiser-Larsena

     Lodowiec Szelfowy Fimbul

     Lodowiec Szelfowy Shackletona

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Firn – forma przejściowa między śniegiem i lodem firnowym. Gęstość: 0,4-0,8 g/cm. Powstaje w wyniku przeobrażenia luźnych kryształów śniegu w agregaty ziaren lodu o średnicy dochodzącej do kilku milimetrów. Proces ten zachodzi podczas wielokrotnego podtapiania, a następnie zamarzania śniegu. Nie bez znaczenia jest też nacisk warstw nadległych - czyli kumulującego się śniegu.

     Lodowiec Szelfowy Jerzego VI

     Zachodni Lodowiec Szelfowy

     Lodowiec Szelfowy Wilkinsa

     Lodowiec Szelfowy Abbota

     Lodowiec Szelfowy Getza

Lodowce szelfowe wokół Półwyspu Antarktycznego, w tym Lodowiec Szelfowy Larsena, 2009

Lodowiec Szelfowy Larsena (ang. Larsen Ice Shelf, hiszp.Barrera de Hielos Larsen) – lodowiec szelfowy w północno-zachodniej części Morza Weddella, przylegający do Półwyspu Antarktycznego, od lat 90. XX w. ulegający stopniowemu rozpadowi pod wpływem zmian klimatycznych.

Jason później Stella Polare – norweski statek wielorybniczy, służył w dwóch wyprawach na Ocean Południowy Carla Antona Larsena w latach 1892–1894, a później jako statek badawczy Stella Polare w wyprawie arktycznej Luigiego Amadeo di Savoi (1873–1933) na biegun północny. Carl Anton Larsen (ur. 7 sierpnia 1860 w Tjølling, zm. 8 grudnia 1924 na Morzu Rossa) – norweski wielorybnik, przedsiębiorca, podróżnik, badacz polarny, który wniósł istotny wkład w eksplorację Antarktydy.

Nazwany na cześć norweskiego kapitana Carla Antona Larsena (1860–1924), który w grudniu 1893 roku popłynął wzdłuż lodowca aż do szerokości 68°10'S.

Geografia[ | edytuj kod]

Lodowiec Szelfowy Larsena przylega do wschodniego wybrzeża Półwyspu Antarktycznego. Na przestrzeni ostatnich 30 lat zaczął ulegać dezintegracji pod wpływem zmian klimatycznych.

Pod koniec lat 80. XX w. Lodowiec Szelfowy Larsena rozciągał się od Prince Gustav Channel na północy po Cape Fiske na półwyspie Smith Peninsula na południu. Jego powierzchnia wynosiła wówczas 103 400 km². Na lodowcu można było wyróżnić pięć głównych części: obszar w Prince Gustav Channel, obszar między Sobral Peninsula a Wyspą Robertsona – tzw. Larsen A, obszar między Wyspą Robertsona a Jason Peninsula – tzw. Larsen B, obszar między Jason Peninsula a Gibbs Ice Rise – tzw. Larsen C, obszar między Gibbs Ice Rise i Cape Fiske – tzw. Larsen D. Dodatkowo wyróżniano regiony Larsen Inlet i Seal Nunataks.

Zachodni Lodowiec Szelfowy (ang. West Ice Shelf) – lodowiec szelfowy w Antarktydzie Wschodniej, między Zatoką Barierową i Posadowsky Bay, przylegający do Wybrzeża Leopolda i Astrid. Encyklopedia Britannica (ang. Encyclopædia Britannica) – najstarsza wydawana do chwili obecnej i najbardziej prestiżowa encyklopedia angielskojęzyczna. Artykuły w niej zamieszczane uważane są powszechnie przez czytelników za obiektywne i wiarygodne.

Od połowy lat 40. XX w., kiedy zaczęto dokumentować zmiany, regresji uległ obszar w Prince Gustav Channel, podczas gdy Larsen A powiększał się do 1975 roku a Larsen B do 1995 roku. Wraz ze wzrostem temperatury pod koniec XX w., Lodowiec Szelfowy Larsena zaczął się kurczyć. Temperatura powietrza w regionie wzrosła od lat 40. XX. w. o 2,5° a temperatura wody Morza Weddella podniosła się o 0,32° od lat 70.

Sentinel (pol. strażnik, wartownik) – seria europejskich misji kosmicznych o charakterze teledetekcyjnym. Wspólną nazwą „Sentinel” objęte są zarówno całe satelity (np. Sentinel-1), jak i pojedyncze instrumenty satelitarne (np. Sentinel-4). Misje Sentinel są częścią programu Copernicus, zainicjowanego i finansowanego przez Unię Europejską. Nadzór technologiczny nad budową satelitów i instrumentów Sentinel sprawuje Europejska Agencja Kosmiczna (ESA).Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG) – komisja odpowiedzialna za ustalanie polskich nazw geograficznych świata (egzonimów) oraz za reprezentowanie Polski w kwestiach nazewnictwa geograficznego na arenie międzynarodowej.

Lodowiec przy Larsen Inlet uległ rozpadowi w okresie 1989–1992, a Larsen A i obszar w Prince Gustav Channel uległy dezintegracji na przestrzeni kilku tygodni w styczniu-lutym 1995 roku. W lutym-marcu 2002 roku od Larsena B oderwała się część na północ od Cape Disappoinment, o powierzchni 3250 km². W styczniu 2005 roku powierzchnia Lodowca Szelfowego Larsena zmalała o ok. 24% do ok. 78 515 km².

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Lodowiec Szelfowy Filchnera − drugi pod względem wielkości lodowiec szelfowy na Morzu Weddella u wybrzeża Antarktydy. Od zachodu graniczy z większym Lodowcem Szelfowym Ronne, te dwa lodowce oddziela częściowo wyspa Berknera i są one często traktowane jako jeden obiekt. Lodowiec Szelfowy Filchnera zasilają odrębne lodowce spływające z lądu. Roszczenia terytorialne do tego lodowca zgłaszają Argentyna i Wielka Brytania.

Larsen C zaczął pękać w pierwszych latach XXI wieku – pojawiła się szczelina, która najpierw rosła stopniowo, a potem bardzo szybko powiększyła się w ciągu jednego roku. W latach 2012–2017 rozwój szczeliny obserwowany był przy pomocy satelitów NASA i ESA. W lipcu 2017 roku satelita Sentinel-1 zaobserwował, że pęknięcie dotarło do krawędzi lodowca, oddzielając od niego wyspę lodową o powierzchni ok. 6000 km² (co stanowiło 12% powierzchni Larsena C). US National Ice Center nazwało oderwany fragment A-68, który wkrótce pod wpływem prądów, fal i wiatrów rozpadł się na dwie części – A-68A i A-68B. Encyklopedia Britannica podaje, że w 2017 roku powierzchnia Lodowca Szelfowego Larsena wynosiła 68 000 km².

Lodowiec Szelfowy Shackletona - siódmy pod względem wielkości lodowiec szelfowy Antarktyki. Znajduje się na wybrzeżu Ziemi Wilkesa. Rozciąga się daleko w głąb morza, w zachodniej części na 145 km, a we wschodniej na 64 km. Roszczenia terytorialne do terytorium obejmującego ten lodowiec zgłasza Australia.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

Latem 2019/2020 sezonowe topnienie lodowca Larsen C trwało dłużej i było bardziej intensywne niż w jakimkolwiek sezonie letnim na przestrzeni ostatnich 40 lat. Ten rekordowy sezon przerwał trwający prawie dwie dekady trend zmniejszającego się topnienia i prawdopodobnie zapoczątkował proces „chudnięcia” lodowca wskutek utraty powietrza z firnu.

Lodowiec szelfowy – brzeżna część lądolodu, która unosi się swobodnie na powierzchni wody, podczas gdy jego podstawa jest zanurzona. Powierzchnia lodowca szelfowego jest niemal zupełnie płaska (spadek nie przekracza 0,5%) i na ogół kończy się lodowym klifem, stanowiącym czoło lodowca, od którego oddzielają się góry lodowe. Innymi słowy, lód szelfowy to przesuwające się masy lodowe, które u czoła tworzą barierę lodową, od której odrywają się fragmenty tworzące luźno pływające góry lodowe.Globalne ocieplenie – obserwowane od połowy XX wieku podwyższenie średniej temperatury atmosfery przy powierzchni ziemi i oceanów oraz przewidywane ocieplenie w przyszłości.
  • Lodowiec Szelfowy Larsena i wybrzeże kontynentu, 2004 rok

  • Rozpad lodowca Larsen B – oderwany fragment o powierzchni ok. 3250 km²; dla porównania kontur stanu Rhode Island (pow. ok. 3150 km²), zob. Wellner et al. 2019 ↓

  • Fragmenty lodowca Larsen B utrzymywały się w zatoce do 2005 roku

  • Rosnąca szczelina w lodowcu Larsen C

    Język hiszpański (hiszp. idioma español, castellano) – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).Europejska Agencja Kosmiczna (ang. European Space Agency, ESA) – międzynarodowa organizacja krajów europejskich, której celem jest eksploracja i wykorzystanie przestrzeni kosmicznej.
  • Oderwanie się góry lodowej A-68 od lodowca Larsen C w lipcu 2017 roku

  • Larsen C i zachodni brzeg A-68 (w prawym górnym rogu)



  • Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Lodowiec Szelfowy Fimbul (norw. Fimbulisen) – duży lodowiec szelfowy u wybrzeża Ziemi Królowej Maud na Antarktydzie. Jego powierzchnia to 41 060 km, czyli jest nieznacznie mniejsza od powierzchni Szwajcarii. Roszczenia terytorialne do terytorium obejmującego ten lodowiec zgłasza Norwegia.
    Cieśnina Jerzego VI (ang. George VI Sound; hiszp. Canal Jorge VI, Canal Sarmiento) – cieśnina u wybrzeży Antarktydy, oddzielająca Wyspę Aleksandra od Półwyspu Antarktycznego.
    Lodowiec Szelfowy Rossa – największy lodowiec szelfowy Antarktyki. Jego powierzchnia to 487 000 km, jest ona nieco mniejsza niż powierzchnia Hiszpanii. Roszczenia terytorialne do znacznej części lodowca zgłasza Nowa Zelandia, nazywając ten obszar "Dependencją Rossa" (Ross Dependency).
    Morze Weddella – morze przy wybrzeżu Antarktydy, stanowiące część Oceanu Południowego. Jest ono ograniczone przez Półwysep Antarktyczny i Ziemię Królowej Maud. Znajdują się na nim wielkie lodowce szelfowe: Lodowiec Szelfowy Ronne, Filchnera i Larsena. Lodowce szelfowe Ronne i Filchnera rozdziela pokryta lodem Wyspa Berknera, jedna z największych wysp świata.
    Store Norske leksikon (Wielka encyklopedia norweska) - norweska encyklopedia w języku bokmål. Powstała po fuzji dwóch dużych, tworzących encyklopedie i słowniki wydawnictw norweskich Aschehoug i Gyldendal w 1978 roku, które utworzyły wydawnictwo Kunnskapsforlaget. Były cztery wydania papierowe: pierwsza w latach 1978-1981 w 12 tomach, druga w latach 1986-1989 w 15 tomach, trzecia w latach 1995-1999 w 16 tomach i czwarta w latach 2005-2007 w 16 tomach. Ostatnie wydanie zawierało 150 tys. haseł i 16 tys. ilustracji i zostało opublikowana przy wsparciu finansowym stowarzyszenia Fritt Ord. W 2010 roku ogłoszono, że nie będzie już wydań papierowych encyklopedii. Encyklopedia dostępna jest on-line od 2000 roku, a od 2009 roku może być edytowane przez użytkowników. Kunnskapsforlaget korzysta jednak z pomocy ekspertów przy sprawdzaniu treści zamieszczonych przez czytelników.
    Lodowiec Szelfowy Abbota (ang. Abbot Ice Shelf) – lodowiec szelfowy w zachodniej Antarktydzie, przylegający do Wybrzeża Eightsa, między Morzem Bellingshausena na północy i Morzem Amundsena na południu.

    Reklama