• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Literatura polska



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej – najstarsza, polska, periodyczna gazeta, drukowana szwabachą, wydana po raz pierwszy w Krakowie 3 stycznia 1661.Opis obyczajów za panowania Augusta III – dzieło historyczne Jędrzeja Kitowicza, pisane pod koniec XVIII wieku i nieukończone przez autora, opublikowane w całości w latach 1840-1841 w Poznaniu.
    Renesans (Odrodzenie)[ | edytuj kod]
     Osobny artykuł: literatura polska – renesans.

    W literaturze polskiej okresu renesansu (ok. 1500–1620) dochodzi do zmiany jakościowej: obok tematyki religijnej, która dominowała w poprzedniej epoce, coraz wyraźniej zauważalna jest twórczość podejmująca problematykę świecką. Bujnie rozwijała się literatura tworzona w języku łacińskim. Do najważniejszych jej twórców zaliczani są m.in. Klemens Janicki, autor elegii, epigramatów i utworów politycznych oraz autobiograficznej elegii O sobie samym dla potomności, Paweł z Krosna, Jan z Wiślicy (Wojna pruska), Mikołaj Hussowczyk (Pieśń o żubrze), Andrzej Krzycki oraz Jan Dantyszek.

    O skutecznym rad sposobie – czterotomowy traktat polityczny autorstwa Stanisława Konarskiego, który został wydany w latach 1760-1763. Jest to praca przedstawiająca wady ustrojowe w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konarski wskazywał w niej na szkodliwość zasady liberum veto i argumentował za stosowaniem zasady większości w Sejmie. Praca ta była jednym z fundamentów reformy ustrojowej Konstytucji 3 maja.Psałterz puławski – polski przekład Księgi Psalmów powstały pod koniec XV wieku. Nie jest znany jego autor, ani dokładny czas powstania.

    Dla rozwoju literatury pisanej w języku polskim duże znaczenie miała twórczość literacka Mikołaja Reja. Był on autorem dialogów (Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem, 1543), traktatów etycznych o godziwym życiu, zbioru epigramatów Zwierzyniec, zbiorów wierszy i utworów dramatycznych (m.in. Kupiec, 1549; Żywot Józefa, 1545).

    Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.Wojciech Zdarzyński (właśc. Wojciech Zdarzyński, życie i przypadki swoje opisujący) – powieść fantastyczna i utopijna Michała Dymitra Krajewskiego, wydana w Warszawie w 1785 roku. Opowiada o losach tytułowego bohatera, jego podróży na Księżyc i spotkaniu z mieszkającym tam ludem Sielan. Schemat fabularny powieści nawiązuje do Mikołaja Doświadczyńskiego przypadków Ignacego Krasickiego.

    Wśród poetów polskich tego okresu za najważniejszego uznawany jest Jan Kochanowski, którego twórczość przyczyniła się do rozwoju polskiego języka literackiego. Kochanowski był autorem fraszek, pieśni, wierszy okolicznościowych, trenów, którymi uczcił swoją zmarłą córkę, oraz tragedii Odprawa posłów greckich. Przełożył ponadto na język polski Księgę Psalmów (Psałterz Dawidów, 1579). Kochanowski tworzył także oryginalną poezję w języku łacińskim.

    Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch Slavníkovec, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach, zm. 23 kwietnia 997 w Świętym Gaju w okolicach Pasłęka lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup praski, benedyktyn, misjonarz, męczennik, święty Kościoła katolickiego.Nadobna Paskwalina – wierszowany epicki romans barokowy Samuela Twardowskiego opublikowany w 1655 roku w Krakowie, zadedykowany mecenasowi pisarza, Krzysztofowi Opalińskiemu.

    Barok[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: literatura polska – barok.
    Strona tytułowa pierwszego wydania Nadobnej Paskwaliny

    Rozwój estetyki barokowej przypada w literaturze polskiej na lata 1620–1764. W epoce tej wyróżniane są trzy podokresy: wczesny barok (od ok. 1620 do końca panowania króla Zygmunta III), rozkwit (od końca panowania Zygmunta III do czasów saskich) i okres schyłkowy (czasy saskie). Polska literatura barokowa ukształtowała się pod wpływem wzorców europejskich, akcentujących w tematyce religijność, mistycyzm i niepokój egzystencjalny. Nałożyły się na to rodzime pierwiastki kulturowe (sarmatyzm), dzięki czemu literaturę polską tego okresu wyróżniała oryginalność na tle Europy.

    Portret Adama Mickiewicza na Judahu skale – portret olejny Adama Mickiewicza namalowany przez Walentego Wańkowicza w Petersburgu w latach 1827–1828.Zakon pijarów – potoczna nazwa Zakonu Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych (Ordo Clericorum Regularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum) czyli Zakonu Szkół Pobożnych – zakon ustanowiony przez papieża Grzegorza XV 18 listopada 1621 r. (regułę zatwierdzono rok później). Korzenie swe wywodzi jednak od roku 1597, kiedy to św. Józef Kalasancjusz otworzył pierwszą bezpłatną i powszechną szkołę podstawową w Europie.

    Wśród przedstawicieli wczesnego okresu przejściowego wymienić można m.in. Mikołaja Sępa Szarzyńskiego (1550–1581), autora tomu Rymy albo wiersze polskie (druk 1601), Kaspera Miaskowskiego (1549–1622), Stanisława Grochowskiego (1542–1612), Sebastiana Grabowieckiego (1540–1607), Mateusza Bembusa (1567–1645) oraz Piotra Skargę (1536–1612).

    Samuel Ludwik Twardowski herbu Ogończyk, Samuel ze Skrzypny, (używał nazwiska dziada po kądzieli; nazwisko po mieczu: Skrzypiński), pseudonim S.T. ze Skrzypny, krypt.: S. T. Z. S. = Samuel Twardowski ze Skrzypny, (ur. pomiędzy 1595 a 1600 w Lutyni, zm. 6 lipca 1661 w Zalesiu Wielkim) – jeden z najwybitniejszych polskich poetów barokowych, epik, panegirysta, satyryk, tłumacz i historyk.Hieronim Franciszek Konarski herbu Gryf, imię zakonne: Stanisław od świętego Wawrzyńca, pseud. i krypt.: Anonym Polonus; J. W. A. J. K. W. K. B. O.; Nobilis Polonus, Iurium Patriorum peroptime gnarus; Pewien Ziemianin; Prywatnie rezydujący w Gdańsku; S. K. S. P.; Stanislaus a S. Laurentio Scholarum Piarum; Stanislaus Hieronymus a S. Laurentio Scholarum Piarum; X. Stanisław a S. Laurentio Scholarum Piarum, (ur. 30 września 1700 w Żarczycach Dużych, zm. 3 sierpnia 1773 w Warszawie) – dramatopisarz, poeta, tłumacz, edytor, pedagog, publicysta, reformator szkolnictwa i założyciel Collegium Nobilium w roku 1740, pijar, nazywany patriarchą polskich pijarów, nauczyciel domowy.

    Przedstawicielem dworskiej literatury barokowej był Jan Andrzej Morsztyn (1621–1693). Podejmował on w swej twórczości różnorodną tematykę, tworząc wiersze okolicznościowe, satyryczne i erotyczne. Jego twórczość drukowana obejmuje dwa tomy: Kanikuła albo Psia gwiazda oraz Lutnia. Innymi twórcami tego okresu byli m.in. Daniel Naborowski (1573–1640), autor licznych dzieł pisanych po polsku i łacinie (m.in. Marność), Szymon Zimorowic (1608–1629), autor tomu Roksolanki, oraz Szymon Starowolski (1588–1656), publicysta polsko-łaciński. Wybitnym poetą, tworzącym w języku łacińskim, był Maciej Kazimierz Sarbiewski (1595–1640). Do najwybitniejszych polskich poetów okresu baroku zaliczany jest Samuel Twardowski (1595–1661), autor poematów epickich (m.in. Nadobna Paskwalina, 1655), wierszy panegirycznych i in.

    Carmen Nicolai Hussoviani de statura, feritate ac venatione bisonti (Pieśń o wyglądzie, dzikości i polowaniu na żubra, także: Pieśń o żubrze) – łaciński poemat Mikołaja Hussowczyka wydany drukiem w Krakowie w 1523 roku.Literatura to wszystkie "sensowne twory słowne" (wg definicji Stefanii Skwarczyńskiej), czyli dzieła artystyczne, tj. literatura piękna, oraz teksty użytkowe, tj. literatura stosowana, zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym.

    Za twórców reprezentujących tzw. klasycyzm barokowy uważa się braci Krzysztofa i Łukasza Opalińskich. Dzięki staraniom Łukasza Opalińskiego w 1661, początkowo w Krakowie, a następnie w Warszawie, ukazywał się „Merkuriusz Polski Ordynaryjny”, pierwsza polska gazeta, redagowana przez Hieronima Pinocciego i Jana Aleksandra Gorczyna.

    Powrót posła – to komedia polityczna w trzech aktach napisana przez Juliana Ursyna Niemcewicza w 1790, która była reakcją na zewnętrzną i wewnętrzną sytuację polityczną Polski.Paweł z Krosna, Paweł Krosneńczyk, Paweł Procler, Paweł Proceler, łac.: Paulus Crosnensis Ruthenus, Paulus Joannes De Crosno, Paulus Proczler Crosnensis Premisliensis, (ur. ok. 1470-1474, zm. we wrześniu 1517 w Nowym Sączu) – profesor Uniwersytetu Krakowskiego, tłumacz, i filolog, polski poeta renesansowy piszący w języku łacińskim, pod pseudonimem Ruthenus, tłumacz pisarzy łacińskich, humanista.

    W schyłkowym okresie baroku (czasy saskie) literatura polska nie rozwijała się już tak bujnie jak wcześniej. Ze względu na trudności gospodarcze i polityczne kraju ten okres znamionuje słabszy rozwój kultury i sztuki polskiej. W literaturze tego okresu niewiele jest dzieł wyróżniających się walorami artystycznymi. Wśród gatunków popularnych podówczas wymienić należy wiersze okolicznościowe, facecje, fraszki, satyry obyczajowe i polityczne, dialogi, bajki, zagadki, diariusze i pamiętniki. Wśród najważniejszych twórców tego okresu wymienić można m.in. pisarzy, takich jak: Józef Baka (1707–1780), Jan Damascen Kaliński (1664–1726), Jan Stanisław Jabłonowski (1669–1731), Wacław Piotr Rzewuski (1706–1779), Wojciech Stanisław Chrościński (1665–1722) oraz poetka Elżbieta Drużbacka (1695–1765). Z prozaików tego okresu wart jest wspomnienia Jędrzej Kitowicz (1727–1804), autor cennego pod względem literackim i historycznym dzieła Opis obyczajów za panowania Augusta III oraz dzieła Pamiętniki, czyli historia Polski.

    Mikołaj Rej (historyczna pisownia nazwiska: Rey - na początku XX wieku wprowadzono pisownię "Rej") z Nagłowic herbu Oksza, pseud.: Ambroży Korczbok Rożek; Adrianus Brandenburgensis; Doctor Civitatis Lublinensis; Doktor lubelski Adrian Brandenburczyk; Albertus Branderburgensis; Andrych, twój dobry towarzysz; Jakób Podwysocki Pherrat(?); Joachim Heller, mistrz norymberski; Ks. Jan, kaznodzieja z Waśniewa; Wojciech Kaszota(?); Andrzej Trzecieski(?), (ur. 4 lutego 1505 w Żurawnie pod Haliczem, zm. między 8 września a 5 października 1569 w Rejowcu) – polski poeta i prozaik renesansowy, tłumacz, a także polityk i teolog ewangelicki. Choć nie był humanistą w naukowym rozumieniu tego słowa, zawdzięcza się mu upowszechnienie idei humanitas w polskiej kulturze. Długo uznawano go za "ojca literatury polskiej", przez wielbicieli nazywany także – za sprawą moralitetu Wizerunek – "polskim Dantem". Pomimo znaczącego wkładu, jaki przypisuje się Rejowi w rozważaniach na temat początków literatury narodowej, zdaniem wielu współczesnych badaczy pozostaje on twórcą wciąż niepoznanym. Większość obiegowych opinii na temat Reya w dalszym ciągu pochodzi z błędnego wizerunku "rubasznego, niewykształconego prostaka", jaki przypisała mu tradycja.Literatura polska XX-lecia międzywojennego – jest to epoka w historii polskiej literatury przypadająca na lata od odzyskania niepodległości w roku 1918 do wybuchu II wojny światowej.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Szymon Starowolski, inna forma nazwiska Starovolscius (ur. 1588 w Starej Woli na Polesiu, zm. przed 6 kwietnia 1656 w Krakowie) – polihistor, preceptor w domach magnackich I Rzeczypospolitej, ksiądz katolicki, kantor tarnowski, kanonik krakowski, polski historyk i pisarz polityczny epoki baroku.
    Franciszek Salezy Jezierski herbu Nowina pseud.: Autor "Rzepichy"; Grzegorz a Słupia, decretorum doctor, opat świętokrzyski(?); Jarosz Kutasiński herbu Dęboróg, szlachcic łukowski; J. P. Sterne, (ur. 1740 w Gołąbkach, zm. 14 lutego 1791 w Warszawie) – duchowny, kaznodzieja, powieściopisarz, publicysta polityczny i działacz społeczno-oświatowy okresu Oświecenia.
    Jan z Wiślicy inne formy nazwiska: Ioannes Visliciensis, Joannes Vislicius, (ur. około 1485 w Wiślicy, zm. pomiędzy 1516 a około 1520) – poeta polsko-łaciński, znany jako autor epopei Bellum Prutenum.
    Pani Podczaszyna (właśc. Pani Podczaszyna. Tom II Przypadków Wojciecha Zdarzyńskiego) – powieść Michała Dymitra Krajewskiego, stanowiąca luźną kontynuację utworu Wojciech Zdarzyński, opublikowana w 1786 roku w Warszawie. Powieść miała w założeniu autora kreować wzór osobowy doskonałej szlachcianki, gospodyni i żony. Czerpie również ze schematu fabularnego Nowej Heloizy Jana Jakuba Rousseau.
    Bolesław III Krzywousty (ur. 20 sierpnia 1086, zm. 28 października 1138) – książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107, książę Polski w latach 1107–1138. Pochodził z dynastii Piastów, był synem Władysława I Hermana i Judyty czeskiej, córki króla Czech Wratysława II, oraz ojcem książąt: Władysława II Wygnańca, Bolesława IV Kędzierzawego, Mieszka III Starego, Henryka Sandomierskiego i Kazimierza II Sprawiedliwego.
    Mateusz Bembus (ur. 1567 w Poznaniu, zm. 1645 w Krakowie) – polski jezuita, kaznodzieja króla Zygmunta III Wazy, rektor kolegium jezuickiego w Poznaniu, dramatopisarz.
    Podolanka (właśc. Podolanka wychowana w stanie natury, życie i przypadki swe opisująca) – powieść Michała Dymitra Krajewskiego opublikowana w 1784 roku, nawiązująca do sposobu wychowania "dziecka natury", inspirowanego Rousseau. Powieść stanowiła polską adaptację książki Henri Josepha Du Laurensa Imirce, ou la Fille de la nature. Cieszyła się wielką popularnością (siedem wydań w ciągu 1784 roku) i ze względu na kontrowersyjną koncepcję wychowawczą, negatywny stosunek do wielu dzieł literackich oraz swoją wartość artystyczną, stała się przedmiotem pierwszej w Polsce polemiki literackiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.046 sek.