Literatura faktu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Autor z książką reprezentującą literaturę faktu

Literatura faktu (ang. non-fiction) – formy literackie, które przedstawiają autentyczne postacie i wydarzenia, jak np. reportaż (relacja, raport), dziennik, pamiętnik (wspomnienia), biografia, wywiad, według niektórych klasyfikacji również felieton i publicystyczny esej.

Esej (fr. essai – „próba”) – forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora. Esej może poruszać tematykę filozoficzną, społeczną lub artystyczną, być formą krytyki literackiej, manifestu politycznego lub też dotyczyć innych refleksji autora.Pamiętnik – gatunek literatury stosowanej, relacja prozatorska o zdarzeniach, których autor był uczestnikiem bądź naocznym świadkiem. Pamiętnik (w przeciwieństwie do dziennika) opowiada o zdarzeniach z pewnego dystansu czasowego, w związku z czym kształtuje się dwupłaszczyznowość narracji: autor pamiętnika opowiadać może nie tylko o tym, jak zdarzenia przebiegały, lecz może ujawniać również swoje stanowisko wobec nich w chwili pisania.

Celem powstania i publikowania tego rodzaju utworów jest przedstawienie wiarygodnej relacji, opartej na wydarzeniach, faktach i zebranych materiałach. Literatura faktu nie jest synonimem literatury fachowej, ale nie należy też do beletrystyki. Ma przede wszystkim charakter dokumentarny, zwykle jest jednak częściowo beletryzowana. Z powieści czerpie techniki narracji i beletryzacji zdarzeń, z tekstami fachowymi zaś łączy ją rzeczowość i informatywność. Niektóre utwory literatury faktu, ze względu na walory literackie i moralne, zaliczają się do literatury pięknej.

Wywiad – rozmowa pomiędzy dwiema osobami, lub prowadzącym i grupą osób, podczas której osoba przeprowadzająca wywiad zadaje pytania w celu uzyskania pewnych informacji, dotyczących na przykład jakiegoś ważnego wydarzenia.Literatura piękna – typ piśmiennictwa (także dzieł ustnych), do którego zalicza się wszystkie teksty o dominującej funkcji estetycznej języka, a więc dzieła literackie, w odróżnieniu od tekstów o charakterze informacyjnym, publicystycznym, naukowym etc. (literatura użytkowa). Zakres literatury pięknej jest zależny od kryteriów obowiązujących w danej epoce historycznej. Granice między taką literaturą a innym typem piśmiennictwa (i tekstów ustnych), np. użytkowym, nie są łatwe do wyznaczenia przez badaczy, ze względu na występujące licznie gatunki pograniczne.

Termin ten pojawił się na początku XX wieku jako hasło programowe, żądające od literatury odrzucenia fikcji i zwrócenia się ku dokumentowaniu rzeczywistości. Nazwa „literatura faktu” pojawiła się w polskiej terminologii na przełomie lat 20. i 30.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. literatura faktu, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2015-03-08].
  2. hasło „literatura faktu”, [w:] Jan Halada, Barbora Osvaldová, Slovník žurnalistiky, Uniwersytet Karola w Pradze, Karolinum Press, 2017, s. 88, ISBN 978-80-246-3752-5 (cz.).
  3. Michala Benešová, Renata Rusin Dybalska, Lucie Zakopalová, Fenomén: Polská literární reportáž, Uniwersytet Karola w Pradze, Karolinum Press, 2016, s. 16, ISBN 978-80-246-3282-7 (cz.).
  4. Jozef Mistrík, Textika a štylistika: zborník príspevkov z celoštátnej štylistickej konferencie, Bratislava 29.-31.1.1986, Uniwersytet Komeńskiego, 1989, s. 270, ISBN 978-80-223-0000-1 (słow.).
  5. Agnieszka Nawrot, Encyklopedia szkolna: język polski: gimnazjum, wyd. II poprawione, Kraków: Wydawnictwo „Greg”, 2014, s. 428, ISBN 978-83-7327-667-3, OCLC 1034643404.
  6. Literatura faktu. W: Słownik: Słownik literatury polskiej [on-line]. Edupedia. [dostęp 2015-03-08].
Felieton (fr. feuilleton – zeszycik, odcinek powieści) – specyficzny rodzaj publicystyki, krótki utwór dziennikarski (prasowy, radiowy, telewizyjny) utrzymany w osobistym tonie, lekki w formie, wyrażający - często skrajnie złośliwie - osobisty punkt widzenia autora. Charakterystyczne jest częste i sprawne "prześlizgiwanie" się po temacie. Gatunek ten wprowadzony został w XIX wieku na łamach francuskiego "Journal des Débats". Felieton jest zwykle umieszczany na stałej kolumnie (tzn. stronie gazety lub czasopisma - stąd po angielsku stały felietonista to columnist), zwanej kolumną felietonową.Reportaż (franc. le reportage – reportaż) – gatunek literacki z pogranicza publicystyki, literatury faktu i literatury pięknej (przez krytykę zwany przewrotnie „bękartem literatury pięknej i brukowej popołudniówki”).




Warto wiedzieć że... beta

Jozef Mistrík (ur. 2 lutego 1921 w Španiej Dolinie, zm. 14 lipca 2000 w Bratysławie) – słowacki językoznawca, literaturoznawca, wykładowca uniwersytecki i grafolog sądowy. Zajmował się przede wszystkim stylistyką i morfologią.
Barbora Osvaldová (ur. 30 stycznia 1950 w Pradze) – czeska dziennikarka i publicystka, historyk i teoretyk mediów. Kieruje katedrą dziennikarstwa na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Karola w Pradze, przewodniczy Komisji Etyki. Autorka licznych artykułów publikowanych w prasie fachowej, współpracownik czasopism: „Mediální studia”, „Mladá fronta Dnes”, „Lidové noviny” itp. Autorka bądź współautorka kilkunastu książek dziennikarskich.
Biografia (gr. bíos – życie i gráphō – pisze) – opis życia postaci o charakterze naukowym, literackim lub popularyzatorskim. Opisywana postać zwykle jest wybitna.
Gatunek literacki - forma utworu literackiego, podrzędna w stosunku do rodzaju literackiego, nadrzędna zaś do odmiany gatunkowej.

Reklama