• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Literatura dydaktyczna

    Przeczytaj także...
    Literatura parenetyczna (pareneza – pouczenie) - utwory piśmiennicze kształtujące i propagujące wzory postępowania związane z odgrywaniem określonych ról społecznych. Jedną z cech parenetyki jest właściwy jej normatywizm, który wyłonił określone wzory osobowe i sformułował modele idealnych postaci o ścisłym usytuowaniu społecznym, konkretne zaś zalecenia właściwego postępowania zawierały jednocześnie i utrwalały swoistą hierarchię wartości przypisywanych prezentowanym postaciom. Motywy te przewijają się stale w literaturze XVI i XVII wieku, ulegając jedynie nieznacznym modyfikacjom.Moralitet – gatunek dramatyczny, o tematyce religijnej, ukształtowany w XIV wieku na północy Europy. Moralitety ukazywały dzieje jednostkowego bohatera, wybierającego pomiędzy złem a dobrem, potępieniem a zbawieniem.
    Poemat dydaktyczny – dłuższy utwór wierszowany o charakterze rozprawy pouczającej. Stworzony został przez Hezjoda w poemacie Prace i dnie (VII w.p.n.e.). Poemat dydaktyczny miał wiele wspólnego z poematem opisowym i poematem filozoficznym. Współcześnie do jego tradycji sięga tzw. poezja traktatowa, np. Traktat moralny i Traktat poetycki Czesława Miłosza.

    Literatura dydaktyczna – pozbawiony wspólnych wyróżników morfologicznych ogół utworów literackich, w których funkcje specyficznie literackie i estetyczne podporządkowane są funkcji wychowawczej. Głównym zadaniem utworów literatury dydaktycznej jest więc przekazywanie użytecznych wiadomości, prawd i pouczeń o charakterze moralistycznym, modeli, wzorów i ideałów godziwego życia oraz przekonań ideologicznych i politycznych. Zgodnie z koncepcją Stefanii Skwarczyńskiej można ją uznać za ogniwo literatury stosowanej.

    Utopia – projekt lub przedstawienie idealnego ustroju politycznego, funkcjonującego na zasadach sprawiedliwości, solidarności i równości. Pierwsze utopie powstały już w starożytności (na przykład Państwo Platona).Quintus Horatius Flaccus (ur. 8 grudnia 65 p.n.e. w Wenuzji, zm. 27 listopada 8 p.n.e.) – rzymski poeta liryczny okresu augustowskiego.

    Mimo braku wewnętrznoliterackiej specyfiki kategorii "literatury dydaktycznej" mówi się o gatunkach literackich wchodzących w jej skład. Należą do nich takie gatunki, które wykształciły właściwe sobie formy przekazu dydaktycznych treści. Do najważniejszych takich gatunków należą bajka, poemat dydaktyczny, poezja gnomiczna, przypowieść, moralitet, utopia, sztuka z tezą, exemplum, czasem satyra. W obrębie literatury artystycznej wlicza się do literatury dydaktycznej także całe określone typy piśmiennictwa literackiego - literaturę dla dzieci i młodzieży, utwory moralizatorskie, utwory moralistyczne, literaturę parenetyczną. Znaczenie terminu jest przy tym płynne - prócz gatunków literatury artystycznej do literatury dydaktycznej zalicza się często utwory homiletyczne, publicystyczne czy agitacyjno-propagandowe.

    Satyra – gatunek literacki lub publicystyczny łączący w sobie epikę i lirykę (także inne formy wypowiedzi) wywodzący się ze starożytności (pisał je m.in. Horacy), ośmiesza i piętnuje ukazywane w niej zjawiska, obyczaje, politykę, stosunki społeczne. Prezentuje świat poprzez komiczne wyolbrzymienie, ale nie proponuje żadnych rozwiązań pozytywnych. Cechą charakterystyczną satyry jest karykaturalne ukazanie postaci. Istotą satyry jest krytyczna postawa autora wobec rzeczywistości, ukazywanie jej w krzywym zwierciadle.Literatura stosowana (literatura użytkowa) – termin teoretycznoliteracki utworzony w 1932, potem upowszechniony, przez Stefanię Skwarczyńską.

    Płynność kategorii literatury dydaktycznej jest wynikiem jej genezy. Koncepcja literatury jako twórczości o swoistych zadaniach estetycznych, które nie tylko różnią się od zadań utylitarnych, ale wręcz stoją do nich w opozycji, jest wytworem romantyzmu. Dlatego też kategoria literatury dydaktycznej utrwaliła się dopiero w świadomości literackiej wieku XIX. Przedtem, zgodnie z maksymą poetyki horacjańskiej prodesse et delectare w funkcjach utylitarnych i estetycznych literatury widziano ścisłą jedność.

    Stefania Maria Salomea Skwarczyńska z domu Strzelbicka (ur. 17 listopada 1902 w Kamionce Strumiłowej, zm. 28 kwietnia 1988 w Łodzi) – polska teoretyk i historyk literatury, teatrolog, profesor zwyczajny, doktor honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego.Literatura dla dzieci i młodzieży – zarówno literatura tworzona z myślą o dzieciach i młodzieży, jak i literatura wybierana przez nią do lektury.

    Literatura świadomie dydaktyczna powstaje więc dopiero od XIX wieku - formy piśmiennictwa, utwory i gatunki wcześniejsze uznaje się za elementy literatury dydaktycznej jedynie ex post.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Janusz Sławiński, hasło Dydaktyczna literatura, w: Słownik terminów literackich, wyd. 2, Wrocław 1989




  • Warto wiedzieć że... beta

    Romantyzm (z fr. romantisme, od roman – powieść, opowieść) – epoka w historii sztuki i historii literatury trwająca od lat 90. XVIII wieku do lat 40. XIX wieku. Romantyzm był ruchem ideowym, literackim i artystycznym, który rozwinął się początkowo w Europie i wyrażał się w poezji, malarstwie i muzyce.
    Przypowieść (parabola) – gatunek literatury moralistyczno-dydaktycznej, którego cechy formalne (schematyzm fabuły, uproszczona konstrukcja postaci, obiektywny narrator, selekcja realiów) służą właściwemu odczytaniu alegorycznego lub symbolicznego znaczenia przedstawionego świata, przekazaniu prawdy moralnej. Posługuje się narracją, w której postacie i zdarzenia pełnią funkcję nosicieli i zarazem przykładów prawd uniwersalnych.
    Exemplum, także egzemplum (łac. przykład) – średniowieczna forma literacka przywołująca pewne przeszłe zdarzenie o charakterze fikcyjnym lub autentycznym w celu przekonania odbiorców o prawdziwości jakiejś sprawy. Egzempla spisywano w zbiory dla wykorzystywania ich przez kaznodziejów do wzbogacania kazań. Jednym z bardziej znanych autorów takich zbiorów był Jacques de Vitry.
    Bajka – krótki utwór literacki zawierający morał (pouczenie), może być wierszowany, czasem żartobliwy. Morał może znajdować się na początku lub na końcu utworu albo wynikać z jego treści. Istotną cechą bajki jest alegoryczność. Bohaterami bajek mogą być ludzie, a także zwierzęta, przedmioty i zjawiska, które uosabiają typy ludzkie, cechy charakteru lub przeciwstawne poglądy i stanowiska. Jest jedną z odmian epiki, choć bajka epigramatyczna ma dużo cech lirycznych.
    Gatunek literacki - forma utworu literackiego, podrzędna w stosunku do rodzaju literackiego, nadrzędna zaś do odmiany gatunkowej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.715 sek.