Linia M1 metra w Budapeszcie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output td.lk{background-color:#f8f9fa;position:relative;padding:0;width:20px;height:20px;vertical-align:top;background-size:20px;background-repeat:repeat-y}.mw-parser-output td.lk>img{background-color:#f9f9f9}.mw-parser-output td.lk>div{position:absolute;left:0;top:0;padding:0}.mw-parser-output td.lkELC{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/BSicon_eELC.svg/20px-BSicon_eELC.svg.png")}.mw-parser-output td.lkexELC{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/BSicon_exBL.svg/20px-BSicon_exBL.svg.png")}.mw-parser-output td.lkSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/BSicon_STR.svg/20px-BSicon_STR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkexSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/BSicon_exSTR.svg/20px-BSicon_exSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkLSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/BSicon_LSTR.svg/20px-BSicon_LSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkexLSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/BSicon_exLSTR.svg/20px-BSicon_exLSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lktSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/BSicon_tSTR.svg/20px-BSicon_tSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkextSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/BSicon_extSTR.svg/20px-BSicon_extSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkuSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/BSicon_uSTR.svg/20px-BSicon_uSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkuexSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/BSicon_uexSTR.svg/20px-BSicon_uexSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkuLSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/BSicon_uLSTR.svg/20px-BSicon_uLSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkuexLSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/BSicon_uexLSTR.svg/20px-BSicon_uexLSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkutSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/BSicon_utSTR.svg/20px-BSicon_utSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkuextSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/BSicon_uextSTR.svg/20px-BSicon_uextSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkvSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/BSicon_vSTR.svg/20px-BSicon_vSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkevSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/BSicon_evSTR.svg/20px-BSicon_evSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkxvSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/BSicon_xvSTR.svg/20px-BSicon_xvSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkexvSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/BSicon_exvSTR.svg/20px-BSicon_exvSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkvLSTR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/BSicon_vLSTR.svg/20px-BSicon_vLSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkvLSTR-{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/BSicon_vLSTR-.svg/20px-BSicon_vLSTR-.svg.png")}.mw-parser-output td.lkvL-STR{background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/BSicon_v-LSTR.svg/20px-BSicon_v-LSTR.svg.png")}.mw-parser-output td.lkkm{text-align:right;vertical-align:middle;padding:0 .5em!important;font-size:80%;white-space:nowrap;background-color:#f8f9fa}.mw-parser-output td.lkopis{padding-left:2px!important}

Linia M1 metra w Budapeszcie (węg. Millenniumi Földalatti Vasút – Milenijna Kolej Podziemna) – najstarsza linia metra w kontynentalnej części Europy, druga najstarsza na świecie, pierwsza w pełni zelektryfikowana. Otwarta została 3 maja 1896 z okazji obchodów tysiąclecia państwa węgierskiego. Początkowo składała się z 9 stacji podziemnych oraz 2 naziemnych i mierzyła 3700 metrów. Kolej bez większych zakłóceń funkcjonowała do 1973, gdy podjęto decyzję o likwidacji odcinka naziemnego, przebudowie dwóch stacji oraz dobudowania nowego odcinka i zajezdni. W 2002 linia wraz z aleją Andrássyego i placem Bohaterów została wpisana na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.Prąd stały (ang. direct current, DC) – prąd stały charakteryzuje się stałym zwrotem oraz kierunkiem przepływu ładunków elektrycznych, w odróżnieniu od prądu zmiennego i przemiennego – (AC, ang. alternating current).

Urzędowo linia oznaczana jest kolorem żółtym jako linia metra M1, jednak przez mieszkańców Budapesztu nazywana jest földalatti lub kismetró, co oznacza kolejno: kolejka podziemna i małe metro.

Wagon produkcji Siemensa z 1896
Pociąg metra koło placu Bohaterów – nieistniejący wyjazd z tunelu na odcinek naziemny

Historia[ | edytuj kod]

Budowa linii[ | edytuj kod]

Ostatnie dekady XIX wieku były decydującym okresem w historii rozwoju Budapesztu oraz całej dzielnicy Terézváros. Główną osią tej części miasta była aleja Andrássy út, która łączyła centrum miasta z miejskim parkiem Városliget. W grudniu 1870 przyjęto plan zagospodarowania przestrzennego dla tego obszaru, mającego pełnić funkcję reprezentacyjną. Wraz z rozwojem miasta ruch systematycznie rósł. Kursujący ulicą omnibus nie rozwiązywał problemów komunikacyjnych, gdyż pojazdy jeździły przepełnione. W 1884 z racji dużej eksploatacji ulicę wyłożono drewnianymi deskami, które miały tłumić tętent koni. Wówczas podjęto decyzję o budowie kolei miejskiej. Dodatkową motywacją był fakt, że zbliżały się obchody milenium państwa, które miały się odbyć w parku Városliget.

Franciszek Józef I, niem. Franz Joseph I, węg. I. Ferenc József (ur. 18 sierpnia 1830 w pałacu Schönbrunn koło Wiednia, zm. 21 listopada 1916 tamże) – przedstawiciel domu habsbursko-lotaryńskiego, od 1848 cesarz Austrii i apostolski król Węgier (koronowany w 1867).Zugló – dzielnica Budapesztu położona po stronie peszteńskiej. W podziale administracyjnym miasta jest oznaczona rzymskim numerem XIV. Jest to trzeci co do wielkości obwód administracyjny Budapesztu. Zajmuje on obszar 18,13 km². W 2015 roku liczył 124 956 mieszkańców. Dzielnica jest położona blisko centrum miasta. Znajdują się w niej budynki użyteczności publicznej, które służą do uprawiania kultury narodowej i sportu. Ze względu na dużo zieleni dzielnica nazywana jest zielonymi płucami Pesztu. Ważne obiekty dzielnicy to: Plac Bohaterów (Hősök tere), arena sportowo-koncertowa Papp László Budapest Sportaréna i Széchenyi Fürdő.

Do konkursu na budowę kolei stanęły dwa przedsiębiorstwa: Budapesti Villamos Városi Vasút (BVVV) oraz Budapesti Közúti Vaspálya Társaság (BKVT). Propozycja budowy kolei naziemnej ze względu na charakter ulicy została jednak odrzucona, przez co coraz bardziej skłaniano się ku idei poprowadzenia kolei pod ulicą. W 1894 po wielu latach dyskusji wybrano projekt autorstwa firm Siemens & Halske. Spółka zaproponowała nie tylko koncepcję budowy linii, ale też zaprojektowała wagoniki, w których przedział był przedzielony na dwie części – lewa strona była przeznaczona dla mężczyzn, natomiast prawa – dla kobiet. Drzwi otwierane były automatycznie przez sterownik, wprowadzono także automat, który mógł sprzedawać bilety. Niektóre rysunki projektowe zachowały się do dziś. Wykonanie linii powierzono projektantowi, czyli spółce Siemens & Halske. Jedynym warunkiem wybudowania takiej linii była gwarancja, że kolej zostanie ukończona przed obchodami milenium. Licencja na obsługę linii została udzielona spółce na okres 90 lat, do tego przez 15 lat spółka była zwolniona z podatku.

Żółta linia metra w Budapeszcie – (węg. Millenniumi Földalatti Vasút – Milenijna Kolej Podziemna). Jest jedną z najstarszych linii w Europie (po Londynie). Wybudowano ją w 1896 roku w ramach obchodów tysiąclecia istnienia państwa węgierskiego. Od 2002 roku linia M1 z aleją Andrássyego i Placem Bohaterów znajduje się na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.Budapeszt (węg. Budapest; przymiotnik: budapeszteński) – stolica i największe miasto Węgier, położone w północnej części kraju, nad Dunajem. Formalnie stworzony został w latach 1872-73 z trzech połączonych ze sobą miast: Budy i Óbudy na prawym brzegu Dunaju (geograficznie – Średniogórze Zadunajskie) oraz Pesztu – na lewym (geograficznie – Średniogórze Północnowęgierskie i Wielka Nizina Węgierska).

Budowę rozpoczęto w 1894 od wykopania szerokiego na sześć metrów wykopu, którego długość wynosiła 3225,56 metrów. Tunel był wysoki na 2,65 metry, a jego strop znajdował się bezpośrednio pod ulicą. Fundamenty oraz ściany wykonane były z betonu. Kierownikiem budowy został Vojtek Ödön, a pracami ziemnymi, betonowaniem oraz układaniem instalacji zajął się Robert Wünsch. Podziemne stacje wykończono ozdobnymi białymi i brązowymi kafelkami dostarczonymi przez przedsiębiorstwo Zsolnay. Część z nich zachowała się do dziś. Za stacją Aréna út linia wynurzała się na powierzchnię, poprowadzona dalej wzdłuż ulicy Állatkerti körút, po 463,20 metrach kończyła się w pobliżu term Széchenyi gyógyfürdő. Na odcinku nadziemnym na terenie parku Városliget powstały dwie stacje, dziś już nieistniejące. W pobliżu stacji Állatkert nad linią powstał też pierwszy żelbetowy wiadukt na Węgrzech. Istnieje on do dziś, z tym że część jego prześwitu przysypano.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.Széchenyi gyógyfürdő – zaprojektowany przez Győző Cziglera kompleks basenów i term w Budapeszcie, największy w Europie. Najstarszy budynek powstał w 1881 w północnej części Parku Miejskiego (węg. Városliget). Był tak popularny wśród mieszkańców, że jeszcze przed I wojną światową konieczna stała się jego rozbudowa. Uroczyste otwarcie „nowego” Széchenyi gyógyfürdő odbyło się w 1913.
3
Budowa linii wzdłuż ulicy Andrássy út
4
Konstrukcja tunelu
Budowa linii

Budowę ukończono w rekordowym czasie 21 miesięcy. Pierwsza próba odbiorów technicznych w dniu 11 kwietnia 1896 nie powiodła się, jednak już w dniu 3 maja Franciszek Józef dokonał historycznego otwarcia pierwszej linii metra w kontynentalnej Europie i pierwszej napędzanej silnikiem elektrycznym. Pojazdy były zasilane napięciem 350 V prądu stałego z sieci górnej. Kolej kursowała od 6 rano do 23 co 4 minuty.

Magyar Államvasutak (MÁV) – węgierski narodowy przewoźnik kolejowy. Przedsiębiorstwo zarządza 7 606 km linii kolejowych.Omnibus − pojazd wieloosobowy, przeważnie kryty, utrzymujący regularną komunikację. Od XVII do XIX wieku konny, a następnie z napędem. Poprzednik autobusów.

Rozbudowa[ | edytuj kod]

Przebieg linii na terenie parku Városliget (kolorem czerwonym do 1973, a kolorem niebieskim – od 1973)

W latach 30. XX wieku na linii przeprowadzono modernizację polegającą między innymi na podwyższeniu napięcia z 350 V do 600 V prądu stałego.

W 1970 zatwierdzona została przebudowa linii, której najważniejszym elementem była likwidacja odcinka naziemnego i przedłużenie linii do stacji Mexikói út, za którą wybudowano nową zajezdnię. Do tego momentu ruch pociągów w tunelu odbywał się lewostronnie. Zmieniono także przebieg linii w rejonie stacji Deák Ferenc tér, która miała stać się przesiadkową pomiędzy budowanymi wówczas liniami metra M2 i M3. Dawną stację wykorzystano na urządzenie muzeum budapesztańskiego metra, gdzie dziś można między innymi oglądać wycofane z ruchu pociągi. Dodatkowo na stacji Vörösmarty tér powstały tory odstawcze. Przebudowa została ukończona 30 grudnia 1973.

Siemens ˈziːməns, oficjalnie Siemens AG, zapis stylizowany SIEMENS – międzynarodowy koncern z branży energetycznej, elektrotechnicznej i telekomunikacyjnej. Główne siedziby przedsiębiorstwa znajdują się w Monachium i w Berlinie. Siemens AG notowany jest na Frankfurckiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Odbierak prądu (pantograf) – element pojazdu lub urządzenia zasilanego z zewnątrz energią elektryczną (wyłączając pojazdy zasilane kablem i z akumulatorów) stykający się z przewodem jezdnym lub szyną prądową, służący doprowadzeniu napięcia zasilającego.

Teraźniejszość[ | edytuj kod]

W 1995 przeprowadzono kolejny remont linii polegający głównie na renowacji wyglądu stacji w stylu secesji. Wtedy też powstały istniejące do dziś drewniane kioski, odmalowano filary, zamontowane zostały współczesne kasowniki oraz wyświetlacze. Co jednak najważniejsze, osiem z jedenastu stacji otrzymało wygląd bardzo zbliżony do stanu z początku eksploatacji linii – ściany ponownie wyłożono kafelkami. Od tej pory linia funkcjonuje bez większych zmian. W 2002 linia metra została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Obecnie częstotliwość pociągów wynosi od 2 minut w godzinach szczytu do 10 minut wieczorami. Metro pracuje od 4:32 rano do 23:58 wieczorem.

Hősök tere to stacja metra w Budapeszcie na linii M1. Została oddana do użytku w roku 1896. Stacja nosi nazwę Hősök tere (pl. Bohaterów) i jest położona przy placu Bohaterów, jednym z najważniejszych placów i węzłów komunikacyjnych w Budapeszcie. Duży ruch stacja zawdzięcza bliskości ważnych miejsc - samego placu, Muzeum Sztuk Pięknych i Parkowi Miejskiemu. Wyglądem stacji przypomina klasyczny wystrój żółtej linii budapeszteńskiego metra. Następne stacje to: Bajza utca i Széchenyi fürdő.Niebieska linia metra w Budapeszcie – trzecia linia budapeszteńskiego metra łącząca południowy Peszt z Pesztem północnym. Jest najdłuższa – liczy 20 stacji. Była budowana w latach 1976-1990. Metro to wykorzystuje wagony produkcji rosyjskiej.

Przyszłość[ | edytuj kod]

W planie inwestycyjnym budapesztańskiego przewoźnika przewidziana jest rozbudowa Kolejki Milenijnej – chodzi o kilkusetmetrowe przedłużenie jej południowego krańca do bulwarów nad Dunajem (Vigadó tér), gdzie istniałaby dogodna przesiadka na tramwaje linii 2 oraz autobus wodny. Nieco większym wyzwaniem miałoby być wydłużenie linii w kierunku północno-wschodnim w dzielnicy Zugló. Przy końcowej stacji miałby powstać duży węzeł przesiadkowy wraz z planowaną przez koleje węgierskie stacją Marcheggi híd. Oprócz tego w tym miejscu możliwa miałaby być przesiadka na tramwaje, trolejbusy, autobusy, do samochodu (Park&Ride) czy na rower (Bike&Ride). Planowana jest też wymiana taboru na pojazdy nowszej generacji.

Secesja jako kierunek w architekturze rozwijała się w latach 1890-1925, lecz zasadniczy rozkwit trwał od około 1905. Secesja była rezultatem poszukiwań wyzwolenia formy budynku z czystego naśladownictwa dawnych epok (historyzmu) i wytworzenia nowego stylu.Opera to stacja metra w Budapeszcie na Linii M1. Oddana do użytku została w roku 1896. Stacja nosi nazwę Opera i jest położona tuż obok budynku Węgierskiej Opery Państwowej. Położona jest 3 m pod ziemią, wygląd stacji przypomina klasyczny wystrój żółtej linii budapeszteńskiego metra. Następne stacje to: Bajcsy-Zsilinszky út i Oktogon.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Dunaj (łac. Danubius, niem. Donau, słow. Dunaj, węg. Duna, chorw. Dunav, serb. i bułg. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай gr. Ίστρος (Istros) – druga co do długości (po Wołdze) rzeka w Europie.
Zielona linia metra w Budapeszcie – czwarta linia budapeszteńskiego metra łącząca Kelenföldi z Bosnyákiem. Liczy 14 stacji, jest nadal w budowie.
Bajcsy-Zsilinszky út – stacja metra w Budapeszcie na Linii M1. Oddana do użytku została w roku 1896. Stacja nosi nazwę Bajcsy-Zsilinszky út i leży przy alei o tej samej nazwie. Duży ruch stacja zawdzięcza bliskości Bazyliki św. Stefana i Al. Andrássyego. Położona jest 3 m pod ziemią, wygląd stacji przypomina klasyczny wystrój żółtej linii budapeszteńskiego metra. Następne stacje to: Deák Ferenc tér i Opera.
Czerwona linia metra w Budapeszcie – druga linia budapeszteńskiego metra. Jej budowa rozpoczęła się w XX w. – w latach 50. i trwała aż do 1972 r. Obecnie linia ta posiada 12 stacji i prowadzi od Örs vezér tere (wschodni Peszt) aż do Déli Pályaudvar – południowego dworca kolejowego w Budzie. Metro to jest bardzo głębokie i posiada wagony produkcji francuskiej (Alstom).
Plac Bohaterów (węg. Hősök tere, nazywany również Placem Tysiąclecia lub Placem Millenijnym) to jeden z największych i najważniejszych placów w Budapeszcie. Położony jest w VI dzielnicy (Terézváros - Miasto Teresy), na końcu Andrássy útca, przy Parku Miejskim (Városliget). Przy placu znajduje się stacja metra Hősök tere, budapeszteńskiej linii M1.
Andrássy út (pol. aleja Andrássyego) - reprezentacyjna aleja Budapesztu, łącząca Plac Elżbiety (Erzsébet tér) z Placem Bohaterów (Hősök tere). Wzdłuż niej wznoszą się eklektyczne neorenesansowe budynki, m.in. gmach opery węgierskiej.
Beton – kompozyt powstały ze zmieszania spoiwa (cementu) i wypełniacza (kruszywo) oraz ewentualnych domieszek nadających pożądane cechy. Jest jednym z najbardziej powszechnych materiałów budowlanych we współczesnym budownictwie.

Reklama