Krytyka tekstu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bizantyjski iluminowany rękopis czterech Ewangelii, 1020

Krytyka tekstu (łac. critica textus) – dział filologii, odgałęzienie krytyki literackiej, poświęcony pracom edytorskim nad dawnymi dziełami zachowanymi w manuskryptach.

Testimonia (łac. świadectwa) - termin z zakresu krytyki tekstu. Jest to rodzaj odsyłaczy zamieszczanych w wydaniu danego dzieła (na ogół na każdej stronie pomiędzy samym tekstem a aparatem krytycznym) wyliczających miejsca w dziełach innych autorów, którzy powołują się na wydawany tekst, względnie miejsca w dziełach innych autorów, na które powołuje się autor wydawanego tekstu.Crux philologorum (łac. krzyż filologów, miejsce męki filologów), inaczej obelos, obelus, obelisk, dagger - znak edytorski mający postać krzyżyka . Istnieje również wersja podwójna . W html uzyskiwane są jako † (†) oraz ‡ (‡). W Unicode znaki te występują odpowiednio jako U+2020 oraz U+2021.

Praca edytorska obejmuje kolacjonowanie rękopisów, tworzenie stemma codicum, testimoniów, aparatu krytycznego. Prawie zawsze towarzyszy jej też wprowadzanie mniejszych lub większych poprawek (zwanych koniekturami) do przekazanego tekstu w celu usunięcia spostrzeżonych defektów transmisji.

Rękopis (manuskrypt) – zapisany odręcznie tekst, w odróżnieniu od powielanego mechanicznie. Termin stosowany zwykle w odniesieniu do zabytkowych książek lub dokumentów pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku. W takim rozumieniu każdy rękopis jest dziełem niepowtarzalnym o indywidualnych cechach. W szerszym znaczeniu, rękopis to każdy tekst zapisywany ręcznie za pomocą np. ołówka, atramentu, tuszu.Stemma codicum (gr.-łac. drzewo genealogiczne - dosł. girlanda - kodeksów), częściej skrótowo stemma - termin techniczny występujący w krytyce tekstu.

Krytykę tekstu zapoczątkowali uczeni aleksandryjscy w III wieku p.n.e., wtedy też powstały pierwsze znaki edytorskie odsyłające czytelnika do komentarza, sygnalizujące trudne miejsca, niepewność przekazu bądź beznadziejne zepsucia (ten ostatni znak, tzw. obelos, ma dziś postać krzyżyka † i znany jest jako crux philologorum, krzyż filologów).

Grecki tekst Apokalipsy świętego Jana – miał inną historię niż pozostałe księgi Nowego Testamentu i nie odzwierciedla tych samych tradycji tekstualnych. Ponieważ liczba rękopisów Apokalipsy jest mniejsza niż pozostałych ksiąg NT, jej treść jest pod względem naukowym najlepiej opracowana, spośród wszystkich ksiąg Nowego Testamentu.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

W epoce nowożytnej krytyka tekstu rozwinęła się w wyniku potrzeby opisania historii i, w efekcie, ustabilizowania przekazu tekstów pisarzy starożytnych (głównie klasycznych pisarzy łacińskiego i greckiego antyku oraz Biblii), wydawanego w różnych wersjach na skutek setek lat ręcznego kopiowania. Odtworzenie procesu formowania się tekstu i określenie poszczególnych zależności pomiędzy ewentualnymi jego wersjami daje także możliwość poprawiania błędów, które się wkradły do manuskryptów w trakcie ich przepisywania. Taka praca pozwala ostatecznie opracować wydanie krytyczne danego tekstu.

Od końca XIX wieku najważniejszymi świadkami tekstu Nowego Testamentu (NT) są kodeks Synajski i Watykański, dwa spośród czterech wielkich kodeksów biblijnych. Wszystkie naukowe wydania tekstu NT opierają się na tych dwu kodeksach. Konstanty Tischendorf i Hermann von Soden oparli swoje wydania głównie na Kodeksie Synajskim, wszyscy pozostali wydawcy oparli się na Kodeksie Watykańskim. Oba rękopisy reprezentują aleksandryjską tradycję tekstu NT, jednak zachodzą pomiędzy nimi liczne różnice. Herman Hoskier obliczył, że w tekście samych tylko Ewangelii zachodzi 3036 różnic pomiędzy Sinaiticus a Vaticanus (nie licząc błędów itacyzmu).Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

Rękopisy ze względu na podobieństwa i różnice tekstologiczne dzielone są na typy, rodziny, grupy, oraz pary.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Warianty tekstowe Nowego Testamentu
  • Różnice tekstowe pomiędzy Kodeksem Synajskim a Watykańskim
  • Corpus Christianorum
  • Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum
  • Wydanie krytyczne
  • Tekst Apokalipsy św. Jana
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • B. Aland, J. Delobel, New Testament Textual Criticism, Exegesis, and Early Church History, Peeters Publishers, 1994.
  • P. D. Wegner, A Student's Guide to Textual Criticism of the Bible. Its History, Methods & Results (Downers Grove, IL 2006).
  • E. Tov, Textual Criticism of the Hebrew Bible, Third Edition, Revised and Enlarged (Minneapolis 2012).
  • Koniektura (łac. coniectura, domysł, hipoteza) - termin techniczny z zakresu krytyki tekstu. Oznacza wykoncypowaną współcześnie poprawkę do tekstu, który dotrwał czasów nowożytnych w postaci papirusowych lub pergaminowych manuskryptów.Wydanie krytyczne, editio maior – redakcja naukowa i wydanie tekstu źródłowego dokumentu opatrzonego tzw. aparatem krytycznym, na który składają się merytoryczne przypisy wyjaśniające decyzje edytorskie wydawcy oraz przypisy bibliograficzne.




    Warto wiedzieć że... beta

    Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Warianty tekstowe Nowego Testamentu – warianty tekstu greckiego 27. ksiąg Nowego Testamentu, które powstały w wyniku zamierzonych lub nieświadomych zmian w tekście pierwotnym dokonanych przez kopistów przy sporządzaniu kolejnej kopii tekstu. Niektóre z wariantów powstały w wyniku błędu na przykład kiedy oko kopisty zatrzymało się na podobnym słowie ale znajdującym się w innym miejscu oryginalnego tekstu. Jeżeli oko wróciło na wcześniejsze słowo, powstawało powtórzenie (błąd dittografii). Jeżeli oko spojrzało na dalsze słowo, powstawało opuszczenie (błąd homoioteleuton). W innych przypadkach kopista dodawał tekst z pamięci, z innych paralelnych tekstów (najczęściej miało to miejsce w Ewangeliach synoptycznych). Czasami zmieniał pisownię. Synonimy zastępował substytutami. Zaimki zamieniano w rzeczowniki (zwrot jak „On powiedział” stał się zwrotem „Jezus powiedział”).
    Filologia – jedna z nauk humanistycznych, badająca język i literaturę kręgu cywilizacyjnego bądź narodu. Głównym przedmiotem jej badań jest tekst, a celem – jego komentarz i interpretacja.
    Krytyka literacka – działalność intelektualna polegająca na dyskusji, ocenianiu i interpretacji dzieł literackich i ogólnie literatury. Krytyka literacka z założenia nie jest wyrazem metody naukowo-badawczej, lecz przekonań ideowo-artystycznych. Za prekursora krytyki literackiej uważa się Arystarcha z Samotraki.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum (CSEL) – seria publikująca krytyczne wydania łacińskich dzieł Ojców Kościoła. Jest to projekt Austriackiej Akademii Nauk.

    Reklama