Kosz (wojsko)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kosz (z mong. höszöö – ogrodzenie) – nazwa głównego obozu tatarskiego zakładanego podczas łupieżczych wypraw wojennych; także jego dowództwo (komenda) oraz oddział związany operacyjnie z obozem.

Zygmunt Gloger herbu Prus II, pseud. Pruski, Prus, Ziemianin, Sąsiad, Hreczkosiej (ur. 3 listopada 1845 w Tyborach-Kamiance, zm. 16 sierpnia 1910 w Warszawie) – polski historyk, archeolog, etnograf, folklorysta, krajoznawca.Niemirów (ukr. Неми́рів) - miasto na Ukrainie, siedziba władz rejonu niemirowskiego w obwodzie winnickim. Ludność - 9 000 mieszkańców.

Zygmunt Gloger wywodził tę nazwę z tur. koç, spolszczonego jako „koczowisko”. Kosz, czyli główny tabor strzeżony na ogół przez ok. 2/3 sił uczestniczących w wyprawie, był miejscem, do którego poszczególne czambuły odsyłały zdobyty podczas napaści jasyr oraz pozostałe łupy.

Józef Brandt herbu Przysługa (ur. 11 lutego 1841 w Szczebrzeszynie, zm. 12 czerwca 1915 w Radomiu) – polski malarz, batalista.Kudak (ukr. кодак) – polska twierdza zbudowana w 1635 roku z inicjatywy hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego.

Kozaczyzna[ | edytuj kod]

Później także przyjęta przez Kozaków zaporoskich nazwa dla określenia obozu warownego, budowanego w trakcie wypraw wojennych. Koszem na Ukrainie nazywano też samą Sicz zaporoską (stąd funkcja atamana koszowego), a nawet tamtejsze warownie i umocnione strażnice („zamki”), chroniące przed tatarskimi napadami. Należały do nich Biała Cerkiew, Bar, Humań, Czerkasy, Kudak, Niemirów, Trechtymirów

Bar (ukr. Бар) – miasto położone na Ukrainie, nad rzeką Rów, na Podolu, w obwodzie winnickim, siedziba władz rejonu barskiego. 17,2 tys. mieszkańców (2005). Miasto znane w historii Polski z zawiązania przez szlachtę związku znanego jako konfederacja barska.Biała Cerkiew (ukr. Бiла Церква, Biła Cerkwa) – miasto na Ukrainie, największe w obwodzie kijowskim, położone nad rzeką Roś w odległości 80 km na południe od Kijowa, dawna polska rezydencja magnacka. Do miasta należy również miejscowość Aleksandria z pięknym parkiem.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 468.
  2. Z. Gloger: Encyklopedia staropolska, dz. cyt. w bibliografii.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Mała encyklopedia wojskowa. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, t. 2, s. 104
  • Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska ilustrowana. Warszawa: Piotr Laskauer, 1902, t. III, s. 90
  • Trechtymirów (ukr. Трахтемирів; Trachtemiriw; pol. Trechtymirów, Trachtymirów; ros. Трахтемиров, Trachtemirow) – wieś na Ukrainie w rejonie kaniowskim obwodu czerkaskiego podlegająca silskiej radzie Hryhoriwka.Humań (ukr. Умань) – miasto w środkowej części Ukrainy, w obwodzie czerkaskim, przy połączeniu Kamionki i Umanki (dorzecze Bohu) – 88 730 mieszkańców (2004). Przemysł: maszynowy, materiałów budowlanych i spożywczy; 2 szkoły wyższe. Był miastem prywatnym Rzeczypospolitej Obojga Narodów.




    Warto wiedzieć że... beta

    Kozacy zaporoscy, kozacy niżowi (ukr. Запорожці) – społeczność zorganizowana na sposób wojskowy, której początki sięgają XV w. i związane są z południowo-wschodnimi kresami Wielkiego Księstwa Litewskiego. Centrum Kozaczyzny znajdowało się na Zaporożu, nizinnym, stepowym kraju położonym w dolnym biegu Dniepru za, ciągnącym się na długości 80 km, odcinkiem skalnych przeszkód rzecznych (mówiono o nich porohy, stąd kraj za porohami – Zaporoże oraz Kozacy zaporoscy). Kozacy odegrali ogromną rolę w dziejach całej Europy Wschodniej, zwłaszcza zaś Ukrainy, Polski i Rosji. Szczyt rozwoju ich organizacji przypada na wieku XVII, gdy przez pewien czas stanowili samodzielny czynnik polityczny. Kozaczyznę zaporoską zlikwidowała w latach 1775-1780 caryca Katarzyna II. Dzisiejsza Ukraina dzieje Kozaków uznaje za integralną część własnej historii i jedno z najważniejszych źródeł tożsamości narodowej.
    Jasyr (jassyr) – termin polski, ruski i ukraiński oznaczający niewolę turecką lub tatarską. Określenie to pochodzić ma z języka tureckiego, gdzie jesir - jeniec lub arabskiego, gdzie asir oznacza związany, pojmany.
    Język mongolski – główny język z rodziny mongolskiej języków ałtajskich. W węższym znaczeniu nazwa ta odnosi się do dialektu chałchaskiego, będącego podstawą współczesnego standardu literackiego i języka urzędowego Mongolii (z tego względu język mongolski bywa czasem nazywany także chałcha-mongolskim albo po prostu chałchaskim). W szerszym znaczeniu nazwa ta obejmuje także szereg dialektów ludności mongolskiej z terenów niepodległego państwa mongolskiego, niektórych obszarów Rosji oraz niektórych prowincji Chińskiej Republiki Ludowej, m.in. dialekty: czacharski, uracki, chorczyn-tumucki, chorczyński, udżumczyński, ordoski. Całkowita liczba osób mówiących językiem mongolskim w szerszym znaczeniu szacowana jest na ok. 7 milionów.
    Sicz Zaporoska (ukr. Запорозька Січ) – główny ośrodek Kozaków zaporoskich (niżowych). Ufortyfikowany obóz (por. kosz) kozacki, zakładany od XVI wieku na różnych wyspach dolnego Dniepru. Pierwsza Sicz została założona przez Dymitra Wiśniowieckiego zw. Bajdą w 1553 roku na Chortycy. Pierwsza Sicz nie istniała długo, zostaje zniszczona zupełnie (po zaciętej walce i wygłodzeniu Kozaków spowodowanym oblężeniem) latem 1557 roku przez Tatarów posiłkowanych oddziałami Wołochów i Turków, dysponującymi artylerią. Dymitr Wiśniowiecki ucieka z oblężonej twierdzy (Siczy) i w 1562 roku zakłada nową Sicz na wyspie Monasterskiej (Klasztornej). Po śmierci Wiśniowieckiego (1563 rok) wodzem Kozaków został Bohdan Różyński, który zaczął się tytułować hetmanem Kozaków niżowych.
    Ataman koszowy lub po prostu koszowy – najwyższa funkcja z wyboru na Siczy Zaporoskiej - naczelnik kosza wojska Kozaków zaporoskich. W czasie pokoju zarządca majątku Siczy i najwyższy sędzia. W czasie wojny był głównodowodzącym i otrzymywał uprawnienia dyktatorskie.

    Reklama