Kompania Zatoki Hudsona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kompania Zatoki Hudsona (ang. Hudson's Bay Company, HBC, fr. Compagnie de la Baie d'Hudson) – korporacja handlowa powstała w 1670 roku i nadal działająca. Kompania jest jednym z najstarszych przedsiębiorstw na świecie. Powstała jako spółka łowiecka i handlu futrami, z czasem rozrastając się do olbrzymich rozmiarów. Do roku 1867 Kompania administrowała rozległymi terenami w Ameryce Północnej, które obecnie zajmują większość powierzchni Kanady. Z czasem spółka zaczęła prowadzić także działalność górniczą i inwestycyjną. Dziś jest średniej wielkości przedsiębiorstwem posiadającym kilka sieci domów towarowych działających w Kanadzie.

Stworzenie zestawienia władców Francji może nastręczać problemy ze względu na wątpliwości w ustaleniu początku państwa francuskiego. Zwykle przyjmuje się, iż był nim początek dynastii Kapetyngów w 987 roku.Bitwa pod Siedmioma Dębami – kulminacyjny moment sporu pomiędzy Kompanią Zatoki Hudsona a Kompanią Północno-Zachodnią z udziałem Metysów.
Flaga kompanii

Historia Kompanii rozpoczęła się od przygód dwóch francuskich traperów Medarda Chouarta i Pierre-Esprit Radissona. Zyskali oni wielką sławę jako myśliwi i handlarze futer w Nowej Francji. Jednak handel futrami w koloniach francuskich był zmonopolizowany, a dwaj młodzi traperzy nie uzyskali odpowiedniej licencji. Skończyło się to dla nich wtrąceniem do więzienia. Gdy zostali wypuszczeni, zbiegli do Nowej Anglii, gdzie zainteresowali brytyjskiego gubernatora George'a Cartwrighta rozpoczęciem działalności handlowej w północnych rubieżach kontynentu. Cartwright wraz z dwoma Francuzami udał się do Anglii by przedłożyć królowi projekt powołania nowej kolonii. Spotkali się z bardzo przychylnym przyjęciem na dworze Karola II. Na wodza wyprawy na zachód został mianowany królewski kuzyn książę Rupert. 3 czerwca 1668 r. flotylla składająca się z dwóch statków Eaglet (ufundowany przez króla) i Nonsuch (ufundowany przez spółkę kupiecką) wyruszyły na zachód. Wskutek nieprzewidzianych okoliczności Eaglet musiał zawrócić z drogi. Nonsuch 29 września po trzech miesiącach i 26 dniach żeglugi przybił do wybrzeży Zatoki Jamesa. Zanim zaczęła się subarktyczna zima, zbudowano Fort Karola – Fort Charles, w którym korzystając z przywiezionych zapasów oraz miejscowych środków przezimowano. Zanim koloniści przystąpili do wypełnienia swej misji, załatwili sprawy formalne z Indianami zamieszkującymi tamtejsze tereny. Zakupili od nich obszary łowieckie i zawarli odpowiednie umowy. W kilka miesięcy później Nonsuch wyruszył powrotną drogę wyładowany zapasami skór. Przedsięwzięcie z punktu widzenia handlowego okazało się bardzo intratne.

Ziemia Ruperta - region historyczno-geograficzny w Ameryce Północnej wyznaczony przez dział wodny Zatoki Hudsona. Ziemia Ruperta została proklamowana kolonią brytyjską przez króla Karola II w 1668 i wydzierżawiona na sto lat (termin dzierżawy przedłużano dwukrotnie) Kompanii Zatoki Hudsona. Ziemia swoją nazwę zawdzięcza księciu Rupertowi, królewskiemu kuzynowi, jednemu z udziałowców Kompanii.Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

2 maja 1670 r. Karol II wystawił dokument fundujący kompanię. Dokument oddawał w dzierżawę na 100 lat tereny zajmujące działy wodne wszystkich rzek uchodzących do Zatoki Hudsona. Teren obejmujący blisko 4 miliony kilometrów kwadratowych zaczęto nazywać Ziemią Ruperta. Teren ten zajmował blisko 50% powierzchni obecnej Kanady oraz niektóre obszary dzisiejszego USA w Minnesocie i Dakocie Północnej. Kompania dostała monopol na wszelki handel i łowiectwo na tym terenie. Oryginalny dokument sporządzony na pergaminie o wymiarach 78,7 na 63,5 cm przechowywany jest do dziś w budynku zarządu korporacji. Dokument był zatytułowany: The Governor and Company of Adventures of England into Hudson Bay. Głównymi udziałowcami kompanii byli książę Rupert i siedemnastu wspólników, wśród których znajdowali się Médard Chouart Des Groseilliers i Pierre-Esprit Radisson. Jednocześnie Korona ustanowiła gubernatora zajmującego się stroną polityczną przedsięwzięcia. Pierwszym gubernatorem Ziemi Ruperta został Charles Bayley.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Kolonia (z łac. colonia „osada rolnicza”) – posiadłość państwa, nazywanego krajem macierzystym bądź metropolią, znajdująca się poza jego granicami i podlegająca bezpośredniej zależności politycznej i gospodarczej. Pierwsze kolonie zakładano już w starożytności w rejonie morza Śródziemnego, w okresie tak zwanej wielkiej kolonizacji greckiej. Najwięcej kolonii powstało w efekcie wielkich odkryć geograficznych. Do XIX wieku obie Ameryki, Azja, Afryka i Australia zostały spenetrowane przez europejskich osadników. Polityka promująca zajmowanie terytoriów zamorskich przez państwa wysoko rozwinięte określona została mianem kolonializmu.

W 1670 r. nad Zatokę Hudsona wyruszyły dwa statki Wivenhoe i Prince Reppert. Po przybyciu na miejsce zawarto dalsze porozumienia z Indianami i rozpoczęto tworzenie sieci fortów oraz faktorii wzdłuż wybrzeży. Wkrótce uruchomiono też regularne połączenia okrętowe z Anglią. W ciągu pierwszych 12 lat działalności kapitał zainwestowany w spółkę przyniósł olbrzymi 200% zysk.

Red River (fr. Rivière Rouge) – rzeka w USA i Kanadzie. Długość 500 km, średni przepływ 240 m³/s, powierzchnia dorzecza 297 000 km². W Stanach Zjednoczonych często używa się nazwy Red River of the North dla odróżnienia od tak samo nazywającej się rzeki na granicy stanów Teksas i Oklahoma.Coureur des bois ("goniec leśny") - określenie kolonistów, którzy w XVII i XVIII wieku wyruszali z Nowej Francji na północny zachód dzisiejszej Kanady po futra sprzedawane przez Indian.
Zasięg terytorialny Kompanii Zatoki Hudsona
czerwone obszary – zasięg wpływów kompanii w pierwszych latach działalności
czerwona linia – granice zasięgu kompanii do 1821
fioletowa linia – granice zasięgu kompanii po połączeniu się z Kompanią Północno-Zachodnią

Nie wszystko jednak potoczyło się tak, jak planowano. Zniechęceni ostrożną polityką angielską, współtwórcy kompanii Médard Chouart Des Groseilliers i Pierre-Esprit Radisson odłączyli się od niej tworząc w 1682 r. konkurencyjne przedsiębiorstwo La Compagnie du Nord, oddając się jednocześnie pod opiekę króla Francji. Wkrótce działalność łowiecka i handlowa obu kompanii weszła w okres zaciekłej rywalizacji, która nieomal doprowadziła do upadku brytyjskiej korporacji. W pierwszej fazie konflikt odbywał się na płaszczyźnie czysto handlowej, wkrótce jednak przeszedł do fazy zbrojnej. Konflikt na północy był także echem wojny Ligi Augsburskiej. W 1686 r. ośmiusetosobowy oddział zbrojnych wyruszył z Montrealu na północ. Najpierw Francuzom udało się zdobyć słabo broniony fort Moose Factory. Wkrótce padły też kolejne forty należące do HBC. Kulminacją zatargu była bitwa w Zatoce Hudsona w 1697 r. Zanim podpisano traktat z Ryswick, zwracający HBC utracone tereny, Kompania stanęła na granicy bankructwa. Odzyskanie terenów nie oznaczało powrotu do pełnego monopolu. Francuzi ciągle operowali na terenach poza kontrolą Kompanii oraz bezkarnie wdzierali się na jej tereny. Mimo tego Kompania odzyskała płynność finansową i wkrótce ponownie zaczęła przynosić zyski. Okres 31 lat pokoju pomiędzy dwiema wojnami był czasem prosperity dla obu konkurentów w handlu futrami.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

Upadek La Compagnie du Nord w wyniku utraty Nowej Francji przyniósł wzrost konkurencji. Francuska spółka, przejęta przez szkockich kupców z Montrealu i przemianowana na Kompanię Północno-Zachodnią (North-West Company), stała się konkurentem znacznie poważniejszym, aniżeli jej francuska poprzedniczka. Dotrzymawszy nadania ziem poza kontrolą HBC, na zachód i północ, aż do Gór Skalistych i północnych wybrzeży, rozpoczęła intensywną działalność handlową i łowiecką. Podobnie jak wcześniej Francuzi, nowa kompania nie respektowała granic HBC, często je naruszając. Kulminacją sporów pomiędzy kompaniami była lokalna wojna, której najbardziej znaczącym wydarzeniem była bitwa pod Siedmioma Dębami. Taka sytuacja, niekorzystna dla obu firm, trwała do roku 1821, kiedy to obie kompanie połączyły się pod wspólną nazwą Hudson Bay Company.

Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Okres od 1821 do 1840 r. był najlepszym w historii kompanii. Prowadzona żelazną ręką George'a Simpsona osiągnęła olbrzymia dynamikę. Obok łowiectwa i przetwórstwa skór zaczęła się angażować w eksplorację geologiczną.

Problemy kompanii zaczęły się w roku 1840, kiedy to czterech metyskich kłusowników, operujących w okolicach rzeki Red River w Manitobie, zostało ujętych i uwięzionych. Choć teoretycznie popełnili przestępstwo, samo wydarzenie nasunęło kwestie zasadności monopolu HBC. Wobec wzrastającej liczebności ludności Kanady stawał się on z wolna anachronizmem. W 1859 r. Kompania podjęła starania o przedłużenie dzierżawy, która upływała w 1870 r., na kolejne sto lat. Tym razem parlament brytyjski wyznaczył komisję, której zadaniem było zbadanie sytuacji. Komitet zadał około 7 tysięcy pytań, przesłuchując 25 świadków, w tym szefa samej kompanii. Konkluzją komitetu było, iż dzierżawa nie powinna być przedłużona, a tereny pod kontrolą korporacji miały być przekazane koronie. Od tego momentu Hudson Bay Company miała działać jako normalna spółka. Jako że termin przekazania terenów zbiegł się z utworzeniem Konfederacji Kanady, tereny spółki za rekompensatą 300 tysięcy funtów szterlingów zostały wcielone do Kanady jako Terytoria Północno-Zachodnie.

Terytoria Północno-Zachodnie (ang. Northwest Territories lub NWT, fr. Territoires du Nord-Ouest lub TNO) – terytorium Kanady leżące w środkowej części północnych obszarów Kanady. NWT graniczy z terytoriami Jukon na zachodzie i Nunavut na wschodzie oraz z prowincjami: Kolumbia Brytyjska, Alberta i Saskatchewan. Północną granicą terytorium są wybrzeża Morza Arktycznego. W skład terytorium wchodzi także szereg wysp, w tym część wyspy Wiktorii, Wyspa Banksa i wiele pomniejszych. Teoretycznie też należy do niego trójkąt zawarty pomiędzy południkami, z wierzchołkiem na biegunie północnym.Pergamin – materiał pisarski (podłoże, na którym można pisać) wyrabiany ze skór zwierzęcych. Wytwarzanie pergaminu zwano pergaminnictwem.

Współcześnie Kompania Zatoki Hudsona jest przedsiębiorstwem handlowym posiadających sieci domów towarowych, z których do największych należą The Bay i Zellers. Roczny dochód firmy wynosi średnio 7,5 miliarda dolarów.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • historia Kanady
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Hudson's Bay Company (HBC) Income Statement, www.investing.com [dostęp 2019-05-17] (ang.).
    2. J. Grabowski, Historia Kanady, Warszawa 2001, s. 67.

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Oficjalna strona Kompanii Zatoki Hudsona
  • Flotylla okrętów – rodzaj jednostki wojskowej (związek taktyczny wyższego szczebla), występujący w polskiej Marynarce Wojennej oraz marynarkach wojennych innych państw. Jest odpowiednikiem dywizji w Wojskach Lądowych oraz Siłach Powietrznych.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.




    Warto wiedzieć że... beta

    Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.
    Handel – proces gospodarczy polegający na sprzedaży czyli na wymianie dóbr i usług na pieniądze. Proces ten jest realizowany przez zawodowych pośredników w celu osiągnięcia zysku.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Bitwa w Zatoce Hudsona (zwana także bitwą pod faktorią York lub bitwą w Zatoce) – bitwa morska, która rozegrała się pomiędzy flotyllą francuską a siłami Kompanii Zatoki Hudsona na Zatoce Hudsona u ujścia Rzeki Nelsona. Miała miejsce dnia 5 września 1697.
    Zatoka Jamesa (ang. James Bay, fr. baie James) – zatoka w południowej części Zatoki Hudsona. Wejście do zatoki, wyznaczone przez przylądki Pointe Louis-XIV i Cap Henrietta-Marie ma szerokość 160 km. Jej długość wynosi około 480 km.
    Konfederacja Kanady (ang. Confederation of Canada, fr. Confédération canadienne) – akt prawny tworzący unię czterech kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej odtąd zwanych Dominium Kanady lub Kanadą. Konfederacja została zawarta w 1867, a jej finalizacją była Ustawa o Ameryce Brytyjskiej uchwalona przez Parlament Brytyjski i podpisana przez królową Wiktorię. Konfederacja weszła w życie 1 lipca 1867. Rocznica tej daty obchodzona jest w Kanadzie jako święto narodowe Canada Day/Fête du Canada – Dzień Kanady.
    Nowa Anglia (ang. New England) – region Stanów Zjednoczonych, ulokowany na północnym wschodzie kraju, kolebka kultury USA. Nowa Anglia składa się z 6 stanów: Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island i Connecticut.

    Reklama