Kiruna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Panorama Kiruny

Kiruna (lap. Giron, fin. Kiiruna) – miasto w północnej Szwecji w regionie Norrbotten, w gminie Kiruna (największe w szwedzkiej części Laponii i najbardziej wysunięte na północ w kraju). Zamieszkane przez 18 148 mieszkańców (2010). Znane jest z bogatych złóż rudy żelaza, powodujących lokalną anomalię magnetyczną. Nazwa miasta pochodzi od białej pardwy, nazywanej przez Lapończyków giron. Ośrodek narciarski, kilkakrotnie organizowano tu zawody Pucharu świata w biegach narciarskich.

Noc polarna – występujące w strefach polarnych zjawisko, kiedy Słońce przebywa pod horyzontem ponad 24 godziny (na biegunie może trwać do 6 miesięcy). Kilka czynników przyczynia się do tego, iż noc polarna nie jest tak ciemna, jak normalna noc. Jeśli tylko Słońce nie jest zbyt nisko pod horyzontem, jego promienie nadal trafiają do wyższych warstw atmosfery, gdzie są rozpraszane i odbijane w kierunku obszarów, na których występuje noc polarna. Powoduje to powstawanie zjawiska zmierzchu. Jest on przeważnie podzielony na trzy przedziały, według pozycji Słońca poniżej horyzontu:Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Miasto to leży na brzegu jeziora Luossajärvi, u podnóża gór Kiirunavaara i Luossavaara, w których wydrążone są kopalnie rudy żelaza. Złoża Kiirunavaary są uważane za jedne z największych na świecie. W nieużywanych już podziemnych chodnikach uprawia się grzyby shiitake oraz znajduje się muzeum kopalni.

W mieście rozwinął się przemysł maszynowy oraz metalowy

Miejscowość – w Polsce w ujęciu ustawowym jednostka osadnicza lub inny obszar zabudowany odróżniający się od innych miejscowości odrębną nazwą, a przy jednakowej nazwie, odmiennym określeniem ich rodzaju. Natomiast w celach statystycznych, przy ustalaniu wykazu nazw miejscowości oraz nazw ich cześci integralnych przyjęto, że terminem tym określa się każde skupisko ludności, niezależnie od liczby zabudowań i gęstości zabudowy i liczby ludności; przy czym miejscowość musi się odróżniać od innych skupisk (szczególnie sąsiednich) odrębną nazwą urzędową, a przy nazwie identycznej, odmiennym określeniem skupiska (np. wieś, kolonia, osada itp.).Język północnolapoński (też język saami północny) - jeden z kilku języków używanych przez ugrofiński lud Lapończyków w północnej części Norwegii, Finlandii i Szwecji, o największej liczbie użytkowników.

W mieście znajduje się drewniany kościół, wzorowany na lapońskim namiocie, wybudowany w 1912 roku. Część malowideł we wnętrzu świątyni zostało stworzonych przez księcia Eugena.

W mieście istnieje Instytut Geofizyczny. Naukowcy pracujący w nim zajmują się badaniem zorzy polarnych.

W pobliżu miasta znajduje się Park Narodowy Abisko.

Subsydencja to powolne obniżanie się pewnych obszarów skorupy ziemskiej, spowodowane przez procesy endogeniczne, głównie tektoniczne.Laponia (fiń. Lappi, szw. i norw. Lappland, ros. Лапландия, lapońskie Sápmi) – region w północnej Europie, obejmujący swoim zasięgiem Półwysep Kolski w Rosji oraz północne tereny trzech państw nordyckich: Finlandii, Szwecji i Norwegii. Zajmuje obszar ok. 380 000 km².

W Kirunie w latach 1907–1961 i 1984–1993 znajdowała się sieć tramwajowa, która była najbardziej wysuniętą na północ na świecie. Składała się z trzech linii, a tramwaje wjeżdżały do kopalni. Zachował się tam jeden wagon.

W 2004 roku podjęto decyzję o konieczności przeniesienia centrum miasta na północny wschód, w stronę Loussavaary i jeziora. Przyczyną tego jest subsydencja wynikająca z budowy kopalni. Przenosiny rozpoczęły się w listopadzie 2007 roku, jednak w czerwcu 2010 roku docelowa lokalizacja została zmieniona na okolice Tuolluvaary.

Żelazo (Fe, łac. ferrum) – metal z VIII grupy pobocznej o dużym znaczeniu gospodarczym, znane od czasów starożytnych.Miasto (od prasłow. „местьце", „mě́sto"–„miejsce”) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

W Kirunie wychowała się pisarka Åsa Larsson. Miasto pojawia się na kartach jej powieści.

W 2003 roku w Kirunie odbył się ślub Michała Wiśniewskiego z Martą Mandrykiewicz. Wesele odbyło się w Ice Hotel, a chrzest ich dzieci (Fabienne i Xaviera) odbył się w drewnianym kościele w Kirunie.

Klimat[ | edytuj kod]

Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi -16,0 °C, a w lipcu wynosi +12,8 °C. Zjawisko dnia polarnego ma miejsce w Kirunie od 28 maja do 16 lipca, a nocy polarnej od 11 grudnia do 1 stycznia.

Luossavaara (płn-lap. Luossavárri) - góra w mieście Kiruna w północnej Szwecji. Szczyt ma wysokość 724 m n.p.m. Dawniej wewnątrz góry odbywała się eksploatacja złóż rudy żelaza, prowadzona przez spółkę LKAB (Luossavaara-Kiirunavaara Aktiebolag). Obecnie na zboczach Luossavaary znajduje się stok narciarski oraz ścieżka turystyczna Midnattsolstigan.Dzień polarny – zjawisko występujące w strefach polarnych tj. na obszarach ograniczonych kołami podbiegunowymi, polegające na niechowaniu się tarczy słonecznej poniżej linii widnokręgu w trakcie jej widomej wędrówki Słońca po sklepieniu niebieskim przez co najmniej 24 godziny.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Archangielsk (ros. Арха́нгельск; do 1613 Nowochołmogory, ros. Новохолмого́ры) – miasto w Rosji, stolica obwodu archangielskiego.
Anomalia magnetyczna – lokalne różnice między ziemskim polem magnetycznym w danym miejscu a jego wartością teoretyczną, wyliczonymi na podstawie położenia biegunów magnetycznych na Ziemi.
Port lotniczy Kiruna – port lotniczy położony około 10 km od centrum Kiruny, w północnej Szwecji. W 2005 obsłużył 166 tys. pasażerów.
E10 – trasa europejska bezpośrednia wschód-zachód. E10 zaczyna się w Å w Norwegii, kończy się w Lulei w Szwecji. Długość trasy wynosi ok. 880 km.
Åsa Elena Larsson (ur. 28 czerwca 1966 w Uppsali) – szwedzka autorka powieści kryminalnych. Chociaż urodziła się w Uppsali, wychowała się w Kirunie, najbardziej na północ wysuniętym szwedzkim mieście. Zanim została pełnoetatową pisarką, Larsson była prawniczką zajmującą się podatkami, podobnie jak bohaterka jej powieści – Rebecka Martinsson. Jej pierwsza powieść opublikowana w Wielkiej Brytanii (Solstorm) była nominowana do nagrody przyznawanej przez Brytyjskie Stowarzyszenie Pisarzy Kryminałów – Duncan Lawrie International Dagger – za najlepsze tłumaczenie powieści kryminalnej. W 2004 jej druga powieść Det blod som spillts (pol. Krew, którą nasiąkła), otrzymała nagrodę za Najlepszą szwedzką powieść kryminalną. W 2012 zdobyła ją ponownie za piątą powieść z cyklu o Rebece Martinsson, pt. Till offer åt Molok (W ofierze Molochowi).
Kiirunavaara (płn-lap. Gironvárri lub Kierunavaara) - góra w mieście Kiruna w północnej Szwecji. Szczyt ma 733 m wysokości. Zawiera w sobie najbogatsze na świecie złoża rudy żelaza, eksploatowane od początku XX wieku przez szwedzką spółkę LKAB (Luossavaara-Kiirunavaara Aktiebolag).
Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.

Reklama