To jest dobry artykuł

Kinematografia polska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cztery zachowane kadry pierwszego polskiego filmu Ślizgawka w Łazienkach nakręconego pleografem przez Kazimierza Prószyńskiego w Warszawie w latach 1894–1896

Kinematografia polska – ogół produkcji i dystrybucji filmowej na terenie Polski, przez którą rozumiane są: w latach 1894–1918 – ziemie polskie znajdujące się pod zaborami: Prusy Zachodnie, Wielkie Księstwo Poznańskie, Kraj Nadwiślański, Ziemie Zabrane oraz Królestwo Galicji i Lodomerii; w latach 1918–1939 – terytorium II Rzeczypospolitej; w latach 1939–1945 – tereny Polskiego Państwa Podziemnego (a także kinematografia powstała na zlecenie polskiego rządu na uchodźstwie); od roku 1945 – terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz III Rzeczypospolitej.

Studio Miniatur Filmowych – polskie studio filmowe, jeden z najstarszych w kraju producentów filmowych, działa od 1 stycznia 1958 roku, powstało w wyniku przekształcenia warszawskiej filii Studia Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej, działającej jako firma państwowa. Struktura Studia pozostała niezmieniona aż do 1990 roku. SMF wyprodukowało ponad 1500 obrazów, wśród nich są zarówno autorskie filmy krótkometrażowe (w tym Piotra Dumały czy Jana Lenicy), seriale dla dzieci, jak i filmy kinowe. Dyrektorem studia jest Włodzimierz Matuszewski.Człowiek z żelaza – polski dramat filmowy z roku 1981 w reżyserii Andrzeja Wajdy, na podstawie scenariusza Aleksandra Ścibora-Rylskiego. Jest on kontynuacją wątków z filmu Człowiek z marmuru tego samego reżysera. Akcja dzieła Wajdy toczy się w roku 1980 podczas wydarzeń sierpniowych, a jego bohaterem jest dziennikarz Winkel, który dostaje zadanie zrobienia reportażu kompromitującego robotnika i aktywnego działacza komitetu strajkowego, Macieja Tomczyka. Podczas swej pracy Winkel dowiaduje się o przeszłości Tomczyka oraz o jego ojcu, Mateuszu Birkucie (bohaterze Człowieka z marmuru).

Historia kinematografii w Polsce sięga roku 1894, kiedy Kazimierz Prószyński stworzył pleograf. W Polsce ostatecznie upowszechnił się jednak kinematograf wynaleziony przez braci Lumière. Za pierwszy zachowany polski film fabularny uznaje się obraz Pruska kultura z 1908 roku. Właściwa rozbudowa polskiego przemysłu filmowego dokonała się po odzyskaniu przez państwo polskie niepodległości i zjednoczeniu ziem trzech zaborów. W kinematografii w Polsce lat 20. i 30. XX wieku twórcy filmów podejmowali głównie tematykę patriotyczną i miłosną.

Konrad Tom, właściwie Konrad Runowiecki, pseudonim Tim-Tom (ur. 9 kwietnia 1887 w Warszawie, zm. 9 sierpnia 1957 w Los Angeles) – polski scenarzysta, piosenkarz, reżyser filmowy, aktor kina polskiego oraz żydowskiego (w Polsce i na emigracji), autor tekstów kabaretowych (w tym m.in. szmoncesu "Sęk") i słów wielu piosenek. Jego żoną była aktorka Zula Pogorzelska.Szkoła Wajdy (dawniej: Mistrzowska Szkoła Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy) – niepubliczna uczelnia w Warszawie. Jej założycielami byli reżyserzy Andrzej Wajda i Wojciech Marczewski, producentka filmowa Barbara Pec-Ślesicka oraz Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych. Powstała w 2002 roku. Do stałych wykładowców należeli między innymi Edward Żebrowski, Maciej Sobieszczański, Joanna Kos-Krauze, Jacek Bławut, Marcel Łoziński i Vita Żelakeviciute.

II wojna światowa przerwała rozwój kinematografii w Polsce. Po wojnie przemysł filmowy został odbudowany, ale produkcji filmowej wespół z centralizacją narzucone zostały sztywne reguły socrealizmu. Przełomem w powojennym kinie polskim było stworzenie struktury zespołów filmowych oraz pojawienie się nowej formacji filmowej, tak zwanej polskiej szkoły filmowej, która dokonała artystycznego rozrachunku z bolesnymi problemami z czasów II wojny światowej. Po odejściu od szkoły polskiej w kinie lat 60. i 70. XX wieku znaczną oglądalnością cieszyły się nakręcone wówczas filmowe adaptacje szeregu dzieł literackich. Rodzący się sprzeciw wobec ograniczeń artystycznych narzuconych przez PZPR doprowadził do powstania odrębnego nurtu artystycznego, który został nazwany kinem moralnego niepokoju. Ostateczny kres jego istnienia przyniosło wprowadzenie stanu wojennego, po czym mainstream polskiej kinematografii zwrócił się w kierunku kina komercyjnego. Po upadku systemu komunistycznego w Polsce i po transformacji ustrojowej nastąpił krótki okres załamania przemysłu filmowego, po czym polska kinematografia stopniowo dostosowała się do wymogów gospodarki rynkowej. Zespoły filmowe zostały zastąpione przez studia filmowe, a polskie kina szeroko otworzyły się na rynek zachodni.

Wołyń – polski dramat wojenny z 2016 roku w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego, którego scenariusz powstał na kanwie opowiadań Stanisława Srokowskiego oraz wspomnień świadków rzezi wołyńskiej w latach 1943–1944.Pan Tadeusz – pełnometrażowy film fabularny na motywach poematu Adama Mickiewicza Pan Tadeusz w reżyserii Andrzeja Wajdy zrealizowany w 1999 r.

Historia twórczości filmowej[ | edytuj kod]

Początki filmu polskiego[ | edytuj kod]

Kazimierz Prószyński filmujący wynalezionym przez siebie aeroskopem ulice Paryża w 1909 roku

Pionierami polskiej kinematografii byli działający od 1893 roku wynalazcy: Kazimierz Prószyński, Piotr Lebiedziński oraz Bolesław Matuszewski. Prószyński wynalazł w 1894 roku pleograf – aparat łączący w sobie funkcję kamery i projektora. Lebiedziński skonstruował z kolei w 1895 roku kinematograf Lebiedzińskiego, na którym zarejestrował dwa filmy krótkometrażowe. Inną oryginalną postacią wśród wynalazców polskich był Jan Szczepanik, który w 1899 roku opracował metodę produkcji filmu barwnego oraz wynalazł własny kinematograf.

Legion ulicy - polski czarno-biały dramat filmowy z 1932 roku, w reżyserii Aleksandra Forda. Żadna kopia filmu nie zachowała się do naszych czasów.Potop – polski film kostiumowy z 1974 roku w reżyserii Jerzego Hoffmana, będący trzecią ekranizacją powieści Henryka Sienkiewicza pod tym samym tytułem. Akcja filmu toczy się podczas potopu szwedzkiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a jego głównym bohaterem jest awanturniczy chorąży Andrzej Kmicic, który zostaje okryty hańbą wskutek podpalenia wsi oraz kolaboracji ze środowiskami proszwedzkimi; wskutek tego zmienia swe nazwisko, pod którym próbuje naprawić swe krzywdy i przeżywa zmianę swej osobowości.

Bolesław Matuszewski wraz z bratem Zygmuntem założył w 1895 roku w Warszawie pierwszą polską wytwórnię filmową o nazwie Paryska Fotografia Lux Sigismond et Comp, w której zatrudnił kilku operatorów. W latach 1896-1898 zrealizowała ona między innymi przy użyciu kinematografu kilkanaście krótkich filmów dokumentalnych z życia codziennego Warszawy oraz sceny z rodziną carską oraz z dworów niemieckiego i austriackiego.

Ostatni dzień lata – polski film psychologiczny z 1958 roku w reżyserii Tadeusza Konwickiego. Debiutancki film Konwickiego ukazuje losy dwojga ludzi, którzy spotykają się na plaży – młodego mężczyzny (Jan Machulski) i dojrzałej kobiety (Irena Laskowska). Chłopak żywi uczucie do kobiety, która wciąż wspomina swojego narzeczonego-pilota będącego na emigracji w Wielkiej Brytanii. Stanisław Bareja (ur. 5 grudnia 1929 w Warszawie, zm. 14 czerwca 1987 w Essen) – polski reżyser, scenarzysta filmowy i aktor.

18 lipca 1896 roku odbył się pierwszy pokaz filmowy, jednakże niezależnie od pionierów, bo przy użyciu kinetografu spółki Edisona. Natomiast pierwsza projekcja kinowa miała miejsce 14 listopada 1896 roku i została przeprowadzona przez ekipę operatorską należącą do Louisa Lumière’a. Pierwsze kino na ziemiach polskich – Gabinet Iluzji – zostało założone w Łodzi w 1899 roku przez braci Antoniego i Władysława Krzemińskich, reaktywowane w 2016 roku pod nazwą Stare Kino Cinema Residence.

Yesterday – polski film z 1984 roku w reżyserii Radosława Piwowarskiego. Film otrzymał nagrodę FIPRESCI na festiwalu w Wenecji. Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.

Kolejna polska wytwórnia filmowa, Towarzystwo Udziałowe Pleograf, została założona w Warszawie przez Prószyńskiego. Towarzystwo to z siedzibą na ulicy Nowogrodzkiej 39 w latach 1901–1903 zajmowało się promocją aparatów wymyślonych przez wynalazcę oraz filmów zrealizowanych przy ich użyciu. Pleograf organizował w Warszawie pokazy filmowe oraz prezentacje urządzeń Prószyńskiego. Pierwsze pokazy filmów odbyły się pomiędzy 31 marca a 2 kwietnia 1902 roku w Teatrze Letnim w Ogrodzie Saskim. Widzowie zobaczyli tam program złożony z filmów dokumentujących życie codzienne w Warszawie, które wykonane zostały przez wynalazcę. Prószyński był również autorem pierwszych filmów z udziałem polskich aktorów, tworząc podwaliny polskiej kinematografii. Już w 1902 roku stworzył dwa krótkie filmy fabularne: Powrót birbanta oraz Przygodę dorożkarza, w których wzięli udział dwaj polscy aktorzy teatralni Kazimierz Junosza-Stępowski oraz Władysław Neubelt.

Krzysztof Zanussi (ur. 17 czerwca 1939 w Warszawie) – polski reżyser i scenarzysta filmowy, teatralny i telewizyjny, producent filmowy, publicysta, pedagog oraz filozof. Rysopis - polski film obyczajowy z 1964 roku. Pierwsza część historii o Andrzeju Leszczycu, a także reżyserski debiut fabularny Jerzego Skolimowskiego. Film wraz z kolejnymi filmami Walkower oraz Bariera tworzy trylogię o młodym pokoleniu.
Pruska kultura (1908) Mojżesza Towbina, pierwszy zachowany film polski

Realizacja filmów przez pionierów polskiej kinematografii straciła impet właśnie w 1902 roku. Po kilkuletniej przerwie produkcja filmowa ożyła na nowo w 1907 roku. Wyświetlano wówczas w kinach przeważnie aktualności, opracowane przez warszawski Vitagraf. Pierwszym zachowanym polskim filmem fabularnym była Pruska kultura z 1908 roku w reżyserii Mojżesza Towbina, której wymowa wymierzona była w politykę Prus wobec Wielkopolski. Natomiast pierwszy film polski pokazany w kinie to komedia Antoś po raz pierwszy w Warszawie (1908) Georges’a Meyera z Antonim Fertnerem w roli głównej.

Młyn i krzyż (ang. The Mill and the Cross) – film w reżyserii Lecha Majewskiego. Jest to adaptacja książki Michaela Gibsona, poświęconej obrazowi Droga krzyżowa pędzla Pietera Bruegla (starszego).Znachor - polski film fabularny z 1937 roku. Adaptacja powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza. Znachor okazał się sukcesem kasowym w okresie międzywojennym. W 1938 roku nakręcono drugą część pod tytułem Profesor Wilczur, a w 1939 roku część trzecią Testament profesora Wilczura. Za najwybitniejszy walor filmu uznano próbę poruszenia na ekranie problemu etyki lekarskiej oraz tytułową kreację doskonałego aktora teatralnego i filmowego Kazimierza Junoszy-Stępowskiego

W 1909 roku Aleksander Hertz założył wytwórnię filmową Sfinks, która stała się jedną z najprężniejszych na ziemiach polskich, a później – w niepodległej Polsce. Rozpoczęła swoją działalność od filmowania aktualności, później próbowała adaptacji prozy rodzimej Meir Ezofowicz (1911), wyreżyserowanej przez Józefa Ostoję-Sulnickiego. Sfinks szybko jednak zmienił profil produkcji, skłaniając się w stronę kina popularnego, głównie melodramatów. Przykładem z tego okresu jest film pod tytułem Niewolnica zmysłów (1914) Jana Pawłowskiego, którego gwiazdą stała się aktorka Pola Negri, popularna później za granicą. Sfinks, w obliczu sukcesów wojsk niemieckich podczas I wojny światowej, zyskał większą swobodę twórczą dzięki ustaniu ingerencji ze strony rosyjskiej cenzury. Opracowana została wówczas nowa formuła gatunkowa – melodramat o wymowie patriotycznej, zainicjowana przez filmy Ochrana warszawska i jej tajemnice (1916, autor nieznany), a potem przez Carat i jego sługi.

Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk – instytucja państwowa utworzona w 1946 (pierwotnie, od 19.01.1945, pod nazwą Centralne Biuro KPPiW), która zajmowała się kontrolą i weryfikacją publikacji prasowych, radiowych i telewizyjnych, wydawnictw książkowych, filmów, spektakli teatralnych, widowisk, wystaw itp. Jego centrala mieściła się w Warszawie, przy ulicy Mysiej.Wielka droga - polsko-włoski film fabularny z 1946 roku. Film powstał na emigracji - został wyprodukowany przez Ośrodek Kultury i Prasy II Korpusu Polskiego. Wykorzystano materiały dokumentalne z 1939 i późniejszych lat wojny.

II Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości udało się scalić trzy różne rynki filmowe należące do zaborców, a rozwój przemysłu filmowego nabrał rozpędu. Mimo to polska kinematografia nie zdołała wówczas stworzyć żadnych arcydzieł, co było związane z silnie patriotycznym charakterem i melodramatyczną fabułą produkowanych filmów. Wynikało to z przesycenia kultury narodowej dziedzictwem polskiego romantyzmu. Irzykowski wytykał polskim dziełom kina niemego „protokolarność” i „trywializm”. W latach 1919–1922, w związku z konfliktami zbrojnymi Polski, dominowała produkcja filmów propagandowych. Po utrwaleniu niepodległości Polski kino patriotyczne przeplatało się z kolei z melodramatami i komediami. W okresie kina niemego sukcesy komercyjne odnosiły takie nieme produkcje jak powstały w rocznicę bitwy warszawskiej Cud nad Wisłą (1921) Ryszarda Bolesławskiego, melodramaty Iwonka (1925) Emila Chaberskiego i Trędowata (1926) Edwarda Puchalskiego, film przygodowy Mogiła nieznanego żołnierza (1927) Ryszarda Ordyńskiego, oparty na konwencji „żywych obrazów” Pan Tadeusz (1928) tego samego reżysera i nawiązujący do poetyki niemieckiego ekspresjonizmu Mocny człowiek (1929) Henryka Szary. Jeden z bardziej spektakularnych polskich filmów batalistycznych – wykorzystująca zdjęcia lotnicze Gwiaździsta eskadra (1929) Leonarda Buczkowskiego o wojnie polsko-bolszewickiej – uchodzi za zaginiony.

Ida – polsko-duński dramat filmowy z 2013 roku, w reżyserii Pawła Pawlikowskiego, wyprodukowany przez łódzki Opus Film.Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.
Eugeniusz Bodo (w środku) parodiujący aktorkę Mae West w filmie Piętro wyżej (1937) Leona Trystana. Bodo był jedną z najbardziej uznanych gwiazd kina polskiego przed II wojną światową

W latach 30. XX wieku rozpoczęła się dominacja nowo wprowadzonego kina dźwiękowego. Pierwszym polskim filmem dźwiękowym z nagranymi dialogami była Moralność pani Dulskiej (1930) Bolesława Newolina, jakkolwiek jej udźwiękowienie utrwalone na płytach gramofonowych nie zachowało się do dzisiejszych czasów. Natomiast komedia Każdemu wolno kochać (1933) Mieczysława Krawicza, Janusza Warneckiego stanowiła już film udźwiękowiony bezpośrednio. Również na początku lat 30. XX wieku dominowały tendencyjne ekranizacje literatury. Spośród ich twórców najbardziej pod względem artystycznym wyróżniał się Józef Lejtes, autor dzieła historycznego Młody las (1934), które jako pierwszy film polski otrzymało nagrodę na festiwalu międzynarodowym (w Moskwie). Lejtes zasłynął również Dziewczętami z Nowolipek (1937) oraz Granicą (1938), melodramatami o ambicjach społecznych. Oprócz Lejtesa działalność reżyserską podejmowali między innymi Juliusz Gardan (komedia farsowa Czy Lucyna to dziewczyna?, 1934), Leonard Buczkowski (Wierna rzeka, 1936) oraz Michał Waszyński (Znachor, 1937). Osobliwym zjawiskiem była produkcja filmów w języku jidysz. Za najwybitniejszy z nich uznawany jest Dybuk (1937) Waszyńskiego, aczkolwiek powodzeniem cieszyły się również filmy Józefa Greena (Judeł gra na skrzypcach, 1936).

Piotr Lebiedziński urodził się w 1860 roku w Sokółce. Ukończył studia chemiczne w Petersburgu. Od czasów studenckich interesował się fotografią. Lebiedziński interesował się także zagadnieniami artystycznymi dotyczącymi fotografii. Sam chętnie robił zdjęcia. Brał udział w wystawach i ekspozycjach fotograficznych. W 1901 roku otrzymał złoty medal w dziedzinie wyrobów przemysłu fotograficznego eksponowanych przy okazji I wystawy fotografii artystycznej w Warszawie. Działał w Polskim Towarzystwie Miłośników Fotografii. Lebiedziński zajmował się również działalnością publicystyczną w zakresie techniki fotograficznej i fotochemii, współredagował miesięcznik „Fotograf Warszawski”.Thomas Alva Edison (ur. 11 lutego 1847, zm. 18 października 1931) – jeden z najbardziej znanych i twórczych wynalazców na świecie, przedsiębiorca. Dorobek założonych i administrowanych przez niego laboratoriów to około 5000 patentów, z których wystawionych na jego nazwisko jest w Stanach Zjednoczonych 1093, a poza nimi 1239. Założyciel prestiżowego czasopisma naukowego Science (1880).

Na schyłek dwudziestolecia międzywojennego przypada także pojawienie się filmu barwnego. Autorstwo pierwszych filmów polskich zrealizowanych w kolorze – Piękna Księstwa Łowickiego (1937) i Wesela księżackiego w Złakowie Borowym (1938) przypisuje się inżynierowi Tadeuszowi Jankowskiemu. Oba filmy oświatowe były wielokrotnie nagradzane, między innymi na festiwalach filmowych w Paryżu i Budapeszcie. Kolejny film zrealizowany w kolorze, pokazany na wystawie światowej w Nowym Jorku reportaż Malownicza Polska (1938–1939), posłużył jako materiał wyjściowy dla powstałego już w trakcie II wojny światowej dokumentu The Land of My Mother (Kraj mojej matki, 1943) Romualda Gantkowskiego z narracją Ève Curie.

Prawdziwy koniec wielkiej wojny — film fabularny z 1957 roku. Film zrealizowano na podstawie opowiadania Jerzego Zawieyskiego.Edi – dramat obyczajowy produkcji polskiej z 2002 roku w reżyserii Piotra Trzaskalskiego. Akcja filmu toczy się w początkowo w Łodzi, a potem na wsi. Bohaterem jest zwyczajny człowiek, który godzi się z tym co go spotyka.

W czasach II Rzeczypospolitej do rzadkości należały awangardowe, eksperymentalne filmy artystyczne, które tworzyli małżeństwo Stefan i Franciszka Themersonowie oraz lewicowi reżyserzy należący do Stowarzyszenia Miłośników Filmu Artystycznego „Start” (Wanda Jakubowska, Aleksander Ford, Eugeniusz Cękalski i inni). Dorobek awangardzistów w większości nie zachował się do czasów współczesnych. Z dorobku Themersonów ocalała przede wszystkim Przygoda człowieka poczciwego (1937); cenione pod względem artystycznym filmy Legion ulicy (1932) Forda oraz Nad Niemnem (1938) Jakubowskiej zostały bezpowrotnie utracone. W obiegu innych, ocalałych filmów przeszkadzała natomiast cenzura obyczajowa (Strachy, 1938, Cękalskiego i Karola Szołowskiego) oraz polityczna (zakaz rozpowszechniania Drogi młodych, 1936, Forda).

Kazimierz Junosza-Stępowski (ur. 26 listopada 1880 w Wenecji, zm. 5 lipca 1943 w Warszawie) – jeden z najwybitniejszych polskich aktorów przedwojennego kina.Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (KC PZPR) – organ kierowniczy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) w latach 1948–90; najwyższa władza PZPR między zjazdami, kierująca całokształtem pracy partii.

II wojna światowa[ | edytuj kod]

Jerzy Januszajtis filmujący z czołgu Sherman na południe od Caen operację Overlord w 1944
Kadr z kroniki filmowej ukazującej ruiny Prudentialu podczas powstania warszawskiego

Po wybuchu II wojny światowej polski przemysł filmowy uległ likwidacji. Infrastruktura oraz sprzęt zostały zrabowane przez niemieckich i sowieckich okupantów, a twórcy ponosili śmierć, ukrywali się lub emigrowali. We wrześniu 1939 roku filmowano działania wojenne podczas kampanii wrześniowej w Warszawie w ramach tak zwanej „ekipy Starzyńskiego”. Samodzielna polska działalność kulturalna została zakazana na terenach okupowanych przez III Rzeszę, w których kina zostały poddane administracji niemieckiej. Repertuar obejmował propagandowe kroniki wojenne Deutsche Wochenschau oraz kilkadziesiąt przedwojennych bądź ukończonych w trakcie okupacji filmów polskich. Wśród nielicznych przykładów kolaboracji znalazła się niesławna współpraca części polskich aktorów przy niemieckim, hitlerowskim filmie Heimkehr (Powrót do ojczyzny, 1941) Gustava Ucicky'ego; organizator akcji, Igo Sym, został zastrzelony przez polskie podziemie. W czasie okupacji kraju filmy kręcone były przede wszystkim przez polski ruch oporu. W 1942 roku Komenda Główna Armii Krajowej powołała w Biurze Informacji i Propagandy grupę filmową kierowaną przez Antoniego Bohdziewicza, która była odpowiedzialna między innymi za filmy z powstania warszawskiego.

Jerzy Hoffman (ur. 15 marca 1932 w Krakowie) – polski reżyser i scenarzysta filmowy. Działalność reżyserską rozpoczął jako dokumentalista, współpracując z Edwardem Skórzewskim, z którym nakręcił także filmy fabularne Gangsterzy i filantropi oraz Prawo i pięść. Sławę zdobył przede wszystkim jako twórca adaptacji sienkiewiczowskiej Trylogii (Pan Wołodyjowski, Potop, Ogniem i mieczem), osadzonej w czasach XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. Był także realizatorem filmów obyczajowych i wojennych.Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

Polacy, którzy wyemigrowali z kraju i przystali do instytucji współpracujących z rządem RP na uchodźstwie, filmowali działania zachodnich wojsk alianckich oraz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (główni twórcy: reżyser Michał Waszyński, scenarzysta Konrad Tom, operatorzy Stanisław Lipiński i Seweryn Steinwurzel). Ekipa Waszyńskiego miała największy dorobek spośród polskich wojskowych czołówek filmowych na Zachodzie, tworząc takie filmy jak dokumentalne Monte Cassino (1944) o słynnej bitwie z udziałem Polaków oraz pełnometrażowy film fabularny Wielka droga (1946). W Wielkiej Brytanii z kolei działało londyńskie Biuro Filmowe kierowane przez Eugeniusza Cękalskiego, w ramach którego zrealizowane zostały takie dzieła, jak esej filmowy To jest Polska (1940), eksperymentalny film antynazistowski Wzywamy pana Smitha (1943) Stefana i Franciszki Themersonów oraz – po lądowaniu w Normandii – Droga do Wilhelmshaven (1944) Mieczysława Leszczyca-Petreyki.

Jerzy Kawalerowicz (ur. 19 stycznia 1922 w Gwoźdźcu koło Kołomyi, zm. 27 grudnia 2007 w Warszawie) – polski reżyser i scenarzysta ormiańskiego pochodzenia, poseł na Sejm PRL (1985–1989).Kategorię "film nieanglojęzyczny" wprowadzono po raz pierwszy do 29. edycji Nagród Akademii Filmowej, której ceremonia odbyła się w 1957 roku. Wcześniej, na przełomie lat 1948-1956, ośmiokrotnie nagrodzono filmy zagraniczne Oscarem honorowym lub specjalnym. Statuetka wręczana jest zawsze reżyserowi, aczkolwiek za oficjalnego zdobywcę nagrody uznaje się kraj, z którego pochodzi zwycięski film.

Profesjonalną ekipę dokumentalistów filmujących działania wojenne na froncie zorganizował Jerzy Januszajtis. Ekipa ta towarzyszyła 1 Dywizji Pancernej pod dowództwem generała Stanisława Maczka. Część wykonanych wówczas zdjęć wykorzystano w powojennych polskich produkcjach filmowych na zachodzie, na przykład w dokumentującym szlak bojowy polskich pancerniaków filmie Pierwsza Dywizja Pancerna w walce (1947).

Leon Trystan właśc. Chaim Lejb Wagman (ur. ok. 1900, zm. 1941 utonął na storpedowanym statku podczas ewakuacji Odessy) - polski reżyser filmowy, aktor, scenarzysta, jak również krytyk i teoretyk filmu. Jako aktor używał pseudonimu Bagrationi.Polska szkoła filmowa (szkoła polska) – nazwa nadana kierunkowi polskiego kina, rozwijającemu się w latach 1955–1965. Charakteryzował się on inspiracjami włoskim neorealizmem, zerwaniem z estetyką kina socrealistycznego, analizowaniem skutków II wojny światowej oraz charakterystyką indywidualnych postaw i polskich mitów narodowych. Wyróżnikiem "szkoły polskiej" było również wypracowanie unikatowego wzorca swobodnego przekształcania utworu literackiego na ekran.

Część polskich filmowców, która nie zdołała wstąpić do Armii Andersa, znalazła się w składzie Oddziału Foto-Filmowego przy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, późniejszej Czołówki Filmowej Wojska Polskiego, realizującej kroniki i filmy dokumentalne. Wśród nich znalazły się między innymi Przysięgamy ziemi polskiej (1943) Aleksandra Forda, pierwszy w dziejach dokument poświęcony hitlerowskim obozom koncentracyjnym Majdanek – cmentarzysko Europy (1944, również Forda) oraz Bitwa o Kołobrzeg (1945, reż. Jerzy Bossak).

Quo vadis – film historyczny produkcji polskiej z 2001 roku, w reżyserii Jerzego Kawalerowicza, na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza Quo vadis.Warszawska Szkoła Filmowa - wyższa uczelnia filmowa w Warszawie. Założona przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Macieja Ślesickiego i Bogusława Lindy LATERNA MAGICA jako szkoła policealna. Od roku akademickiego 2011/2012 posiada uprawnienia szkoły wyższej. W październiku 2013 otwiera pierwsze w Polsce studia licencjackie na kierunku Reżyseria i Produkcja Gier Wideo

Polska Rzeczpospolita Ludowa[ | edytuj kod]

Kadr z filmu Zakazane piosenki (1946)

Lata 1945–1955[ | edytuj kod]

Wojna i okupacja doprowadziły do zniszczenia polskiej kinematografii, a władze komunistyczne, które objęły władzę w Polsce po II wojnie światowej, rozpoczęły szybką jej odbudowę, licząc na wykorzystanie tej formy przekazu do własnych celów propagandy politycznej w polskim społeczeństwie. 13 listopada 1945 na mocy dekretu rządowego utworzono państwowe przedsiębiorstwo „Film Polski”, podlegające bezpośrednio Ministerstwu Kultury i Sztuki. Miało ono wyłączność na produkcję filmów w kraju oraz dystrybucję filmów zagranicznych. W tym samym roku zostało utworzone pierwsze atelier filmowe w historii kinematografii polskiej. Natomiast trzy lata później powstała Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa w Łodzi, pierwsza instytucja publiczna prowadząca edukację w zakresie sztuki filmowej.

Przypadek (ang. Blind Chance, niem. Der Zufall möglicherweise) – dramat psychologiczno-polityczny produkcji polskiej z 1981 roku, w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego.Paweł Pawlikowski (ur. 15 września 1957 w Warszawie) – polsko-brytyjski reżyser i scenarzysta, autor Idy, pierwszego polskiego filmu, który w 2015 roku zdobył nagrodę Akademii Filmowej (Oscara) w kategorii filmów nieanglojęzycznych.

Dzieje polskiego filmu powojennego zapoczątkowała Polska Kronika Filmowa oraz propagandowe filmy dokumentalne. Na początku okresu 1945–1955 dominowały jednak rozrachunki z okresem okupacji hitlerowskiej z czasów wojny. W 1947 Leonard Buczkowski zrealizował pierwszy powojenny film fabularny Zakazane piosenki (1947). Buczkowski stworzył też pierwszą powojenną komedię polską pod tytułem Skarb (1948). Większe znaczenie artystyczne miały jednak dwa filmy ukazujące zbrodnie hitlerowskie: Ostatni etap (1948) Wandy Jakubowskiej o gehennie obozu koncentracyjnego w Auschwitz oraz Ulica Graniczna (1949) Forda o warszawskim getcie. W 1946 roku rozpoczęło również działalność pierwsze polskie pismo filmowe pod nazwą „Film”.

Gdynia - Festiwal Filmowy (do 2011 Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni) – festiwal filmowy, który odbywa się co roku w Gdyni (do 1986 odbywał się w Gdańsku), podczas którego prezentowane są najlepsze polskie filmy fabularne, powstałe w ciągu roku od poprzedniego festiwalu. Główną Nagrodą tego festiwalu są Złote Lwy.Hollywood – dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych i najważniejszy ośrodek amerykańskiej kinematografii. Słowo Hollywood jest używane jako skrótowa, popularna nazwa dla amerykańskiego przemysłu filmowo-telewizyjnego.

Wraz z umacnianiem się systemu komunistycznego w Polsce wzrastała centralizacja produkcji filmowej i przestawienie jej wyłącznie na cele ideologiczno-propagandowe. Utworzenie w 1952 roku Centralnego Urzędu Kinematografii spowodowało załamanie produkcji filmowej. Nowo wyprodukowanym dziełom propagandy narzucono estetykę realizmu socjalistycznego i totalitarny system produkcji w polskiej kinematografii, zamykając ją na wpływy zachodnich twórców. Tylko nieliczne filmy, między innymi Piątka z ulicy Barskiej (1954) Forda, Celuloza (1953) i Pod gwiazdą frygijską (1954) Jerzego Kawalerowicza oraz Pokolenie (1955) Andrzeja Wajdy, zdołały przełamać schematyzm twórczości socrealistycznej.

Józef Lejtes, (ur. 22 listopada 1901 w Warszawie, zm. 27 maja 1983 w Santa Monica w stanie Kalifornia w USA) - polski Żyd, reżyser i scenarzysta filmowy, jeden z najwybitniejszych twórców polskiego kina okresu przedwojennego.Ziemie Zabrane, prowincje zabrane (ros. Западный край, Kraj Zachodni) – wschodnie województwa I Rzeczypospolitej zagarnięte przez Imperium Rosyjskie w wyniku rozbiorów Polski (1772–1795), stanowiące obszar zaboru rosyjskiego z wyłączeniem terytorium Królestwa Polskiego.

Polska szkoła filmowa[ | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Polska szkoła filmowa.
Andrzej Wajda (na zdjęciu) stanowił jedną z czołowych postaci polskiej szkoły filmowej. Reprezentował w jej ramach nurt romantyczny

Śmierć Józefa Stalina spowodowała zatrzymanie procesu ideologizacji polskiego kina i złagodzenie cenzury. Władze komunistyczne zezwoliły reżyserom na zakładanie zespołów filmowych, gwarantujących większą swobodę twórczą. Efektem tego był drastyczny wzrost jakości polskiej sztuki filmowej. Odkłamywaniu uległy dokumenty, które zaczęły przedstawiać ciemne strony panującego systemu, takie jak zły stan zaopatrzenia, będące w krytycznym stanie warunki mieszkaniowe oraz – przede wszystkim – narastające chuligaństwo. Zainicjowaną przez Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego serię dokumentów, uosabianą przez szokujący wówczas Uwaga, chuligani! (1955), określono mianem „czarnej serii”. Na gruncie fabularnym z kolei zrodziło się specyficzne zjawisko – dzieła polskie zaczęły zdobywać coraz więcej nagród na międzynarodowych festiwalach. Krytyka zachodnia określiła ten fenomen mianem polskiej szkoły filmowej. Tematykę szkoły polskiej stanowiły tragiczne wydarzenia II wojny światowej – wojna obronna Polski, okupacja niemiecka, podziemny ruch oporu, powstanie warszawskie czy wyzwolenie ziem polskich przez ZSRR, powiązane z narzuceniem państwu polskiemu systemu totalitarnego.

Jidyszייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.Zimowy zmierzch – polski film psychologiczny z 1956 w reżyserii Stanisława Lenartowicza, samodzielny pełnometrażowy debiut reżysera. Film zrealizowany według scenariusza Tadeusza Konwickiego wyróżniał się w momencie premiery odejściem od założeń filmowego socrealizmu; ledwie zarysowana akcja – stary kolejarz Rumsza nie akceptuje małżeństwa swego jedynego ocalałego po II wojnie światowej syna, który wrócił z wojska z ciężarną żoną – stanowiła pretekst do ukazania życia zapadłej prowincji na tzw. Kresach Wschodnich, niedotkniętej zbytnio przemianami okresu stalinizmu. Sporo uwagi Lenartowicz i Konwicki poświęcili przedstawieniu ceremonii katolickich, będących w filmach socrealistycznych tabu.

O polskiej szkole filmowej krytycy zaczęli mówić dopiero w przypadku filmu Kanał (1956) Wajdy, ukazującego tragedię powstania warszawskiego. Tu uwypuklił się romantyczny styl reżysera, który otwarcie sympatyzował z żołnierzami Armii Krajowej. Największym dziełem Wajdy epoki szkoły polskiej stał się jednak Popiół i diament (1958), który socrealistyczną w wymowie powieść Jerzego Andrzejewskiego przekształcił w dyskurs na temat tragedii pokolenia okresu wojny.

Wrzeciono czasu – polski film obyczajowy z 1995 roku będący środkową częścią pamiętnika artysty pisanego kamerą.Kazimierz Prószyński (ur. 4 kwietnia 1875 w Warszawie, zamordowany 13 marca 1945 w obozie Mauthausen-Gusen) – polski wynalazca i konstruktor pionierskich aparatów kinematograficznych. Syn Konrada Prószyńskiego.

Romantycznemu stylowi Wajdy przeciwstawiał się Andrzej Munk, który zastosował gorzką, racjonalistyczną ironię wobec szaleńczego heroizmu w dziełach Eroica (1958) i Zezowate szczęście (1960). Munk zainicjował wcześniej rozrachunek z czasami stalinowskimi w Polsce współczesnym dziełem Człowiek na torze (1956), które po w założeniu socrealistycznym początku stopniowo przekształcało się w demaskację patologii w stosunkach międzyludzkich. Inną wielką osobowością szkoły polskiej był Jerzy Kawalerowicz, autor między innymi filmu wojennego Prawdziwy koniec wielkiej wojny (1958), wnikliwego filmu społecznego Pociąg (1959) oraz metafizycznego dramatu Matka Joanna od Aniołów (1961). Polemikę z Wajdą podejmował także Kazimierz Kutz dziełami Krzyż Walecznych (1959) oraz Nikt nie woła (1960) – to ostatnie bezpośrednio polemizowało z Popiołem i diamentem.

Karol Irzykowski (ur. 23 stycznia 1873 w Błażkowej pod Jasłem, zm. 2 listopada 1944 w Żyrardowie) – polski krytyk literacki i filmowy, poeta, prozaik, dramaturg, teoretyk filmu, tłumacz, szachista.Jerzy Skolimowski (ur. 5 maja 1938 w Łodzi) – polski reżyser, scenarzysta i aktor filmowy, poeta, malarz. Przedstawiciel Nowej fali w polskim kinie.

Swoje odrębne kino autorskie stworzył Tadeusz Konwicki filmami Ostatni dzień lata (1958) oraz Zaduszki (1961), z których ten pierwszy, stanowiący improwizację artystyczną, okazał się najtańszym pełnometrażowym filmem fabularnym w dziejach. Ostatnią znaczącą indywidualnością szkoły polskiej był Wojciech Jerzy Has ze swymi dziełami Pętla (1957), Pożegnania (1959) oraz Jak być kochaną (1962). Do innych przedstawicieli szkoły polskiej należeli: Stanisław Lenartowicz (pozbawiony dialogów Zimowy zmierzch, 1956), Czesław Petelski (Baza ludzi umarłych, 1958), Stanisław Różewicz (Świadectwo urodzenia, 1961) oraz Jerzy Passendorfer (Zamach, 1959).

Polski Instytut Sztuki Filmowej (PISF) – państwowa instytucja kultury odpowiedzialna za rozwój polskiej kinematografii oraz za promocję polskiej twórczości filmowej za granicą. Instytut mieści się w Warszawie przy ulicy Krakowskie Przedmieście 21/23.Piotr Szulkin (ur. 26 kwietnia 1950) w Gdańsku – reżyser scenarzysta, plastyk, autor książek. Wykładowca (prof. dr hab) Szkoły Filmowej w Łodzi. Syn profesora fizyki Pawła Szulkina i Marii Szulkin. Żonaty od 1974 roku z dr psychologii Renatą Karwowską-Szulkin, wieloletnią prorektor Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej.

Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku pojawili się inni twórcy, niepowiązani ze szkołą polską. Wśród nich wyróżnili się Tadeusz Chmielewski (komedia Ewa chce spać, 1959) czy też Janusz Morgenstern (Do widzenia, do jutra, 1960). Zapowiedź odrębnego kina autorskiego znalazła się również w debiucie Romana Polańskiego (Nóż w wodzie, 1962). Wyraźnie przeciwko refleksyjnej naturze szkoły polskiej skierowana była natomiast historyczna superprodukcja Krzyżacy (1960) Forda, w której wyeksponowany został motyw odwiecznej wrogości polsko-niemieckiej.

Krzysztof Krauze (ur. 2 kwietnia 1953 w Warszawie) – polski reżyser i scenarzysta filmowy. Twórca filmów dokumentalnych i fabularnych. Wielokrotnie nagradzany na polskich i zagranicznych festiwalach.Krótki film o zabijaniu (ang. A Short Film About Killing) – dramat psychologiczny Krzysztofa Kieślowskiego wyprodukowany w roku 1987. Jest kinową wersją Dekalogu V - dłuższą o kilkanaście minut. Film otrzymał nagrodę ENF oraz Fipresci.

Pokłosie szkoły polskiej, kino historyczne oraz nowe tendencje[ | edytuj kod]

Wojciech Jerzy Has, jeden z reprezentatywnych twórców polskiej szkoły filmowej, rozkwitnął jako twórca w latach 60.

Na początku lat 60. XX wieku doszło do faktycznej likwidacji polskiej szkoły filmowej w wyniku Uchwały Sekretariatu KC PZPR z 1960 roku w sprawie kinematografii. Filmy tego nurtu artystycznego jako niezgodne z propagandą partii poddane zostały negatywnej ocenie. Równocześnie ograniczona została swoboda twórcza polskich zespołów filmowych, co wraz z wydarzeniami marca 1968 roku spowodowało emigrację z kraju licznych twórców polskiego kina, m.in. Polańskiego i Forda. Echa szkoły polskiej pobrzmiewały w takich dziełach jak Giuseppe w Warszawie (1964) Lenartowicza, Salto (1965) Konwickiego i Westerplatte (1967) Różewicza. Innym zjawiskiem, jakkolwiek bardzo ograniczonym, było naśladownictwo nurtu Nowej Fali. Do przemian w europejskim kinie odwoływali się Jerzy Skolimowski – kolejny późniejszy emigrant (Rysopis, 1964), Henryk Kluba (Słońce wschodzi raz na dzień, 1967) oraz Witold Leszczyński (Żywot Mateusza, 1968), bezpośrednią inspirację Nową Falą można zaobserwować natomiast u Wajdy w dziele Wszystko na sprzedaż (1968). W międzyczasie sukcesy odnosiła polska szkoła animacji, zainicjowana przez Jana Lenicę, Waleriana Borowczyka i Władysława Nehrebeckiego. Film dokumentalny także został włączony do dziedziny sztuki filmowej, za sprawą takich osobowości jak Kazimierz Karabasz (Muzykanci, 1960) oraz Władysław Ślesicki (Płyną tratwy, 1962).

Pan Tadeusz − polski film niemy z 1928 roku, zrealizowany na podstawie epopei Adama Mickiewicza pod tym samym tytułem. Film wyreżyserował Ryszard Ordyński, scenariusz napisali Andrzej Strug oraz Ferdynand Goetel. Premiera odbyła się w listopadzie 1928. Przez wiele lat dzieło uważano za zaginione, dopiero w 2006 odnaleziono większość nakręconego materiału.Ewa chce spać – polski film fabularny zrealizowany w 1958 roku, komedia. Debiut Tadeusza Chmielewskiego. Film zdobył Złotą Muszlę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián.

Na przełomie lat 60. i 70., po sukcesie Krzyżaków, tematykę współczesną przyćmiło kino historyczne i kostiumowe, pomijające tematykę II wojny światowej, a oparte na dziełach literackich. Nacisk w tych produkcjach położono na rozmach inscenizacyjny. Sukcesy odniosły takie filmy jak rewizjonistyczne Popioły (1965) Wajdy, Rękopis znaleziony w Saragossie (1965) Hasa, Faraon (1966) Kawalerowicza czy bardziej konwencjonalny Pan Wołodyjowski (1969) Jerzego Hoffmana, a w latach 70. XX wieku – nagradzane za poziom artystyczny Sanatorium pod Klepsydrą (1973) Hasa, Potop (1974) Hoffmana, Noce i dnie (1975) Jerzego Antczaka oraz Ziemia obiecana (1975) Wajdy. Tradycję kultury śląskiej, rozdartej między narodowościami polską i niemiecką, uwypuklił Kutz w swoim dziele Sól ziemi czarnej (1969). Jeśli odwoływano się do II wojny światowej, to z punktu żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego. Batalistykę opartą na tej tematyce kręcili Czesław Petelski wraz z żoną Ewą, Jerzy Passendorfer oraz Bohdan Poręba ze swoim sztandarowym tytułem Hubal (1973).

Wanda Jakubowska (ur. 10 października 1907 w Warszawie, zm. 25 lutego 1998 w Warszawie) – polska reżyserka filmowa, scenarzystka.Blizna – film fabularny produkcji polskiej z 1976 roku, w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego na podstawie noweli Romualda Karasia. Kinowy debiut Kieślowskiego.

Od 1969 roku ukształtował się nurt zwany Kinem Młodej Kultury, oparty na hasłach Adama Zagajewskiego o „mówieniu wprost” i ukazywaniu rzeczywistości w pełnej krasie. Czołowym przedstawicielem nurtu był Krzysztof Zanussi ze swoimi dziełami Struktura kryształu (1969) oraz Iluminacja (1972), innowacyjnymi pod względem użycia języka filmowego. W dokumencie z kolei ujawniła się tzw. szkoła krakowska, reprezentowana przez nagradzanych w Krakowie reżyserów takich jak Tomasz Zygadło (Szkoła podstawowa, 1970), Bohdan Kosiński (Na torach, 1971) i Krzysztof Kieślowski (Pierwsza miłość, 1974). Groteską dla oddania marazmu okresu „małej stabilizacji” posłużyli się Marek Piwowski filmem Rejs (1970) oraz Andrzej Kondratiuk (Hydrozagadka, 1970). Z kolei dekonstrukcji patologii życia społecznego dokonywał Antoni Krauze (Meta, 1971). Sukcesy odnosili również animatorzy ze Studia Miniatur Filmowych oraz jego filii – krakowskiego Studia Filmów Animowanych. Poza nurtami rzeczywistość opisywali reżyserzy komedii Janusz Majewski (komedia Sublokator, 1967) oraz Sylwester Chęciński (popularna komedia Sami swoi, 1967). Filmy kręcił także awangardowy artysta Andrzej Żuławski (Trzecia część nocy, 1971).

Boże Ciało – polski film obyczajowy z 2019 w reżyserii Jana Komasy, zrealizowany według scenariusza Mateusza Pacewicza. Światowa premiera filmu odbyła się 2 września 2019 w sekcji Venice Days na 76. MFF w Wenecji. Z kolei polska premiera odbyła się 11 października 2019. Film został również zakwalifikowany do sekcji Contemporary World Cinema na 44. MFF w Toronto. Juliusz Jan Machulski (ur. 10 marca 1955 w Olsztynie) – polski reżyser, producent filmowy, aktor, scenarzysta i dramaturg. Założyciel Studia Filmowego „Zebra” (1988).

Kino moralnego niepokoju[ | edytuj kod]

Replika słomianego misia z filmu Miś (1980). Owa kukła była odczytywana przez ówczesnych Polaków jako symbol Wielkiego Brata
 Osobny artykuł: Kino moralnego niepokoju.

Na przełomie lat 70. i 80. XX wieku wyłoniła się grupa młodych artystów, która z niepokojem patrzyła na moralną degrengoladę polskiego społeczeństwa, powodowaną przez korupcję i nepotyzm wśród społeczności lokalnych. Wątpliwości filmowców budziły także przemiany i wydarzenia lat 70. w Polsce. Narodził się wówczas nurt określany mianem kina moralnego niepokoju. Tematykę nurtu stanowiły różnorodne zagadnienia społeczne takie jak rozpad rodziny wielopokoleniowej czy też więzi małżeńskiej. Późniejsze filmy nurtu opisywały także walkę idealistów ze skorumpowanymi i cynicznymi przedstawicielami władzy, badały zjawisko oportunizmu czasów PRL-u oraz wyłaniania się opozycji inteligenckiej.

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM) – powstały w 1919 państwowy uniwersytet z siedzibą w Poznaniu. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities ze stycznia 2013, opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 3. miejsce w Polsce wśród uniwersytetów, a na świecie 393. pośród wszystkich typów uczelni.Stefania Zahorska (ur. 25 kwietnia 1890 w Krakowie, zm. 6 kwietnia 1961 w Londynie), pseudonim Pandora – literat, historyk i krytyk sztuki.

Moralnie kinu moralnego niepokoju przewodził Andrzej Wajda swoim dziełem Człowiek z marmuru (1976), będącym jednocześnie rozrachunkiem z systemem stalinowskim w Polsce. Innym głównym twórcą nurtu stał się Zanussi za sprawą takich filmów jak Barwy ochronne (1976), Constans (1980) i Kontrakt (1980). Wśród debiutantów w ramach nurtu znajdowali się między innymi Krzysztof Kieślowski (Blizna, 1976; Spokój, 1976; Amator, 1979), Janusz Kijowski (Indeks, 1977; Kung-fu, 1979), Feliks Falk (Wodzirej, 1977), Filip Bajon (Aria dla atlety, 1977), Agnieszka Holland (Aktorzy prowincjonalni, 1978) i Barbara Sass (Bez miłości, 1978).

Meir Ezofowicz – polski film fabularny (niemy) z 1911 roku, oparty na powieści Elizy Orzeszkowej pod tym samym tytułem.Bohdan Kosiński (ur. 14 października 1922 w Kościeniewiczach, zm. 12 kwietnia 2003 w Warszawie) – polski reżyser fimów dokumentalnych, scenarzysta, członek Stowarzyszenia Filmowców Polskich i Komitetu Kultury Niezależnej, pedagog.

Poza kinem moralnego niepokoju działali twórcy również protestujący przeciwko działalności systemu komunistycznego. Ich filmy były zwykle skazywane na zakaz rozpowszechniania. Los ten podzieliły między innymi: Przypadek (1981) Kieślowskiego, Kobieta samotna (1981) Holland, Zmory (1978) Wojciecha Marczewskiego oraz Wojna światów – następne stulecie (1981) Piotra Szulkina. Do pokłosia kina moralnego niepokoju zalicza się również komedię Miś (1980) Stanisława Barei, której premierę w kinach również okresowo powstrzymano. Do czasu ogłoszenia stanu wojennego okresowo były pokazywane Gorączka (1980) Holland oraz głośny, nagrodzony pierwszą w historii polskiej kinematografii Złotą Palmą w Cannes, Człowiek z żelaza (1981) Wajdy.

Janusz Warnecki, właśc. Jan Kozłowski (ur. 2 lipca 1895 w Warszawie, zm. 4 lutego 1970 tamże) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser. Dyrektor teatrów Lwowa, Warszawy, Krakowa, od 1957 dyrektor Teatru Polskiego Radia. Profesor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej.Maciek Bochniak (ur. 26 maja 1984 w Krakowie) – reżyser filmowy (ukończył szkołę filmową Chen Pio w Fuzhou) i scenarzysta (absolwent Wyższego Studium Scenariuszowego PWSFTviT w Łodzi).

Kino popularne lat 80. XX wieku[ | edytuj kod]

Cytat z filmu Seksmisja (1983). Film Juliusza Machulskiego stał się jednym z najważniejszych filmów kina popularnego lat 80.

Po ogłoszeniu stanu wojennego nastąpiło załamanie polskiej kinematografii. Władze komunistyczne zdusiły odwołania do systemu panującego w Polsce. Zakaz rozpowszechniania otrzymały wówczas między innymi filmy Przesłuchanie (1981) Ryszarda Bugajskiego oraz Matka Królów (1982) Janusza Zaorskiego. Część twórców wyemigrowała (między innymi Holland), część zaś musiała przestawić produkcję filmową z pominięciem wątków politycznych, zastępując ją silnymi odwołaniami do polskiej obyczajowości. Sukcesy odnosiły między innymi Krzyk (1982) Sass, Kartka z podróży (1984) Waldemara Dzikiego, Yesterday (1984) Radosława Piwowarskiego. Sławę zdobyli też tacy twórcy jak Andrzej Kondratiuk (Gwiezdny pył, 1982), Andrzej Barański (Kobieta z prowincji, 1984), Marek Koterski (Dom wariatów, 1986) czy też Leszek Wosiewicz (Kornblumenblau, 1988). Powstało również kilka udanych adaptacji dzieł literackich, między innymi Dolina Issy (1982) Konwickiego oraz Austeria (1983) Kawalerowicza.

Essential Killing – polsko-norwesko-irlandzko-węgierski film fabularny. Dramat psychologiczny z 2010 roku w reżyserii Jerzego Skolimowskiego. Zdjęcia powstawały w Izraelu, Norwegii i Polsce.Wojaczek - polski film biograficzny z 1999 roku. Film opowiada historię życia kontrowersyjnego i głośnego poety Rafała Wojaczka.

Głównym nurtem w kinematografii polskiej było jednak tzw. kino popularne. Zainicjował je Juliusz Machulski komediami Vabank (1981) oraz Seksmisja (1983). Właśnie filmy komediowe różnych twórców (między innymi Romana Załuskiego), będące satyrą na polską obyczajowość, przeżywały szczególną popularność. W kinie popularnym tego okresu wyeksponowane zostały nagość, seksualność oraz swoboda obyczajowa. Tematykę sensacyjną podejmowano natomiast w naśladujących konwencje hollywoodzkie dziełach, takich jak Wielki Szu (1983) Chęcińskiego czy Zabij mnie, glino (1988) Jacka Bromskiego. Mimo cenzury do opresji systemu komunistycznego odwoływali się między innymi Wiesław Saniewski (Nadzór, 1983), Waldemar Krzystek (Ostatni prom, 1989) oraz Maciej Dejczer (300 mil do nieba, 1989).

II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.Dziewczęta z Nowolipek - polski film obyczajowy z 1937 roku. Adaptacja powieści Poli Gojawiczyńskiej o tym samym tytule. Film był pierwszym w historii kinematografii polskiej stylistycznym sukcesem reżyserskim.

Pod koniec lat 80. XX wieku rozpoczęło się w Polsce łagodzenie cenzury w celu odbudowy kondycji polskiej kinematografii. W 1987 roku uchwalona została Ustawa o kinematografii, na mocy której powołano Komitet Kinematografii, odpowiadający za dystrybucję filmów. Państwo straciło niepodzielną kontrolę nad produkcją i rozpowszechnianiem filmów. Międzynarodową sławę w międzyczasie zdobył Kieślowski odżegnującym się od rodzimych realiów cyklem metafizycznym Dekalog (1988–1989), szczególnie powstałymi w jego ramach filmami Krótki film o miłości (1988) i Krótki film o zabijaniu (1988).

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).Noce i dnie – polski film dwuczęściowy w reż. Jerzego Antczaka z 1975, adaptacja powieści Noce i dnie Marii Dąbrowskiej. Saga dwóch pokoleń rodziny Niechciców na tle Polski pod zaborami na przeł. XIX i XX w. Oprócz wersji kinowej powstał także serial telewizyjny o takim samym tytule, zrealizowany w 1977 (premiera 26 lutego 1978). Sceny pożaru miasta nakręcono w Kazimierzu, a filmowy dwór Niechciców został specjalnie wybudowany.

III Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

Juliusz Machulski (na zdjęciu) stanowił jedną z czołowych postaci kina popularnego w Polsce

Kino przełomu wieków (1989–2005)[ | edytuj kod]

Transformacja ustrojowa w Polsce spowodowała zniesienie cenzury i dalszą decentralizację produkcji filmowej. W 1990 roku zlikwidowana została odpowiedzialna za dystrybucję kinową Centrala Rozpowszechniania Filmów, a dawne zespoły filmowe zaczęły przekształcać się w studia filmowe. Kinematografia w Polsce znalazła się w kryzysie, załamaniu uległa frekwencja w kinach, a do kraju masowo trafiały produkcje ze Stanów Zjednoczonych, na początku lat 90. nie istniał również zawód producencki. Państwo w celu powstrzymania napływu obcych filmów do kin zmieniło zasady przyznawania dotacji: co najwyżej 40% kosztów danej produkcji pokrywali producenci, resztę w dużej mierze finansowały telewizje, a najmniej – zagranica.

Indeks. Życie i twórczość Józefa M. – polski film psychologiczno-obyczajowy z 1977 roku w reżyserii Janusza Kijowskiego.Człowiek na torze – polski film fabularny zrealizowany w 1956 przez Andrzeja Munka. Rozliczeniowy dramat psychologiczny po czasach stalinowskich.

Tuż po upadku systemu komunistycznego w Polsce pojawiły się liczne dzieła dokonujące rozrachunku z okresem PRL-u. Wielką popularność zdobył wieszczący kres cenzury film Ucieczka z kina „Wolność” (1990) Marczewskiego. O traumie pojedynczego człowieka wychowanego w czasach PRL-u opowiedział Grzegorz Królikiewicz dziełem Przypadek Pekosińskiego (1993). Kutz z kolei demaskował czasy stalinizmu oraz stanu wojennego dziełami Zawrócony (1994), Śmierć jak kromka chleba (1994) i Pułkownik Kwiatkowski (1995), natomiast w krzywym zwierciadle do stalinizmu odwołał się Zanussi filmem Cwał (1995). Powstawały również filmy pomijające tematy polityczne. Kieślowski nakreślił trylogię Trzy kolory (1993–1994) o znamionach metafizycznych. Arkadyjski obraz prowincji polskiej ukazywali tacy reżyserzy jak Barański (Nad rzeką, której nie ma), Andrzej Kondratiuk (Wrzeciono czasu, 1995) i Jan Jakub Kolski (Jańcio Wodnik, 1994). Indywidualne kino stworzyli również Robert Gliński (Wszystko, co najważniejsze, 1992), Dorota Kędzierzawska (Wrony, 1994), Jerzy Stuhr (Historie miłosne, 1997) i Lech Majewski (Wojaczek, 1999).

Powrót birbanta albo: Zabawne przygody pana po świątecznych libacjach – polski film fabularny z 1902 roku, prawdopodobnie jeden z pierwszych polskich filmów (obok Przygód dorożkarza).Stan wojenny w Polsce w latach 1981–1983 – stan nadzwyczajny wprowadzony 13 grudnia 1981 roku na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, niezgodnie z Konstytucją PRL. Został zawieszony 31 grudnia 1982 roku, a zniesiono go 22 lipca 1983 roku. W trakcie jego trwania z rąk milicji oraz SB zginęło kilkadziesiąt osób.

Główny wpływ na odbudowę kondycji polskiej kinematografii miał sukces kina rozrywkowego. Polską rzeczywistość komentowały takie filmy jak Kroll (1991) i Psy (1992) Władysława Pasikowskiego, Uprowadzenie Agaty (1993) Piwowskiego, Sara (1996) Macieja Ślesickiego i Dług (1999) Krzysztofa Krauzego. Wpisywały się one w zjawisko nurtu bandyckiego, eksponującego nihilistyczną wizję nowej Polski targanej przestępczością i szerzącą się korupcją. Kino komercyjne niejako odbudowało kondycję polskiego kina – w 1999 roku roczna liczba widzów wzrosła z 10 milionów (na początku transformacji) do 27 milionów.

Agnieszka Holland (ur. 28 listopada 1948 w Warszawie) – polska reżyser filmowa i teatralna, także scenarzystka filmowa.Iwonka – polski film niemy z 1925 roku oparty na powieści Juliusza Germana. Film nie zachował się w całości. W 2013 roku w holenderskim archiwum został odnaleziony 20-minutowy fragment.
Kamera użyta przy kręceniu Ogniem i mieczem

Przełom XX i XXI wieku w polskiej kinematografii rozpoczął się od ekranizacji kanonicznych dzieł literatury polskiej, takich jak Pan Tadeusz (1999) oraz Zemsta (2002) Wajdy, Ogniem i mieczem (1999) Hoffmana czy Quo vadis (2001) Kawalerowicza. W opozycji do tego zjawiska realizowali się przedstawiciele kina społecznego – między innymi Gliński (Cześć Tereska, 2001), Andrzej Jakimowski (Zmruż oczy, 2002), Piotr Trzaskalski (Edi, 2002), Ryszard Brylski (Żurek, 2003), Falk (Komornik, 2004) i Krauze (Plac Zbawiciela, 2005). Popularność wówczas zdobył również Koterski (groteska Dzień świra, 2002). Międzynarodowe uznanie, potwierdzone przez otrzymanie Złotej Palmy, zyskał Polański koprodukcją Pianista (2002) o latach wojennej okupacji niemieckiej i prześladowaniach Żydów.

Wierna rzeka – film polski z 1936 r. w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, będący adaptacją powieści Stefana Żeromskiego o tym samym tytule.Bolesław Michałek (ur. 12 czerwca 1925 w Toruniu, zm. 29 sierpnia 1997 w Warszawie) – polski scenarzysta, krytyk filmowy i dyplomata

Kino po reformie kinematografii (od 2005)[ | edytuj kod]

W 2005 roku na mocy nowej ustawy o kinematografii, w miejsce dotychczasowego Komitetu Kinematografii, utworzony został Polski Instytut Sztuki Filmowej, którego zadaniem było wspomaganie finansowe produkcji filmów o wysokiej wartości artystycznej. Konsekwencją tej decyzji był dalszy wzrost frekwencji w polskich kinach oraz liczby koprodukcji międzynarodowych, a także szerzenie edukacji filmowej w szkołach.

33 sceny z życia (ang. 33 Scenes from Life, 2008) − polsko-niemiecki dramat obyczajowy w reżyserii Małgorzaty Szumowskiej. Obraz nagrodzony Nagrodą Jury - Srebrnym Lampartem podczas 61. Festiwalu Filmowego w Locarno. Następnie film został zaprezentowany podczas 33. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, gdzie zdobył cztery nagrody, w tym za reżyserię. Podczas gali rozdania Polskich Nagród Filmowych - Orłów film również otrzymał cztery nagrody, w tym za najlepszy film roku, muzykę i montaż. Na 23. Festiwalu Tarnowskiej Nagrody Filmowej, film został nagrodzony statuetką "Maszkarona" (Grand Prix) oraz nagrodą "Kamerzysty" przyznawaną przez młodzież. Okres zdjęciowy trwał od 12 czerwca do 19 lipca 2007Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego – urząd administracji rządowej w Polsce, obsługujący Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, obecnie właściwego do spraw jednego działu administracji rządowej - kultura i dziedzictwo narodowe. Ministerstwo utworzone zostało w dniu 26 października 1999 roku, z mocą od dnia 10 listopada 1999 roku. W okresie od dnia 23 października 2001 roku do dnia 31 października 2005 roku funkcjonowało pod nazwą Ministerstwo Kultury.

Po ustawie o kinematografii na sile przybrała fala filmów kultywujących martyrologiczną twórczość i przywracających pamięć o rządach komunistycznych. Należały do nich takie utwory, jak Katyń (2007) Wajdy, Generał Nil (2009) Bugajskiego oraz Czarny Czwartek. Janek Wiśniewski padł (2010) Antoniego Krauze. W formie bliższej kinu gatunkowemu przedstawiały czasy zimnej wojny utwory takie, jak Rewers (2008) Borysa Lankosza, 80 milionów (2011) Waldemara Krzystka tudzież Jack Strong (2014) Pasikowskiego. Natomiast sezon 2013/2014, przypadający na 70. rocznicę powstania warszawskiego, zaowocował zjawiskiem zwanym nowym kinem powstańczym. Polegało ono na popularyzacji pamięci o powstaniu w bardziej widowiskowej formie, jak na przykład w filmie Miasto '44 (2014) Jana Komasy. W kontrze do jednoznacznie antyhitlerowskiej retoryki filmów powstańczych usadowiła się Obława (2012) Marcina Krzyształowicza, która problematyzowała postawy wobec okupacji. Osobnym zjawiskiem była twórczość Wojciecha Smarzowskiego, który zaskarbił sobie popularność wśród widzów drastycznymi widowiskami pokroju Domu złego (2008), Róży (2011) oraz Wołynia (2016). Szczególne uznanie za granicą zdobyły filmy podejmujące niezaleczoną kwestię stosunków polsko-żydowskich; W ciemności (2011) Agnieszki Holland oraz Ida (2013) Pawła Pawlikowskiego zostały nominowane do Oscara dla filmu zagranicznego, jednak to ten drugi film zdobył statuetkę.

Józef Green, właściwie Józef Greenberg (ur. 23 kwietnia 1900 w Łodzi, zm. 20 czerwca 1996 w Great Neck) – polski aktor, reżyser i scenarzysta żydowskiego pochodzenia.Mocny człowiek – polski dramat psychologiczny z 1929 roku, będący adaptacją powieści Stanisława Przybyszewskiego wydanej pod tym samym tytułem w 1912 roku. Jeden z ostatnich polskich filmów epoki kina niemego. Film stanowi doskonałe studium artysty, który przegrywa w walce z własnym sumieniem.

Polski Instytut Sztuki Filmowej hojnie wspierał również kino artystyczne. Tematykę społeczną z punktu widzenia osób wykluczonych ukazywały Wszystko będzie dobrze (2007) Tomasza Wiszniewskiego tudzież Dzień kobiet (2008) Marii Sadowskiej, a negatywne skutki transformacji ustrojowej przedstawione zostały w takich filmach, jak Made in Poland (2011) Przemysława Wojcieszka oraz Jesteś Bogiem (2012) Leszka Dawida. Do kinematografii polskiej okresowo powrócił Jerzy Skolimowski (Cztery noce z Anną, 2008; Essential Killing, 2010), a uznanie zdobywali nowi autorzy – Andrzej Jakimowski (Sztuczki, 2007; Imagine, 2012), Małgorzata Szumowska (33 sceny z życia, 2008; Body/Ciało, 2014), Lech Majewski (Młyn i krzyż, 2011). Innym fenomenem okazało się zjawisko komedii, które przetwarzały rzeczywistość Polski w duchu postironii, takich jak Wojna polsko-ruska (2008) Xawerego Żuławskiego, musical Disco polo (2015) Macieja Bochniaka oraz Córki dancingu (2015) Agnieszki Smoczyńskiej. Jeszcze innym zaś – obecność nagradzanych na międzynarodowych festiwalach filmów, które stanowiły krytyczny osąd stanu wiary katolickiej w Polsce – na poziomie jednostkowym i instytucjonalnym; do przykładów takich filmów należą W imię... (2013) Szumowskiej, Kler (2018) Smarzowskiego oraz nominowane do Oscara Boże Ciało (2019) Komasy.

Jerzy Płażewski (ur. 27 sierpnia 1924 w Siedlcach, zm. 5 sierpnia 2015 w Warszawie) – polski krytyk filmowy i historyk filmu, autor licznych książek i artykułów prasowych. Nazywany nestorem polskiej krytyki filmowej, gdyż był aktywny w zawodzie przez niemal 70 lat.Historia filmu – dziedzina filmoznawstwa, której przedmiotem są dzieje sztuki filmowej. Historia filmu zajmuje się periodyzacją dziejów kinematografii, opisywaniem związków łączących poszczególne dzieła lub nurty filmowe oraz charakteryzowaniem etapów ewolucji sztuki filmowej, w powiązaniu z uwarunkowaniami społecznymi, kulturownymi i politycznymi. Korzystając z metodologii badań historycznych, historia filmu gromadzi i porządkuje na podstawie materiału źródłowego dane faktograficzne, a następnie dokonuje ich synetetycznego opisu.

9 listopada 2018 roku Sejm VIII kadencji uchwalił ustawę o finansowym wspieraniu produkcji audiowizualnej, która weszła w życie 11 lutego 2019 roku. Wprowadzała ona mechanizm zachęt finansowych do produkcji filmów i seriali, które „promują polski lub europejski dorobek kulturowy”. Na mocy ustawy zamknięciu uległy również powstałe po 1989 roku studia filmowe takie jak „Tor”, które docelowo miały zostać połączone w scentralizowaną instytucję zajmującą się produkcją filmową.

Bitwa o Monte Cassino (zwana także bitwą o Rzym) – w rzeczywistości cztery bitwy stoczone przez wojska alianckie z Niemcami, które miały miejsce w 1944 roku w rejonie klasztoru na Monte Cassino. Bitwa ta uznawana jest za jedną z najbardziej zaciętych (obok walk pod Stalingradem, na Łuku Kurskim, lądowania w Normandii i powstania warszawskiego) w czasie II wojny światowej. Brytyjski historyk Matthew Parker napisał: Bitwa o Cassino − największa lądowa bitwa w Europie − była najcięższą i najkrwawszą z walk zachodnich aliantów z niemieckim Wehrmachtem na wszystkich frontach drugiej wojny światowej. Po stronie niemieckiej wielu porównywało ją niepochlebnie ze Stalingradem.Eroica. Symfonia bohaterska w dwóch częściach – czarno-biały polski wojenny film fabularny w reżyserii Andrzeja Munka z 1957 roku zrealizowany w Zespole Filmowym Kadr. Premiera miała miejsce 4 stycznia 1958 roku.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Polskie Siły Zbrojne – zorganizowane formacje wojskowe, utworzone jesienią 1939 poza granicami Polski, na podstawie międzysojuszniczych umów podpisanych przez Wielką Brytanię i Francję. Polskimi Siłami Zbrojnymi dowodził Naczelny Wódz.
Leonard Buczkowski (ur. 5 sierpnia 1900 w Warszawie, zm. 19 lutego 1967 tamże) – polski reżyser i scenarzysta filmowy.
Zemsta – film kostiumowy produkcji polskiej z 2002 roku, w reżyserii Andrzeja Wajdy, na podstawie komedii Aleksandra Fredry Zemsta. Zdjęcia do filmu powstały od 5 lutego do 28 marca 2002
Sanatorium pod Klepsydrą – polski film fabularny z 1973 roku w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa. Swobodna adaptacja prozy Brunona Schulza, oparta głównie na opowiadaniu tytułowym ze zbioru Sanatorium pod Klepsydrą (1936) oraz opowiadaniu Wiosna z tego samego zbioru, stanowi surrealistyczną opowieść o młodym człowieku przybywającym do tytułowego sanatorium zawieszonego w czasie i przestrzeni.
Międzynarodowy Festiwal Filmowy Nowe Horyzonty (dawniej: Era Nowe Horyzonty, T-Mobile Nowe Horyzonty) – festiwal filmowy odbywający się co roku pod koniec lipca we Wrocławiu.
Piotr Bolesław Matuszewski (używał tylko drugiego imienia, we Francji Boleslas lub Boleslaus Matuszewski) (ur. 19 sierpnia 1856 w Pińczowie, zm. 1943) – polski fotograf, teoretyk sztuki filmowej, operator filmowy, prekursor reportażu, filmu dokumentalnego i naukowego oraz pionier światowej i polskiej kinematografii.
Janusz Lucjan Nasfeter (ur. 15 sierpnia 1920 w Warszawie, zm. 1 kwietnia 1998 tamże) – polski reżyser, scenarzysta filmowy i pisarz.

Reklama