Kenneth Kaunda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kenneth David Kaunda (ur. 28 kwietnia 1924 w Chinsali, zm. 17 czerwca 2021 w Lusace) – zambijski polityk, w latach 1964–1991 pierwszy prezydent niepodległej Zambii.

Kolonializm – polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Zgodnie z zachodnią tradycją kolonializm datowany jest od epoki wielkich odkryć geograficznych, chociaż znany był już w czasach starożytności.Angola (Republika Angoli - República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, członek Unii Afrykańskiej. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Kongiem oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.

Życiorys[ | edytuj kod]

Urodził się w Chinsali na północy kraju. Pochodził z nauczycielskiej rodziny, jego matka była pierwszą kobietą, która parała się tą profesją w ówczesnej Rodezji Północnej. Kenneth Kaunda poszedł w ślady swoich rodziców i odbył wykształcenie nauczycielskie. Pracował w zawodzie w szkołach na terenie Rodezji Północnej i Tanganiki. Do ojczyzny powrócił w 1949 roku. Został wówczas doradcą białego polityka liberalnego sir Stewart Gore-Browne’a. Kaunda zdobył dzięki niemu umiejętności polityczne i wiedzę na temat mechanizmów funkcjonowania rządu kolonialnego. Jeszcze w tym samym roku dołączył do Kongresu Rodezji Północnej (od 1951 Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej). Na początku 1951 roku został sekretarzem partii na północy kraju. W 1959 roku wraz ze znaczną częścią struktur dotychczasowej partii odszedł z niej i założył bardziej radykalną Zjednoczoną Narodową Partię Niepodległości. Utworzona przez niego formacja domagała się pełnej niepodległości kraju i odłączenia od Federacji Rodezji i Niasy. Prowadzona przez Kaundę partia stosowała pokojową metodę obywatelskiego nieposłuszeństwa i wyrzekała się użycia przemocy. Już w 1960 roku liczba członków partii przekroczyła 300 tysięcy ludzi. Krótki wyrok odbyty w więzieniu za działalność niepodległościową doprowadziła do jeszcze większej popularności tego lidera.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Prezydent Zambii jest głową państwa i stoi na czele rządu. Pierwszym prezydentem niepodległej Zambii był Kenneth Kaunda od 1964 roku.

Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości wygrała wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego w roku 1962. Niepodległościowcy zdobyli 15 na 37 mandatów. Po sukcesie partia zawarła koalicję z Afrykańskim Kongresem Narodowym Rodezji Północnej a premierem kraju został Kaunda. Jako premier rozbijał fakcyjne podziały pośród czarnych mieszkańców i prowadził rozważną politykę, nie chcąc zrazić do siebie białych osadników. W styczniu 1963 roku Rodezja Północna otrzymała od Wielkiej Brytanii ograniczoną autonomię a 24 października niepodległość jako Zambia. Od chwili uzyskania niepodległości Kaunda sprawował urząd premiera, w 1965 roku został prezydentem. Kaunda w rok po uzyskaniu niepodległości przekształcił Zambię w republikę, która pozostała jednak członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów.

Rodezja – nazwa terytorium utworzonego w latach 1890-95 przez Brytyjską Kompanię Południowoafrykańską (BSAC) kierowaną przez Cecila Rhodesa. To na jego cześć nadano nowemu terytorium nazwę Rodezja. W 1911 podzielono je na Rodezję Północną i Południową, które w latach 20. XX wieku zostały wykupione przez rząd brytyjski i otrzymały status kolonii brytyjskich. W 1953 rząd brytyjski z samorządnej kolonii Rodezji Południowej i dwóch protektoratów brytyjskich Rodezji Północnej i Niasy utworzył Federację Rodezji i Niasy. W 1963 wobec konfliktów targających poszczególnymi częściami składowymi i pod wpływem postępującej w Afryce dekolonizacji Federacja została rozwiązana. W 1964 Rodezja Północna uzyskała niepodległość jako Zambia natomiast Niasa jako Malawi. W obydwu krajach władzę objęli czarni politycy. Na początku lat 60. w Rodezji Południowej mieszkało 270 tysięcy białych i ponad 4 miliony czarnych. Istniejące partie i organizacje walczące o równe prawa czarnej ludności były systematycznie delegalizowane, ich liderzy i członkowie aresztowani i prześladowani. W 1964 nowy rząd kolonii utworzyła rasistowska partia Front Rodezyjski kierowana przez Iana Douglasa Smitha. W dniu 11 XI 1965 rząd Smitha przeciwstawiając się planom rządu brytyjskiego przekazania władzy czarnej większości ogłosił jednostronnie niepodległość Rodezji. Społeczność międzynarodowa nie uznała tego faktu i prawie wszystkie kraje dalej traktowały Rodezję jako kolonię brytyjską. Londyn od samego początku rozpoczął długotrwałe próby rozwiązania konfliktu rodezyjskiego poprzez nakłonienie miejscowego rządu do równouprawnienia czarnej ludności. ONZ uznając ogłoszenie niepodległości za nielegalne wezwała do bojkotu tego kraju (natomiast nie wzywała do bojkotu krajów komunistycznych prześladujących własnych obywateli). W 1970 Rodezja została proklamowana Republiką. W latach siedemdziesiątych przybrała na sile walka dwóch ugrupowań walczących o wyzwolenie czarnej ludności (ZANU i ZAPU), które prowadziły walkę zbrojną z rządem Iana Douglasa Smitha (Wojna w buszu albo Druga Chimurenga). Pod wpływem nacisków zagranicznych oraz intensyfikacji działań zbrojnych ZANU i ZAPU doszło do negocjacji pomiędzy rządem Smitha i czarną opozycją, w wyniku których utworzono w 1979 przejściowy rząd Zimbabwe-Rodezji z czarnoskórym umiarkowanym politykiem arcybiskupem Abelem Muzorewą. W 1980 w wyniku demokratycznych wyborów zwycięstwo odniosła komunistyczna organizacja ZANU kierowana przez Roberta Mugabe. W dniu 18 IV 1980 nastąpiło proklamowanie nowego państwa noszącego nazwę Zimbabwe, co ostatecznie położyło kres istnieniu Rodezji.28 kwietnia jest 118. (w latach przestępnych 119.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 247 dni.

Stłamsił separatystyczne dążenia na terenie dawnego państwa Barotse oraz działalność sekty religijnej Lumpa. Wzorem innych liderów afrykańskich piętnował zjawisko trybalizmu. Prowadził tolerancyjną politykę, która umożliwiała wejście do rządu przedstawicieli mniejszości w tym białych. W 1969 roku rozpoczął realizację reform wewnętrznych w ramach ogłoszonej przez siebie koncepcji „filozofii humanizmu”. W tym samym roku przejął kontrolę nad brytyjskimi i amerykańskimi towarzystwami górniczymi. Politykę zagraniczną w tych latach zdominowały konflikty z apartheidowską RPA, Rodezją (współcześnie Zimbabwe) i kolonialnymi władzami portugalskimi w Mozambiku. Kaunda prowadził politykę wspierania tamtejszych ruchów wyzwoleńczych. Pod koniec lat 70. pozwolił oddziałom Afrykańskiego Ludowego Związku Zimbabwe na tworzenie w Zambii własnych baz wojskowych. Bliskie relacje łączył go z Tanzanią i Chinami. Chiny pomogły w budowie uruchomionej w 1975 linii kolejowej łączącej Zambię z Tanzanią. W 1975 roku Zambia wraz z Tanzanią, Mozambikiem i Angolą utworzyła koalicję państw frontowych Afryki Południowej. Kaunda uczestniczył w rozmowach mediacyjnych pomiędzy SWAPO i RPA w sprawie Namibii oraz pomiędzy RPA i innymi państwami afrykańskimi.

Apartheid (z języka afrikaans od apart = osobno i sufiksu -heid) – teoria głosząca konieczność osobnego rozwoju społeczności różnych ras, a także bazujący na tej teorii system polityczny panujący w Republice Południowej Afryki do połowy lat 90. XX wieku, oparty na segregacji rasowej.Rodezja Północna – brytyjski protektorat w południowej Afryce, istniała w latach 1924–53 – wcześniej wchodziła w skład terytorium Rodezji. W latach 1953–63 wchodziła w skład brytyjskiej Federacji Rodezji i Niasy. Po jej rozwiązaniu ogłosiła się niepodległym państwem o nazwie Zambia.

W roku 1971 partię rządową opuścił jeden z jej liderów i były prezydent, Simon Kapwepwe, założył on opozycyjną Zjednoczoną Partię Postępową. Opozycyjna partia założyła koalicję z Afrykańskim Kongresem Narodowym (dawniej Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej). W 1972 roku rząd zdelegalizował obie opozycyjne partie i ustanowił Zambię państwem jednej partii, a rok później uchwalił konstytucję, która to potwierdzała. W 1976 roku ogłosił socjalistyczną koncepcję tzw. komunokracji, miała ona być rozwinięciem „filozofii humanizmu”. W 1978 i 1983 roku jako jedyny kandydat wziął udział w wyborach prezydenckich.

Mozambik (port. Moçambique, Republika Mozambiku República de Moçambique) – państwo położone w południowo-wschodniej Afryce. Graniczy z RPA, Suazi, Tanzanią, Malawi, Zimbabwe i Zambią.Autotomia (z greckiego αυτοτομία – samooddzielanie się) – fizjologiczna reakcja obronna występująca głównie wśród bezkręgowców, polegająca na odruchowym odrzuceniu przez zwierzę części ciała, kiedy jest ono w niebezpieczeństwie, najczęściej podczas ucieczki przed drapieżnikiem lub w reakcji na niekorzystne warunki środowiskowe. Odrzucona przez zwierzę część ciała jest zazwyczaj w większym lub mniejszym stopniu regenerowana.

Od początku lat 80. w kraju narastał kryzys, co związane było ze spadkiem cen miedzi w latach 70. Kryzys spowodował powstanie opozycji. W 1990 roku nasiliły się próby likwidacji monopartyjnego systemu. Doszło wtedy do nieudanej próby zamachu stanu wojska. Powstał opozycyjny Ruch na rzecz Demokracji Wielopartyjnej. W grudniu rozpoczęto legalizację partii opozycyjnych. W 1991 roku Kaunda przyjął nową konstytucję, która zagwarantowała system wielopartyjny. W tym samym roku odbyły się pierwsze od 18 lat wielopartyjne i wolne wybory. Zwyciężył w nich Ruch na rzecz Demokracji Wielopartyjnej, a nowym prezydentem został przywódca związkowy Frederick Chiluba.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

Po utracie władzy stanął na czele opozycji. W 1997 roku został na krótko aresztowany pod zarzutem rzekomego nawoływania do zamachu stanu. Do łask powrócił w kolejnych latach. Z czynnego udziału w polityce zrezygnował w 2000 roku kiedy to zrzekł się przywództwa w partii.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Zambia: Former Zambian Leader Kenneth Kaunda Dies
  2. Kenneth Kaunda (ang.). britannica.com.
  3. Dr Kenneth Kaunda (ang.). sahistory.org.za.
  4. Zambia. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2015-08-05].
  5. Index Sc-Sf (pol.). rp.pl, 29 października 2014. [dostęp 2014-11-18].
Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Namibia (Republika Namibii, ang. Republic of Namibia, afrik. Republiek van Namibië, niem. Republik Namibia) – państwo w południowo-zachodniej Afryce, leżące nad Oceanem Atlantyckim (długość wybrzeża – 1572 km). Graniczy z Angolą (długość granicy 1376 km), Botswaną (1360 km), RPA (967 km) oraz Zambią (233 km). Do 1968 Namibia funkcjonowała pod nazwą Afryka Południowo-Zachodnia.




Warto wiedzieć że... beta

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
Liberalizm (łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny, według którego wolność jest nadrzędną wartością, ma charakter indywidualistyczny i przeciwstawia się kolektywizmowi. Innymi wartościami cenionymi przez liberałów są wartości demokratyczne, wolności i prawa obywatelskie czy własność prywatna i wolny rynek.
Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
Chinsali – miasto w Zambii, ośrodek administracyjny prowincji Muczinga. Według danych szacunkowych na rok 2010 liczy 17 035 mieszkańców.
Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.
Zimbabwe, Republika Zimbabwe (Republic of Zimbabwe), dawniej Rodezja – państwo położone w południowej Afryce. Jego stolicą jest Harare. Prezydentem kraju jest Robert Mugabe. Około 98% ludności stanowią czarnoskórzy, biali zaś 2%.
Wspólnota Narodów (ang. The Commonwealth, także Commonwealth of Nations; do 1949 Wspólnota Brytyjska, British Commonwealth i Brytyjska Wspólnota Narodów, British Commonwealth of Nations) – międzynarodowa organizacja powstała w 1931, gdy przyjęty został Statut Westminsterski. Obecnie zrzesza ona niepodległe kraje, z których większość była w ubiegłych wiekach częścią brytyjskiego imperium kolonialnego. Część z nich to dawne dominia brytyjskie.

Reklama