Katepano

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Katepánō (gr. κατεπάνω, dosłownie „ten który znajduje się na szczycie” lub „najwyższy”) – nazwa stopnia wojskowego w bizantyjskiej armii. W zlatynizowanej wersji: capetanus/catepan, prawdopodobnie to właśnie od owego tytułu w języku włoskim pojawiło się określenie „capitaneus”. Z języka włoskiego w nieco zmienionej wersji przeszło do innych europejskich języków (angielski captain, polski kapitan, turecki kapudan pasza, niemiecki kapitän itd.).

Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Określenie katepáno po raz pierwszy pojawia się w IX wieku w odniesieniu do dwóch urzędów: nadzorcy basilikoi anthrōpoi (urzędnicy dworscy niskiego szczebla) i naczelnego dowódcy Mardaitów w temie Kibyrrhaeots. Znaczenie tytułu zaczęło się zmieniać wraz z początkiem ożywionej działalności militarnej Bizancjum pod koniec X wieku.

Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија/ Republika Srbija – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie federacji Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie. De facto na południu Serbia graniczy z Kosowem, którego jednostronnie ogłoszoną niepodległość uznała część państw świata. Od 29 lutego 2012 r. kraj ten posiada status oficjalnego kandydata do Unii Europejskiej, a w czerwcu 2013 UE wyraziła zgodę na rozpoczęcie rozmów akcesyjnych w styczniu 2014.Komnenowie – jedna z ostatnich dynastii bizantyjskich panujących w Cesarstwie Bizancjum, a następnie Cesarstwie Trapezuntu.

Na skutek licznych kampanii Cesarstwo powiększyło swój stan posiadania a nowo zdobyte tereny graniczne podzielono na mniejsze jednostki, zwane themata. Dowództwo nad wojskami w themata obejmował dowódca z rangą katepáno lub doux. Z czasem strefy w których wojskami kierowali katepáno zaczęto nazywać katepanatami. Pierwsze katepanaty powstały w drugiej połowie X wieku na granicy Azji Mniejszej z Syrią i Mezopotamią, rozciągając się od Antiochii, przez wschodni Eufrat aż do Chaldii. W 1022 roku, w czasie panowania Bazylego II powstał również katepanat Iberii, zabezpieczający granicę bizantyjską od strony Kaukazu.

Iberia (zwana także Iberią kaukaską) – państwo istniejące na terenach wschodniej Gruzji między V wiekiem p.n.e. a VI wiekiem n.e. kiedy to zostało podbite przez Persję.Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Katepanaty powstawały również na terenie europejskich posiadłości cesarstwa. Najbardziej znanym jest katepanat południowej Italii. Powstał on dosyć wcześnie bo świadectwo jego istnieniu daje Escorial Taktikon, lista urzędów spisana między 971 a 975 rokiem. Po sukcesach Bazylego II w walkach z Bułgarami, część ich państwa również znalazła się pod kontrolą bizantyjskiego katepáno. Wcześniej, za panowania Jana Tzimiskesa, na terytorium dzisiejszej Serbii istniał katepanat Raszki.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.Antiochia – nazwa miasta utworzona od męskiego imienia Antioch (gr. Antiochos), występującego licznie w dynastii Seleucydów. Władcy ci na terenie swojego państwa często zakładali miasta, nazywane, na cześć fundatora lub jego przodka, „Antiochia” albo „Seleucja”. W okresie hellenistycznym i później rzymskim istniało wiele miast o nazwie „Antiochia” rozlokowanych na terenie Azji.

Wraz z klęską pod Manzikertem i katastrofalnymi w skutkach najazdami Turków na Azję Mniejszą w XI wieku urząd katepáno, rozumiany jako naczelny dowódca wojskowy na danym terenie, zanikł. Mianem tym zaczęto ponownie określać zwierzchników administracji niższego szczebla. W czasie rządów Komnenów i Paleologów katepanikion oznaczał najniższe jednostki podziału administracyjnego, zarówno na terenie Azji Mniejszej jak i w Europie. Identyczny system zaadoptowało Cesarstwo Trapezuntu i Drugie Carstwo Bułgarii. Za rządów Paleologów na czele katepanikionu stał kephalē skupiający w swoich rękach całą lokalną władzę wojskową i cywilną.

Bazyli II Bułgarobójca (gr. Βασίλειος Β΄ Βουλγαροκτόνος, Basileios II Boulgaroktonos; ur. 958 r., zm. 15 grudnia 1025 r.) – cesarz bizantyjski w latach 976-1025 r. (tytularny od 963 r.) z dynastii macedońskiej.Latynizacja (ang. romanization) – w językoznawstwie proces konwersji pisma niebędącego alfabetem łacińskim na alfabet łaciński.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Kazhdan Alexander, The Oxford Dictionary of Byzantium, Wydawnictwo Uniwersytetu Oxford, 1991
  2. Haldon John F., Warfare, State and Society in the Byzantine World, 565–1204. Wydawnictwo Uniwersytetu College London, 1999
  3. Holmes Catherine, Basil II and the Governance of Empire (976–1025), Wydawnictwo Oxford, 2005
  4. Krsmanović Bojana, Kolias Taxiarchis G., Maksimović Ljubomir, The Byzantine Province in Change: On the Threshold between the 10th and the 11th Century, National Hellenic Research Foundation, 2008
  5. Bartusis Mark C., The Late Byzantine Army: Arms and Society 1204–1453, Wydawnictwo Uniwersytetu Pensylwania, 1997

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Bartusis Mark C., The Late Byzantine Army: Arms and Society 1204–1453, Wydawnictwo Uniwersytetu Pensylwania, 1997
  • Haldon John F., Warfare, State and Society in the Byzantine World, 565–1204. Wydawnictwo Uniwersytetu College London, 1999
  • Holmes Catherine, Basil II and the Governance of Empire (976–1025), Wydawnictwo Oxford, 2005
  • Kazhdan Alexander, The Oxford Dictionary of Byzantium, Wydawnictwo Uniwersytetu Oxford, 1991
  • Krsmanović Bojana, Kolias Taxiarchis G., Maksimović Ljubomir, The Byzantine Province in Change: On the Threshold between the 10th and the 11th Century, National Hellenic Research Foundation, 2008
  • Dynastia Paleologów (gr. Palaiologos, l.mn. Palaiologoi) - ostatnia dynastia władająca Cesarstwem Bizantyjskim, najdłużej ze wszystkich dynastii, przez niemal dwa wieki, od 1259 do 1453 roku.Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.




    Warto wiedzieć że... beta

    Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie) – termin historiograficzny używany od XIX wieku na określenie greckojęzycznego, średniowiecznego cesarstwa rzymskiego ze stolicą w Konstantynopolu. Używane zamiennie określenie Cesarstwo Wschodniorzymskie jest bardziej popularne w odniesieniu do okresu poprzedzającego upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Ze względu na dominację greckiej kultury, języka oraz ludności, Bizancjum było w wielu ówczesnych krajach Europy Zachodniej nazywane "Cesarstwem Greków", podczas gdy dla jego mieszkańców, podobnie jak dla obecnych Greków, było to Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλειον Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, "ziemia Rzymian"). Greckie słowo ρωμιοσύνη – rzymskość, dla Greków do dziś oznacza greckość. Dlatego nazywanie mieszkańców Cesarstwa przez krzyżowców "Grekami" mogło być dla nich obraźliwe. Zaś pod koniec istnienia Bizancjum określenie "Hellen" przestało oznaczać poganina, a Bizantyńczycy używali go podkreślając dumę ze swej starożytnej greckiej przeszłości.
    Kaukaz (także Wielki Kaukaz; azer.: Qafqaz, orm. Կովկաս, gruz. კავკასიონი, ros. Кавказские горы) – łańcuch górski w zachodniej Azji pomiędzy Morzem Czarnym i Morzem Kaspijskim. Leży na terenie Gruzji, Azerbejdżanu, Armenii i Rosji. W paśmie tym znajdują się najwyższe szczyty: Rosji (Elbrus – 5642 m, najwyższy szczyt całego Kaukazu), Gruzji (Szchara – 5193 m), Azerbejdżanu (Bazardüzü – 4485 m) i Armenii (Aragac – 4090 m).
    Cesarstwo Trapezuntu lub Trebizondu (funkcjonuje także określenie: cesarstwo trapezunckie) – państwo powstałe w 1204 roku na gruzach Cesarstwa Bizantyjskiego na ziemiach wokół miasta Trapezunt (dziś Trabzon we wschodniej Turcji). Cesarstwo istniało w latach 1204–1461.
    Katepanat Italii – historyczna prowincja Cesarstwa Bizantyńskiego w południowej części Półwyspu Apenińskiego, powstała ponad dwieście lat po upadku Egzarchatu Rawenny. Początki utworzenia tej jednostki podziału administracyjnego należy wiązać z odzyskaniem przez Cesarstwo Bizantyńskie kontroli nad strategicznym miastem Bari, które w 873 zostało odbite z rąk Saracenów. Katepanat Italii wykształcił się z połączenia uprzednio kontrolowanego przez Cesarstwo obszaru znanego jako Kalabria oraz temu Longobardii, który wykształcił się z ziem regionu Apulii, położonego nieopodal Bari. Około 965 Stratēgos miasta Bari (tytuł odpowiadający rangą dzisiejszym generałom lub admirałom) otrzymali tytuł katepano Italii, połączony z urzędniczym tytułem patrikios, który odpowiadał hierarchicznie mniej więcej rzymskiej godności prokonsula. Stopień wojskowy i urzędniczy katepanō oznaczał w języku greckim "najważniejszy".
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Jan I Tzimiskes (gr. Ιωάννης Τσιμισκής, ur. 11 grudnia 925, zm. 10 stycznia 976), cesarz bizantyjski od 11 grudnia 969.
    Bitwa pod Manzikertem (albo Mantzikertem) – bitwa stoczona 19 lub 26 sierpnia 1071 roku w pobliżu fortecy Manzikert w Armenii pomiędzy wojskami cesarza bizantyjskiego Romana Diogenesa i sułtana Wielkich Seldżuków Alp Arslana, zakończona klęską sił bizantyjskich i wzięciem cesarza do niewoli.

    Reklama