Katana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Katana
Japońska terminologia części katany

Katana (jap. katana) – japońska długa sieczna broń biała typu nihon-tō (jap. 日本刀).

Battōdō (jap.抜刀道, "battō" – "wyciągnąć miecz i zadać cios" oraz "dō" – "droga życiowa, praktyka") – zaliczany do kenjutsu nowożytny styl szermierki mieczem japońskim (katana, wakizashi, tantō). Główny nacisk położony na ćwiczenie ostrym mieczem, zwanym shinken, a przede wszystkim na testach cięć zrolowanych słomianych mat – tameshigiri. Początek tej sztuki walki datuje się na przełom XIX i XX wieku, kiedy to Japońska Cesarska Akademia Wojenna wprowadziła na nowo szkolenia z bojowego zastosowania miecza. Battodo czerpie bezpośrednio techniki z czasów wojen dzielnicowych w Japonii przed ustanowieniem shōgunatu. W odróżnieniu od szkół iaido główny nacisk położony jest na efektywność i realność technik przy uproszczeniu ruchów. Nie stosuje się także technik w siadzie wychodząc z założenia, że w pozycji siedzącej samuraj nigdy nie miał długiego miecza za pasem. Duży nacisk położony jest na kontrolowany sparring z uzyciem bokuto, a także na praktykę tameshigiri. Głównym propagatorem battodo w Japonii był Taizaburo Nakamura.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Katana jest bronią o jednosiecznej, zakrzywionej (w różnym stopniu) głowni (o długości powyżej 60 cm), zakończonej ściętym sztychem (kissaki). Jelec (tsuba) ma najczęściej kolisty kształt i często jest bogato zdobiony. Rękojeść (tsuka) wykonana jest z wydrążonego drewna lub miedzi, z oplotem jedwabnym lub w przypadku tradycyjnych katan z oplotem ze specjalnie preparowanej skóry rekina (cienkiej i wytrzymałej na warunki atmosferyczne i uszkodzenia mechaniczne) z elementami dekoracyjnymi.

Kendo (jap. 剣道, kendō, czasami można spotkać formę kendou, pol. droga miecza) - sztuka walki wywodząca się z szermierki japońskich samurajów. Zasady walki oparte są na kodeksie bushidō.Broń biała – rodzaj broni służących do walki wręcz, a nie do miotania pocisków za pomocą energii chemicznej (broń palna) lub zakumulowanej energii mechanicznej (broń miotająca).

Nazewnictwo[ | edytuj kod]

Ze względu na zakrzywioną i jednosieczną głownię, katana pod względem konstrukcyjnym najbardziej zbliżona jest do szabli. Mimo to przyjęło się nazywanie jej mieczem (samurajskim, japońskim), co wynika z wpływu języka angielskiego w którym określana jest ona tym właśnie mianem (w języku polskim i angielskim „miecz” (ang. sword) ma jednak nieco inne znaczenie).

Puginał (także: łac. pugio, staropol. tulich, tylec, tylecz) – jedna z najstarszych odmian broni siecznej, miniatura miecza. Mały puginał, zazwyczaj w użyciu cywilnym, potocznie nazywany jest sztyletem.Dymarka – dawny piec hutniczy, w którym przez redukcję tlenkowych rud żelaza za pomocą węgla drzewnego otrzymywano żelazo w postaci gąbczastej, zawierającej żużel.

Jednoznaczne zdefiniowanie słowa katana jest trudne, gdyż poprzez wieki broń ta przechodziła liczne zmiany, a specyfika języka japońskiego i odmienne tłumaczenia na języki zachodnie zmąciły precyzję nazewnictwa. Można jednak wyróżnić trzy bardzo ogólne kryteria rozróżnienia, iż jest to:

  • miecz jednosieczny;
  • ogólna nazwa rodzaju mieczy;
  • długi miecz noszony na biodrze w parze z mieczem krótkim wakizashi.
  • W znacznej większości była to broń jednosieczna o różnorodnej krzywiźnie. Wytwarzano jednak również katany z głowniami obosiecznymi (o niewielkiej krzywiźnie), co odnosiło się do samego sztychu (kissaki-moroha-zukuri), części lub całości głowni (kogarasu-zukuri).

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Kozuka (jap. 小柄, Kozuka) to japoński nóż niewielkich rozmiarów, bardzo podobny do kōgai w swoim wykonaniu oraz spełnianych funkcjach.

    Historia[ | edytuj kod]

    Mistrz Munechika Sanjō (X w.), wspomagany przez ducha lisów, wykuwający miecz Ko-Gitsune Maru, drzeworyt Gekkō Ogata (XIX w.)

    Pierwsze egzemplarze broni tego typu pojawiły się w Japonii w okresie Nara (710–794) jako kara-tachi, czyli miecze chińskie. Początkowo nie posiadały one jeszcze charakterystycznego zdobnictwa i jelca tarczkowego. Dopiero w okresie Muromachi (1392–1573) pojawiła się broń podobna do późniejszego katana, zwana uchi-gatana (w wolnym tłumaczeniu „miecz uderzeniowy”) przeznaczona dla uboższych wojowników walczących pieszo. Istnieje wiele innych wersji mieczy z tego okresu, ale różnice pomiędzy nimi są niewielkie.

    Styl potoczny, styl konwersacyjny – styl funkcjonalny mowy stosowany przede wszystkim do swobodnych kontaktów językowych, opozycyjny wobec języka książkowego. Główną cechą stylu potocznego, odróżniającą go od innych stylów, jest jego charakter ustny. Tworzy on formę języka zauważalnie nacechowaną pod względem ekspresywnym i emocjonalnym, niespecjalistyczną i antropocentryczną; charakteryzuje się gęstym występowaniem związków frazeologicznych, wyrazistą strukturą słowotwórczą wyrazów i ich konkretnością. W stylu potocznym występują liczne środki językowe oceniające rzeczywistość ujemnie; cechuje się on szybko zmieniającą się leksyką, w której duży udział mają wyrażenia o pochodzeniu środowiskowym i obcym. Obserwuje się w nim wiele skrótów oraz tzw. potok składniowy, czyli tendencję do luźnego, niepełnego porządkowania wyrazów pod względem logiczno-syntaktycznym. Na płaszczyźnie dźwiękowej styl potoczny cechuje się wyrazistą wymową, przejawiającą się przede wszystkim w większej rozciągłości zjawisk asymilacyjnych wewnątrz słów i w końcówkach wyrazowych. Miecz – biała broń sieczna, charakteryzująca się prostą głownią, zwykle obosieczną (badacze średniowiecza nie uznają pojęcia miecz jednosieczny odnoszącego się do zakrzywionych mieczy – miecz prosty może być tylko obosieczny – jednosieczne są kord, tasak i szabla) i otwartą rękojeścią. W zależności od rodzaju, miecz trzymany był jedną ręką lub dwoma rękami. Do mieczy jednosiecznych zalicza się też japońską broń sieczną typu katana, z zakrzywioną jednosieczną głownią.

    W okresie Edo (1603–1868) usystematyzowano produkcję mieczy. Powstało szereg praw regulujących sposoby noszenia i używania broni. Powstało określenie daishō. Wyodrębniły się rodziny płatnerskie, specjalizujące się w produkcji katana. To właśnie w tym okresie powstała większość tradycyjnych nazw.

    Różnice pomiędzy mieczami tachi a katana wynikają przede wszystkim ze sposobu noszenia broni – tachi noszony był na dwóch rapciach ashi ostrą stroną głowni ku dołowi i używany w przypadku stosowania zbroi. Katana – noszona przy normalnym ubraniu, a zatem bez rapci, przetknięta przez pas (kaku-obi) ostrą stroną głowni ku górze. Sposób noszenia wpłynął nie tylko na strój (koshirae), a w szczególności na pochwę saya, która w przypadku tachi miała specjalne dodatkowe pierścienie, ale także na samo ostrze, które przy tachi było zwykle bardziej wygięte.

    Płatnerz – średniowieczny rzemieślnik wykonujący zbroje płytowe dla ludzi i koni, oraz elementy towarzyszące zbroi, jak np. przyłbice, rękawice, szyszaki, a także kolczugi. Wobec zaniku jazdy pancernej od XVI wieku płatnerzami zaczęto nazywać rzemieślników wyrabiających metalową broń białą, np. mieczników, szpadników.Epoka Edo (jap. 江戸時代, Edo-jidai, 1603-1868) – okres w historii Japonii, w którym rzeczywistą władzę sprawowali sioguni z rodu Tokugawa.

    W pochwie mieczy mniej zamożni posiadali schowki na dodatkowe akcesoria: kozuka, kodachi, kōgai, waribashi i umabari. Bardziej zamożni, mogący sobie pozwolić także na krótszy miecz wakizashi lub sztylet tantō, akcesoria te przechowywali przy nich. Krótszy miecz lub sztylet można było nosić zawsze ze sobą, a dłuższy zostawiało się w specjalnym miejscu przed wejściem do wnętrza domostwa.

    Język japoński (jap. 日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.Sztych – ostre zakończenie głowni w broni białej, np. rapiera, szpady czy miecza (według terminologii niemieckiej: Ort). Sztych stanowi przeważnie trzecią część długości ostrza, najbardziej oddaloną od rękojeści.

    Edykt Haitō-rei z 1876 roku zabronił posiadania broni wszystkim Japończykom, z wyjątkiem wojska i policji. Umiejętności władania tą bronią zanikały i przekształciły się w szermierkę sportową (kendō) oraz w szermierkę medytacyjną (iaidō). Do 1933 roku nie wytworzono żadnego tradycyjnego miecza katana. Miecze wojskowe guntō, używane przez wielu japońskich oficerów w czasie II wojny światowej były stylizowane właśnie na katana okresu Edo.

    Tsurugi (jap. 剣, Tsurugi) - Ken – prosty, obosieczny miecz japoński, wykonany z brązu, z głownią rozszerzającą się ku dołowi.Zbroja – część pasywnego uzbrojenia ochronnego wojowników, stosowana od starożytności do ok. XVII wieku. W Polsce przetrwały aż do wieku XVIII jako zbroje husarskie i kolczugi pancernych.

    Przed II wojną światową wznowiono naukę szermierki bojowej w Szkole Wojsk Lądowych Toyama (Rikugun Toyama Gakkō). Z niej powstał nurt Toyama-ryū, obecnie stosowanej szermierki bojowej (battōdō), a z powiązania z iaijutsu powstało iaidō.

    Dzisiaj miecze japońskie dzieli się na stare, kolekcjonerskie, na wytwarzane obecnie w Japonii oraz na tworzone z zachowaniem wszelkich restrykcji technologicznych poza granicami Japonii. Prócz tego oferuje się wiele replik i podróbek ze stali nierdzewnej oraz miecze wytwarzane innymi (bardziej zaawansowanymi) technologiami, które, choć podobnie wyglądają, nie są zaliczane do mieczy japońskich. Wytwarzanie nowych mieczy w Japonii jest obwarowane narzuconym przez rząd limitem rocznym.

    Kitsune (jap. 狐, kitsune) - japońskie określenie lisa, używane w języku polskim w znaczeniu bajkowej postaci z dawnych mitów i podań.Wakizashi (jap. 脇差, Wakizashi) – krótki japoński miecz jednosieczny (broń biała). Ma głownię o długości 30-60 cm, w większości z wzdłużną, wzmacniającą krawędzią zwaną shinogi. Przy pochwie wakizashi noszono krótki nożyk, szpikulec kogai i pałeczki wari-kogai. Rękojeść wakizashi nosi nazwę tsuka i jest opleciona ozdobnym sznurem uchi-himo.

    W Japonii obowiązuje również nakaz niszczenia mieczy guntō, jako że ich produkcja miała charakter masowy i nie spełniała standardów jakości przyjętych dla broni kutej ręcznie. Poza Japonią mieczy guntō jest jednak bardzo wiele, zwłaszcza w USA, przywiezionych po II wojnie światowej przez amerykańskich żołnierzy.

    Dziwer (damast skuwany) - powstaje w wyniku wielokrotnego (skuwania) zgrzewania ze sobą miękkiego żelaza z twardą stalą o wysokiej zawartości węgla, bądź stali ze stalą gdzie różnica w zawartościach węgla musi być znaczna aby ów wzór stał się widoczny. Często mylnie określany stalą damasceńską, z którą nie ma nic wspólnego z tego powodu, iż stal damasceńska (nazywana damastem krystalicznym) powstaje już w procesie wytopu a nie skuwania. W Europie pojawia się u Celtów, którzy to prawdopodobnie są jego twórcami o czym świadczyć może wiele znalezisk głowni mieczy z terenów dzisiejszej Francji. We wczesnym średniowieczu bardzo ceniony na terenie całej Europy a szczególnie w krajach skandynawskich. Pojawia się on również w czasach nam bliższych na głowniach szabel, lufach broni. Po dziś dzień wykonywany jest przez niektórych kowali technikami tradycyjnymi.Iaidō (jap. 居合道, iaidō) - sztuka dobywania miecza (katana), japońska odmiana szermierki. Jest to zarazem jedna z japońskich sztuk walki określanych wspólnym mianem budō.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Haitō-rei (jap. 廃刀令, Haitō-rei) – edykt z 28 marca 1876 roku zakazujący samurajom japońskim noszenia broni, tzw. daishō rodowego.
    Tsuba (jap. 鍔, Tsuba) – garda japońskiego miecza (katana, wakizashi, tantō) lub broni drzewcowej (yari, naginata) – część odpowiadająca za ochronę ręki przed ześlizgnięciem się z rękojeści na głownię (ostrze) miecza i ostrza przeciwnika w kierunku przeciwnym. Pełniła także wiele dodatkowych funkcji: pozwalała wyważyć miecz, mówiła o statusie społecznym posiadacza, a podczas zwarcia chroniła rękę przed cięciem przeciwnika. Tsubę najczęściej wykonywano ze stopów miękkich metali – miedzi, srebra, złota, także z brązu; rzadziej ze stali.
    Daishō (jap. 大小, Daishō) – japońska nazwa kompletu mieczy – krótkiego (wakizashi lub tantō) i długiego (katana lub tachi) – noszonego przez samurajów w epoce Edo. Późniejsze miecze japońskie nie stanowią już w sensie prawnym (i kolekcjonerskim) kompletów daishō.
    Bokken (jap. 木剣, bokken lub bokutō, 木刀) – drewniany miecz do ćwiczeń, zwykle o kształcie katany, lecz czasem również wakizashi lub tantō.
    Tsuka (jap. 柄, Tsuka dosł. rękojeść) – rękojeść japońskich mieczy wykonana zwykle z wydrążonego drewna lub miedzi z bawełnianym, skórzanym lub jedwabnym oplotem tsukaito lub tsukamaki i elementami dekoracyjnymi. Tsuka zakończona jest kashira, a w miejscu połączenia z tsubą (jap. 鍔, tsubą) ma fuchi (jap. 縁, fuchi dosł. brzeg). Na tsuce znajduje się strój miecza (jap. 拵え, koshirae) - oplot tsukamaki, a pod nim zwyczajowo skóra rekina lub płaszczki (np. manty, samegawa).
    Okres Nara (jap. 奈良時代, Nara jidai) - okres w historii Japonii trwający od 710 do 784 lub 794 roku naszej ery. Jego początek wyznacza przeniesienie dworu cesarskiego do specjalnie w tym celu zbudowanego od podstaw miasta Heijō-kyō (wzniesione w latach 708-712; obecnie Nara), przy którego planowaniu wzorowano się na ówczesnej stolicy Chin - Chang’an.
    Broń sieczna – broń biała służąca do zadawania cięć. Znana jest od epoki brązu. Aż do XVIII wieku różne jej rodzaje stanowiły podstawową broń ręczną wojowników, rycerzy i żołnierzy w większości regionów świata. Sporadycznie była używana jeszcze w okresie II wojny światowej. W XXI wieku, z wyjątkiem noży i bagnetów, broń sieczna stanowi jedynie broń honorową oraz sportową.

    Reklama