Karol Paszkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Karol Czesław Paszkiewicz herbu Radwan (ur. 26 marca 1805 w Krzeczowie lub Budziatyczach na Wołyniu, zm. 11 lub 14 kwietnia 1885 w Roman) – powstaniec listopadowy, belwederczyk, żołnierz, działacz emigracyjny.

Pensja – dawna nazwa szkół dla dziewcząt, prywatnych lub prowadzonych przez organizacje kościelne, często z internatem. W Polsce pensje funkcjonowały od XVIII do XIX wieku. Uczęszczały do nich dziewczęta z wyższych warstw społecznych (szlachty, zamożnego mieszczaństwa, później także urzędników), uzupełniając podstawową edukację domową; nie chodziły do nich na ogół córki arystokracji, uczone w domu przez wynajętych nauczycieli. Początkowo nauka na pensji trwała 2–3 lata, pod koniec XIX wieku 6–7 lat.Liceum Krzemienieckie (także Liceum Wołyńskie) – polska szkoła w Krzemieńcu na Wołyniu, istniejąca w latach 1805-1831, reaktywowana w latach 1922-1939, zwana także Atenami Wołyńskimi. Odegrała znaczącą rolę w rozwoju poziomu kultury polskiej na Wołyniu.

Życiorys[ | edytuj kod]

Pochodził z rodziny drobnoszlacheckiej ze wsi Krzeczów lub Budziatycze w guberni wołyńskiej. Jego ojciec został wywieziony w roku 1812 na Sybir. Wraz z bratem Józefem ukończył Liceum Krzemienieckie (młodszy brat Władysław brał udział w powstaniu styczniowym). W rodzinne strony powrócił w roku 1823.

Sprzysiężenie Wysockiego – powstały 15 grudnia 1828 roku związek kilkunastu wojskowych ze szkoły podchorążych Królestwa Kongresowego w Warszawie, zgrupowanych wokół osoby Piotra Wysockiego. Sprzysiężenie powstało na fali ożywienia narodowego wywołanego sądem sejmowym, a także porażkami Rosji w wojnie z Turcją.Konstanty Pawłowicz Romanow, właśc. Konstantin Pawłowicz Holstein-Gottorp-Romanow (ros. Константин Павлович Романов; ur. 27 kwietnia/8 maja 1779 w Carskim Siole (obecnie Puszkin), zm. 15 czerwca/27 czerwca 1831 k. Witebska) – wielki książę rosyjski z dynastii Romanowów, następca tronu rosyjskiego w latach 1801–1823, naczelny wódz armii Królestwa Polskiego pełniący obowiązki gubernatora wojskowego Królestwa Polskiego, generał–inspektor kawalerii rosyjskiej, naczelny dowódca korpusu litewskiego, sprawujący nadzór nad pięcioma guberniami zachodnimi od 1819 roku, deputowany na Sejm Królestwa Polskiego w 1818 z cyrkułu VIII Warszawy.

Od 1 VI 1825 r. służył w Pułku Grenadierów Gwardii, 13 X 1830 wziął dymisję. Był słuchaczem Szkoły Podchorążych, której jednak nie ukończył. Należał do kierownictwa Sprzysiężenia Wysockiego, które zainicjowało wybuch powstania listopadowego. Do Sprzysiężenia należała także matka Paszkiewicza i po upadku powstania była ścigana przez władze carskie. Karol Paszkiewicz był zwolennikiem wystąpienia przeciw caratowi w momencie koronacji Mikołaja I na władcę Królestwa Polskiego w Warszawie w maju 1829 r. (tzw. spisek koronacyjny) – do zamachu na cara jednak wówczas nie doszło. Przed nocą listopadową podejmował próby pozyskania poparcia znanych polityków dla planów powstańczych – kontaktował się w tym celu m.in. z Julianem Ursynem Niemcewiczem, który jednak stanowczo potępiał zamiar powstania. Przed wybuchem powstania Karol Paszkiewicz miał studzić zapały współspiskowców, wskazując na trudności i niechętny stosunek generalicji do planów powstańczych.

Ludwik Kicki herbu Gozdawa (ur. 16 sierpnia 1791 w Warszawie, zm. 26 maja 1831) – polski generał, hrabia, szambelan dworu królewskiego Mikołaja I Romanowa w 1830 roku. Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.

Do historii przeszedł jako uczestnik ataku na Belweder w noc listopadową (29 XI 1830). Było to pierwsze zbrojne wystąpienie powstańców listopadowych. Karol Paszkiewicz należał do grupy atakującej siedzibę wielkiego księcia Konstantego od strony ogrodowej. Szturm belwederski zakończył się niepowodzeniem, jednak w jego wyniku wielki książę Konstanty bezpowrotnie utracił władzę w Królestwie Polskim.

Mikołaj I Pawłowicz (ros. Николай I Павлович) (ur. 6 lipca 1796 w Carskim Siole, zm. 2 marca 1855 w Sankt Petersburgu) – cesarz Rosji od 1 grudnia 1825 (koronowany na cesarza 3 września 1826 roku), król Polski od 1825 (koronowany na króla Polski 24 maja 1829 roku, zdetronizowany przez polski Sejm 25 stycznia 1831), brat Aleksandra I (1777-1825), trzeci syn Pawła I (1754-1801), z dynastii Romanowów.Powstanie listopadowe, wojna polsko-rosyjska 1830-1831 – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część ziem zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Według Richarda Ottona Spaziera, Karol Paszkiewicz uratował w noc listopadową gen. Bontempsa, któremu groziła śmierć ze strony tłumu nacierającego na Arsenał.

W powstaniu listopadowym służył w pułku Ludwika Kickiego (brał udział w wyprawie Kickiego na Modlin) oraz w 2 Pułku Mazurów (od 23 XII). Walczył w bitwie pod Grochowem. Z polecenia Komisji Rządowej Wojny (23 III) został przeniesiony do jazdy litewsko-wołyńskiej, w której pozostawał do końca powstania. Brał udział w bitwach pod Ostrołęką, Budziskami, Raciążem i in. 25 IX otrzymał Złoty Krzyż Virtuti Militari (nr 3389), a także awans do stopnia podporucznika sztabu, jednak tego samego dnia, z powodów zdrowotnych, wziął dymisję. 5 X przeszedł z gen. Rybińskim granicę pruską. Do stopnia kapitana awansował w listopadzie 1831 r.

Rewolucja lutowa miała miejsce we Francji, w 1848 roku. W jej wyniku wprowadzono ustrój republikański na miejsce monarchii lipcowej. Uważana jest za początek tzw. Wiosny Ludów.Order Virtuti Militari (łac. Męstwu wojskowemu – (cnocie) dzielności żołnierskiej) – najwyższe polskie odznaczenie wojskowe (order), nadawane za wybitne zasługi bojowe. Jest najstarszym orderem wojskowym na świecie, spośród nadawanych do chwili obecnej. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 roku w celu uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej w obronie Konstytucji 3 Maja. Dewiza orderu brzmi: Honor i Ojczyzna

Po upadku powstania udał się na emigrację – m.in. do Francji. We Francji należał początkowo do zakładu w Bourges. W 1844 r. uznał przywództwo gen. Rybińskiego. Od roku 1846 zamieszkiwał w Nevers. Uczestniczył w wydarzeniach rewolucji lutowej 1848 r. Po wybuchu powstania styczniowego Komitet Narodowy w Paryżu mianował go swym reprezentantem w Strasburgu. Wkrótce wyjechał do Galicji, gdzie organizował tzw. Oddział VIII, mający wziąć udział w powstaniu – nie zdołał jednak przekroczyć granicy. Ścigany przez austriacką policję zbiegł do Mołdawii. W mieście Roman założył pensję dla dziewcząt (kierowała nią żona Paszkiewicza; sam Paszkiewicz pracował tam jako wykładowca). W Galicji miał brata Władysława (powstańca styczniowego, zm. 1879 w Wiedniu), którego częstokroć odwiedzał.

Belwederczycy − grupa spiskowców, która 29 listopada 1830 pod wodzą Ludwika Nabielaka zaatakowała Belweder (siedzibę wielkiego księcia Konstantego), rozpoczynając powstanie listopadowe. Wśród spiskowców byli m.in: Seweryn Goszczyński, Ludwik Nabielak, Leonard Rettel, Roch Rupniewski, Zenon Świętosławski.Roman – miasto we wschodniej Rumunii, w okręgu Neamț, nad Mołdawą, w pobliżu jej ujścia do Seretu. Około 69,5 tys. mieszkańców.

Najwyższy Sąd Kryminalny w Warszawie skazał go zaocznie na karę śmierci za udział w zamachu na życie wielkiego księcia Konstantego. Wyrok ten zamieniono następnie na dożywotnią banicję (1834).

W 50. rocznicę wybuchu powstania, 29 listopada 1880 roku, był jednym z gości honorowych (obok m.in. drugiego belwederczyka – Leonarda Rettla) uroczystych obchodów rocznicowych we Lwowie. Do Lwowa przyjechał z Rumunii, gdzie w tym okresie zamieszkiwał. W tym samym roku podpisał Poselstwo do narodu weteranów polskich, zawierające wskazówki patriotyczne dla młodego pokolenia.

Gubernia wołyńska (1792—1925, do 1795 Izjasławska) – południowo-zachodnia gubernia Imperium Rosyjskiego, utworzona po II rozbiorze z terytorium województwa wołyńskiego i zachodniego skrawka (z Żytomierzem) województwa kijowskiego Rzeczypospolitej.Maciej Rybiński herbu Radwan (ur. 24 lutego 1784 w Sławucie na Wołyniu, zm. 17 stycznia 1874 w Paryżu) – polski generał, ostatni wódz naczelny powstania listopadowego.

Zmarł w roku 1885, w miejscowości Roman na terenie dzisiejszej Rumunii.

Upamiętnienie[ | edytuj kod]

Paszkiewicz został pochowany na cmentarzu w Romanie w grobowcu rodziny Lityńskich. W 61 rocznicę wybuchu powstania na bocznej ścianie kaplicy grobowej postanowiono wmurować tablicę upamiętniającą belwederczyka. Na tablicy o wymiarach 90x60 cm umieszczono napis w języku łacińskim. Brzmiał on: " Hic iacet Carolus Radwan Paszkiewicz miles Polonus. Alumnus Academiae militaris Varsoviensis. Qui audacem et interritum animum in rebus, que in Belvedero gestae sunt, ostendit praestititque. Praefectus cohortis. De libertate Patriae fortissime pugnavit A.D. MDCCCXXXI. Vulneratus in pugna Grochoviensis Honoris cruce verbis "Virtuti militari" distincta decoratus. Exul. summum gentis decus. Exemplum virtutis. Natus in vico Krzeczów in Volhynia A.D. MDCCCV. mensis Martii die XXVII. Mortus in oppido Roman A.D.  MDCCCLXXXV mensis Aprilis die XIV. Civi optime de Partia merito Poloni, qui Bucovinam incolunt, hoc monumentum pio animo posuerunt".

Szkoła Podchorążych w Warszawie – wyższa szkoła wojskowa powstała 28 lipca 1815 roku w Warszawie szkoląca przyszłych oficerów. Jej siedziba mieściła się w Wielkiej Oficynie w Łazienkach Królewskich w Ujazdowie. Dzisiaj jest tam muzeum (tzw. Podchorążówka).Bitwa pod Grochowem miała miejsce 26 kwietnia 1809 roku podczas wojny polsko-austriackiej stanowiącej część zmagań wchodzących w skład wojen napoleońskich (V koalicja antyfrancuska).

Autorem tablicy był rzeźbiarz Julian Markowski, który bezpłatnie wyrył pozłacany napis na białym kararyjskim marmurze. Tablica została oprawiona " w okazałe, złocone, metalowe ramy", które podarował p. Bratkowski ze Lwowa. Odsłonięto ją 29 listopada 1891 roku.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. l, Karol Czesław Paszkiewicz, www.ipsb.nina.gov.pl [dostęp 2018-04-11] (pol.).
  2. Robert Bielecki, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. III, Warszawa 1998, s. 264.
  3. Kronika Emigracji Polskiej, t. II, Paryż 1834, s. 81.
  4. Wieniec pamiątkowy półwiekowej rocznicy powstania listopadowego, Zeszyt szósty, Rapperswil 1885.
  5. Maurycy Mochnacki, Powstanie narodu polskiego 1830 i 1831 roku, 1984.
  6. Kacperski A. Zapomniany bohater opowieść o Piotrze Wysockim i powstaniu listopadowym Łódź 2017 ​ISBN 978-83-946618-2-3
  7. Instytut Genealogii, www.instytut-genealogii.com.pl [dostęp 2018-02-04].
  8. Wacław Tokarz, Sprzysiężenie Wysockiego i noc listopadowa, 1980, s. 63.
  9. Jerzy Skowronek, Irena Tessaro-Kosimowa, Warszawa w powstaniu listopadowym, 1980, s. 42.
  10. Wacław Tokarz, Sprzysiężenie Wysockiego i noc listopadowa, 1980, s. 64.
  11. Seweryn Goszczyński, Noc belwederska, Warszawa 1915, s. 34.
  12. Richard Otto Spazier, Historja powstania narodu polskiego w roku 1830 i 1831: czerpana z autentycznych dokumentów, sejmowych akt, pamiętników, dzienników, pismienmych i ustnych podan najznakomitszych uczestników tegoz powstania, Pinard, 1833 [dostęp 2018-02-04] (pol.).
  13. Powstanie czy rewolucja? W 150. rocznicę powstania listopadowego, Katowice 1981, s. 331.
  14. "W kraju naszym powszechne jest przekonanie żeśmy, zawsze ulegali przemocy. To zdanie błądzi. Kłamie". Dziś rocznica wybuchu Powstania Listopadowego [dostęp 2018-02-04].
  15. Jednodniówka wydana ku uczczeniu setnej rocznicy powstania listopadowego w Przemyślu 29.XI.1930 r., s. 18.
  16. Robert Bielecki, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. III, Warszawa 1998, s. 265.
  17. Na cześc i pamiatkę ostatniego belwederczyka Kuryer Lwowski (Lemberger Courier), 1891-10-13, Seite 3, anno.onb.ac.at [dostęp 2018-06-27] (niem.).
  18. Tablica pamiatkowa Kuryer Lwowski (Lemberger Courier), 1891-11-13, Seite 4, anno.onb.ac.at [dostęp 2018-06-27] (pol.).
  19. Tablica pamiątkowa dla śp. Karola Paszkiewicza, ostatniego belwederczyka Kuryer Lwowski (Lemberger Courier), 1891-11-28, Seite 3, anno.onb.ac.at [dostęp 2018-06-27] (pol.).
Powstanie styczniowe – polskie powstanie narodowe przeciwko Imperium Rosyjskiemu, ogłoszone manifestem 22 stycznia 1863 wydanym w Warszawie przez Tymczasowy Rząd Narodowy, spowodowane narastającym rosyjskim terrorem wobec polskiego biernego oporu. Wybuchło 22 stycznia 1863 w Królestwie Polskim i 1 lutego 1863 na Litwie, trwało do jesieni 1864. Zasięgiem objęło tylko ziemie zaboru rosyjskiego: Królestwo Polskie oraz ziemie zabrane.Atak na Belweder – atak grupy cywilnych spiskowych (belwederczyków) na siedzibę wielkiego księcia Konstantego w Warszawie, przeprowadzony wieczorem 29 listopada 1830 roku. Jego celem było zabicie lub pojmanie – jako zakładnika – wielkiego księcia. Belwederczycy nie zdołali zrealizować zamierzonego planu, jednak w następstwie ataku oraz dalszego rozwoju ruchów powstańczych wielki książę na zawsze opuścił Belweder, a następnie Warszawę i Królestwo Polskie. W wyniku ataku zginęły dwie do czterech osób, co najmniej pięć odniosło rany.




Warto wiedzieć że... beta

Królestwo Polskie (ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje), potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka – kadłubowe państwo polskie istniejące w latach 1815-1832, a później do 1918 r. jako część składowa Imperium Rosyjskiego. Zostało utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego. Wbrew obiegowym opiniom Królestwo Polskie było państwem suwerennym i niepodległym (do 1832 r.), posiadającym własną konstytucję, Sejm, wojsko, monetę i szkolnictwo z Uniwersytetem Warszawskim, a czynności urzędowe odbywały się w języku polskim. Polskę łączyły z Rosją - osoba Monarchy (każdorazowy Imperator Rosji był jednocześnie Królem Polski i pod takim tytułem występował w Królestwie) oraz polityka zagraniczna, należąca do prerogatyw królewskich. Koroną królestwa była Polska Korona Cesarska. 26 lutego 1832 roku król Mikołaj I Romanow zniósł konstytucję Królestwa zastępując ją Statutem Organicznym, który likwidował Sejm i samodzielną armię, znosił unię międzypaństwową i włączał Królestwo do cesarstwa na zasadzie autonomii administracyjnej, przywrócił urząd namiestnika sprawującego władzę cywilną i wojskową.
Julian Ursyn Niemcewicz herbu Rawicz, pseud. i krypt.: Anonim; Iwan Wasilewicz, oficer w wojsku moskiewskim; J. N.; J. U. N.; J. Ur. N.; Julius Orion; Mośko Jankiele, (ur. 16 lutego 1757 w Skokach na Polesiu, zm. 21 maja 1841 w Paryżu) – polski dramaturg, powieściopisarz, poeta, historyk, pamiętnikarz, publicysta, tłumacz, wolnomularz, zastępca wielkiego mówcy Wielkiej Loży Narodowej Wielkiego Wschodu Polskiego w 1781 roku.
Wiedeń (niem. Wien, dialekt Wean) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.
Bitwa pod Ostrołęką 26 maja 1831 – bitwa powstania listopadowego jaka odbyła się pod Ostrołęką, w której główne siły wojsk polskich pod dowództwem generała Jana Skrzyneckiego starły się z wojskami rosyjskimi Iwana Dybicza.
Julian Marian Szeliga Markowski (ur. w 1846 we Lwowie, zm. 13 stycznia 1903 tamże) – polski rzeźbiarz, twórca wielu lwowskich pomników.
Warszawa; miasto stołeczne Warszawa, w skrócie m.st. Warszawa – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Nizinie Środkowomazowieckiej, na Mazowszu, nad Wisłą. Od 2002 r. miasto stołeczne Warszawa jest gminą miejską mającą status miasta na prawach powiatu.
Komisja Rządowa Wojny (KRW) – zgodnie z konstytucją Królestwa Polskiego był to organ stojący na czele wojska (pełniący rolę ministerstwa obrony). W praktyce Komisją sterował naczelny wódz.

Reklama