Karol IX Waza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Karol IX Waza, Karol Sudermański jako książę Karol – szw. Hertig Karl (ur. 4 października 1550 w zamku sztokholmskim, zm. 30 października 1611 w Nyköping) – król Szwecji w latach 1604–1611 (koronowany 15 marca 1607), wcześniej regent Szwecji w latach 1599–1604, książę Sudermanii (Södermanland). Pochowany został w katedrze w Strängnäs.

Kalmar – miasto w południowo-wschodniej Szwecji, nad Cieśniną Kalmarską (Morze Bałtyckie). Ośrodek administracyjny Regionu Kalmar (236 501 mieszkańców) i Gminy Kalmar (60 649 mieszkańców). Obszar miasta zamieszkuje 35 170 osób.Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.

Karol IX był najmłodszym synem Gustawa Wazy, przyrodnim bratem Eryka XIV i Jana III, ojcem Gustawa II Adolfa, dziadkiem ze strony matki Karola X Gustawa oraz stryjem Zygmunta III Wazy. W 1579 ożenił się z Marią Anną Wittelsbach (1562–1589). W 1592 ożenił się z Krystyną von Holstein-Gottorp (1573–1625).

Przed Karolem IX znanych jest jedynie dwóch władców Szwecji, którzy nosili to imię. Karol IX, podobnie jak jego starszy brat, Eryk XIV, swą „wysoką” numerację „zawdzięczają” XVI-wiecznemu historykowi szwedzkiemu Johannesowi Magnusowi. W swej pracy Historia de omnibus Gothorum Sveonumque regibus (Dzieje wszystkich królów Gotów i Szwedów) listę władców Szwecji rozpoczął od wnuka biblijnego Noego, Magoga.

Gmina Botkyrka (szw. Botkyrka kommun) – jedna z 290 szwedzkich gmin. Gmina położona jest w regionie Sztokholm, siedzibą jej władz jest Tumba.Walonowie (fr. Wallon, l.mn. Wallons; nid. Waal, l.mn. Walen lub Wallon, l.mn. Wallons) – mieszkańcy lub osoby pochodzące z Walonii. Belgowie posługujący się językiem francuskim jako językiem ojczystym. Czasami posługują się nieformalnie językiem walońskim, czyli językiem francuskim w postaci mówionej, używanej w Walonii i północnej Francji. Wśród Walonów są zwolennicy Le mouvement wallon – ruchów politycznych, które domagają się zachowania odrębności walońskiej i Walonii, występują w obronie języka francuskiego, francuskiej kultury oraz praw francuskojęzycznej ludności w Belgii, zachowania języka walońskiego lub dążą do niezależności Walonii, a przynajmniej mocnej pozycji w federalnym rządzie belgijskim.

Książę Karol[ | edytuj kod]

Karol IX urodził się jako najmłodszy syn Gustawa Wazy i Małgorzaty Eriksdotter (Leijonhufvud). W 1560 wraz ze śmiercią ojca, Karol objął we władanie księstwo, naznaczone mu przez Gustawa Wazę, które obejmowało większą część Södermanlandu i Närke, kilka parafii w Västmanlandzie, część powiatu Vadsbo w Västergötlandzie i cały Värmland. Według testamentu Gustawa I jego młodsi synowie, książęta Jan i Karol, otrzymać mieli własne księstwa, pozostając jedynie w stosunku wasalnym wobec najstarszego brata, Eryka XIV. Ten jednak po swej koronacji podjął próbę ograniczenia niezależności książąt. Riksdag, który zebrał się w 1561 w Arboga, zadecydował po myśli Eryka XIV (tzw. artykuły z Arboga). W wieku 15 lat Karol uczestniczył w siedmioletniej wojnie północnej (1563–1570). Dowodził artylerią szwedzką w czasie zdobycia Varbergu w 1565.

Palatynat Dwóch Mostów (niem. Pfalz-Zweibrücken) w skrócie z niem. Zweibrücken – księstwo Świętego Cesarstwa Rzymskiego, stolicą którego było miasto Zweibrücken.Kalendarz juliański – kalendarz słoneczny opracowany na życzenie Juliusza Cezara przez astronoma greckiego Sosygenesa i wprowadzony w życie w roku 709 AUC (45 p.n.e.) jako kalendarz obowiązujący w państwie rzymskim. Obowiązywał w Europie przez wiele stuleci, np. w Hiszpanii, Portugalii, Polsce i Włoszech do 1582, w Rosji od 1700 do 1918 (wcześniej stosowano kalendarz bizantyjski, w którym rok zaczynał się 1 września), a w Grecji aż do 1923. Kalendarz juliański został zastąpiony przez kalendarz gregoriański w roku 1582; do dzisiaj jednak niektóre Kościoły wciąż posługują się tym kalendarzem aby podkreślić swoją odrębność.

Powstanie przeciw Erykowi XIV[ | edytuj kod]

4 lipca 1568 Eryk XIV ożenił się z Katarzyną Månsdotter, która następnego dnia została koronowana na królową. Ich syn Gustaw Eriksson, który urodził się w styczniu 1568, stał się oficjalnie następcą tronu. Książęta Karol i Jan nie uczestniczyli w weselu brata, ani w koronacji. Zamiast tego wyruszyli 9 lipca 1568 z należącej do Karola Eskilstuny wraz z kilkoma przedstawicielami szlachty oraz 300 konnymi w kierunku Östergötlandu. Tam zajęli zamek w Vadstena. Do buntu książąt przyłączała się stopniowo szlachta. Książę Karol wyruszył do Stegeborg, gdzie tamtejszy zamek poddał mu się bez walki. Następnie zajął Norrköping.

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Noe (hebr. נוח Noaḥ, arab. نوح Nūḥ, w tłumaczeniu na pol znaczy: „odpoczynek; pocieszenie”) – według Księgi Rodzaju (Rdz 6,8 - 9,29) syn Lameka i dziesiąty potomek w linii od Adama przez Seta; patriarcha, człowiek prawy i sprawiedliwy.

W tym czasie książę Jan ogłosił się regentem i wezwał do ogólnego powstania przeciw Erykowi XIV. Obydwu braciom udało się zawrzeć rozejm z Danią i wypłacić zaległy żołd nieopłaconym zagranicznym żołnierzom najemnym. Zanim Erykowi XIV udało się zorganizować poważniejszy opór, w ręku książąt znajdował się już szereg miast i zamków. W końcu lipca 1568 Karol zajął zamek w Nyköping. W sierpniu 1568 armia powstańcza kontynuowała swój marsz w kierunku północnym poprzez Södermanland, walcząc po drodze z oddziałami wiernymi królowi. Erykowi XIV udało się odeprzeć armię braci pod Botkyrka, ale powstańcy ominęli siły królewskie, przeprawiając się przez Melar. Następnie powstańcy od strony północnej przez Västerås i Uppsalę zbliżyli się do Sztokholmu. W połowie września 1568 zatrzymali się na łąkach na północ od stolicy. Rozpoczęły się rokowania z osaczonym królem, który m.in. został zmuszony do wydania swojego sekretarza Jörana Perssona. W końcu września 1568 do Sztokholmu zostały wpuszczone oddziały powstańcze. Eryk XIV oddał się w ręce księcia Karola, zrzekł się korony i został osadzony w więzieniu, gdzie zmarł w 1577. Koronę przejął książę Jan.

Katarzyna Månsdotter szw. Karin Månsdotter, fin. Kaarina Maununtytär (ur. 6 listopada 1550, zm. 13 września 1612) – królowa Szwecji, żona władcy Szwecji Eryka XIV, córka landsknechta szwedzkiego Månsa i jego żony Ingrid.Palatynat, Palatynat Reński (niem. Pfalzgrafschaft, łac. palatium – pałac) – kraina historyczna w zachodnich Niemczech na zachód od Renu. Obecnie wchodzi w skład kraju związkowego Nadrenia-Palatynat i części Badenii-Wirtembergii (Heidelberg).

Jan III odwołał ograniczenia zawarte w artykułach z Arboga (1561) i książę Karol mógł objąć swe księstwo w posiadanie. Jednak należące dotąd do Karola parafie położone w Västmanlandzie przejść miały w ręce wdowy po Gustawie I, Katarzyny Stenbock. W zamian w posiadanie Karola przechodził cały powiat Vadsbo oraz powiat Valle.

Skultuna – miejscowość leżąca w środkowej części Szwecji w gminie Västerås w regionie Västmanland. Jest jednym z najstarszych ośrodków przemysłowych Szwecji. Już w początkach XVII w. powstała tu huta mosiądzu. W XIX w. rozwinął się przemysł metalurgiczny. Obecnie miasto jest ważnym ośrodkiem produkcji wyrobów aluminiowych.Krystyna holsztyńska (ur. 12 kwietnia 1573 w Kilonii, zm. 8 grudnia 1625 w Nyköping) – królowa Szwecji, żona Karola IX Wazy, matka Gustawa II Adolfa.


Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




Warto wiedzieć że... beta

Östergötland to jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Jönköping, Kalmar, Västra Götaland, Örebro, Södermanland a także z Morzem Bałtyckim. Siedzibą jego władz (residensstad) jest Linköping.
Przynajmniej od 1600 r. król duński, Chrystian IV Oldenburg (1588-1648), planował wojnę ze Szwecją, w odważnej polityce zagranicznej poszukując środka do wyzwolenia się spod kurateli duńskiej Rady Państwa. Przyczyn do wybuchu wojny nie brakowało. W północnej części Półwyspu Skandynawskiego całe wybrzeże od Titisfjord do Półwyspu Kolskiego było obszarem spornym między Szwecją, Danią i Rosją. Za panowania Chrystiana IV Dania uznała cały obszar "Oceanu Północnego" za swe wody terytorialne. Wzmocniono także tamtejsze garnizony duńskie. Ze swej strony król Szwecji, Karol IX Waza (1599-1611) odpowiedział wzmożeniem akcji kolonizacyjnej. W 1607 r. Karol IX przyjął tytuł "króla Lapończyków w Nordlandii" i zaczął pobierać tam podatki. Naruszył przy tym terytorium związanej z Danią unią personalną Norwegii, nie reagując na protesty Chrystiana IV. W 1608 r. nadał Göteborgowi prawa połowu ryb na wybrzeżu Finnmarku, rozciągając je w 1610 r. także na mieszkańców Lubeki.
Jan III Waza (ur. 20 grudnia 1537 w zamku Stegeborg, zm. 17 listopada 1592 w Sztokholmie) – król Szwecji w latach 1569–1592. Syn Gustawa I Wazy i jego drugiej żony Małgorzaty Leijonhufvud.
Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.
Kościół Szwecji (szw. Svenska kyrkan) – to największy Kościół ewangelicko-luterański na świecie i największe wyznanie w Szwecji. Liczy 6,9 mln wiernych. Do 2000 r. miał charakter Kościoła państwowego. Teologicznie nawiązuje do nauczania ojca reformacji, Marcina Lutra. Kościół Szwecji, w którym mimo reformy biskupi zachowali władzę w diecezjach, a liturgia uległa jedynie niewielkim modyfikacjom, prezentuje umiarkowane skrzydło luterańskiej reformacji.
Linköpings blodbad (Krwawa łaźnia w Linköping) – pod taką nazwą przeszła do historii egzekucja 5 stronników Zygmunta III Wazy – 4 członków szwedzkiej Rady Królestwa (riksråd) oraz jednego z dowódców wojsk wiernych królowi. Proces i egzekucja, którą przeprowadzono w Wielki Czwartek 20 marca 1600 na rynku tego miasta, uważana jest za jedną z największych zbrodni sądowych w dziejach Szwecji.
Jacob Pontusson De la Gardie, szw. Jakob Pontusson De la Gardie (ur. 20 czerwca 1583 w Rewlu (dziś Tallinn w Estonii), zm. 22 sierpnia 1652 w Sztokholmie) – szwedzki polityk i żołnierz, syn Pontusa De la Gardieego i Zofii Johansdotter Gyllenhielm, nieślubnej córki króla szwedzkiego Jana III Wazy.

Reklama