Karawela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Replika "Pinty" Kolumba

Karawela – w XV-XVII wieku oznaczała jednopokładowy, dwu lub trójmasztowy żaglowiec o wysokich nadbudówkach (tzw. kasztel) na dziobie i rufie. Karawela była zwykle uzbrojona w kilka ciężkich dział oraz mniejsze działka (na ogół 4-6 dział). Wyporność karaweli wynosiła najczęściej około 250 łasztów. Załoga liczyła około 50 ludzi. Ze względu na swą szybkość, stateczność oraz bezpieczeństwo karawele umożliwiały dłuższe podróże morskie, co uczyniło je przydatnymi do wypraw odkrywczych. Floty wojenne Hiszpanii i Portugalii używały karawel na ogół do celów rozpoznawczych.

Działo – broń palna kalibru co najmniej 20 mm. Z wyjątkiem polskiego najcięższego karabinu maszynowego typu Nkm wz. 38FK każda broń automatyczna kalibru 20 mm jest nazywana działem.Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

Początkowo, aż do XV wieku, Europejczycy byli ograniczeni do przybrzeżnej żeglugi kabotażowej przy użyciu prostych w konstrukcji barek lub galer, wywodzących się ze starożytności wiosłowo-żaglowych śródziemnomorskich statków transportowych o wyporności 50-200 ton. W XII wieku pojawiły się nefy, w XIII wieku kogi, a nieco później holki. Były to statki prymitywne z jednym prostokątnym żaglem rejowym, którego nie można było używać na południowych szerokościach geograficznych na oceanie, gdzie silne wiatry, płycizny i silne prądy uniemożliwiały ich wykorzystanie w poszukiwaniu drogi do Indii i Chin.

Pinta – najszybszy z trzech statków podczas pierwszej wyprawy Krzysztofa Kolumba przez Ocean Atlantycki w 1492 roku. Pierwszym człowiekiem, który zobaczył Nowy Świat był marynarz z „Pinty” Rodrigo de Triana 12 października 1492. Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.

Pierwsze karawele zbudowane zostały około 1450 roku, w oparciu o istniejące konstrukcje portugalskich łodzi rybackich. Nazwę swą wzięły od łacińskiego słowa carabus i greckiego καραβος, które Arabowie, wymawiali jako qārib, a które odnosiło się do poszycia stykowego (karwelowego) stosowanego od wielu setek lat.

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||><|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Karawela nosiła najczęściej ożaglowanie łacińskie (skośne) – tzw. caravela latina. Stosowano też ożaglowanie rejowe (prostokątne) – tzw. caravela redonda – albo kombinację obu tych typów, co zapewniało statkowi możliwość bardziej elastycznej adaptacji do warunków żeglugowych. Podstawową zaletą karaweli, ze względu na którą przypisuje się jej zrewolucjonizowanie europejskich podróży odkrywczych, była zdolność do żeglowania pod ostrym kątem do kierunku wiatru. Karawela zawdzięczała to zastosowaniu ożaglowania skośnego i profilowi kadłuba. Dzięki temu statek mógł halsować na wiatr (tzw. lawirowanie). Pozwalało to na podróże daleko na południe, wzdłuż zachodnich wybrzeży Afryki, gdzie okresowo dominują wiatry południowe, a więc niesprzyjające dla żeglujących z Europy statków. Krzysztof Kolumb wykorzystał w swojej pierwszej wyprawie dwie karawele: "Pinta" i "Niña" (po pierwszym etapie podróży, w czasie postoju, przerobiono ją na caravela redonda). Obie miały długość ok. 17 m.

Dziób – przednia część kadłuba każdej jednostki pływającej, w przekroju poprzecznym najczęściej w kształcie zbliżonym do powiększającego się trójkąta, rzadziej prostokąta lub trapezu (np. przy łodziach płaskodennych). Na jachtach żaglowych przyjmuje się, że jest to część od stewy dziobowej do przedniego masztu. Na współczesnych, dużych okrętach podwodnych dziób ma kształt zbliżony do połowy kuli, natomiast na statkach nawodnych, głównie handlowych, stosuje się tzw. dziób gruszkowy.Żegluga (transport wodny) – jedna z form transportu. Oznacza w szczególności przewóz statkami, w celach zarobkowych, pasażerów i ładunków, przez wody morskie lub śródlądowe.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. André W. Sleeswyk: Carvel-planking and Carvel Ships in the North οf Europe, "Archaeonautica" 1988, nr 14, ss.223–228

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Marcin Kamler (red.): PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13506-9.
  • Jerzy W. Dziewulski: Wiadomości o jachtach żaglowych. Warszawa: Alma-Press, 2008, s. 330. ISBN 978-83-7020-358-0.
  • Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Kasztel (z łac. castellum) – to wysoka, często kilkupokładowa nadbudówka na dawnych żaglowcach. Wyróżniano kasztele dziobowe i rufowe. Znajdowały się w nich pomieszczenia dla oficerów i stanowiska lekkich dział.




    Warto wiedzieć że... beta

    Holk (lub hulk) – rodzaj dużego średniowiecznego żaglowca północnoeuropejskiego z ok. XIV-XVII w. Używany był do celów handlowych na Morzu Północnym i Bałtyku, początkowo obok mniejszej kogi, z której się wywodził. Początkowo jednomasztowy, następnie dwu- i trójmasztowy. Posiadał przedni i tylny kasztel (tylny w formie długiej nadbudówki), poszycie klepkowe łączone na zakładkę i ster zawiasowy. Trójmasztowe holki zwykle posiadały dwa maszty z ożaglowaniem rejowym i ostatni maszt z ożaglowaniem łacińskim.
    Halsowanie – metoda poruszania się jednostką pływającą o napędzie żaglowym, w ogólnie pojętym kierunku, z którego wieje wiatr. Ponieważ nie ma możliwości, aby żeglować wprost na wiatr, stosuje się manewr zwany halsowaniem. Polega on na płynięciu zakosami – raz lewym, a raz prawym halsem, wykonując wielokrotne zwroty.
    Prąd morski – duże i niemal niezmienne ruchy wody w oceanach wywołane przede wszystkim występowaniem wiatrów stałych oraz różnicami temperatur, bądź zasolenia, a także ruchem obrotowym Ziemi, który modyfikuje ich kierunek.
    Niña (z hiszp. „dziewczyna”) – jeden z trzech statków biorących udział w pierwszej wyprawie Krzysztofa Kolumba w poszukiwaniu nowej drogi do Indii w 1492 roku. Prawdziwa nazwa statku to „Santa Clara”. Imię „Niña” było przypuszczalnie nawiązaniem do nazwiska właściciela - Juana Niño. Okręt był karawelą i początkowo posiadał trzy maszty z żaglami łacińskimi, jednak na Azorach zastąpiono je ożaglowaniem rejowym, które lepiej nadawało się na podróż oceaniczną.
    Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.
    Ożaglowanie łacińskie – rodzaj ożaglowania z trójkątnym żaglem przymocowanym do długiej ukośnej rejki. Rejka zamocowana jest do masztu niesymetrycznie: jej przednia - krótsza - część umocowana jest w okolicach dziobu.
    Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi. Ma 30,37 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

    Reklama