• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kanon mahajany



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Lankavatara Sutra (skt लंकावतारसूत्र Lankāvatāra sūtra) (chin.: 入楞伽經, rulengjie jing; kor.: , imnŭngga kyǒng; jap.: , nyūryōga-kyō; wiet. Nhập Lăng-già kinh) – jest jedną z najważniejszych sutr buddyzmu mahajany i wadżrajany. Zgodnie z tradycją, zawiera słowa Buddy po jego dotarciu na wyspę Lanka (demonów) (później nazywaną Cejlonem, a obecnie Sri Lanką). Sutra ta rozpowszechniła się w buddyjskich tradycjach Chin, Tybetu i Japonii. Jest filarem chińskiego chanu, koreańskiego sŏnu i japońskiego zenu. Często znana pod skróconą nazwą Lanka.Kumaradżiwa (skt Kumārajīva कुमारजीव) (ur. 344, zm. 413) (chin. Jiumaluoshi (鳩摩羅什); kor. Kumarasŭp 구마라습 lub Kumarasip 구마라십); jap. Kumarashitsu | wiet. Cưu-ma-la-thập) – mnich buddyjski, tłumacz i propagator buddyzmu.
    Kształtowanie się kanonów[ | edytuj kod]

    Chiny[ | edytuj kod]

    Katalogi[ | edytuj kod]

    Sutra zapisana na zwoju

    Z historii rozprzestrzeniania się buddyzmu widać, że było ono ściśle związane z tekstami i ich tłumaczeniami. W Chinach właściwie natychmiast po wprowadzeniu buddyzmu rozpoczęto prace nad tłumaczeniami tekstów sanskryckich pochodzących z Indii lub Azji Środkowej. Do tego doszła olbrzymia ilość tekstów stworzonych przez wykształconych i pełnych inspiracji chińskich mnichów i mniszek.

    Chan (chin. 禪 pinyin: chán; sans. ध्यान dhyāna ; kor. sŏn (선), sŏn chong (선종); jap. zen (禅), zen shū (禅宗); wiet. thiền, thiền tông) – jedna z najważniejszych szkół chińskiego buddyzmu, założona w VI wieku przez Bodhidharmę. Szkoła ta należy do praktycznej i medytacyjnej tradycji buddyzmu, w odróżnieniu od teoretycznej i filozoficznej tradycji doktrynalnej.Dunhuang (chiń.: 敦煌; pinyin: Dūnhuáng) – miasto na prawach powiatu w Chinach, w prowincji Gansu, usytuowane w oazie; ok. 150 tys. mieszkańców. W przeszłości stacja na jedwabnym szlaku.

    Tłumaczenie tekstów buddyjskich rozpoczęło się w Chinach jeszcze w I wieku n.e. i trwało ponad 1000 lat. Jednym ze skutków tak długotrwałego procesu było kilkakrotne przetłumaczenie tych samych tekstów. W tekstach tych użyto np. różnych transliteracji (czyli przedstawienia odpowiednika brzmieniowego wyrazu sanskryckiego w języku chińskim, np. dharani jako tuoluoni) tych samych terminów itd.

    Muzeum Brytyjskie (ang. British Museum) – jedno z największych na świecie muzeów historii starożytnej, mieszczące się w Londynie. Medytacja (łac. meditatio - zagłębianie się w myślach, rozważanie, namysł) – praktyki mające na celu samodoskonalenie, stosowane zwłaszcza w jodze oraz w religiach i duchowości Wschodu (buddyzm, taoizm, konfucjanizm, hinduizm, dżinizm), a ostatnio także przez niektóre szkoły psychoterapeutyczne. Elementy medytacji dają się również zauważyć w chrześcijaństwie (hezychazm) i islamie (sufizm).

    Te chińskie tłumaczenia z reguły określa się takimi terminami jak:

  • tłumaczenia starożytne
  • tłumaczenia dawne
  • tłumaczenia nowe
  • Tłumaczenia starożytne to tłumaczenia dokonane przed Kumaradżiwą. Tłumaczenia dawne to tłumaczenia od Kumaradżiwy do 645 r., czyli okresu, w którym zaczął tłumaczyć Xuanzang. Tłumaczenia nowe to tłumaczenia Xuanzanga i wszystkie po nim.

    W miarę wzrostu liczby tłumaczeń, w celu ułatwienia poruszania się potencjalnym czytelnikom wśród olbrzymiej ilości literatury, mnisi chińscy zaczęli tworzyć katalogi przetłumaczonych tekstów. Z reguły podawano nazwiska tłumaczy i tytuły tłumaczonych tekstów.

    Manjushri (skr. मञ्जुश्री, Mañjuśrī, Manjushri, Mandziuśri (chiń. 文殊師利 Wénshū Shīlì, 文殊 Wénshū; kor. Munsu(sari); jap. Monju) – w buddyzmie Bodhisattwa Mądrości.Zibo Zhenke (1543 – 17 stycznia 1604, chiń. trad. 紫栢真可; pinyin: Zǐbó Zhēnkě; kor. 자백진가 Jabaek Jinga; jap. Shihaku Shinka; wiet. Tử Bách Chân Khả) – chiński mistrz chan z okresu odrodzenia buddyzmu chan. Znany także jako (chin. 達觀眞可) Daguan Zhenke. Tak podpisywał się w swoich tekstach. Ponieważ wielu ówczesnych fałszywych buddyjskich nauczycieli podpierało się należeniem do pewnych linii przekazu, Zibo ostentacyjnie odmawiał przynależności do jakiejś szczególnej linii przekazu, dlatego nie można go nigdzie umiejscowić.

    Pierwszym, i zarazem jednym z najważniejszych takich katalogów, był tzw. An lu, czyli Katalog Ana. Jego pełny tytuł brzmiał Zongli zhongjingmu lu (Wyczerpujący katalog sutr) zestawiony w 374 r. przez Dao’ana (道安).

    Dane o powyższym katalogu zawarte były w katalogu stworzonym przez Sengyu 僧祐 w 518 r. Nosił on tytuł Chusanzang jiji (Zbiór zapisów dotyczących Tripitaki). Jest to najstarszy z zachowanych katalogów; tym samym jest nieocenionym źródłem informacji dotyczących literatury buddyjskiej. Jednak posiada on także wiele informacji historycznych, wstępy do różnych tłumaczeń i biografie wczesnych tłumaczy.

    Dynastia Song (chiń.: 宋朝; pinyin: Sòng Cháo; Wade-Giles: Sung Ch’ao) – dynastia panująca w Chinach od 960 do 1279 roku, po okresie Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw, a przed panowaniem dynastii Yuan. Był to pierwszy rząd na świecie, który emitował pieniądz papierowy i pierwszy rząd chiński, który ustanowił stałą marynarkę wojenną. Za czasów tej dynastii po raz pierwszy użyto prochu strzelniczego, jak również odróżniono północ prawdziwą od magnetycznej.Siunjata (pāli. suññata; sanskr. śūnyatā; शून्यता - pustka, pustość, niesubstancjonalność; chiń. 空 kōng, kongxing 空性; kor. kong 공, kongsǒng; jap. kū, kūshō; wiet. không, không tính; tyb. stong pa nyid) – pojęcie występujące we wszystkich odłamach buddyzmu. Jest kluczowym pojęciem dla zrozumienia mahajany. Zgodnie z jej doktryną wszystkie rzeczy, czyli dharmy, są przejawieniami pozbawionymi realnego istnienia czy definitywnego nieistnienia. Szkoły buddyzmu wczesnego, na ogół przyjmowały istnienie dharm, takimi jakimi wydają się przejawiać, choć zakładały brak tożsamości "ja". Niniejszy artykuł został napisany w całości z punktu widzenia buddyzmu mahajany.

    Do dziś przetrwało 18 takich katalogów. Podczas panowania dynastii Tang (唐) zestawiono aż 9 katalogów. Najważniejszym z nich jest Kaiyuan shijiao lu (Katalog buddyjski z ery Kaiyuan) ukończony przez Zhishenga 智昇 w 730 r. Liczył on 20 „zwojów”. Zawierał on tytuły wszystkich istniejących tłumaczeń i posłużył jako tekst wyjściowy wszystkim następnym katalogom. Praca ta układała tłumaczy chronologicznie razem z tytułami tekstów i liczbą ich rozdziałów. Jeśli sutra była tłumaczona kilka razy, katalog podawał także inne tłumaczenia i tłumaczy. Niezwykle ważne było to, że podane były tytuły sutr zaginionych i już nieznanych Zhishengowi. Oprócz tego katalog zawierał krótkie biografie tłumaczy. Sutry podzielone były także na kategorie.

    Avataṃsaka sūtra lub Buddhāvataṃsaka sūtra; chin. (Da fang guang fo) huayan jing (大方廣佛華嚴經); kor. (Taebang gwangbul) hwaŏm kyŏng (화엄경); jap.(Daihōkōbutsu) kegon kyō ( ); wiet (Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh, Kinh Hoa nghiêm kinh; tyb.Sangs-rgyas phal-po-che shes-bya ba śin-tu-rgyas-pa-chen-pohi mdo ( ) – sanskryckie pismo mahajany, powstałe w Indiach ok. 200 r. Przybliżonym tłumaczeniem może być nazwa Sutra girlandowa.Dynastia Yuan (chiń.: 元朝; pinyin: Yuán Cháo) – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279 – 1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.

    Chińska Tripitaka[ | edytuj kod]

    Chińskie – już składane – wydanie Sutry Diamentowej

    Teksty znalezione w grotach Dunhuangu (敦煌 lub wcześniej 燉煌) zapisane są głównie na zwojach. Tekst Winai z 406 r. mierzył 23 stopy długości. Nawet gdy już zaczęto druk ksylograficzny, to sutry w dalszym ciągu zapisywane były na zwojach. Z biegiem czasu wprowadzono jednak ułatwienie dla czytelników; ten długi pasek papieru zadrukowany jednostronnie, był składany tak, że tworzył formę książki.

    Hideyoshi Toyotomi (jap. 豊臣秀吉, Toyotomi Hideyoshi, ur. 2 lutego 1536 lub 17 marca 1537, zm. 18 września 1598) — japoński przywódca polityczny i militarny z okresu Azuchi-Momoyama. Jedna z najważniejszych postaci w historii tego kraju. Kontynuował proces jednoczenia państwa, rozpoczęty przez Nobunagę Odę.Kangjur (tyb.: བཀའ་འགྱུར, Wylie: bkagyur, ZWPY: Ganggyur, w większości dialektów czyta się kandziur, w sanskrycie tripitaka, dosł. "przełożona mowa") – tybetański kanon buddyjski, który jest uporządkowanym w ok. 100 tomów zbiorem świętych tekstów buddyzmu. Zbiór ten zawiera ponad 1000 różnego rodzaju książek z sutrami Buddy wczesnych szkół, przeważnie ze szkoły Sarvastivada i późniejsze sanskryckie sutry Mahajany jak i komentarzy tzw. siastry. Kangyur gromadzony był w Tybecie od ósmego wieku naszej ery. W Tybecie znane było kilka edycji tego najważniejszego zbioru świętych tekstów buddyjskich. Niektóre dzieliły się na 108, a inne na 104 lub 111 tomów.

    Mniej więcej w latach 605–617 mnich Jingwan z klasztoru Zhiquan w Yuzhou rozpoczął ryć pewne teksty chińskiej tripitaki w kamieniu, w celu zabezpieczenia ich przed zniszczeniem. Pracę tę kontynuowano przez kilka stuleci (ostatnie kamienne tablice zostały wyryte w 1182 r.). W wyniku tych działań do dnia dzisiejszego przetrwało 14620 bloków kamiennych zapisanych z obu stron.

    Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem lub D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych. Haein sa (해인사) – klasztor buddyjski w Korei Południowej na górze Kaya (가야산) w prowincji Południowy Kyŏngsang (Kyŏngsangnam-to 경상 남도).

    Pionierami ksylograficznego druku z drewnianych płyt byli buddyści. Najstarsza znana drukowana książka znaleziona w Dunhuangu i pochodząca z 868 r. została zamówiona przez niejakiego Wangjie, który rozprowadzał ją dla wyrażenia szacunku pamięci o jego rodzicach. Tekst zawierał fragmenty Diamentowej sutry.

    Lecz najstarszym drukiem istniejącym dzisiaj jest koreański zwój Dhāraī datowany pomiędzy 704 a 751 r. Został on znaleziony w klasztorze Bulguksa w Gyeongju (Korea Południowa) w 1966 r.

    Dynastia Ming (1368–1644) (chiń.: 明朝; pinyin: Míng Cháo; Wade-Giles: Ming Ch’ao; IPA: [mǐŋ tʂʰɑ̌ʊ̯]) – dynastia cesarska Chin, panująca po upadku mongolskiej dynastii Yuan. Była to ostatnia narodowa dynastia chińska.Daegu (w zależności od latynizacji koreańskiej nazwy: Taegu, Tegu lub Daegu) – położone nad rzeką Geumho czwarte co do wielkości miasto w Korei Południowej należące do miast metropolii oraz stolica prowincji Gyeongsang Północny.

    Jednak dopiero po stu latach zdecydowano się na niezwykły wysiłek wydrukowania z drewnianych płyt całej chińskiej Tripitaki. W 972 r. pierwszy cesarz dynastii Song (宋) wydał rozkaz i w Chengdu (成都) rozpoczęto prace. Uważa się, że wycięto 130.000 drewnianych płyt. Prace zakończono w 983 r. To wydanie Tripitaki nosiło nazwę Shuben (wydanie szeczuańskie). Liczyło ono 1076 tekstów zgromadzonych w 480 grupach (według znaków pisma chińskiego w celu ułatwienia szukania danego tekstu), w 5048 rozdziałach lub sekcjach (juan).

    Taishō Shinshū Daizōkyō (jap. 大正新脩大藏經, Taishō Shinshū Daizōkyō w skrócie: Taishō Daizōkyō) — największe, współczesne wydanie kanonu pism buddyjskich, uznane za jego najbardziej autorytatywną i wiarygodną edycję, szeroko studiowaną na świecie. Zbiór został skompilowany w okresie Taishō (1912-1926) przez japońskich uczonych, pod kierunkiem profesorów: Junjirō Takakusu i Kaigyoku Watanabe. Publikacja miała miejsce w latach 1924-1934.Jiaxing (chin.: 嘉兴; pinyin: Jiāxīng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Zhejiang, nad Wielkim Kanałem. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 476 703. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 3 301 913 mieszkańców. Ośrodek handlu i przemysłu jedwabnego.

    Jeszcze w czasie trwania dynastii Song wydano dalsze cztery edycje chińskiej Tripitaki:

  • Chongning wanshou dazang (znana także jako Wydanie klasztoru Dongchan). 1080–1176 r. 595 grup, 6434 sekcje. Wydrukowano ją w Fuzhou (福州). Był to pierwszy prywatny druk kanonu.
  • Pilu dazang (znana także jako Wydanie klasztoru Kaiyuan w Fuzhou). 1112–1172 r. 567 grup, 6117 sekcji. Wydrukowano ją także w Fuzhou.
  • Siqi yuanjue zang (znana także jako Wydanie Nansong Huzhou). Prace rozpoczęto w 1132 r. Data ukończenia niepewna. 1421 tekstów, 548 grup, 5918 (lub 5480) sekcji. Przez uczonych japońskich uważana za kanon okresu dynastii Song.
  • Siqi zifu zang. 1237–1252 r. w Huzhou w Zhejiang (浙江). 599 grup, 5740 sekcji.
  • Wysiłek drukowania kanonu podejmowały także niechińskie dynastie północne. W latach 1031–1064 wydano kompletną edycję Tripitaki w 579 grupach na żądanie panującego Liao (遼). Następna dynastia Jin w latach 1148–1173 wydała w Shanxi swój kanon w 682 grupach i ok. 7000 sekcjach, z których do dziś przetrwało ponad 4900.

    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.Huzhou (chin.: 湖州; pinyin: Húzhōu) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Zhejiang, na południe od jeziora Tai Hu. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 154 477. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 2 550 687 mieszkańców. Ośrodek handlu oraz przemysłu jedwabnego, maszynowego i spożywczego.

    Za mongolskiej dynastii Yuan (元) ukazało się kilka wydań:

  • Puning zang wydrukowana w klasztorze Puning w Hangzhou (杭州) w latach 1278–1294. 1422 teksty, 587 grup. 6010 sekcji. Japońscy uczeni to wydanie traktują jako kanoniczną edycję dynastii Yuan.
  • Jisha zang wydrukowana w Pingjiangfu w Jiangsu (江苏). Prace rozpoczęły się jeszcze za dynastii Song w 1231, ale ukończono je dopiero w 1322 r. 1532 teksty, 591 grup, 6362 sekcje.
  • Hongfa zang wydrukowana w klasztorze Hongfa w Pekinie (北京) w latach 1277–1294. 1654 teksty, 7182 sekcje.
  • Mongołowie wydali także w 1302 r. edycję w piśmie Xixia (Tangut), wydrukowaną w klasztorze Dawanshou w Hangzhou. 100 kopii tego kanonu w 3620 sekcjach zostało rozprowadzonych po buddyjskich klasztorach w rejonie Tangut. Przetrwało sporo kopii tej edycji.

    Oświecenie (albo samourzeczywistnienie, bodhi skr. बोधि, poch. od rdzenia budh "wiedzieć", w stronie biernej "być przebudzonym") – stan umysłu (lub raczej cały szereg stanów), jaki według większości religii i filozofii Wschodu (buddyzm, zen, joga, wedanta, dżinizm, w pewnym sensie taoizm) czasami – lub na trwałe – przytrafia się albo po długotrwałej praktyce medytacyjnej, albo z nagła, bez żadnego przygotowania (spór gradualizmu z subityzmem).Czittamatra – doktryna "tylko umysłu" w buddyzmie wywodząca się od przekazu nauk o naturze buddy Maitrei przekazanego przez Asangę (Indie, IV w.n.e) oraz rozpowszechnionego przez Vasubandhu (Indie, IV). Główna obecnie występująca doktryna mahajany obok madhjamaki, przekazu "Środkowej Ścieżki". Termin czittamatra oznaczający z sanskrytu "Tylko Umysł" odnosi się do istnienia samoświadomego i samorozświetlającego się umysłu wolnego od dualizmu postrzegającego i postrzeganego aspektu doświadczania, który możliwy jest do urzeczywistnienia bezpośrednio w czasie praktyki buddyjskiej.

    W czasie dynastii Ming (明) wydrukowano dwie edycje. Jedną w Nankinie (Nanjing 南京), która znana jest jako wydanie „Południowych Mingów” (chiń. Nan Ming) lub Południowy Zbiór/Kosz (chiń. Nanzang) oraz drugą w Pekinie, znaną jako wydanie „Północnych Mingów” (chiń. Bei Ming) lub Północny Zbiór/Kosz (chiń. Beizang). Warto tu także wspomnieć o kanonie nazwanym Jiaxing od powiatu, w którym powstał. Można go nazwać prywatnym kanonem mistrza chan Zibo Zhenke, który drukował go w formie książki w odnowionym przez siebie klasztorze Lengyan na górze Jing w powiecie Jiaxing. Składa się on z powtórzonej oficjalnej edycji Tripitaki z okresu Ming, ale zawiera również wiele współczesnych tekstów buddyjskich.

    Dynastia Liao – dynastia pochodzenia kitańskiego panująca na terenie dzisiejszej Mandżurii, Mongolii oraz części północnych Chin w latach 907 - 1125.Pulguksa (kor. 불국사. Klasztor Krainy Buddy) – klasztor buddyjski z VIII wieku, położony w okolicach miasta Gyeongju w Korei Południowej. W 1995 roku wpisano go wraz z pobliską skalną świątynią Seokguram na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako jeden z pierwszych obiektów w kraju.

    W okresie panowania Mandżurów (Manzu 满族) ukazały się także dwie edycje. Pierwsza została zakończona w 1677 r., a druga w 1738 r. (tzw. Smocza Edycja, chiń. Longzang).

    W 1909 r. rozpoczęto druk w Szanghaju (Shanghai 上海) trzeciej edycji w klasztorze Pinja i ukończono pracę w 1914 r.

    Korea[ | edytuj kod]

    Od IV w. teksty chińskie zaczęły wywierać coraz większy wpływ na Koreę, w której także nieustannie rosła liczba mnichów i mniszek. W VI w. mnich z Baekje (백제) udał się bezpośrednio do Indii i powrócił z sanskryckimi tekstami, głównie związanymi z Winają i Abhidharmą.

    Gyeongju (kor. 경주시) - miasto w Korei Południowej, w prowincji Gyeongsang Północny, około 280 tys. mieszkańców (stan z roku 2004). Ze względu na zachowane tu zabytki miasto jest ważnym ośrodkiem turystycznym w skali kraju.Tipitaka – zbiór nauk buddyjskich, spisany w języku palijskim. Tipitaka nazywana jest kanonem palijskim, składa się z trzech części – koszy (w Polsce spotyka się określenie "Trójkosz"):

    W 565 r. Liusi i Shi Mingguan przybyli z Chin do Korei, przynosząc ze sobą cały zestaw ówczesnego kanonu w 1700 zwojach. Jest to najwcześniejsza data związana z możliwością pierwszych tłumaczeń na j. koreański. Cały ten chiński kanon został przetłumaczony, jednak istniał tylko w rękopisach, gdyż nie znano jeszcze druku. Tym samym oddziaływanie ograniczonego ilościowo zestawu tekstów nie mogło być duże.

    Abhidharma (sanskr.; pali abhidhamma; chiń. 阿毘達磨 ebidamo; kor. 아비달마 abidarma; jap. apidarma, ahitatsuma; wiet. a-tì-đạt-ma) – termin znaczący właściwie "o dharmie", tradycyjnie tłumaczony jednak jako "Najwyższa Dharma".Dharani ( język tamilski தாரணி , transliteracja dhāraṇī – dosłownie podtrzymująca, brzemienna [w magiczną moc], zawsze w rodzaju żeńskim ) – w buddyzmie i hinduizmie rodzaj duchowego wersetu lub długiej mantry.

    W 928 r. do Korei przeniesiono następny zbiór buddyjskich tekstów.

    Gdy król Goryeo usłyszał o istnieniu wydrukowanego chińskiego kanonu znanego jako Shuben, wysłał oficjalne żądanie przesłania kopii tego wydania. W 991 r. cały zestaw przybył do Korei.

    Jednak nawet takie drukowane zestawy nie zapewniały nigdy całego kanonu, gdyż ten rozrastał się nieustannie w związku z przybywaniem nowych tekstów z Indii. Nieco światła rzucają na ten problem katalogi tworzone przez chińskich mnichów. Jeden z takich katalogów z 730 r. zawiera informacje o 5048 zwojach. Inny z 799 r. informuje o 5390 zwojach. Katalog z 1027 r. opisał już 6197 zwojów. Tak więc w momencie wydrukowana nowej wersji kanonu pojawiały się teksty, które czekały na wprowadzenie do następnej wersji kanonu. Z tego wynika, że przepływ tekstów z Chin do Korei był nieustanny. Nowy zestaw kanonu przybył do Korei w 1021 r. W rok później do Korei wysłano z Chin teksty Prajñāpāramity przetłumaczone przez Xuanzanga. Stały się one sławne, gdyż litery napisane były złotym pyłem.

    Amdo (tyb.: ཨ༌མདོ, Wylie: a mdo, ZWPY: Amdo; chiń.: 安多; pinyin: Ānduō) – historyczny region Tybetu, obejmujący terytoria na wschód od Wyżyny Tybetańskiej i na południe od jeziora Kuku-nor. Obejmuje południową część dzisiejszej prowincji Qinghai i północno-wschodnią część Tybetańskiego Regionu Autonomicznego. Amdo jest krainą górzystą, położoną około 5000 m n.p.m.Mahajana (skt. mahāyāna "Wielki Wóz", chin.: 大乘, dàshèng; kor. 대승 taesŭng, jap.: 大乗, daijō, wiet. đại thừa) — kierunek buddyzmu, który wyodrębnił się w I wieku p.n.e..

    Jednak już początek XI wieku upływał na wrogich działaniach Chin wobec Korei. W 1010 r. wojska Liao dokonały inwazji na Koreę. Armia Shenzonga zajęła stolicę i król Hyeonjong z dworem uciekł na południe. W obliczu niebezpieczeństwa przeszedł na buddyzm i ślubował, że jeśli wojska chińskie zostaną wyparte z Korei, to cały buddyjski kanon zostanie wyryty na drewnianych tablicach i wydrukowany. Po 11 dniach wojska chińskie opuściły stolicę i wycofały się z Korei. Król spełnił przysięgę i pełny koreański kanon został wyryty w drewnianych płytach. Jednak jak wykazał historyk prof. H. Ikeuchi, pierwsze płyty zostały wyryte jeszcze przed inwazją, lecz zestaw ten ograniczony był do najbardziej ważnych tekstów. Prace nad wycięciem całego ówczesnego kanonu trwały ponad 40 lat. Jest możliwe, że w miarę dopływu nowych tekstów na bieżąco uzupełniano kanon. Podstawą koreańskiego zestawu był wspomniany kanon Shuben. Jednak w 1063 r. do Korei dotarło nowe ksylograficzne wydanie dynastii Liao, a w 1083 r. kolejne – tym razem już ostatnie.

    Sŏn (선; szkoła sŏn 선종 sŏn chong) – koreańska medytacyjna szkoła buddyjska, będąca odpowiednikiem chińskiej szkoły chan, która mimo kilkusetletnich prześladowań przetrwała do czasów obecnych.Siogun (jap. 将軍 shōgun) – wódz naczelny, generał, zwierzchnik sił zbrojnych, generalissimus. Słowo shōgun jest skróconą wersją pierwotnego tytułu oficjalnego sei’i-taishōgun (jap. 征夷大将軍 sei’i-taishōgun, dosł. „głównodowodzący wojsk ekspedycyjnych przeciwko barbarzyńcom” lub „generalissimus do podboju (ujarzmienia) barbarzyńców”). Początkowo był to stopień wojskowy dowodzących cesarską armią japońską, później dziedziczny tytuł wojskowych władców Japonii, sprawujących faktyczną władzę w kraju rządzonym tylko nominalnie przez cesarza.

    Gdy kanoniczne teksty stały się dostępne dzięki drukowi, mnich Taegak Ŭich'ŏn udał się do Chin i w ciągu jednego roku zgromadził ponad 3000 zwojów (juanów) tekstów. W Korei zostały one zaakceptowane jako poszerzenie kanonu. W 1090 r. opublikował on swój słynny katalog Sinp'yǒn chejong kyojang ch'ongnok, zawierający 1010 tytułów w 4740 sekcjach. Każdy z tych tekstów został wyryty na drewnianych płytach. Wprowadzenie do kanonu tekstów spoza Indii było jego niezwykłym osiągnięciem. Największym minusem tego zestawu był całkowity i niewytłumaczalny brak tekstów związanych z chanem (chiń. 禪) (kor. 선, sŏn).

    Kioto (jap. 京都市, Kyōto-shi, dosł. miasto stołeczne) – miasto w zachodniej części japońskiej wyspy Honsiu, stolica prefektury Kioto, dawna stolica Japonii i siedziba cesarza. Kioto jest częścią obszaru metropolitalnego Keihanshin (jap. 京阪神, Keihanshin) zamieszkiwanego przez ok. 18 mln osób.Yongzheng (chiń.: 雍正帝; pinyin: Yōngzhèng Dì; Wade-Giles: Yung-cheng Ti, mandżurski: Hūwaliyasun Tob hūwangdi, mongolski: Nairalt Töv Khaan, imię osobiste Yinzhen chiń.: 胤禛; pinyin: Yìnzhēn; Wade-Giles: Yin-chen; ur. 13 grudnia 1678, zm. 8 października 1735 w Pekinie) – piąty cesarz mandżurskiej dynastii Qing i trzeci cesarz Chin z tej dynastii.

    Pod koniec XI w. Korea posiadała więc jedną z najbardziej obszernych bibliotek buddyjskich. Jednak w 1231 r. Mongołowie dokonali inwazji na Koreę i 1232 r. spalili przechowywane w klasztorze Puin drewniane płyty z wyrytym kanonem. Król Korei ślubował ponowne wykonanie edycji kanonu w drewnianych płytach i wydrukowanie jej. Prace trwały od 1236 do 1251 r. Nie była to kopia poprzedniego wydania, ale całkowicie nowe przedsięwzięcie. Wykorzystano starszą edycję Shuben i nowszą północnej dynastii Liao. Prowadzący prace Sugi odrzucił jednak katalog Uich'ŏna i wiele tych tekstów niestety zaginęło. Nowy zestaw kanonu zawierał 1512 tekstów w 6791 sekcjach na 81 258 drewnianych płytach. Wykorzystano obie strony płyt. Na każdej stronie wyryto tekst w 23 linijkach; każda linijka składała się z 14 znaków. Wymiary płyt były następujące: wysokość – 70 cm (2 stopy i 3 cale); szerokość – 24 cm (prawie 10 cali; grubość – średnio 3 cm (nieco ponad cal). Wykorzystano bardzo twarde i odporne drewno z drzewa „Betula schidtii regal” (kor. paktal). Po kilku przeprowadzkach cały kanon w 1399 r. umieszczono w klasztorze Haein (해인사) na górze Gaya (가야산) w pobliżu miasta Daegu (대구).

    Diamentowa Sutra (sansk.: वज्रच्छेदिका प्रज्ञापारमितासूत्र Vajracchedika Prajñāpāramitā Sūtra, chin.: 金剛般若波羅蜜多經, pinyin: Jingang bore boluomi jing (lub w skrócie jingang jing 金剛經); kor.: , kŭmgang panya paramil kyǒng (w skrócie kŭmgang kyǒng); jap.: kongō-hannya-haramitsu-kyō (w skrócie kongō-kyō); wiet. Kim cương bát-nhã-ba-la-mật-đa kinh (w skrócie Kim cương kinh) Szlachetna Sutra Wielkiej Drogi pod nazwą ‘Doskonałość Mądrości Tnąca jak Diament, Sutra Diamentowego Ostrza)Sutra Lotosu Mistycznego Prawa (skr. Saddharma Puṇḍarīka Sūtra सद्धर्मपुण्डरीकसूत्र;; chiń. Miàofǎ Liánhuā jīng 妙法蓮華經; kor. Myobǒm nyǒnhwa gyǒng; jap. Myōhō Renge Kyō; wiet. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh); pol. ”Sutra Lotosu Mistycznego Prawa”. Często w formie skróconej: chiń. Fǎhuá jīng 法華經, kor. Pǒphwagyǒng 법화경, jap. Hokekyō, wiet. Pháp Hoa Kinh) – jest według jej wyznawców czyli chińskiej szkoły tiantai, jej japońskiego odpowiednika tendai i szkoły japońskiej nichiren shū najważniejszą sutrą buddyzmu mahajanistycznego.

    Japonia[ | edytuj kod]

    Jednym z wyników inwazji japońskich wojsk sioguna Hidejosiego na Koreę pod koniec XVI w. było przeniesienie koreańskiej techniki drukarskiej do Japonii. Doprowadziło to do wydrukowania pierwszej kompletnej edycji chińskiego kanonu buddyjskiego w Japonii. Pracami kierował mnich Tenkai w latach 1633–1645.

    Baekje – jedno ze starożytnych państw leżących na terenie dzisiejszej Korei. Królestwo założył w 18 p.n.e. Onjo, syn Dongmyeonga, założyciela królestwa Goguryeo. W 660 roku zostało podbite przez Silla.Dynastia Tang (chiń. 唐朝; pinyin: Táng Cháo; wym. [tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ]; język średniochiński: dhɑng) (18 czerwca 618 – 1 czerwca 907) – dynastia cesarska w Chinach, następczyni dynastii Sui i poprzedniczka Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw. Została założona przez ród Li (李), który przechwycił władzę w czasie upadku dynastii Sui. Rządy dynastii zostały na krótko przerwane przez tzw. drugą dynastię Zhou (8 października 690 – 3 marca 705), kiedy to tron objęła cesarzowa Wu Zetian, pierwsza i jedyna kobieta bezpośrednio (a nie np. jako regentka) rządząca Chinami.

    Kilka lat później, bo w 1681 r. Tetsugen zakończył druk kolejnej edycji opartej na kanonie wydanym w czasie dynastii Ming.

    Tybet[ | edytuj kod]

    W Tybecie funkcjonują dwa ważne zestawy tekstów kanoniczych: Kandziur (dosł. „przetłumaczone strony”) i Tengdziur (dosł. „przetłumaczone traktaty”). Oba mają inny zakres i nawzajem się uzupełniają. Dziś istnieje około 12 wersji Kandziuru.

    Początków Kandziuru trzeba szukać w XIV w., gdy pojawiły się jego pierwsze edycje, począwszy do 1310 r. Ta pierwsza wersja powstała w Narthangu, gdzie założono pierwszą drukarnię tybetańską. Jeszcze w tym samym wieku pojawiły się dwie kolejne edycje w r. 1349 i 1351 (Tshal.pa), obie wzorowane na wydaniu z Narthangu. W tym pierwszym okresie olbrzymią rolę odegrał Buston (1290–1364). W 1410 r. za ces. Yongle ukazała się wersja pekińska, składająca się ze 105 tomów wraz z dodatkowym tomem indeksów. W 1606 r. wydana została edycja Wanli, zasadniczo kopia pekińskiej wraz 42 tomami uzupełnień. W 1680 r. pojawiła się wersja wzorowana na edycji Yongle składająca się ze 108 tomów (manuskrypt berliński). W latach 1684–1692 powstała kolejna wersja pekińska, kopia edycji Yongle i licząca 105 tomów; dodatkowy tom zawierał indeksy. W latach 1700 i 1720 wydano kopie ostatniej wersji pekińskiej, jednak w 106 tomach, z dodatkowym tomem indeksów. W 1737 r. w 107 tomach (z dodatkowym tomem indeksów) wydano nową wersję pekińską (wzorowaną na edycji z 1692 r.). W 1621 r. ukazała się 108-tomowa edycja Lithang. W 1733 r. wydano 102-tomową (plus indeks) edycję w Derge (Dege). W latach 1971–1731 wydrukowana w Cone kopię wersji Lithang w 108 tomach. W latach 1814–1820 wydrukowano w Amdo kopię wersji z Derge (w 103 tomach). W latach 1905–1908 wydrukowano wersję Ugra.

    Dao’an (ur. 312, zm. 385, chiń. 道安; kor. Toan 도안; jap. Dōan ドウアン; wiet. Đạo An) – chiński mnich buddyjski, uważany za pierwszego patriarchę buddyzmu chińskiego.Ksylografia - dawne określenie sztuki drzeworytu. Dotyczy głównie techniki druku książek, gdzie tekst oraz ilustracje zostały wycięte w jednym klocku - matrycy. Druki tą metodą określane są mianem książki blokowej.

    Kandziur nie ma stałego niezmiennego zestawu. Właściwie każdy przygotowujący wydanie może zmienić ilość tekstów, ich tłumaczenia itp. Kandziur zawiera ponad 1000 tekstów.

    Tengdziur wydawany był kilkakrotnie. Istnieją edycje: pekińska, z Ganden (tzw. Złoty Tengdziur), z Narthang, Derge (Dege) i Come. Zawiera on 3626 tekstów w 224 tomach. Są to sutry, komentarze do sutr i komentarze do tantr.

    Nowoczesne edycje[ | edytuj kod]

    Nowoczesne edycje kanonu buddyjskiego rozpoczęła Japonia.

    Buston Rinchen Grub (tyb.: བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་, Wylie: bu ston rin chen grub, ZWPY: Pudoin Rinqênzhub; chin. 布敦仁欽竹 Bùdūn Rénqīngzhú); ur. 1290, zm. 1364 – tybetański mnich i uczony buddyjski, pisarz i tłumacz. Dynastia Jin (1115-1234; dżurdżeński: Anchu) – państwo ustanowione na północy Chin w XII-XIII wieku przez Dżurdżenów.

    Pierwszą nowoczesną edycją jest Triptaka tokijska zwana Shukusatsu-zōkyō wydrukowana w latach 1880–1885 przez Kōkyō Shoina w Tokio. Ta edycja posłużyła się kanonem koreańskim jako podstawą z różnymi edycjami chińskimi i japońskimi dla porównania. Zawierała ona 1916 tekstów w 8534 sekcjach. 318 zszytych tomów rozmieszczonych było w 40 grupach.

    Sutra (sans. सूत्र, sūtra; pali sutta, co znaczy księga lub pismo; chiń. jing 經; kor. kyǒng 경; jap. kyō; wiet. kinh; tyb. མདོ, Wylie mdo) – to nazwa religijnych ksiąg buddyjskich lub hinduskich. W buddyzmie sutry zawierają nauki Buddy: jego wykłady, dyskusje z uczniami i słuchaczami. W hinduizmie termin sutra oznacza mniej więcej aforyzm i odnosi się do mądrości wyrażonej w zwięzły sposób.Hinajana – nazwa "hīnayāna" (sanskr. हीनयान; chiń. xiaosheng 小乘, kor. sosŭng 소승, jap. shōjō, wiet. tiểu thừa) oznacza Podrzędny Pojazd, Gorszy Wóz, Niższy Wóz (według Pali Text Society: hina = 1. gorszy, niższy, 2. pozbawiony), choć często tłumaczy się tę nazwę jako Mały Wóz. Termin ten został nadany kilku szkołom spośród wczesnych szkół buddyjskich przez ich oponentów ze szkoły mahāsaṃghika na II soborze w Vesali (lub Vaishali, Wajśali) za panowania króla Kalasoki około roku 386 p.n.e..

    W latach 1902–1905 Zōkyō Soin wydał w Kioto kolejną edycję kanonu znaną jako Manji zōkyō. Ponownie podstawą był kanon koreański i wydanie Tetsugena z XVII w. Pomiędzy 1905 a 1912 r. do tej edycji dodano część uzupełniającą, która zawierała teksty napisane przez chińskich mnichów. Wiele z tych tekstów nigdy nie znalazło się do tej pory w żadnym kanonie. Ten suplement liczył 750 tomów w 150 grupach. Został on potem wydany przez Commercial Press w Szanghaju w 1923 r.

    Ostatnim i najlepiej opracowanym wydaniem jest Taishō shinshū daizōkyō wydrukowane w latach 1922–1933 pod redakcją wiodących japońskich uczonych. Edycja ta liczy 85 tomów i 3053 teksty. Posłużono się kanonem koreańskim, kanonami chińskimi, sanskryckimi, palijskimi oraz tybetańskimi. Tomy 1–55 zawierają tłumaczenia prac chińskich i cudzoziemskich mnichów, tomy 56–84 zawierają teksty mnichów japońskich, tom 85 zawiera różnorodne teksty, w tym także wątpliwego pochodzenia. W latach 1932–1934 do tej edycji dodano 12 tomów z ilustracjami.

    Uwagi[ | edytuj kod]

    1. J. chiń. juan. Wyraz ten oznaczał długie rolki papieru, zwoje. Były one różnej długości; najdłuższy zwój sięga prawie 30 metrów. Dziś słowo to oznacza „rozdział”.
    2. Obecnie w British Museum.
    3. Znajduje się w Muzeum Brytyjskim.
    4. Jeden egzemplarz posiada Biblioteka Kongresu w Waszyngtonie. Miejska Biblioteka w Pekinie posiada 63 egzemplarze.
    5. Jest to tradycyjna wersja związana z wyryciem płyt, które miały zapewnić ochronę państwa przed inwazją chińską. Została ona podważona przez Ikeuchiego, który znalazł świadectwa, że pierwotnym impulsem wyrzeźbienia tekstów buddyjskich była synowska powinność wobec jego straconych za posiadanie nieślubnego dziecka rodziców.
    6. Były tam także teksty buddyjskie z Azji wschodniej.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.864 sek.