Kanclerz wielki litewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kanclerz wielki litewski – urzędnik centralny Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Mikołaj Krzysztof Radziwiłł książę herbu Trąby, zwany Czarnym (ur. 4 lutego 1515 w Nieświeżu, zm. 28 lub 29 maja 1565 w Łukiszkach) – marszałek wielki litewski, kanclerz wielki litewski, wojewoda wileński.Mikołaj Radziwiłł Rudy herbu Trąby (ur. 1512, zm. 27 kwietnia 1584 w Wilnie) – hetman wielki litewski w latach 1553-1566 i 1576-1584, kanclerz wielki litewski od 1566, wojewoda trocki (od 1550) i wileński (od 1566).

Posiadał podobny zakres władzy, jak kanclerz wielki koronny. Przyjęło się, iż kancelaria litewska zajmowała się polityką wschodnią Rzeczypospolitej, a koronna – kontaktami z państwami zachodnimi. Od czasu unii lubelskiej (1569) wprowadzono tzw. zasadę kompetencji terytorialnej. Gdy monarcha przebywał na Litwie, kancelaria litewska przejmowała prowadzenie spraw ogólnopaństwowych.

Karol Stanisław Radziwiłł herbu Trąby (ur. 27 listopada 1669 w Krakowie – zm. 2 sierpnia 1719 w Białej Podlaskiej) – kanclerz wielki litewski od 1698, podkanclerzy litewski od 1690, koniuszy wielki litewski od 1686, stolnik wielki litewski od 1685, ciwun wileński, kawaler Orderu Orła Białego.Unia lubelska – umowa międzynarodowa Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim zawarta 1 lipca 1569 na Sejmie w Lublinie. Określana jako unia realna, w odróżnieniu od poprzednich, wiążących oba państwa tylko osobą władcy (unia personalna). Została przyjęta 28 czerwca, a podpisana 1 lipca 1569, ostatecznie ratyfikowana przez króla 4 lipca 1569. W jej wyniku powstało państwo znane w historiografii jako Rzeczpospolita Obojga Narodów – ze wspólnym monarchą, herbem, sejmem, walutą, polityką zagraniczną i obronną – zachowano odrębny skarb, urzędy, wojsko i sądownictwo.

W senacie kanclerz wielki litewski zasiadał za koronnym, choć te urzędy były równorzędne.

Lista kanclerzy wielkich litewskich[ | edytuj kod]

  • Mikołaj Małdrzyk (1429)
  • Sudywoj Wolimuntowicz (1441–1444)
  • Fedko Kozłowski (1444–1452)
  • Michał Kieżgajło (1444–1476)
  • Olechno Sudymuntowicz (1478–1491)
  • Mikołaj Radziwiłłowicz (1492–1507)
  • Mikołaj Radziwiłł (1507–1522)
  • Olbracht Gasztołd (1522–1539)
  • Jan Hlebowicz (1546–1549)
  • Mikołaj Radziwiłł Czarny (1550–1565)
  • Mikołaj Radziwiłł Rudy (1566–1579)
  • Ostafi Bohdanowicz Wołłowicz (1579–1587)
  • Lew Sapieha (1587–1623)
  • Albrycht Stanisław Radziwiłł (1623–1658)
  • Krzysztof Zygmunt Pac (1658–1684)
  • Marcjan Aleksander Ogiński (1684–1690)
  • Dominik Mikołaj Radziwiłł (1690–1698)
  • Karol Stanisław Radziwiłł (1698–1720)
  • Michał Serwacy Wiśniowiecki (1720–1735)
  • Jan Fryderyk Sapieha (1735–1752)
  • Michał Fryderyk Czartoryski (1752–1775)
  • Aleksander Michał Sapieha (1775–1792)
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Kanclerz wielki koronny
  • Wielki Kanclerz – kościelny tytuł uniwersytecki




  • Warto wiedzieć że... beta

    Aleksander Michał Paweł Sapieha herbu Lis (ur. 12 września 1730 w Wysokiem, zm. 28 maja 1793 w Warszawie) – wojewoda połocki, hetman polny litewski, kanclerz wielki litewski, marszałek konfederacji targowickiej na Litwie, podskarbi nadworny litewski.
    Michał Serwacy Wiśniowiecki herbu Korybut (ur. 1680, zm. 16 września 1744) – hetman wielki litewski 1703–1707, 1710–1713 i od 1735, regimentarz wojsk litewskich od 1730, hetman polny litewski 1702–1703 i 1707–1709, wojewoda wileński od 1735, kanclerz wielki litewski od 1720, kasztelan wileński od 1703, starosta piński, wołkowyski, gliniański, wilkiski, wilkowski, kirśnieński, metelski i merecki.
    Olechno Sudymuntowicz (zm. między 13 sierpnia 1490 a 1 marca 1491) – syn Sudymunta Dorgiewicza, kanclerz i wojewoda wileński od 1477.
    Książę Dominik Mikołaj Radziwiłł herbu Trąby (ur. 1643, zm. 27 lipca 1697 w Warszawie), syn Aleksandra Ludwika, podskarbi nadworny litewski od 1676, od 1681 podkanclerzy litewski, od 1690 kanclerz wielki litewski. Był ordynatem na Klecku i starostą: Lidy, Pińska, Tucholi, Radomia i Gniewu.
    Kanclerz wielki koronny – w dawnej Polsce: urzędnik kierujący kancelarią monarchy oraz odpowiadający za politykę zagraniczną. Urząd ten pojawił się na początku XII wieku i był sprawowany przez osobę duchowną. W czasie rozbicia dzielnicowego każdy władca miał własnego kanclerza; po zjednoczeniu kanclerz krakowski wypierał kanclerzy ziemskich (urzędy te zanikły do XV wieku).
    Wielkie Księstwo Litewskie (WKL, lit. Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, żmudz. Lietovuos Dėdliuojė Konėgaikštīstė, biał. Вялікае Княства Літоўскае/Wialikaje Kniastwa Litoŭskaje, ukr. Велике Князівство Литовське/Wełyke Kniaziwstwo Łytowśke, ros. Великое Княжество Литовское/Wielikoje Kniażestwo Litowskoje, rus. Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных, łac. Magnus Ducatus Lituaniae) – państwo obejmujące ziemie (od morza do morza, od Bałtyku po Morze Czarne) dzisiejszej Litwy, Białorusi, północno-wschodniej Polski i większej części Ukrainy, zachodnich kresów Rosji od XIII w. do 1795.
    Albrecht (Albrycht) Stanisław Radziwiłł inna forma imienia: Albert Stanisław, herbu Trąby (ur. 1 lipca 1593 w Ołyce, zm. 12 listopada 1656 w Gdańsku) – kanclerz wielki litewski od 1623, podkanclerzy litewski od 1619, starosta łucki 1618-1622, pamiętnikarz i pisarz religijny.

    Reklama