Kanada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z należącą do Danii Grenlandią i na wschodzie z wyspami Saint-Pierre i Miquelon, wspólnotą zamorską Francji. Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G7, APEC.

Wspólnota zamorska (collectivités d’outre-mer lub COM) – termin wprowadzony poprawką do konstytucji 28 marca 2003, by określić niektóre terytoria Francji, które wcześniej nosiły nazwę terytoriów zamorskich (territoire d’outre mer) lub wspólnot terytorialnych o szczególnym statusie (collectivités territoriales à statut particulier).Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.

Obszar obecnej Kanady zamieszkiwały od tysięcy lat ludy tubylcze (plemiona Indian i Inuitów). Rozpoczęte pod koniec XV wieku brytyjskie i francuskie ekspedycje zbadały całe atlantyckie wybrzeże Kanady, co spowodowało stopniowe ich zasiedlenie przez Brytyjczyków i Francuzów. W 1867 cztery kolonie wchodzące w skład Brytyjskiej Ameryki Północnej uchwaliły Konfederację Kanady i powołały do życia nowe państwo – Kanadę. Stopniowy proces uniezależniania się od Wielkiej Brytanii osiągnął punkt kulminacyjny w 1982, gdy uchwalenie nowej Ustawy o Kanadzie (ang. Canada Act 1982, fr. Loi de 1982 sur le Canada) zerwało ostatnie więzi zależności od parlamentu brytyjskiego.

Jodła (Abies Miller 1756) – rodzaj zimozielonych drzew z rodziny sosnowatych obejmujący blisko 50 gatunków, które występują na półkuli północnej.System sądowniczy w Kanadzie ma strukturę piramidy. Na najniższym poziomie znajdują się sądy okręgowe, których jurysdykcja ograniczona jest do najniższych poziomów administracji samorządowych. Sędziowie tych sądów mianowani są przez rządy prowincjonalne lub terytorialne. Kolejny poziom – władze sądowniczą – w prowincjach i terytoriach sprawują prowincjonalne oraz terytorialne sądy najwyższe (Provincial Superior Court lub Territorial Superior Court). Sędziowie tych sądów mianowani są przez rząd federalny. Odwołania od decyzji sądów najwyższych rozpatrują prowincjalne lub terytorialne sądy apelacyjne, które tworzą najwyższy poziom sądowniczy na gruncie prowincjonalnym i terytorialnym. Istnieją także sądy na poziomie federalnym. Ich kompetencje jednak ograniczą się jedynie do spraw będących w gestii rządu federalnego. Sąd federalny dzieli się na dwie jednostki posiadające różne kompetencje: Sąd Podatkowy (Tax Court of Canada) rozpatrujący sprawy natury podatkowej oraz Sąd Federalny (Federal Court of Canada), który składa się z dwóch izb – izby procesowej (Trial Division) i sądu apelacyjnego Federal Court of Appeal (federalny sąd apelacyjny).

Kanada do dziś pozostaje monarchią konstytucyjną, z Elżbietą II jako głową państwa i utrzymuje demokrację parlamentarną. Kanada jest krajem dwujęzycznym i wielokulturowym, w którym na poziomie federalnym obowiązują dwa języki oficjalne: angielski i francuski (w ich kanadyjskich odmianach). Kanada jest państwem uprzemysłowionym i zaawansowanym technicznie, o zróżnicowanej gospodarce w znacznym stopniu uzależnionej od własnych bogactw naturalnych i wymiany handlowej – zwłaszcza ze Stanami Zjednoczonymi, z którymi Kanada ma trwałe i liczne związki.

Język urzędowy – język, który otrzymał wyjątkowy status prawny na terenie państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych, np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach.Dolar kanadyjski (kod CAD, symbol $, oficjalna nazwa fr. Dollar canadien / ang.Canadian Dollar) – oficjalna waluta Kanady.

Spis treści

  • 1 Etymologia nazwy
  • 2 Symbole państwowe
  • 2.1 Flaga państwowa
  • 2.2 Hymn narodowy
  • 3 Geografia
  • 3.1 Ukształtowanie powierzchni
  • 3.2 Wody
  • 3.3 Klimat
  • 3.4 Flora
  • 3.5 Fauna
  • 3.6 Ochrona przyrody
  • 4 Historia
  • 4.1 Konfederacja
  • 5 Polityka
  • 5.1 Ustrój polityczny
  • 5.1.1 Konstytucja
  • 5.1.2 Parlament
  • 5.1.3 Władza wykonawcza
  • 5.1.4 Partie polityczne
  • 5.1.5 System prawny
  • 5.2 Podział administracyjny
  • 5.3 Siły zbrojne
  • 5.4 Stosunki międzynarodowe
  • 5.4.1 Ruch bezwizowy do Kanady
  • 6 Gospodarka
  • 6.1 Finanse
  • 6.2 Rolnictwo
  • 6.3 Przemysł
  • 6.4 Transport
  • 6.5 Handel zagraniczny
  • 6.5.1 Wymiana handlowa z Polską
  • 7 Demografia
  • 7.1 Ludność Kanady
  • 7.1.1 Polonia w Kanadzie
  • 7.2 Największe miasta
  • 7.3 Język
  • 7.4 Religia
  • 7.5 Służba zdrowia
  • 7.6 Przestępczość
  • 8 Oświata
  • 8.1 Szkoły podstawowe
  • 8.2 Szkoły średnie
  • 8.3 Systemy edukacyjne
  • 8.4 Szkoły wyższe i zawodowe
  • 9 Kultura i sztuka
  • 9.1 Literatura
  • 9.2 Teatr
  • 9.3 Muzyka
  • 9.4 Malarstwo i sztuki plastyczne
  • 9.5 Film
  • 9.6 Kuchnia
  • 9.7 Święta w Kanadzie
  • 10 Sport
  • 11 Rankingi międzynarodowe
  • 12 Przypisy
  • 13 Bibliografia
  • 14 Linki zewnętrzne
  • 14.1 Rząd
  • 14.2 Inne
  • Etymologia nazwy[ | edytuj kod]

    Nazwa Kanada pochodzi od słowa kanata (lub kanada) oznaczającego w języku Irokezów i Huronów wieś lub osadę. W 1535 mieszkańcy okolic obecnego miasta Québec używali go, wskazując podróżnikowi Cartierowi drogę do wioski Stadacony. Cartier natomiast posłużył się słowem kanata na określenie nie tylko wioski, ale całego obszaru podległego wodzowi Stadacony o imieniu Donnacona. Od 1545 europejskie książki i mapy zaczęły nazywać ten region jako Kanada (fr. Canada).

    Zatoka – część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd, ograniczona często od wód otwartych przylądkami lub małymi wyspami, przy czym rozmiary i kształt tego akwenu nie mają większego znaczenia.Szerokość geograficzna (ang. latitude, symbol φ) – jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt pomiędzy półprostą poprowadzoną ze środka kuli ziemskiej i przechodzącą przez dany punkt na jej powierzchni a płaszczyzną równika.

    Później Kanadą zaczęto nazywać całą francuską kolonię obejmującą część Nowej Francji wzdłuż Rzeki Św. Wawrzyńca i północne wybrzeża Wielkich Jezior. W 1791 obszar ten podzielono na dwie kolonie – Górną Kanadę (anglojęzyczną) i Dolną Kanadę (francuskojęzyczną). W 1841 doszło do połączenia ich w brytyjską Prowincję Kanady (ang. Province of Canada, fr. Province du Canada). W 1867 na mocy Konfederacji Kanady cztery kolonie wchodzące w skład Brytyjskiej Ameryki Północnej (Ontario, Quebec, Nowy Brunszwik i Nowa Szkocja) powołały do życia nowe państwo: Dominium Kanady. Nazwa ta obowiązywała do lat 50 XX w. Od 11 grudnia 1931 kiedy Kanada uzyskała polityczną autonomię od Wielkiej Brytanii, rząd federalny coraz częściej zaczął się posługiwać w dokumentach państwowych i traktatach prostą nazwą Kanada. Konstytucja Kanady z 1982 zawiera tylko nazwę Canada i jest to obecnie jedyna i dwujęzyczna oficjalna nazwa państwa. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w 1982, gdy nazwę święta państwowego zmieniono z Dnia Dominium na Dzień Kanady.

    Wiza (z fr. visa) – pisemne zezwolenie na przekroczenie granicy lub pobyt na terenie obcego państwa wystawiane cudzoziemcom przez przedstawicielstwa dyplomatyczne lub konsularne (konsulaty) tegoż państwa. W niektórych wypadkach może być też uzyskana na przejściach granicznych. Wiza ma zazwyczaj postać naklejki umieszczonej w paszporcie lub innym dokumencie podróży, może też mieć postać stempla lub wpisu.Wielojęzyczność - czynne lub bierne posługiwanie się dwoma lub większą liczbą języków przez jednostkę lub grupę społeczną. Liczba osób wielojęzycznych na świecie przewyższa liczbę osób posługujących się tylko jednym językiem. Wielojęzyczność jest zjawiskiem powszechnym na niektórych multietnicznych obszarach Ziemi, takich jak Afryka, Indie czy Nowa Gwinea, gdzie wielu ludzi jednego języka używa w rodzinie, innego na bazarze, jeszcze innym zaś posługuje się w szkole. W efekcie osoby te mają więcej niż jeden język ojczysty, z tym że zakres opanowanego słownictwa w każdym z tych języków może być różny. Szczególną odmianą wielojęzyczności jest dyglosja występująca w kulturach, gdzie język oficjalny znacznie różni się od odmiany potocznej, używanej w życiu codziennym. Występuje ona np. w krajach arabskich, w Chinach czy w Indiach.

    Symbole państwowe[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Symbole Kanady.

    Narodowe symbole Kanady są zaczerpnięte z natury, historii oraz od rdzennych mieszkańców Kanady. Szczególnie znanym kanadyjskim symbolem jest liść klonu, który znajdował się na obecnej i poprzedniej fladze Kanady, na kanadyjskiej monecie i Herbie Kanady. Innymi znanymi symbolami są bóbr, bernikla kanadyjska, nur lodowiec, motyl monarch i Kanadyjska Królewska Policja Konna.

    Wskaźnik rozwoju społecznego (ang. Human Development Index, HDI; czasem tłumaczony jako „wskaźnik rozwoju ludzkiego”) – syntetyczny miernik opisujący efekty w zakresie społeczno-ekonomicznego rozwoju poszczególnych krajów (stąd czasem nazywany wskaźnikiem rozwoju społeczno-ekonomicznego). System ten wprowadzony został przez ONZ dla celów porównań międzynarodowych. Wskaźnik został opracowany w roku 1990 przez pakistańskiego ekonomistę Mahbuba ul Haqa. Od 1993 wykorzystuje go w swoich corocznych raportach oenzetowska agenda ds. rozwoju (UNDP).Anglicy (ang. English people) – naród germański zamieszkujący głównie Wielką Brytanię, zwłaszcza Anglię (ok. 45 mln), posługujący się językiem angielskim z grupy języków germańskich. Poza Zjednoczonym Królestwem mieszkają głównie w Republice Południowej Afryki, Związku Australijskim, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Anglicy wyznają głównie anglikanizm. Ich kultura zaczęła się kształtować w średniowieczu pod wpływami celtyckimi, romańskimi (gł. francuskimi) oraz skandynawskimi (głównie normańskimi i nordyckimi). Od czasów nowożytnych zaczęła wpływać na kulturę reszty świata. Za pierwszego Anglika uważa się człowieka z Boxgrove, którego szczątki znaleziono w hrabstwie West Sussex.

    Flaga państwowa[ | edytuj kod]

    Flaga państwowa Kanady jest dziełem kilku osób. Jacques St. Cyr wprowadził do niej stylizowany liść klonowy, George Bist ustalił proporcje, a Günter Wyszecki ustalił barwy. O ostatecznym wyglądzie flagi zdecydowała 15-osobowa komisja parlamentarna, która stała się formalnym autorem jej projektu. Po długich debatach nowa flaga została zaakceptowana przez parlament. Oficjalnie stała się ona flagą narodową 15 lutego 1965 roku. Dzień ten obchodzony jest jako Dzień Kanadyjskiej Flagi.

    Symbole Kanady – to obok flagi Kanady, herbu Kanady i hymnu Kanady, to także inne nieoficjalne lecz często powtarzające się w kanadyjskiej ikonografii symbole:Integracja gospodarcza – jest to proces polegający na zacieśnianiu współpracy gospodarczej przez co najmniej dwa państwa, poprzez stopniową eliminację barier ograniczających współpracę gospodarczą. Proces prowadzi do scalania gospodarek narodowych poszczególnych krajów i powstania jednego organizmu gospodarczego.

    Hymn narodowy[ | edytuj kod]

    Pieśń O Canada została skomponowana w 1880 r. przez Calixa Lavallee do słów sędziego Adolphe-Basile Routhier. Obecna wersja angielska oparta jest na tłumaczeniu Roberta Stanleya Weira z 1908 r. Po upływie wieku od swego prawykonania, 1 lipca 1980 r. pieśń O Canada proklamowana została hymnem narodowym.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Saskatoon – największe miasto Kanadyjskiej prowincji Saskatchewan, położone w środkowo-zachodniej Kanadzie, leżące na preriach kanadyjskich, nad rzeką Saskatchewan Południowe.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Irokezi (nazwa własna: Haudenosaunee) – liga plemion (Mohawków, Oneidów, Onandagów, Kajugów i Seneków, a od września 1722 także Tuskarorów) Indian Ameryki Północnej zamieszkujących tereny na wschód od Wielkich Jezior i na południe od Rzeki św. Wawrzyńca, czyli północną część stanów Nowy Jork, Pensylwanii i Maine, niemal cały stan Vermont oraz południowe obszary kanadyjskich prowincji Quebec i Ontario.
    Fiord – rodzaj głębokiej zatoki, mocno wcinającej się w głąb lądu, często rozgałęzionej, z charakterystycznymi stromymi brzegami, powstałej przez zalanie żłobów i dolin polodowcowych.
    Nur lodowiec, lodowiec (Gavia immer) – gatunek dużego wędrownego ptaka wodnego z rodziny nurów (Gaviidae). Monotypowy.
    Huragan Katrina – jeden z trzydziestu najbardziej morderczych huraganów, jakie kiedykolwiek nawiedziły Stany Zjednoczone. Wśród zarejestrowanych atlantyckich cyklonów był to szósty pod względem siły wiatru. Huragan uformował się 23 sierpnia 2005 roku na Bahamach. Wkrótce potem przeszedł przez południową Florydę, powodując pierwsze ofiary śmiertelne, jeszcze jako huragan trzeciej kategorii w Skali Saffira Simpsona. Po przejściu nad Zatoką Meksykańską siła wiatru wzrosła do ponad 250 km/h. Katrina stała się wtedy huraganem piątej kategorii. Największe zniszczenia cyklon ten spowodował w Nowym Orleanie, w stanie Luizjana. System przeciwpowodziowy w mieście okazał się nieszczelny w ponad pięćdziesięciu miejscach – prawie każdy wał przeciwpowodziowy w mieście został ostatecznie zniszczony przez burzę. Zalane zostało 80% miasta. W wyniku huraganu zginęło 1836 osób, a 705 zostało uznane za zaginione. Ten bilans uczynił Katrinę najbardziej morderczym huraganem od czasu Huraganu Okeechobee, który nawiedził miasto w 1928 roku. Zniszczenia w samym Nowym Orleanie wyniosły ponad 81 miliardów dolarów. Tym samym był to jeden z cyklonów, które przyniosły w Stanach Zjednoczonych największe straty materialne.
    Anticosti – wyspa na Atlantyku w ujściu rzeki Świętego Wawrzyńca, leżąca w prowincji Quebec w Kanadzie. Ma kształt zbliżony do silnie wydłużonej elipsy, o długości 217 km i maksymalnej szerokości 48 km. Mimo dużej powierzchni, wynoszącej 7892,52 km², wyspa ma obecnie tylko 266 stałych mieszkańców.
    Kanada – federacja składająca się z 10 prowincji i 3 terytoriów dzielących się na tzw. census divisions/division de recensement. Są to drugorzędne jednostki podziału administracyjnego, wyznaczane na podstawie przeprowadzanego co 5 lat spisu ludności. Mogą służyć jako samorząd i wtedy nazywane są (podana nazwa angielska i francuska, w nawiasach propozycje tłumaczeń):
    Uniwersytet (łac. universitas magistrorum et scholarium „ogół nauczycieli i uczniów”) – najstarszy rodzaj uczelni o charakterze nietechnicznym, której celem jest przygotowanie kadr pracowników naukowych oraz kształcenie wykwalifikowanych pracowników.

    Reklama