Kamienica przy ul. 3 Maja 23 w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kamienica przy ul. 3 Maja 23 w Sanoku, zwyczajowo Weinerówka wzgl. kamienica Weinerów bądź Bradrurakamienica położona przy ulicy 3 Maja 23 w Sanoku.

{{Czasopismo infobox}} Nieznane pola: "odpowiednik". Tygodnik Ziemi Sanockiej – tygodnik regionalny ukazujący się w Sanoku na początku XX wieku. Budynek przy ul. Grzegorza z Sanoka 2 w Sanoku, zwyczajowo Ramerówka bądź (sanockie) Arkady – gmach położony przy ulicy Grzegorza z Sanoka 2 w Sanoku.

Historia i opis[ | edytuj kod]

Szczyt budynku wraz z rzeźbami i zdobieniami

Budynek jest umiejscowiony w centralnej części miasta, na południowym krańcu ulicy 3 Maja, u zbiegu z ulicą Tadeusza Kościuszki i ulicą Jagiellońską. Jest to największa kamienica w Sanoku. Zyskała miano najokazalszej kamienicy w Sanoku.

Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku – pierwsze i największe pod względem liczby zgromadzonych obiektów muzeum etnograficzne w Polsce założone po drugiej wojnie światowej. Położone jest na terenie Białej Góry, części dzielnicy Wójtostwo na prawym brzegu Sanu, u podnóża Białej Góry w paśmie Gór Sanocko-Turczańskich. Park etnograficzny zajmuje powierzchnię 38 ha. Muzeum otwarte jest przez cały rok.II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.

Budynek został wybudowany na przełomie XIX i XX wieku w miejscu istnienia wcześniejszego parterowego domu drewnianego. Pierwotnie budynek stanowił prywatną własność żydowskiej rodziny kupieckiej Weinerów (stąd tradycyjna nazwa budynku). Figurowała pod numerem konskrypcyjnym 32-33. Na początku XX wieku kamienica była też określona jako dom braci Weinerów. W Sanoku żyli przedstawiciele tego rodu: Hersch Weiner (radny miasta w 1907), Izaak Weiner (radny miasta w 1919, 1924), Abraham Weiner (sekretarz żydowskiego towarzystwa dobroczynnego „Tomche Aniim”).

Nowe Podkarpacie – tygodnik regionalny z siedzibą w Krośnie, wydawana przez Nowe Podkarpacie Sp. z o.o. Ukazuje się w każdą środę. W tygodniku umieszczane są informacje z Krosna, Jasła, Sanoka, Brzozowa, Leska i Ustrzyków Dolnych. Od 1970 roku do 1993 roku gazeta wydawana była pod nazwą „Podkarpacie”. 7 lipca 1993 ówczesne „Podkarpacie” zmieniło nazwę na „Nowe Podkarpacie” i pod takim tytułem ukazuje się do dziś.Antoni Dorosz (ur. 4 czerwca 1888, zm. ?) – doktor nauk medycznych, dentysta, lekarz powiatowy w Sanoku, kapitan rezerwy służby zdrowia Wojska Polskiego.

Budynek powstał jako kamienica czynszowa. Kamienica posiada również dwupiętrowe oficyny czynszowe przylegające od wschodu do budynku frontowego, posiadające długie balkony. Na poziomie parteru, w środku fasady znajduje się przejazd na podwórze kamienicy, na którym znajduje się studnia. Elewacja frontowa posiada wystrój secesyjny, między innymi w postaci okien witrażowych. W szczycie fasady została umieszczona litera „W”. W 1912 wykonano poniżej dwie alegoryczne płaskorzeźby przedstawiające posłańca bogów, Merkurego symbolizującego handel oraz boga ognia Wulkana z kołem zębatym i młotem - symbol przemysłu. W korytarzach zostały wykonane zdobienia ścienne.

Stefan Zbigniew Stefański (ur. 12 lipca 1914 w Sanoku, zm. 2 czerwca 1998 tamże) – polski muzealnik, kustosz, regionalista, bibliofil, numizmatyk, działacz turystyczny, znawca historii Sanoka i ziemi sanockiej.Wulkan (łac. Vulcanus, Volcanus) – bóg ognia, kowalstwa i wulkanów w mitologii rzymskiej. Nazywany też Mulciber.

W połowie 1911 do kamienicy przeniesiono kram Towarzystwa Szkoły Ludowej. U zarania II Rzeczypospolitej na początku lat 20. XX wieku budynek był wymieniany przy ulicy Jagiellońskiej. Na początku ku lat 30. figurował pod adresem ulicy 3 Maja 19. Jego właściciele był wtedy Izaak Weiner. W lokalach funkcjonowały instytucje, zamieszkiwali i działali polscy oraz żydowscy lokatorzy, m.in. Podkarpacka Kasa Kupiecka sp. z o. o., lekarz powiatowy dr Antoni Dorosz i jego żona Jadwiga (oboje dentyści), adwokat dr Abraham Penzik, adwokat dr Jakub Appel, lekarz dr Eisig Lerner, kupiec Leon Werner. Ponadto w gmachu funkcjonował Żydowski Klub Towarzyski (w jego lokalu zebrania odbywali członkowie Stowarzyszenia Dobroczynnej Pomocy „Gemilath Chasudim”), oddział Organizacji Syjonistycznej w Sanoku, a w latach 30. filie stowarzyszeń Mizrachi, Ha-Szomer Ha-Dati, Brurija, zaś miejscem organizowanych spotkań była tzw. „Sala Syjon”.

Getto w Sanoku (jidysz סאַנאָקער געטאָ, Sanoker geto) – żydowska dzielnica istniejąca w Sanoku w powiecie sanockim w czasie okupacji niemieckiej, funkcjonowało od 1941 do lata 1943.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

W okresie międzywojennym kamienica stanowiła największy budynek czynszowy w Sanoku. w pomieszczeniach parterowych funkcjonowały lokale handlowe. Dzieliła je brama wjazdowa dwuskrzydłowa, istniejąca wówczas w przejściu tunelowym. Po lewej stronie bramy działały sklep z konfekcją męską należący do jednego z przedstawicieli rodu Weinerów (ponadto prowadził także handel meblami) oraz warsztat szklarski należący do Schora. Po prawej stronie w latach 30. funkcjonował sklep obuwniczy czeskiej firmy „Bata”. Lokale handlowe mieściły się także w powierzchniach parterowych wewnętrznego podwórza kamienicy: hurtownia tytoniowa i piwiarnia żydowska.

Leon (Lejb) Arie Werner (ur. 1901 w Górkach, zm. ok. 18 grudnia 1942 w Sanoku) – kupiec, działacz społeczności żydowskiej, podczas II wojny światowej przewodniczący tamtejszego Judenratu, zamordowany podczas holokaustu. Gemilas Chesed (z hebr. Pożyczka miłosierdzia) – społeczna żydowska niskoprocentowa lub bezprocentowa kasa pożyczkowa.

Po wybuchu II wojny światowej podczas okupacji niemieckiej żydowscy mieszkańcy i przedsiębiorcy z kamienicy uciekli bądź trafili do sanockiego getta. Piwiarnia żydowska została przekształcona w restaurację niemiecką. W pomieszczeniach parterowych funkcjonował sklep spożywczy (niem. Lebensmittelgeschäft). Na piętrze został umieszczony niemiecki urząd gospodarczy (Wirtschaftsamt). Następnie na dwóch piętrach frontowej fasady działał Państwowy Bank Rolny, którego dyrektorem był Władysław Szombara. W okresie do lipca 1944 swoje biuro miało stowarzyszenie „Verein der Handwerker und Gewerbetreibende „Große Innung”.

Abraham Penzik (ur. 20 maja 1891 w Sanoku, zm. 1945 w Nowym Jorku) – polski Żyd, adwokat z tytułem doktora, działacz socjalistyczny, dziennikarz, publicysta. <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>,

Do 1944 fasada do wysokości pierwszego piętra i ściany klatki schodowej były obłożone czarnymi płytami marmurowymi. Po zakończeniu działań wojennych w 1944 te elementy wykorzystano do obłożenia stworzonego wówczas pierwotnego Pomnika Wdzięczności Żołnierzom Armii Czerwonej w Sanoku.

Po zakończeniu wojny wraz z Armią Czerwoną powrócił do Sanoka Józef Weiner (1891-1963), członek rodziny właścicieli, który odzyskał kamienicę i został administratorem budynku (w 1949 został oskarżony o lichwę, jako że w opinii władz miał pobierać od lokatorów zbyt wysoki czynsz w wysokości 40 tys. zł. miesięcznie). W pierwszej połowie lat 50. w pomieszczeniach kamienicy, pod ówczesnym adresem ul. 22 Lipca, funkcjonowało biuro Budowlanego Przedsiębiorstwa Powiatowego w Sanoku. W okresie PRL w 1963 kamienica, w drodze tzw. „zarządu przymusowego”, została przejęta przez Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, z uwagi na fakt, że właściciel nie sprawował nad obiektem zarządu, nie wykonywał koniecznych remontów. Przejęcie nie oznaczało zmiany tytułu prawa własności. W latach 60. w lokalu parterowym działał sklep z artykułami spożywczymi PSS nr 6. Na początku lat 70. na południowej ścianie szczytowej Wojewódzka Spółdzielnia Spożywców (WSS) umieściła reklamę. W lokalu parterowym działała restauracja „Jubileuszowa”. Po przebudowie pomieszczeń po lewej stronie bramy zajęła je spółdzielnia spożywców „Społem” i działały tam sklepy spożywcze (tzw. „szóstka”). W lokalach po prawej stronie mieścił się nadal sklep obuwniczy pod nazwą „Bata”, którego nazwa widniała nad wejściem.

Edward Zając (ur. 1929 w Tarzymiechach) – polski historyk, archiwista, wbyły dyrektor i kustosz Muzeum Historycznego w Sanoku, wyróżniony Nagrodą Rady Miasta Sanoka za popularyzację wiedzy historycznej o Sanoku w 1997.W (minuskuła: w) (wu) jest dwudziestą trzecią literą alfabetu łacińskiego, dwudziestą ósmą literą alfabetu polskiego. W języku polskim i niemieckim oznacza spółgłoskę [v], a w angielskim – [w].

Po 1989 toczyło się postępowanie spadkowe w odniesieniu do własności. W 1993 starania o przejęcie budynku czynił Edward Leszczyński (Alfred Wiener), będący spadkobiercą rodziny Weinerów.

W latach 90. XX wieku w budynku funkcjonował Nocny Klub „Orion”.

W XX wieku w lokalach parterowych swoją działalność rozpoczęły Bank Zachodni WBK (po lewej, od 2018 Santander Bank Polska) oraz Telekomunikacja Polska (po prawej, od 2013 Orange Polska).

Budynek został wpisany do gminnej ewidencji zabytków miasta Sanoka, opublikowanej w 2015.

Armia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 roku Armia Radziecka (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – wojska lądowe Sił Zbrojnych ZSRR, istniejące do grudnia 1991 (przemianowane m.in. na Wojska Lądowe Republiki Białoruś, Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej oraz wojska lądowe każdej z pozostałych dawnych republik ZSRR).Przemysł – dział produkcji materialnej, w którym wydobywanie zasobów przyrody i dostosowanie ich do potrzeb ludzi odbywa się na dużą skalę, na zasadzie podziału pracy i za pomocą maszyn.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Barbara Bandurka, właśc. Barbara Bandurka-Wilk (ur. 16 sierpnia 1948 w Sanoku) – polska artystka, malarka, konserwatorka, poetka.
Grupa Kapitałowa Orange Polska (dawniej Grupa TP) – grupa kapitałowa powiązana z Telekomunikacją Polską, kontrolowana przez francuski Orange S.A., wykorzystująca globalną markę Orange na podstawie licencji pozyskanej od Orange Brand Services Ltd.
Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.
Ministerstwo Poczt i Telegrafów (MPiT) swoim zakresem obejmowało sprawy poczty, telegrafu i telefonu. W latach II Rzeczypospolitej funkcjonowało w latach 1919-1924 oraz od roku 1927 do zaprzestania działalności we wrześniu 1939 r. W roku 1944 powołano przez PKWN nowe ministerstwo pod nazwą Resort Komunikacji, Poczt i Telegrafu lecz tegoż samego roku powrócono do przedwojennej nazwy Ministerstwo Poczt i Telegrafów, które 11 marca 1955 r. decyzją Bieruta przekształcono w Ministerstwo Łączności.
Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka – monografia historyczna dotycząca dziejów miasta Sanoka.
Handel – proces gospodarczy polegający na sprzedaży czyli na wymianie dóbr i usług na pieniądze. Proces ten jest realizowany przez zawodowych pośredników w celu osiągnięcia zysku.
Spółdzielnia spożywców – forma współpracy ekonomicznej, której celem nie jest zysk pieniężny, a zapewnienie uczestnikom tanich i dobrej jakości towarów lub usług. Choć zysk z działalności może zostać przeznaczony na fundusz gromadzki, poprzez który członkowie spółdzielni mogą finansować różne rzeczy np. otworzenie nowego sklepu, otwarcie piekarni czy budowa placu zabaw. Spółdzielnie przybierają często formę punktów sprzedaży detalicznej, będących własnością i zarządzanych przez klientów. Klientami są zazwyczaj jednostki, które dostarczyły kapitał potrzebny do uruchomienia lub nabycia danego przedsiębiorstwa spółdzielczego.

Reklama