Kallikratidas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .infobox.zolnierz-lotnictwo .naglowek{color:black;background:#95a7b9}.mw-parser-output .infobox.zolnierz-marynarka .naglowek{color:white;background:#6082B6}.mw-parser-output .infobox.zolnierz-lądowe .naglowek{color:white;background:#556B2F}.mw-parser-output .infobox.zolnierz-paramilitarny .naglowek{color:black;background:#b6b3c7}

Kallikratidas (stgr. Καλλικρατίδας, zm. 406 p.n.e.) – nauarch floty Sparty w czasie II wojny peloponeskiej.

Ewa Maria Wipszycka-Bravo (ur. 27 listopada 1933 w Warszawie) – historyk starożytności, profesor emeritus Uniwersytetu Warszawskiego.Triera (gr. Τριήρεις triēreis) – trójrzędowiec, starogrecka galera z trzema rzędami wioseł, początkowo wiosłowa, a następnie żaglowo-wiosłowa. Przez Rzymian i także obecnie przez część historyków zwana triremą (łac. trireme). Przyjmuje się, że triery zaczęły powstawać w połowie VII wiek p.n.e. Można wskazać chronologicznie i konstrukcyjnie, że grecka triera była poprzedniczką okrętów rzymskich. Była bardzo zwrotna. Triery mogły mieć 38–41 m długości i 3–5 m szerokości, zanurzenie do 1.9 m, wyporność 70-90 ton, prędkość: do 9 węzłów pracą wioślarzy ; 12 węzłów z pomocą także żagli ; 6 węzłów - prędkość podróżna, z podziałem załogi na dwie wachty. Dziób chroniony był przez ciężki, zazwyczaj okuty brązem taran, stanowiący główną broń triery. Jej załogę tworzyło 170 wioślarzy, 13 marynarzy, sternik, dowódca (zwany trierarchą) i czterech jego pomocników oraz muzyk, który grając na flecie nadawał rytm wioślarzom. Na trierze było zazwyczaj około 10 hoplitów (maksymalnie, w warunkach bojowych, 40) i 4-5 łuczników. Wioślarze rozsadzeni byli następująco: górny rząd (thranite) - 31, rząd środkowy (zygite) - 27 i dolny (thalamite) - 27, a więc 85 przy każdej z burt. Wszyscy członkowie załogi okrętów greckich byli ludźmi wolnymi, przy czym wioślarze wywodzili się z najuboższych warstw społeczeństwa, nigdy natomiast nie służyli pod przymusem.

Kallikratidas był motakiem, czyli przybranym bratem potomka bogatej rodziny pochodzącym ze zubożałej ale wolnej rodziny.

W 406 p.n.e. w młodym wieku został wybrany nauarchą, czyli naczelnym dowódcą floty spartańskiej na miejsce Lizandra, w toczącej się od 431 p.n.e. wojnie peloponeskiej, a dokładniej w okresie jej końcowej fazy zwanej wojną dekelejską (413–404 p.n.e.). Lizander przed przekazaniem dowództwa floty odniósł zwycięstwo w bitwie pod Notion. Po objęciu dowództwa Kallikratidas przeniósł flotę z Efezu do Miletu. Ponieważ nie otrzymał pieniędzy na utrzymanie floty, a Lizander nie przekazał mu pozostałych pieniędzy, zwrócił się o pomoc finansową do perskiego królewicza Cyrusa, lecz niczego nie otrzymał. Wtedy wysłał z Miletu do Sparty statki po pieniądze i wezwał miasta greckie w Azji Mniejszej, by wsparły finansowo utrzymanie jego floty. Dzięki otrzymanym pieniądzom udało się wyposażyć 140 trier.

Witold Biernacki (ur. w 1946) – mieszkający w Częstochowie inżynier i historyk amator. W sferze jego zainteresowań znajduje się historia wojskowości starożytnej i XVI-XVII w.Wojna peloponeska zwana też wielką wojną peloponeską (431–404 p.n.e.) między Atenami i wspierającym je Ateńskim Związkiem Morskim, a Spartą i Związkiem Peloponeskim. Powodem wojny była rywalizacja dwóch największych potęg greckich o hegemonię nad całą Grecją. Już pierwszy okres był niepomyślny dla Aten. Spartanie złupili Attykę. W Atenach, gdzie schronili się mieszkańcy całej Attyki, wybuchła groźna zaraza. Ofiarą jej padł m.in. Perykles. Po jego śmierci do głosu doszli przywódcy radykalnej grupy demokratów: najpierw Kleon, a następnie Hyperbolos. Jednym z ważniejszych sukcesów Aten było utrzymanie twierdzy Pylos i zdobycie wyspy Sfakterii, broniącej wstępu do Zatoki Pylońskiej.

W czerwcu 406 p.n.e. wyruszył z całą flotą w kierunku Hellespontu. Po drodze zajmował warownie Ateńczyków. Najpierw zajął Delfinion na wyspie Chios, potem Teos na wybrzeżu Jonii. Flota ateńska stacjonująca na Samos pod wodzą Konona, nie wypłynęła z portu przeciwko przeważającym siłom Kallikratidasa. Dlatego popłynął w stronę wyspy Lesbos. Zdobył tam dzięki zdradzie miasto Metymna, które splądrował, a jego ateńską załogę sprzedał w niewolę, by mieć środki na kontynuowanie wojny. Następnie zaatakował Mitylenę. Wtedy Konon wypłynął z Samos na pomoc sprzymierzeńcom. Wykorzystał to Kallikratidas, by odciąć ateńskiej flocie powrót do bazy na Samos i zmusić do rozstrzygającej bitwy.

Jonia – kraina w starożytności położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander. Zasiedlona przez Greków, głównie Jonów z Attyki i Peloponezu. Od północy graniczyła z Eolią, od wschodu z Lidią, od południa z Karią. Do Jonii zaliczano również przybrzeżne wyspy, z największymi miastami Chios i Samos.Samos (gr. Σάμος) – grecka wyspa na Morzu Egejskim u wybrzeży Azji Mniejszej oraz prefektura w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Północne. Prefektura obejmuje samą wyspę Samos i kilka pomniejszych wysp w tym rejonie. Stolicą prefektury i głównym ośrodkiem miejskim wyspy jest miasto Samos.

Konon widząc dwukrotnie większą flotę zaczął uciekać w stronę Mityleny. Dzięki temu, że miał szybkie statki i doświadczoną załogę, udało mu się dopłynąć do wejścia do portu, a potem wykorzystać złamany szyk floty Kallikratidasa do przeprowadzenia kontrataku. W bitwie początkowo przewagę mieli Ateńczycy, ale stopniowo szala zwycięstwa przechyliła się na stronę Spartan. Flota Kallikratidasa zdobyła 30 trier. Jednakże Konon zdołał zorganizować obronę portu w Mitylenie i długo odpierał ataki Spartan mimo otoczenia Mityleny od strony zatoki i od strony wyspy.

Konon (ur. przed 444 p.n.e., zm. po 393 p.n.e.) – wódz ateński, jeden z dowódców floty ateńskiej podczas bitwy pod Ajgospotamoj z flotą Sparty. Po przegranej bitwie schronił się na Cyprze na dworze króla Euagorasa, gdzie zajął się organizacją floty perskiej. Pod jego dowództwem flota składająca się głównie z okrętów cypryjskich, fenickich i rodyjskich pokonała w sierpniu 394 p.n.e. flotę lacedemońską u przylądka Knidos w Azji Mniejszej (bitwa przy przylądku Knidos). Zwycięstwo to pozwoliło uwolnić się wielu miastom–państwom spod hegemonii Sparty, w tym Atenom. Konon powrócił do ojczystych Aten w roku 393 p.n.e. witany z wielkimi honorami i obsypywany zaszczytami. Diodor Sycylijski, Sycylijczyk (gr. Διόδωρος ὁ Σικελιώτης Diodoros ho Sikeliotes; łac. Diodorus Siculus; ur. ok. 80 p.n.e., zm. ok. 20 p.n.e.) – grecki historyk żyjący w epoce Cezara i Augusta, urodził się w Agyrium (d. Agira) na Sycylii (stąd przydomek). Odbywał podróże po Europie, Afryce północnej i Azji Mniejszej. Przez długi okres przebywał w Rzymie. W latach 60-56 p.n.e. mieszkał w Aleksandrii.

Na pomoc Kononowi do Mityleny przybył strateg Diomedon z Hellespontu z 12 okrętami. Został jednak rozbity przez flotę Kallikratidasa i utracił 10 jednostek. Po naprawie uszkodzonych okrętów i obsadzeniu zdobycznych, flota Spartan powiększyła się do 170 trójrzędowców.

W lipcu 406 p.n.e. z Aten wypłynęła na Samos flota wezwana na pomoc przez Konona. Kallikratidas pozostawił 50 trier pod wodzą Eteonikosa, by blokował flotę Konona, a sam wypłynął ze 120 okrętami przeciwko nadciągającej flocie ateńskiej i zacumował u przylądka Malea na południu Lesbos. Ateńczycy zatrzymali się przy trzech wysepkach Arginuskich, między Lesbos a lądem stałym na południowy wschód od Mityleny.

Fokaja lub Focja (gr. Φώκαια, tur. Foça, łac. Phocaea) – starożytne miasto greckie na zachodnim brzegu Anatolii, na północny zachód od Smyrny (dzisiejszego Izmiru), na północnym brzegu Zatoki Smyrneńskiej. Założone przez Jonów prawdopodobnie w X w. p.n.e. Należało do najsilniejszych miast regionu. Razem z Miletem założyło nad Morzem Czarnym m.in. kolonie Amisos i Apollonia Pontyjska (tę drugą w roku 609 p.n.e.), a samodzielnie Lampsakos nad Hellespontem w 654 p.n.e.Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.

W tej sytuacji na początku sierpnia 406 p.n.e. doszło do wielkiej bitwy morskiej pod Arginuzami, w której wzięło udział 120 okrętów spartańskich i około 150 ateńskich, łącznie 50 tysięcy marynarzy i żołnierzy. Na prośby Lacedemończyków, aby Kallikratidas dokonał odwrotu i zaprzestał dalszej wojny, miał on odrzec, iż nawet po utracie całej floty są oni w stanie wystawić nową, podczas gdy on nie jest w stanie cofnąć się bez utraty czci. Po stronie ateńskiej naczelne dowództwo sprawował Thrasyllos, a grupy statków przydzielono łącznie ośmiu strategom. Po stronie spartańskiej prawym skrzydłem dowodził Kallikratidas, a lewym Tebańczyk Thrasondas.

Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.Język grecki klasyczny, greka klasyczna – stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.

Na samym początku bitwy Kallikratidas zaatakował z eskadrą 10 statków lewe skrzydło Ateńczyków. Jego okręt flagowy uderzył taranem w okręt dowodzony przez Peryklesa, syna sławnego Peryklesa, i został unieruchomiony. W wyniku abordażu dokonanego przez załogi ateńskie zginęli wszyscy Spartanie, w tym również Kallikratidas który wypadł za burtę przy silnym uderzeniu w trierę przeciwnika. Śmierć głównodowodzącego miała wpływ na uzyskanie przewagi lewego skrzydła Ateńczyków. Na ich prawym skrzydle długo trwała zażarta walka. W końcu dzięki wsparciu statków z centrum flota ateńska odniosła zwycięstwo, tracąc w całej bitwie 25 statków przy 70–77 po stronie przeciwnej. Według szacunków historyków zginęło 15 tysięcy Spartan i ponad 4 tysiące Ateńczyków. Niedobitki pokonanej floty schroniły się w Kyme i Fokai oraz na Chios.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

Po śmierci Kallikratidasa naczelne dowództwo floty Sparty ponownie przypadło Lizandrowi, choć nominalnie dowódcą był Arakos, ponieważ prawo zabraniało sprawowanie nauarchii dwukrotnie.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Rusch 2014 ↓, s. 164.
  2. Ksenofont ↓, Historia grecka I, 6.3.
  3. Biernacki 2006 ↓, s. 55.
  4. Rusch 2014 ↓, s. 193–194.
  5. Biernacki 2006 ↓, s. 56.
  6. Lach 2008 ↓, s. 190.
  7. Rusch 2014 ↓, s. 194–195.
  8. Biernacki 2006 ↓, s. 58.
  9. Rusch 2014 ↓, s. 195.
  10. Biernacki 2006 ↓, s. 59.
  11. Kulesza 2006 ↓, s. 175.
  12. Biernacki 2006 ↓, s. 60.
  13. Lach 2008 ↓, s. 191–192.
  14. Rausch 2014 ↓, s. 195–196.
  15. Cyceron ↓, O powinnościach I, 84.
  16. Biernacki 2006 ↓, s. 62–63.
  17. Lach 2008 ↓, s. 192–193.
  18. Diodor ↓, Biblioteka historyczna XIII, 99.
  19. Biernacki 2006 ↓, s. 63–65.
  20. Rusch 2014 ↓, s. 196.
  21. Rausch 2014 ↓, s. 197–198.

Bibliografia[ | edytuj kod]

Źródła
  • Marek Tulliusz Cyceron: Pisma filozoficzne. O powinnościach. Jadwiga Cierniak. T. 2. Warszawa: PWN, 1960, s. 371, seria: Biblioteka Klasyków Filozofii.
  • Diodor Sycylijski: Biblioteka historyczna.
  • Ksenofont: Historia grecka. Przełożył Witold Klinger, wstęp i komentarz Józef Wolski. Wrocław: Ossolineum, DeAgostini, 2004. ISBN 83-04-04686-5.
  • Plutarch: Cztery żywoty: Lizander, Sulla, Demostenes, Cyceron. Z języka greckiego przełożył i komentarzem opatrzył: Mieczysław Brożek. Warszawa: Czytelnik, 2003. ISBN 978-83-07029450.
  • Opracowania
  • Witold Biernacki: Ajgospotamoj 405 p.n.e. Zabrze: Wydawnictwo inforteditions, 2006, seria: Pola bitew. ISBN 83-89943-08-5.
  • Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka, Marek Węcowski, Aleksander Wolicki: Historia starożytnych Greków. T. II: Okres klasyczny. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009, s. 225–226. ISBN 978-83-235-0412-2.
  • Ryszard Kulesza: Wojna peloponeska. Warszawa: Wydawnictwo Attyka, Wydawnictwo Askon, 2006, s. 175–176. ISBN 83-89487-15-2.
  • Grzegorz Lach: Sztuka wojenna starożytnej Grecji. Od zakończenia wojen perskich do wojny korynckiej. Zabrze: Wydawnictwo inforteditions, 2008, s. 189–194, seria: Bitwy / Taktyka. ISBN 978-83-89943-25-5.
  • Scott M. Rusch: Wojny Sparty. Strategia, taktyka i kampanie 550-362 p.n.e. Przełożył Norbert Radomski. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2014, s. 190–198. ISBN 978-83-7818-463-8.
  • Perykles Młodszy (ur. 445, zm. 406 p.n.e.) – Ateński wódz i polityk syn Peryklesa i Aspazji. W 406 r. p.n.e. był jednym z dowódców floty, która w okolicy Wysp Arginuskich, w pobliżu Lebos pokonała flotę spartańską. Za niewyłowienie z mórz ciał poległych został skazany przez ateńczyków na śmierć.Dardanele (tur. Çanakkale Boğazı) – cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, łączy Morze Egejskie z morzem Marmara. Długość 120,5 km, szerokość 1,3-18,5 km, główne porty to Gelibolu i Çanakkale. W starożytności znana jako Hellespont.




    Warto wiedzieć że... beta

    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Lesbos (gr. Λέσβος) – jedna z największych wysp na Morzu Egejskim. Należy do Grecji i wchodzi w skład prefektury Lesbos w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Północne. Wyspa położona jest w Azji (na azjatyckim szelfie kontynentalnym) u wybrzeży Turcji, od Azji Mniejszej oddzielają ją cieśniny Muslim na północy i Lesbijska na wschodzie. W południowo-zachodnie wybrzeże wcina się zatoka Kalonis. Stolicą i największym miastem wyspy i prefektury Lesbos jest Mitylena. W starożytności mieszkała tam Safona.
    Perykles (gr. Περικλῆς Perikles – otoczony chwałą, ur. ok. 495 p.n.e., zm. 429 p.n.e.) – ateński polityk, mówca (ta umiejętność była konieczna do osiągnięcia sukcesu politycznego), reformator ateńskiej demokracji.
    Efez (gr. Ἔφεσος Ephesos) – w starożytności jedno z 12 miast jońskich w Azji Mniejszej. Leżało przy ujściu rzeki Kaystros (tur. Küçük Menderes – Mały Meander) do Morza Egejskiego na terenie obecnej Turcji. Jeszcze przed przybyciem kolonistów greckich osiedlały się na tym terenie ludy Karów i Lelegianów. Zamieszkiwali oni zbocza wzgórza Ayasuluk.
    Aleksander Wolicki (ur. 9 lipca 1968 w Warszawie) – polski historyk antyku. Od 2017 r. pełni w Instytucie Historycznym UW funkcję zastępcy dyrektora ds. ogólnych.
    Marcus Tullius Cicero (ur. 3 stycznia 106 p.n.e., zm. 7 grudnia 43 p.n.e.) – mówca rzymski, popularyzator filozofii greckiej, polityk, słynny ze stłumienia spisku Katyliny. Stronnik optymatów. Zamordowany wraz z bratem Kwintusem na polecenie Marka Antoniusza, który zemścił się w ten sposób za wygłoszone przeciw niemu Filipiki.
    Chios (gr. Χίος, łac. Chius) - wyspa w Grecji na Morzu Egejskim, położona w Azji (na azjatyckim szelfie kontynentalnym) u wybrzeży Turcji. Ważny ośrodek turystyczny.

    Reklama