Kaczka (lotnictwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
JAS 39 widziany od dołu – dobrze widoczne powierzchnie nośne w układzie kaczki

Kaczka – układ konstrukcyjny statku powietrznego (samolotu lub szybowca), w którym ster wysokości (zwany canardem) znajduje się w części dziobowej przed skrzydłami. Samolot w układzie kaczki najczęściej wyposażony jest w śmigło pchające w części ogonowej lub napęd odrzutowy.

Bracia Orville Wright (ur. 19 sierpnia 1871, zm. 30 stycznia 1948) i Wilbur Wright (ur. 16 kwietnia 1867, zm. 30 maja 1912), amerykańscy pionierzy lotnictwa. Uważani są powszechnie za konstruktorów pierwszego udanego samolotu.Flyer I (znany także jako Wright Flyer oraz 1903 Flyer) – pierwszy samolot silnikowy na świecie. Autorami projektu byli Orville i Wilbur Wright. Pierwszy lot samolotu odbył się 17 grudnia 1903 r. na wzgórzach Kill Devil w Karolinie Północnej (nieoficjalnie, 14 grudnia Wilbur w 4 sekundy pokonał dystans 34 metrów). Podczas 12 sekundowego lotu Flyer I, pilotowany przez Orville’a Wrighta pokonał 36,5 m. Tego dnia odbyły się łącznie cztery loty, z których najdłuższy trwał 59 sekund.

Układ kaczki był stosowany już w najwcześniejszych konstrukcjach, np. w samolocie braci Wright Flyer I i samolocie Santos-Dumonta No.14 bis oraz w pierwszym wodnosamolocie pływakowym Canard. W okresie międzywojennym był rzadziej stosowany (Focke-Wulf F19, Curtiss-Wright XP-55 Ascender). Obecnie jest stosowany coraz częściej. Jednym z pierwszych nowoczesnych samolotów produkowanych seryjnie w takim układzie był Saab JA-37 Viggen. Później układ stosowano m.in. w samolotach odrzutowych Dassault Rafale, Eurofighter Typhoon i wielu konstrukcjach Burta Rutana.

Eurofighter Typhoon (pol. Europejski myśliwiec Tajfun, także "EF-2000") – dwusilnikowy myśliwiec wielozadaniowy zbudowany w układzie kaczki przez konsorcjum trzech europejskich producentów lotniczych – Alenia Aeronautica, BAE Systems i EADS – współpracujących w ramach holdingu Eurofighter GmbH założonego w 1983 roku. Projekt budowy i wyposażenia samolotu jest zarządzany przez agencję NETMA (NATO Eurofighter and Tornado Management Agency). Projekt samolotu jest podobny do opracowanych w tym samym okresie myśliwców generacji 4,5 – francuskiego Dassault Rafale i szwedzkiego Saab JAS 39 Gripen.Samolot – statek powietrzny cięższy od powietrza (aerodyna), utrzymujący się w powietrzu dzięki wytwarzanej sile nośnej za pomocą nieruchomych, w danych warunkach względem statku, skrzydeł. Ciąg potrzebny do utrzymania prędkości w locie poziomym wytwarzany jest przez jeden lub więcej silników.

Taka konfiguracja samolotu zwiększa siłę nośną, dzięki dodatkowemu, dodatniemu jej składnikowi pochodzącemu od usterzenia wysokości. W samolotach myśliwskich przednie usterzenie często pełni także rolę wytwornicy wirów, analogicznie jak w przypadku skrzydła pasmowego. Takie samoloty są trudne w pilotażu zwłaszcza przy większych prędkościach, dlatego stosuje się w nich najczęściej sterowanie typu fly-by-wire.

Szybowiec – statek powietrzny cięższy od powietrza (aerodyna), o stałych powierzchniach nośnych, zdolny do długotrwałego lotu ślizgowego bez użycia własnego napędu. Curtiss-Wright XP-55 Ascender – amerykański, prototypowy myśliwiec przechwytujący zaprojektowany w Curtiss-Wright Corporation. Maszyna charakteryzowała się nietypową konstrukcją z przednim usterzeniem. Była to pierwsza maszyna Curtissa z przednim podparciem podwozia.

W latach powojennych w Polsce zbudowano i oblatano (marzec 1949 r.) szybowiec IS-5 Kaczka.

Przypisy[ | edytuj kod]

Bibliografia[ | edytuj kod]

  1. Jan Wieruch: Od Braci Wright do braci Rutan. Agencja Wydawnicza Egros. ISBN 83-86268-80-8.
  2. Bill Gunston: Współczesne samoloty myśliwskie. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza BGW, 1992, s. 28, 30, 62, 64. ISBN 83-7066-391-5.
  3. https://web.archive.org/web/20180514065316/http://www.piotrp.de/SZYBOWCE/pis5.htm
Statek powietrzny – urządzenie zdolne do unoszenia się (lotu) w atmosferze na skutek statycznego lub aerodynamicznego oddziaływania powietrza.SAAB JAS 39 Gripen (pol. Gryf) – szwedzki myśliwiec wielozadaniowy produkowanym przez firmę SAAB w koprodukcji z BAE Systems. Samoloty tego typu zakupiły siły powietrzne Szwecji i RPA, na zasadzie dzierżawy korzystają również z niego siły powietrzne Czech i Węgier.




Warto wiedzieć że... beta

Fly-By-Wire (FBW) (ang. Fly By Wire - dosłownie "Latanie poprzez kable") - elektroniczny system sterowania statkiem powietrznym, w którym brak jest mechanicznych połączeń z powierzchniami sterowymi (sterem wysokości, sterem kierunku i lotkami), zaś w przypadku wiropłatów łopatami wirnika nośnego i śmigła ogonowego (sterowanie ogólne i sterowanie okresowe).
Powierzchnie sterowe – ruchome elementy zewnętrzne samolotu, pozwalające na sterowanie jego lotem. Zmieniając kierunek przepływu strumienia powietrza zmieniają siły i momenty aerodynamiczne, powodując obrót względem osi wzdłużnej, poprzecznej i pionowej samolotu.
Saab JA 37 Viggen (pol. kaczka czernica) – szwedzki samolot myśliwsko-szturmowy zaprojektowany w 1964 roku przez wytwórnię lotniczą SAAB i produkowany w latach 1970–1990 jako następca myśliwca J 35 Draken.
Siła nośna – siła działająca na ciało poruszające się w płynie (gazie lub cieczy), prostopadła do kierunku ruchu. Najbardziej reprezentatywnym przykładem wykorzystania siły nośnej jest siła nośna skrzydła samolotu.
Wodnosamolot (albo: hydroplan) – samolot przystosowany konstrukcyjnie do startu i lądowania (wodowania) z powierzchni wody.
Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
Skrzydło pasmowe – rodzaj skrzydła używanego w samolotach myśliwskich ułatwiający wykonywanie manewrów przy dużych kątach natarcia. Skrzydło pasmowe jest kombinacją skrzydła trapezowego o zaokrąglonej krawędzi natarcia ze skrzydłem trójkątnym o małym wydłużeniu, ostrej, krzywoliniowej krawędzi natarcia i dużym skosie.

Reklama