Kabina maszynisty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kabina maszynisty lokomotywy parowej
Wnętrze kabiny maszynisty typowej lokomotywy parowej Ok1
Parowóz typu camelback z kabiną obejmującą kocioł
Pulpit maszynisty w kabinie EZT serii EN57
Pulpit w kabinie elektrowozu EU07
Pulpit sterowniczy elektrowozu Newag Dragon

Kabina maszynisty – część lokomotywy lub innego pojazdu trakcyjnego, przeznaczona dla maszynisty lub także jego pomocnika, z której odbywa się kontrola pracy urządzeń lokomotywy lub innego pojazdu. W parowozach tradycyjnie znana jako budka maszynisty, mogła być częściowo odkryta i na ogół obejmowała także stanowisko palacza obsługującego kocioł parowy.

Lokomotywa spalinowa (również spalinowóz) – lokomotywa napędzana silnikiem spalinowym, zazwyczaj czterosuwowym (czasem dwusuwowym np. ST44) silnikiem Diesla.Wagon sterowniczy, wagon rozrządczy - wagon przeznaczony do przewozu pasażerów lub towarów, posiadający urządzenia sterownicze i miejsce dla prowadzącego pociąg, ale nieposiadający napędu. Nie może jeździć samodzielnie i zwykle stanowi część składową zespołu trakcyjnego lub pociągu push-pull (składającego się z lokomotywy na jednym końcu składu, wagonów oraz wagonu sterowniczego na przeciwnym).

Wszystkie urządzenia odpowiedzialne za sterowanie urządzeniami na lokomotywie umieszczone są na pulpitach maszynisty w tych kabinach.

Lokalizacja kabin i ich budowa[ | edytuj kod]

Lokomotywy parowe[ | edytuj kod]

Najwcześniejszymi lokomotywami były lokomotywy parowe i w nich też pojawiła się jako pierwsza kabina maszynisty, określana zwykle jako budka. Początkowo obsada parowozów nie była niczym chroniona, później zaczęły się pojawiać czołowe ściany osłaniające przed wiatrem. Stanowiska maszynisty i pozostałej obsady, w tym palaczy, typowo znajdowały się na podeście za paleniskiem, na końcu lokomotywy. Dopiero około połowy XIX wieku parowozy zaczęły być powszechnie wyposażane w budkę, chroniącą maszynistę i palacza przed wpływami atmosferycznymi i obejmującą zazwyczaj tył paleniska. W wielu krajach jeszcze przez kolejne dziesięciolecia stosowano budki szczątkowe lub częściowo odkryte (z tyłu lub boków), a z drugiej strony w USA już w latach 40. XIX wieku stosowano obszerne zamknięte budki. Powszechnie stosowane budki odkryte od tyłu były uzasadnione koniecznością łatwego dostępu do doczepianego za kabiną tendra z opałem do kotła.

Syrena (urządzenie do sygnalizacji dźwiękowej) - urządzenie akustyczne służące do powiadamiania ludności o zaistniałych klęskach lub stanach alarmowych. W dzisiejszych czasach używane przede wszystkim przez Ochotnicze Straże Pożarne do alarmowania swoich członków czynnych o zaistniałym pożarze lub innym miejscowym zagrożeniu, a także przez Obronę Cywilną Kraju do powiadamiania o zagrożeniach powodziowych. Są również używane przez pojazdy uprzywilejowane do powiadamiania uczestników ruchu drogowego o uprzywilejowaniu owego pojazdu w ruchu drogowym. Dawniej służyły przede wszystkim do informowania ludności cywilnej o zbliżających się nalotach w czasie wojny.Spalinowy zespół trakcyjny (szt) – pociąg złożony zawyczaj z dwu lub więcej wagonów (członów), z których przynajmniej jeden wyposażony jest we własny napęd spalinowy i które nie są rozłączane podczas eksploatacji. Przystosowany jest do przewozu pasażerów. Zespół trakcyjny zazwyczaj zdolny jest do zmiany kierunku jazdy bez zmiany czoła dzięki wyposażeniu w kabiny sterownicze na obu końcach.

W mniej typowych konstrukcjach kabina maszynisty była oddzielona od paleniska i umieszczona nad kotłem, obejmując go po bokach (układ popularny głównie w USA, określany camelback), albo z przodu parowozu.

Lokomotywy elektryczne[ | edytuj kod]

W przypadku większości lokomotyw elektrycznych, występują dwie kabiny maszynisty, znajdujące się na obu jej końcach. W kabinach lokomotyw elektrycznych występują między innymi następujące przyrządy:

  • nastawnik jazdy – odpowiada za regulację wartości natężenia prądu płynącego przez silniki trakcyjne poprzez odłączanie bloków rezystorów rozruchowych, bądź poprzez płynną regulację urządzeniami elektronicznymi,
  • nastawnik kierunkowy (nawrotnik) – odpowiada za kierunek jazdy lokomotywy,
  • nastawnik bocznikowania – umożliwia dodatkowe zwiększanie prędkości lokomotywy przez osłabianie pola wzbudzania silników,
  • nastawnik hamulcowy (zawór/kran hamulca) – odpowiada za regulację ciśnienia w cylindrach hamulcowych i umożliwia hamowanie pociągu,
  • przełączniki załączające i wyłączające poszczególne urządzenia lokomotywy, oświetlenie,
  • przełącznik syren – odpowiada za uruchamianie syren lokomotywy; może posiadać dwa położenia dla różnych tonów syreny,
  • mierniki elektryczne – wskazują napięcie na sieci trakcyjnej, prąd silników trakcyjnych, czy też napięcie baterii akumulatorów,
  • manometry – wskazują ciśnienie w cylindrach hamulcowych, przewodzie głównym i zbiorniku głównym lokomotywy,
  • prędkościomierz – wskazuje aktualną prędkość lokomotywy, może rejestrować parametry jazdy,
  • lampki kontrolne lub diody sygnalizacyjne – wskazują stan urządzeń lokomotywy, uruchomione układy,
  • wyłączniki samoczynne i bezpieczniki – zabezpieczają obwody pomocnicze lokomotywy,
  • radiotelefon.
  • Dodatkowo, lokomotywy wyposażane są w urządzenia do podgrzewania lub schładzania posiłków, grzejniki, oświetlenie, urządzenia sanitarne zapewniające komfort pracy maszynisty.

    Manometr – przyrząd do pomiaru ciśnienia względem ciśnienia otoczenia (to go odróżnia od barometru), zazwyczaj ciśnienia atmosferycznego. Określenie jest też używane w szerszym zakresie jako każdy przyrząd do pomiaru ciśnienia (ciśnieniomierz). Pedał (łac. pedalis – nożny) to część mechanizmu dźwigniowego służąca do wprawiania go w ruch za pomocą nacisku nogą.

    Nowsze typy lokomotyw zamiast urządzeń mechanicznych, lampek lub przycisków, mogą posiadać nowocześniejsze rozwiązania, tj. monitory, komputery i podobne.

    Lokomotywy spalinowe[ | edytuj kod]

    W przypadku lokomotyw spalinowych, w zależności od rodzaju stosowanej przekładni, budowa kabin jest różna.

    Lokomotywy spalinowe posiadają pokrewne wyposażenie, jak lokomotywy elektryczne, w zależności od serii mogą posiadać też:

    Newag Dragon – sześcioosiowa lokomotywa elektryczna, przeznaczona do prowadzenia ciężkich pociągów towarowych do 4000 ton. Produkowana przez Newag Gliwice. Do końca 2012 roku dwóch przewoźników towarowych zamówiło łącznie 9 sztuk wersji E6ACT.Sprzęgło to urządzenie stosowane w budowie maszyn do łączenia wałów w celu przekazywania momentu obrotowego. Inaczej jest to zespół części służących do połączenia dwóch niezależnie obrotowo osadzonych wałów, czynnego – napędowego i biernego – napędzanego, w celu przeniesienia momentu obrotowego.
  • wskaźniki prędkości obrotowej silników spalinowych,
  • przełączniki i lampki kontrolne urządzeń pomp paliwa, pomp oleju, rozrusznika.
  • Elektryczne zespoły trakcyjne[ | edytuj kod]

    Elektryczne zespoły trakcyjne starszego typu posiadają bardzo podobne wyposażenie, jak lokomotywy elektryczne. Niektóre mogą jednak być wyposażone w rozruch samoczynny i z tego względu mieć inny nastawnik jazdy, być pozbawione nastawnika bocznikowania itp.

    Nastawnik (ang. controller) – przełącznik o wielu stanach ustalonych, przeznaczony do przełączania uzwojeń silników elektrycznych lub elementów pomocniczych (np. oporników, dławików, kondensatorów).Metro w Warszawie – jedyny w Polsce system kolei podziemnej, składający się z dwóch linii: M1 i M2. Pierwszy odcinek linii M1 otwarto w 1995, a pierwszy odcinek linii M2 w 2015.

    Nowocześniejsze rozwiązania techniczne przewidują komputery pokładowe, układy elektroniczne sterowania jazdą, dlatego różnią się od dawnych systemów.

    Spalinowe zespoły trakcyjne[ | edytuj kod]

    Spalinowe zespoły trakcyjne to głównie konstrukcje nowszego typu, posiadają prędkościomierze elektroniczne, i nowocześniejsze elektroniczne systemy kontroli nad pojazdem.

    Autobusy szynowe[ | edytuj kod]

    Autobusy szynowe starego typu eksploatowane w Polsce mają kabinę zbliżoną do kabin klasycznych autobusów – posiadają dźwignię zmiany biegów oraz sterowanie pedałami – pedał przyspieszania, pedał hamulca, pedał sprzęgła.

    Wyłącznik instalacyjny (wyłącznik nadmiarowo-prądowy, wyłącznik instalacyjny typu S nazywany też potocznie eską) – element instalacji elektrycznej, którego zadaniem jest przerwanie ciągłości obwodu, gdy prąd płynący w tym obwodzie przekroczy wartość bezpieczną dla tego obwodu. Wyłączniki te przeznaczone są do sterowania i zabezpieczeń przed skutkami przetężeń (przeciążeń i zwarć) obwodów odbiorczych instalacji oraz urządzeń elektrycznych w gospodarstwach domowych i innych. Wytwarza się je na napięcia do 440 V, prądy znamionowe do 125 A i prądy wyłączalne 25 kA o charakterystykach czasowych B, C oraz D. Najbardziej rozpowszechnione są jednak na prądy znamionowe do 63 A i prądy wyłączalne nie większe niż 10 kA.Lokomotywa elektryczna (również elektrowóz) – lokomotywa zasilana energią elektryczną z zewnętrznego źródła (w odróżnieniu od lokomotywy akumulatorowej), wyposażona w silnik lub silniki elektryczne. Zasadniczym przeznaczeniem elektrowozu jest ciągnięcie wagonów.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • maszynista (kolej)
  • wagon sterowniczy
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Zdeňek Bauer: Stare parowozy. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1986, ​ISBN 83-217-2574-0​, s. 40.
    2. Budowa lokomotyw elektrycznych (pol.). TRANSPORT SZYNOWY. [dostęp 2014-09-30].
    3. Budowa lokomotyw spalinowych (pol.). TRANSPORT SZYNOWY. [dostęp 2014-09-30].
    4. Budowa EZT (pol.). TRANSPORT SZYNOWY. [dostęp 2014-09-30].
    5. Budowa SZT i szynobusów (pol.). [dostęp 2014-09-30].
    Maszynista (pot. mechanik) – pracownik kolejowy odpowiedzialny za prowadzenie pociągów oraz wykonywanie pracy manewrowej na stacjach. Maszynista pracuje w kabinie sterowniczej lokomotywy lub zespołu trakcyjnego, ewentualnie na specjalnym stanowisku w wagonie sterowniczym, skąd jest w stanie prowadzić pociąg.Lokomotywa parowa (również parowóz) – lokomotywa napędzana maszyną parową lub rzadziej turbiną parową. Para pochodzi z kotła opalanego węglem, rzadziej drewnem, ropą czy mazutem, a w parowozach bezogniowych z zasobnika pary.




    Warto wiedzieć że... beta

    EN57 (typ 5B+6B+5B, 5Bk+6Bk+5Bk, 5BT+6BT+5BT, 5Bm+6Bm+5Bm, 5Bu+6Bu+5Bu i 5Bg+6Bg+5Bg) – normalnotorowy trójczłonowy niskoperonowy elektryczny zespół trakcyjny, wyprodukowany w zakładach PaFaWag we Wrocławiu w latach 1962–1994 w liczbie ponad 1412 sztuk. Jest to najdłużej produkowany pojazd szynowy na świecie. Protoplastą tej serii była wysokoperonowa jednostka EW55.
    Elektryczny zespół trakcyjny (EZT) – zespół trakcyjny o własnym napędzie elektrycznym, składający się z dwóch członów sterowniczych na obu końcach oraz ewentualnych członów pośrednich. Poszczególne człony nie mogą być rozłączane w warunkach eksploatacyjnych. Zwykle możliwe jest łączenie całych pojazdów tego samego typu w trakcję ukrotnioną.
    Lokomotywa – pojazd szynowy (stosowany od 1804) z własnym napędem, przeznaczony do ciągnięcia (lub pchania) innych pojazdów (wagonów) po torach.
    Ok1 - polskie oznaczenie na PKP parowozu osobowego pruskiej serii P8. Po I wojnie światowej w Polsce służyło ich 257 sztuk, po II wojnie światowej - 429 sztuk.

    Reklama