Kabaret

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kabaret (wymowa ) – forma sztuki widowiskowej, mająca charakter zazwyczaj satyryczny. Widowiska kabaretowe tworzone są przez kilkuosobowe grupy artystów. Zazwyczaj są to grupy stałe. Ekspresja sztuki w przypadku kabaretu polega na prezentowaniu krótkich form, skeczy. Czasami grupy kabaretowe łączą się lub wymieniają członkami, wprowadzając dzięki temu nowe środki wyrazu. W zależności o stosowanych kryteriów rozróżnia się kabaret  polityczny i obyczajowy,  aktualny i historyczny, narodowy i kosmopolityczny, językowy i sytuacyjny, profesjonalny i amatorski, dla dorosłych i dla dzieci, egalitarny i elitarny.

Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Poczdamie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.Charles Aznavour, właśc. Szahnur Waghinak Aznawurian, orm. Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան (ur. 22 maja 1924 w Paryżu) – francuski kompozytor, piosenkarz i aktor filmowy pochodzenia ormiańskiego.

Początki kabaretu[ | edytuj kod]

Chat Noir
Plakat reklamujący Moulin Rouge z 1891 r.

Historię kabaretu na Zachodzie przedstawiła Lisa Appignanesi. W Rosji kabaret określany jest terminami tieatr estrady (театр эстрады) i tieatr miniatiur (театр миниатюр).

Bim-Bom – gdański teatr studencki, działający w latach 1954-1960. Od 1957 r. rezydował w historycznym budynku przy ul. Wały Jagiellońskie 1, będącym w l. 1957-1995 siedzibą Klubu Studentów Wybrzeża "Żak" (od listopada 2000 r. mieści się w nim Nowy Ratusz - siedziba Rady Miasta Gdańska).Skecz (ang. sketch comedy) – kabaretowy lub estradowy krótki utwór sceniczny (literacki), stworzony w celu wywołania śmiechu u widzów. Oparty na żywym dialogu i komicznych sytuacjach. Cechą charakterystyczną skeczu jest zaskakująca puenta, podobnie jak w dowcipie. Niekiedy jednakże puenta staje się zbyteczna, jeżeli treść lub aktorstwo wywołuje zamierzony efekt rozbawienia publiczności.

Francja[ | edytuj kod]

Początkowo nazwa kabaret nie była bezpośrednio związana ze sztuką teatralną czy występem artystów. Był to lokal gromadzący nocą artystyczny światek. Pierwszy taki lokal otworzono 18 listopada 1881 roku w Paryżu przy ulicy Boulevard Rouchechouart 84 w dzielnicy Montmartre, która wówczas jeszcze znajdowała się na peryferiach miasta i kojarzona była z przestępcami, prostytutkami i bezrobotnymi. Pomysłodawcą przedsięwzięcia był artysta Rodolphe Salis. Początkowo imprezy odbywały się pod nazwą cabaret artistique, wkrótce jednak lokal nazwano Chat Noir (Czarny Kot). Czarodziejski kot (wzięty z utworów Edgara Allana Poe) był symbolem sztuki.

"Cicha" premiera odbyła się 31 maja 1957 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie. Po niej odbyły się boje i przepychanki z cenzurą. Oficjalnie kabaret Koń zaingurował swą działalność dnia 11 stycznia 1958 przedstawieniem w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. Występy odbywały się również w Kielcach, Krakowie, Łodzi, Wrocławiu i Poznaniu.Edgar Allan Poe (ur. 19 stycznia 1809 w Bostonie, w stanie Massachusetts, zm. 7 października 1849 w Baltimore, w stanie Maryland) – amerykański poeta, nowelista, krytyk literacki i redaktor. Przedstawiciel romantyzmu w literaturze amerykańskiej. W jego twórczości dominowały wątki fantastyki i horroru. Zapoczątkował gatunek noweli kryminalnej (Zabójstwo przy Rue Morgue, Złoty żuk). Stworzył także pierwszą w literaturze postać detektywa – C. Auguste’a Dupina.

Pierwsze spotkania były skromne i miały charakter zamknięty – przychodzili głównie przyjaciele Salisa. Szybko jednak Czarny Kot zdobył rozgłos i był najbardziej obleganym lokalem Paryża. Przedstawienia miały charakter ciągłej artystycznej improwizacji. Jednym z ważniejszych środków przekazu była piosenka, często poruszająca aktualne problemy społeczno-polityczne. Innym narzędziem do ośmieszania i krytykowania władzy było emanowanie absurdem, który miał kontrastować ze spokojem i uporządkowanym życiem wyższych sfer. Satyra przybierała często formę obelg, również w stosunku do bardziej zamożnej publiczności.

Kabaret Owca – kabaret Jerzego Dobrowolskiego, jako kolejne jego przedsięwzięcie po kabarecie "Koń". Premiera pierwszego programu "Owcy" odbyła się w siedzibie "Szpilek" 24 kwietnia 1966 roku, w Warszawie. Autorami tekstów byli Jerzy Dobrowolski, Andrzej Bianusz, Stanisław Tym. Do wykonania skeczy (oprócz J. Dobrowolskiego i S. Tyma) zaproszono Wojciecha Pokorę, Andrzeja Stockingera, Józefa Nowaka i Jerzego Turka. Teksty skupiały się głównie na ośmieszeniu konformizmu i "tandety tak zwanej rozrywki". Do drugiego programu nigdy nie doszło, kabaret zakończył działalność na początku lat siedemdziesiątych XX wieku.Bohema, cyganeria artystyczna (nie mylić z Bohemią) – nazwa środowiska artystycznego, którego członkowie spędzają czas na wspólnych zabawach i tworzeniu, demonstrując pogardę dla konwenansów, norm społecznych i materializmu. Działalność cyganerii artystycznej wzbudza kontrowersje ze względów obyczajowych i ze względu na awangardowe podejście do sztuki.

W 1882 roku Salis rozpoczął wydawanie czasopisma również pod tytułem Chat Noir. W 1885 roku, ze względu na niebezpieczną okolicę (zasztyletowanie jednego z kelnerów oraz ciężkie pobicie samego Salisa) i skromne warunki lokalowe kabaret zmienił siedzibę i przeniósł się (dosłownie: w nocy, barwnym i rozśpiewanym korowodem artyści wraz z gośćmi przenieśli całe wyposażenie do nowego lokalu) na ulicę Victor Masse. Przez następne lata Chat Noir był jednym z najważniejszych ośrodków nocnego życia artystycznego Paryża. Jego sukces przyczynił się do przemiany Montmartre w dzielnicę bohemy i centrum artystyczne Paryża, jak jest postrzegana po dziś dzień. Czarny Kot został zamknięty w 1896 roku.

Kabaret Starszych Panów – kabaret autorski dwóch twórców rozrywki telewizyjnej lat 50. i 60. XX wieku, Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego. Kabaret Siedem Kotów – pierwszy powojenny kabaret, powstał w listopadzie 1946 roku w Krakowie, założycielami byli Konstanty Ildefons Gałczyński i Marian Eile.

Inne znane kabarety powstałe w tamtym okresie to:

  • Cabaret des Quat'z'Arts
  • La Lune Rousse
  • Les Pantins
  • Le Mirliton
  • oraz Moulin Rouge

     Osobny artykuł: Moulin Rouge.

    U podstaw zamknięcia Chat Noir leżała m.in. słaba sytuacja finansowa lokalu. Na brak zainteresowania nie narzekał założony w 1889 roku przez Josepha Ollera Moulin Rouge (Czerwony Młyn). Położony w czerwonej dzielnicy kabaret przyciągał swym wyglądem – imitacją młyna na dachu. W 1891 roku Henri de Toulouse-Lautrec namalował plakat reklamujący Moulin Rouge, który wzbudził w Paryżu wiele sensacji i kontrowersji, a to za sprawą widocznych nóg i bielizny tancerki. Dzięki jednak temu lokal zyskał rozgłos i popularność. Do dziś symbolem rozpoznawczym Moulin Rouge jest cancan.

    Kankan, cancan – francuski taniec z 2. połowy XIX wieku, pochodzenie niepewne. Według jednej z hipotez rozwinął się z kadryla, według innej był początkowo karykaturą tańców murzyńskich, istnieje również przypuszczenie, że do Francji przywieźli go wracający z Algieru żołnierze. Towarzyszy mu muzyka bardzo szybka, w rytmie galopu, w metrum 2/4.Cenzura (łac. censere – osądzać) – świadome wprowadzenie w błąd poprzez selektywny dobór zazwyczaj masowo rozpowszechnianych informacji.

    Najbardziej znani francuscy artyści związani z kabaretem:

  • Charles Aznavour (ur. 1924)
  • Jacques Brel (ur. 1929 – zm. 1978)
  • Serge Gainsbourg (ur. 1928 – zm. 1991)
  • Édith Piaf (ur. 1915 – zm. 1963)
  • Niemcy[ | edytuj kod]

    Albert Langen z Simplicissimusem, 1894

    Drugim ważnym ośrodkiem w historii kabaretu w końcu XIX wieku były Niemcy. Tu jednak początki naznaczone były piętnem cenzury. Kultura i sztuka niemiecka z przełomu wieku była utrzymywana w konwencji wzniosłej tradycji. Również surowa struktura władzy nie sprzyjała innowacyjnym pomysłom czy rubasznej satyrze. Zapoczątkowane jednak we Francji zmiany zaowocowały założeniem satyrycznego pisma Simplicissimus. Jego twórcy – Albert Langen oraz Frank Wedekind zainspirowani byli bezpośrednio wizytą we francuskim Montmartre. Satyryczne teksty nie przypadały do gustu władzy. Frank Wedekind musiał nawet opuścić kraj po publikacji poematu satyrycznego Im heiligen Land (W ziemi świętej), w którym prześmiewczo przedstawił wizytę cesarza Wilhelma II w Palestynie. Gdy wrócił po roku nieobecności, i tak został aresztowany i skazany na sześć miesięcy ciężkiego aresztu.

    Cyrulik Warszawski - kabaret działający w latach 1935-1939 w Warszawie, przy ul. Kredytowej 14. Jego dyrektorem był Fryderyk Jarosy.Studencki Teatr Satyryków (STS) - teatr kabaretowy działający w latach 1954-1975; jedna z najbardziej zasłużonych inicjatyw artystycznych w latach PRL-u.
    Ernst von Wolzogen założyciel Uberbrettla
    Jedna z ilustracji Simplicissimusa

    Następnym etapem na drodze do powstania kabaretu, było wydanie zbioru wierszy i piosenek Deutsche Chanson przez Otto Juliusa Bierbauma. Wkrótce potem Ernst von Wolzogen otworzył w Berlinie lokal o nazwie Uberbrettl (18 stycznia 1901 roku w teatrze przy placu Aleksandra w Berlinie). Uberbrettl nazywany był również Buntes Theater (Kolorowy Teatr). Przedstawienia, które łączyły w sobie humor, lirykę i erotykę, przyciągały tłumy, ale ze względu na działającą cenzurę, która nie dopuszczała w programie wyzwisk, zbytniej krytyki władzy i nieprzyzwoitego zachowania – nie był to kabaret podobny do francuskiego pierwowzoru. Obok Uberbrettl powstawały kolejne lokale. Kabaret w Niemczech bardziej nawiązywał do klasycznego teatru. W 1901 roku Max Reinhardt stworzył kabaret Schall und Rauch (Głos i dym), przekształcony następnie w Kleine Theater, który parodiował dzieła literackie.

    Piwnica pod Baranami – krakowski kabaret, działający od 1956. W Piwnicy powstawały przez lata piosenki i krótkie formy sceniczne.Max Reinhardt (właściwie: Maximilian Goldmann) (ur. 9 września 1873, zm. 31 października 1943) – austriacki reżyser teatralny żydowskiego pochodzenia, aktor, dyrektor Deutsches Theater.

    Kabaret zaczął być kojarzony zarówno z miejscem spotkań bohemy artystycznej, jak i konkretną grupą artystów.

    Mimo represji ze strony cenzury i policji, cyganeria artystyczna Niemiec (skupiona głównie w Monachium), założyła Związek Ochrony Wolnej Sztuki i Nauki imienia Goethego. Jedenastu artystów związanych z tym ruchem stworzyło, 13 kwietnia 1901 roku, kabaret Die Elf Scharfrichter (Jedenastu Katów). Oficjalnie – w obawie przed cenzurą – miał być to prywatny klub, który raz w tygodniu daje przedstawienia tylko dla zaproszonych gości. Praktycznie zdobycie zaproszenia nie było trudne, gdyż instrukcja podawana była jawnie na każdym spotkaniu. Godłem kabaretu był pręgierz i ludzka czaszka w peruce sędziego. Dekorację sali, w której odbywały się występy, stanowiły narzędzia tortur i maski 11 założycieli kabaretu. Jedną z głównych gwiazd Die Elf Scharfrichter – obok Franka Wedekinda – była Marya Delvard. Jej karykaturalnie szczupła i nienaturalnie oświetlona sylwetka początkowo zaszokowała publiczność, lecz wkrótce Marya stała się symbolem kabaretu. Dzięki jej popularności i charyzmie, kobiety zostały na stałe wprowadzone do składów zespołów kabaretowych. Jedenaście Katów zostało rozwiązane w 1903 po długim tourne. Jednak mimo stosunkowo krótkiego okresu działalności wywarło znaczący wpływ w historii kabaretu.

    Kabaret Potem – działający w latach 80. i 90. kabaret, założony przez studentów ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Zielonej Górze (dziś: Uniwersytet Zielonogórski). Istniał od 25 listopada 1984 do 28 czerwca 1999, z roczną przerwą w 1988.Kabaret Dudek - założony i kierowany przez cały czas istnienia przez Edwarda Dziewońskiego. Zainaugurował działalność w styczniu 1965. Przedstawienia kabaretu odbywały się w kawiarni "Nowy Świat" przy ulicy Nowy Świat 61 w Warszawie.

    Kabaret w Polsce[ | edytuj kod]

    Kabaret „Zielony Balonik”, pierwszy polski kabaret, powstał w 1905 w Krakowie i prowadził działalność w kawiarni „Jama Michalika”. Pisał do niego Tadeusz Boy-Żeleński, tworzono szopki satyryczne, w których udział brały znane postaci życia politycznego i kulturalnego początku XX wieku. W tym samym czasie działał także kabaret Figliki.

    Frank Wedekind, właśc. Benjamin Franklin Wedekind (ur. 24 lipca 1864 w Hanowerze, zm. 9 marca 1918 w Monachium) – niemiecki pisarz i aktor.Qui Pro Quo (1919-1931) – teatrzyk działający w Warszawie. Jego siedzibą były podziemia Galerii Luxenburga przy ul. Senatorskiej 29.

    W 1909 w Warszawie powstał kabaret „Momus”, za nazwę przyjmując imię greckiego bożka znanego ze złośliwej krytyki, drwiny i śmiechu, jednoznacznie wskazując na charakter działalności (założony przez Szyfmanowskiego i Żółkiewskiego).


     Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Ernst von Wolzogen (ur. 23 kwietnia 1855 we Wrocławiu, zm. 30 czerwca 1934 w Puppling k. Wolfratshausen) - niemiecki pisarz, kompozytor i twórca kabaretowy; ojciec filmowca i reżysera Hansa von Wolzogena.
    Kabaret Wagabunda – polski kabaret literacko-artystyczny powstały w 1956 roku, jego założycielką (wraz z Karolem Szpalskim), reżyserem i kierownikiem artystycznym była aktorka Lidia Wysocka, ona też prowadziła kabaret przez ponad 10 lat, występując jednocześnie na jego scenie (piosenki, skecze, monologi).
    Paryż (fr. Paris) – stolica i największa aglomeracja Francji, położona w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine). Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju. Znajdują się tu liczne zabytki i atrakcje turystyczne, co powoduje, że Paryż jest co roku odwiedzany przez ok. 30 milionów turystów.
    Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, pseud. Boy (ur. 21 grudnia 1874 w Warszawie, zm. 4 lipca 1941 we Lwowie) – polski lekarz, krytyk literacki i teatralny, pisarz, poeta-satyryk, kronikarz, eseista, tłumacz literatury francuskiej, działacz społeczny, wolnomularz. Współpracownik i partner Ireny Krzywickiej, propagował świadome macierzyństwo, antykoncepcję i edukację seksualną.
    Satyra – gatunek literacki lub publicystyczny łączący w sobie epikę i lirykę (także inne formy wypowiedzi) wywodzący się ze starożytności (pisał je m.in. Horacy), ośmiesza i piętnuje ukazywane w niej zjawiska, obyczaje, politykę, stosunki społeczne. Prezentuje świat poprzez komiczne wyolbrzymienie, ale nie proponuje żadnych rozwiązań pozytywnych. Cechą charakterystyczną satyry jest karykaturalne ukazanie postaci. Istotą satyry jest krytyczna postawa autora wobec rzeczywistości, ukazywanie jej w krzywym zwierciadle.
    Przez absurd (łac. absurdus – niewłaściwy, niestosowny, absurdalny) rozumie się przekonania absurdalne i ich zastosowania.
    Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku

    Reklama