Artykuł na Medal

Junkers Ju 87

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Junkers Ju 87 Stuka (z niem. Sturzkampfflugzeug) – niemiecki bombowiec nurkujący z okresu II wojny światowej. Zaprojektowana przez Hermanna Pohlmanna i oblatana 17 września 1935 maszyna swój chrzest bojowy przeszła w 1938 roku podczas wojny domowej w Hiszpanii. W niemieckiej propagandzie samolot stał się symbolem wielkości Luftwaffe.

Junkers Ju 290 - niemiecki samolot transportowy, samoloty rozpoznawczy i bombowy dalekiego zasięgu, który jest przebudowaną wersją wojskową czterosilnikowego samolotu pasażerskiego Ju 90. ORP „Nurek” – polski okręt-baza nurków z okresu dwudziestolecia międzywojennego i początku II wojny światowej. Zbudowany w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej w Gdyni. Do służby został wcielony w 1936 roku w charakterze bazy nurków i okrętu ratowniczego, w szczególności dla okrętów podwodnych. Uczestniczył w pracach przy budowie portów w Helu i Władysławowie. Został zbombardowany i zatopiony 1 września w porcie wojennym Oksywie. Wrak wydobyli Niemcy i pocięli na złom.

Cechą charakterystyczną Ju 87 były skrzydła w konfiguracji litery „W” i montowane w początkowym okresie wojny syreny akustyczne (tzw. „trąby jerychońskie”), uruchamiane podczas wprowadzania samolotu w lot nurkowy. Dźwięk syren wywoływał panikę na ziemi oraz działał destrukcyjnie na morale żołnierzy. Do bomb podczepianych do samolotu montowano kartonowe rurki, które wywoływały narastający w trakcie spadania świst. Projekt zakładał wiele innowacji, m.in. automat umożliwiający wyprowadzenie samolotu z lotu nurkowego w przypadku utraty przytomności przez pilota. Chociaż samolot był nowoczesny, miał też szereg wad – był słabo opancerzony, mało zwrotny i powolny.

Afryka Północna – region Afryki, obejmujący północną część kontynentu. Zazwyczaj do krajów Afryki Północnej zalicza się:Operacja Torch (z ang. „Pochodnia”) – amerykańsko-brytyjska operacja desantowa we francuskiej części Afryki Północnej, rozpoczęta nocą 7/8 listopada 1942.

Maszyna z sukcesami wykorzystywana była podczas ataku na Polskę, walk w Skandynawii, ofensywy na Francję, kampanii śródziemnomorskiej, bitwy o Kretę oraz operacji „Barbarossa”. Nie sprawdziła się natomiast podczas bitwy o Anglię.

Kiedy Luftwaffe straciło panowanie w powietrzu, Ju 87 bez eskorty myśliwców stawały się łatwym celem maszyn alianckich. Z powodu braku następcy samolot produkowany był do 1944 roku. Stuka używany był do ostatnich dni wojny, choć w większości został zastąpiony przez Focke-Wulf Fw 190 w wersji myśliwsko-bombowej. Przez osiem lat w okresie od 1936 do 1944 wyprodukowano około 6500 sztuk Ju 87 w różnych wersjach.

Henschel Hs 129, potocznie Fliegender Büchsenöffner (pol. latający otwieracz do konserw) – niemiecki samolot szturmowy z okresu II wojny światowej, wykorzystywany bojowo przez Luftwaffe oraz lotnictwo Rumunii i Węgier. Silnie uzbrojony i opancerzony doskonale sprawdzał się w roli niszczyciela czołgów.Trymer (klapka wyważająca) – wychylna część steru na jego krawędzi spływu, ustawiana w locie pod odpowiednim kątem, wychylana w przeciwnym kierunku niż ster, zmniejsza siłę potrzebną pilotowi do utrzymania steru w stałym wychyleniu.

Spis treści

  • 1 Rozwój
  • 1.1 Wczesny projekt
  • 1.2 Początki Ju 87
  • 1.3 Udoskonalanie projektu
  • 2 Prototyp
  • 2.1 Pierwszy prototyp (baza dla serii B)
  • 2.2 Procedura nurkowania
  • 2.3 Test przeciążeń w Dessau
  • 2.4 Inne prototypy
  • 3 Wersje
  • 3.1 Ju 87 A (Anton)
  • 3.2 Ju 87 B (Bertha)
  • 3.2.1 Ju 87 R (Richard)
  • 3.3 Ju 87 C (Cäsar)
  • 3.4 Ju 87 D (Dora)
  • 3.5 Ju 87 G (Gustav)
  • 3.6 Wersja nocna
  • 4 Produkcja
  • 4.1 Schyłek i zakończenie produkcji
  • 5 Udział w walce
  • 5.1 Legión Cóndor (Wojna domowa w Hiszpanii)
  • 5.2 II wojna światowa
  • 5.2.1 Polska
  • 5.2.2 Norwegia
  • 5.2.3 Francja i Holandia
  • 5.2.4 Bitwa o Anglię
  • 5.2.5 Afryka Północna i rejony Morza Śródziemnego
  • 5.2.6 Front Wschodni
  • 5.2.6.1 Plan „Barbarossa” (1941)
  • 5.2.6.2 „Fall Blau” – Stalingrad (1942)
  • 5.2.6.3 Kursk (1943)
  • 5.2.6.4 Operacja „Bagration” – marsz na Berlin (1944-45)
  • 6 Użytkownicy
  • 7 Zachowane egzemplarze
  • 8 Dane taktyczno-techniczne
  • 9 Przypisy
  • 10 Bibliografia
  • 11 Linki zewnętrzne
  • Rozwój[ | edytuj kod]

    Wczesny projekt[ | edytuj kod]

    Junkers A 48

    Główny projektant Ju 87, Hermann Pohlmann, był zdania, że każdy bombowiec nurkujący powinien być prosty i solidny. Filozofia ta doprowadziła do dużej prostoty samolotu, np.: stałe podwozie, co jest jedną z cech charakterystycznych maszyny. Pohlmann nawiązał współpracę z inżynierem Karlem Plauthem (Plauth zginął w wypadku lotniczym w październiku 1927) i tak powstał Ju A 48, który przeszedł pierwsze testy 29 września 1928. Wojskową wersją Junkersa A 48 został Ju K 47.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Pas-de-Calais [pɑdkaˈlɛ] – departament w północnej Francji, jeden z 83 departamentów utworzonych w 1790 w czasie rewolucji francuskiej. Nazwa departamentu pochodzi od nazwy Cieśniny Kaletańskiej (fr. Pas de Calais), nad którą jest położony. Jest jednym z dwóch departamentów regionu Hauts-de-France (drugi to Nord). Posiada najwięcej gmin (894) ze wszystkich departamentów francuskich.
    Ernst Udet; największy zwolennik bombowców nurkujących i Ju 87

    Po dojściu Adolfa Hitlera do władzy, projekt dostał zielone światło. Pomimo początkowej konkurencji ze strony Henschela Hs 123, Reichsluftfahrtministerium (RLM – Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy) – wybrało projekt Hermanna Pohlmanna z Junkersa i współprojektanta K 47 – Karla Plautha. Pierwszy oblot K 47 wykonano w 1932 roku. Maszyna miała podwójny statecznik pionowy, by dać tylnemu strzelcowi większe pole ostrzału. Główną i najbardziej charakterystyczną cechą wczesnego prototypu Ju 87 były „złamane” skrzydła. Po śmierci Plautha, Pohlmann kontynuował rozwój bombowca nurkującego Junkersa. Ju A 48 z oznaczeniem D-ITOR, otrzymał silnik BMW 132 o mocy 450 kW (600 KM). Samolot został także wyposażony w hamulce nurkowe. Maszyna otrzymała dobre oceny i pochwalona za „bardzo dobre własności pilotażowe”.

    Graf Zeppelin (Flugzeugträger A) – nieukończony lotniskowiec III Rzeszy z okresu II wojny światowej. Jedyny w historii Niemiec.Junkers Flugzeug- und Motorenwerke AG – przedsiębiorstwo założone w 1895 roku przez Hugona Junkersa. Pierwszy samolot Junkers J1 został wyprodukowany w 1915 roku.

    Ernestowi Udetowi bardzo spodobał się projekt bombowca nurkującego po pilotażu Curtiss Hawka II. Zaprosił on więc Waltera Wevera i Roberta Rittera von Greima na pokaz zdolności bombowca nurkującego w maju 1934 w pobliżu Jüterboga. Udet rozpoczął lot nurkowy z wysokości 1000 metrów i zrzucił dwie kilogramowe bomby z wysokości 100 metrów, mało co się nie rozbijając. Szef Biura Dowództwa Obrony Powietrznej – Walter Wever i sekretarz stanu ds. lotnictwa – Erhard Milch, obawiali się, że „przeciętni piloci” Luftwaffe nie poradzą sobie z opanowaniem nurkującego samolotu. Niemniej jednak Junkers kontynuował rozwój. Udet chciał przekwalifikować pilotów średnich bombowców, by nabyli umiejętności niezbędne podczas lotu nurkowego.

    Bitwa o Anglię – kampania powietrzna głównie nad południową i centralną Anglią, toczona między niemieckim lotnictwem Luftwaffe a brytyjskim RAF w czasie II wojny światowej, w okresie od 10 lipca do 31 października 1940 roku. Określana jest też jako bitwa o Wielką Brytanię, zwłaszcza w historiografii brytyjskiej (Battle of Britain). Była to pierwsza kampania, toczona wyłącznie za pomocą lotnictwa.Sycylia (wł., łac. Sicilia, w starożytności Trinacria) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Zamieszkuje ją około 5 milionów mieszkańców.

    Początki Ju 87[ | edytuj kod]

    Projekt Ju 87 ruszył w 1933 roku jako część Sturzbomber-Programm. Ju 87 wyposażony był w brytyjski silnik Rolls-Royce Kestrel V12 chłodzony cieczą oraz drewniane śmigło ze stałym skokiem. 19 kwietnia 1934 Junkers zamówił dziesięć jednostek napędowych za kwotę 25 514 funtów, dwóch szylingów i sześciu pensów. Pierwszy prototyp Ju 87 został zmontowany w szwedzkiej fabryce AB Flygindustri, potajemnie przewieziony do Niemiec pod koniec 1934 roku i udoskonalany do października 1935. Pierwszy prawie kompletny Ju 87 V1 W.Nr 4921 (bez mało istotnych części) został oblatany 17 września 1935. Pierwotnie samolot nie miał żadnych oznaczeń, jednak później otrzymał znaki D-UBYR. Pionier badań bombowców nurkujących – kapitan Wilhelm Neuenhofen – zauważył tylko problem z przegrzewającą się jednostką napędową, co spowodowane było małą chłodnicą.

    Wysokościomierz - jest to przyrząd pokładowy, stosowany na praktycznie wszystkich rodzajach statków powietrznych, a także w sportach uprawianych w urozmaiconym terenie. Jest to czuły manometr wskazujący wysokość dzięki pomiarowi ciśnienia powietrza i wyskalowany w metrach, stopach lub kilometrach.HMS Afridi – brytyjski niszczyciel z okresu II wojny światowej, pierwszy okręt typu Tribal, w służbie Royal Navy w latach 1938-1940. Nosił znak taktyczny F07 (L07 do grudnia 1938). Zatopiony został przez niemieckie lotnictwo podczas kampanii w Norwegii 3 maja 1940.

    Ju 87 V1, wyposażony w silnik Rolls-Royce Kestrel i podwójne usterzenie pionowe rozbił się 24 stycznia 1936 w Kleutsch niedaleko Drezna zabijając pilota Willy’ego Neuenhofena i mechanika Heinricha Krefta. Podwójne stateczniki nie wytrzymały dużych przeciążeń i prawy statecznik oderwał się podczas lotu nurkowego. Katastrofa samolotu była bodźcem do zmiany projektu ogona na pojedynczy statecznik. By wzmocnić konstrukcję na przeciążenia podczas nurkowania, do kadłuba zamontowane zostały dodatkowe wzmocnienia i owiewki. Pomysłem zaczerpniętym z projektu A 48, były hamulce aerodynamiczne montowane pod kadłubem, pomagające wyprowadzić maszynę z pikowania.

    Bison - francuski wielki niszczyciel z okresu II wojny światowej z grupy typów 2400-tonowych, podtypu Guépard. W służbie od 1930, zatopiony podczas kampanii norweskiej w 1940 przez niemieckie lotnictwo.Kampania bałkańska – działania wojenne w 1941 roku na terenie Jugosławii i Grecji, podczas II wojny światowej. Niemiecki plan inwazji na Grecję pod kryptonimem „Marita” został opracowany wiosną 1941 roku. W związku ze sprzeciwem Jugosławii na przemarsz wojsk niemieckich przez jej terytorium, plan poddano modyfikacjom, tak aby uwzględniał podporządkowanie siłą także tego kraju. Do agresji po stronie III Rzeszy przyłączyły się także Węgry oraz Bułgaria. Atak rozpoczął się 6 kwietnia 1941 roku i zakończył się wygraną państw Osi. Jugosławia skapitulowała już 17 kwietnia, natomiast armia grecka, wspomagana przez wojska brytyjskie, poddała się 23 kwietnia. Walki w kontynentalnej części Grecji z wycofującymi się Brytyjczykami trwały jednak aż do 29 kwietnia. Kampania zakończyła się 1 czerwca 1941 roku, wraz z opanowaniem Krety przez niemieckie wojska powietrznodesantowe (operacja „Merkur”).
    Widoczne na zdjęciu charakterystyczne „złamane” skrzydła Stuki

    RLM było niezadowolone z tego, że w Ju 87 montowano brytyjskie silniki. Pod koniec 1935 roku, Junkers zaproponował instalację rodzimego silnika rzędowego Daimler-Benz DB 600, jednak wersja końcowa została wyposażona w silnik Jumo 210. RLM zaakceptowało to rozwiązanie, ale tylko jako tymczasowe. Poprawki projektu rozpoczęto 1 stycznia 1936. Z powodu śmierci głównego pilota Junkersa – Neuenhofena, testy prototypu zostały przełożone o około 2 miesiące do czasu znalezienia odpowiedniego pilota.

    Regia Aeronautica (wł. Królewskie Siły Powietrzne) − nazwa sił powietrznych Królestwa Włoch, istniejących w latach 1923−1946.Królestwo Węgier (węg. Magyar Királyság) – oficjalnie w 1920 roku restaurowane na Węgrzech Królestwo Świętego Stefana faktycznie zerwało ciągłość ze swoim poprzednikiem. Prawowity władca – Karol IV Habsburg nie został dopuszczony do władzy, a w jego miejsce panował regent, były austro-węgierski admirał Miklós Horthy.

    Drugi prototyp z rejestracją D-UHUH również dręczyły różne problemy. Usunięto podwójny statecznik, kosztem stabilności. Słaby silnik DB 600 zamieniono na BMW Hornet. Wszystkie te poprawki opóźniały testy zaplanowane na 25 lutego 1936. W marcu 1936, drugi prototyp nazwany V2, otrzymał jednostkę Jumo 210Aa, która rok później została zastąpiona mocniejszą Jumo 210G (W.Nr. 19310). Dopiero trzecia prototypowa maszyna, V3 o numerze rejestracyjnym D-UKYQ otrzymała płytowe hamulce aerodynamiczne pozwalające zmniejszyć prędkość nurkowania samolotu. Obniżono również silnik polepszając w ten sposób widoczność z kabiny. Pomimo że testy wypadły dobrze i kapitan Hesselbach chwalił jego osiągi, Wolfram von Richthofen powiedział inżynierowi Junkersa – Ernstowi Zindlowi, że Ju 87 ma małe szanse by stać się głównym bombowcem nurkującym Luftwaffe, ponieważ ma słabą jednostkę napędową. 9 czerwca 1936 RLM rozkazał przerwać rozwój Stuki na korzyść projektu Ernsta HeinklaHe 118. Następnego dnia Ernst Udet odwołał rozkaz i nakazał wznowienie projektu Ju 87.

    Druga Republika Hiszpańska (Segunda República Española) – państwo istniejące między 14 kwietnia 1931 a 1 kwietnia 1939 na terenie Hiszpanii. Za początek Drugiej Republiki (Pierwsza istniała w latach 1873 – 1874) uznaje się dzień jej proklamowania i wyjazdu króla Alfonsa XIII z kraju, zaś za jej koniec – ostateczne zwycięstwo wojsk nacjonalistycznych w hiszpańskiej wojnie domowej, która wybuchła po zamachu stanu dokonanym 18 lipca 1936.Czołg – gąsienicowy wóz bojowy, przeznaczony do walki z siłami przeciwnika na krótkich i średnich dystansach za pomocą prowadzenia ognia na wprost. Ciężki pancerz i duża mobilność zapewniają czołgom przetrwanie na polu bitwy, a napęd gąsienicowy pozwala na przemieszczanie się z dużą prędkością w trudnym terenie. Czołg jest zasadniczym środkiem prowadzenia walki lądowej, zwłaszcza natarcia.

    27 lipca 1936 Udet osobiście testował prototyp He 118 V1 z rejestracją D-UKYM. Szef pilotów Heinkla – Gerhard Nitschke zwrócił Udetowi uwagę na zmienienie skoku śmigła przed nurkowaniem. Udet zignorował tę uwagę i podczas przeciążeń w czasie nurkowania nastąpiły wibracje silnika, odpadło śmigło i samolot rozpadł się w powietrzu. Natychmiast po tym wydarzeniu, Udet oznajmił, że Stuka wygrał konkurs na bombowiec nurkujący dla Sił Powietrznych III Rzeszy.

    Mieczysław Adolf Medwecki (ur. 7 czerwca 1904 w Pasiecznej koło Nadwórnej, zginął 1 września 1939) – polski pilot okresu II wojny światowej. Był pierwszym pilotem, który zginął podczas II wojny światowej.Bitwa o Kretę – całokształt zmagań wojennych pomiędzy wojskami alianckimi a niemieckimi w maju 1941 roku, których celem była kontrola nad grecką wyspą Kreta, mającą strategiczne znaczenie ze względu na swe centralne położenie we wschodnim basenie Morza Śródziemnego. Rozpoczęły się one największą operacją powietrznodesantową wojsk niemieckich podczas II wojny światowej (Operacja Merkury, niem. Unternehmen Merkur), które kosztem bardzo ciężkich strat zdołały zdobyć i utrzymać kluczowe porty oraz lotniska. W rezultacie 11-dniowej kampanii cała wyspa znalazła się pod niemiecką kontrolą, a broniące jej alianckie siły zostały zniszczone lub zmuszone do ewakuacji.

    Udoskonalanie projektu[ | edytuj kod]

    Pomimo zwycięstwa nad projektem He 118, koncept Ju 87 miał sporo braków, co często krytykował von Richthofen. Testy prototypu V4 z powiększoną powierzchnią usterzenia pionowego na początku 1936 roku ujawniły kilka braków samolotu. Stuka mogła startować z 250 metrowego pasa startowego, wznieść się na wysokość 1875 metrów z ładunkiem 250 kilogramów bomb w osiem minut, a prędkość przelotowa wynosiła 250 km/h. Widząc te wyniki Richthofen forsował zastosowanie mocniejszego silnika.

    MG 15 (niem. Flugzeugmaschinengewehr MG 15) – lotniczy karabin maszynowy kalibru 7,92 mm opracowany przez zakłady Rheinmetall-Borsig w 1932 roku.Wyborg, (ros. Выборг, fin. Viipuri, szw. Viborg) - miasto w Rosji, w obwodzie leningradzkim, leżące na Przesmyku Karelskim, nad Zatoką Wyborską. W Wyborgu występuje głównie przemysł stoczniowy, spożywczy, chemiczny, odzieżowy i elektrotechniczny. Miasto jest również ośrodkiem uzdrowiskowym i celem wypraw turystów. Według oficjalnych danych federalnych w 2010 roku zamieszkiwało je 79 962 osób.

    Według opinii pilotów, starszy Heinkel He 50 miał większą prędkość przelotową i szybkość wznoszenia, pozwalającą uniknąć ostrzału dział przeciwlotniczych. Richthofen stwierdził, że prędkość maksymalna bombowca nurkującego nie powinna być niższa niż 350 km/h. Piloci narzekali także na wymieszanie wskaźników silnika i lotu oraz ich nieczytelność, szczególnie podczas walki. Pomimo to, projekt chwalono za zdolności manewrowe i solidną konstrukcję.

    Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość – 3531 km, powierzchnia zlewni – 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8060 m³/s (254,35 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty – Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.Curtiss P-40 Warhawk (nazwy dla RAF-u i Związku Radzieckiego : P-40 Tomahawk, P-40 Kittyhawk – amerykański samolot myśliwski, myśliwsko-bombowy i rozpoznawczy z okresu II wojny światowej.

    Problemy z prędkością miały zostać rozwiązane przez montaż silnika DB 600, jednak zmiany konstrukcyjne zmuszały do użycia rzędowego silnika Jumo 210 Ca. Testy samolotu rozpoczęto 14 sierpnia 1936. Kolejne poprawki i zwiększenie prędkości do 280 km/h przy ziemi i 290 km/h na 1250 metrach nadal nie spełniały oczekiwań Richthofena.

    Drezno (niem. Dresden, górnołuż. Drježdźany, czes. Drážďany, dawniej Drezdno) – miasto we wschodnich Niemczech na Pogórzu Zachodniosudeckim, położone nad Łabą, stolica kraju związkowego Saksonia. Aglomeracja drezdeńska liczy ok. 1,036 mln mieszkańców (2004).Po-2 (ros. По-2) — radziecki dwupłatowy samolot szkolny i wielozadaniowy, zaprojektowany w 1928 w biurze konstrukcyjnym Nikołaja Polikarpowa. Do roku 1944 maszyna była oznaczona jako U-2, a jej popularna nazwa to Kukuruźnik. W kodzie aliantów oznaczony jako Mule od ang. muł, a przez Polaków nazywany "pociak".

    Prototyp[ | edytuj kod]

    Pierwszy prototyp (baza dla serii B)[ | edytuj kod]

    Ju 87 był jednosilnikowym dolnopłatem wykonanym całkowicie z metalu. Miał stałe podwozie, a załogę stanowiły 2 osoby (pilot i tylny strzelec). Głównym materiałem konstrukcyjnym było duraluminium. Części, które musiały mieć mocną konstrukcję, jak np.: klapy wykonane były z elektronu, a śruby i inne części podatne na przeciążenia zrobione były ze stali.

    Samolot myśliwsko-bombowy (myśliwiec bombardujący, samolot myśliwsko-szturmowy) – rodzaj samolotu wojskowego łączący cechy samolotów myśliwskich i bombowych. Obecnie wypierane są przez myśliwce wielozadaniowe.MG 81 – lotniczy karabin maszynowy (Flugzeugmaschinengewehr MG 81) kalibru 7,92 mm opracowany przez zakłady Mauser Werke AG w 1938 roku. Używany był przez Luftwaffe podczas II wojny światowej jako uzbrojenie obronne w ruchomych i stałych stanowiskach strzeleckich większości bombowców i samolotów obserwacyjnych zamiast wycofanych w 1940 MG 15 i MG 17.

    Stuki miały wiele pokryw i klap, co ułatwiało naprawy i przeglądy samolotu. Projektanci unikali spawania części stosując gotowe odlewy i konstrukcję modułową. Duże części szkieletu mogły być szybko wymienione, co było wyjątkowo ważne na polu walki.

    Budowa modułowa pozwalała na przewożenie samolotu ciężarówkami lub koleją. Oryginalna konstrukcja skrzydeł była pomysłem Junkersa. Specyficzny profil skrzydła dawał dużą siłę nośną i pozwalał na start i lądowanie na bardzo krótkim odcinku.

    Zgodnie z Centrum Certyfikacji Samolotów, Ju 87 uzyskał wystarczające osiągi dla bombowca nurkującego dla Luftwaffe. Był w stanie nurkować z prędkością dochodzącą do 600 km/h, a jego prędkość maksymalna wynosiła 340 km/h przy ziemi. Masa startowa, z pełnym uzbrojeniem wynosiła około 4300 kg. Kłopoty przy bombardowaniu nurkowym zostały rozwiązane przez dodanie hamulców aerodynamicznych pod skrzydłami, co było pomocne w utrzymaniu stałej prędkości i namierzaniu celu. Pomagały one również zmniejszyć przeciążenia oraz wyprowadzić maszynę z lotu nurkowego.

    As myśliwski – tytuł honorowy nadawany pilotom myśliwskim, który zestrzelili określoną liczbę samolotów nieprzyjaciela, zwykle co najmniej 5, lub nieoficjalne określenie takiego pilota.Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

    Owalna, kratownicowa struktura kadłuba skrywała chłodzony cieczą, rzędowy silnik, montowany wzdłużnie. Kokpit oddzielony był od silnika ognioodporną przegrodą, aż do wysokości skrzydeł, gdzie znajdowały się zbiorniki na paliwo. Tył kokpitu zasłaniano płótnem. Rozsuwana, dwuczęściowa kabina wykonana była ze szkła akrylowego, połączonego stalową ramką.

    Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    Jednostka napędowa zamontowana była na głównej ramie, wspierana dwoma zastrzałami. Rama miała strukturę trójkątną, połączoną z kokpitem. Silnik przytwierdzony był do ramy za pomocą stalowych śrub. Przegroda ognioodporna wykonana z azbestu, przykrytego warstwą duraluminium, przymocowana była do głównej ramy. Układ wydechowy został tak skonstruowany, by żadne spaliny nie dostawały się do kokpitu. Jednostka napędowa chłodzona była 10 litrami wody umieszczonej w okrągłym, aluminiowym zbiorniku, znajdującym się między śmigłem a silnikiem. Dodatkowy – 20 litrowy zbiornik, który pełnił także rolę balastu, znajdował się pod silnikiem.

    Słowackie Siły Powietrzne (słow. Vzdušné sily Ozbrojených síl Slovenskej republiky) – wojska lotnicze Słowacji, powstałe w wyniku podzielenia lotnictwa Czechosłowacji w 1993 roku. Całość wyposażenia pochodzi nadal z tamtego okresu, w odróżnieniu od Czeskich Sił Powietrznych, które zastąpiły już większość uzbrojenia produkcji sowieckiej. Słowacja modernizuje większość posiadanych statków powietrznych, aby mogły współpracować z NATO. Trzon sił powietrznych stanowi 12 zmodernizowanych MiG-29, w wyniku podziału posiadanej floty Słowacji przypadło 10 z 20 dostarczonych maszyn (10 czeskich Migów trafiło do Polski). W 2006 rozbił się An-24 Słowackich Sił Powietrznych, transportujący żołnierzy wracających z misji pokojowej w Kosowie, zginęło 42 żołnierzy i członków załogi, ocalała 1 osoba, była to najtragiczniejsza katastrofa w słowackiej historii.Biała flaga – symbol określony w art. 32 konwencji haskiej z 29 lipca 1899, którym zobowiązane są posługiwać się podczas wojny walczące strony wówczas, kiedy wysyłają w kierunku przeciwnika swoich parlamentariuszy. Białą flagą posługują się także wojska na znak kapitulacji, a także cywilni mieszkańcy miejscowości znajdujących się na linii frontu po to, by zamanifestować, iż w ich domach nie ma ukrytych żołnierzy.

    System paliwowy obejmował dwa zbiorniki paliwa znajdujące się w centralnej części skrzydła. Ich łączna pojemność wynosiła 500 litrów (2x250 l). Zbiorniki miały ustaloną rezerwę, która sygnalizowana była czerwoną lampką w kokpicie. Paliwo tłoczone było do silnika przez pompę paliwa. W przypadku jej uszkodzenia, paliwo można było pompować ręcznie pompką umieszczoną w kabinie pilota.

    La Manche (z fr. „rękaw”; ang. English Channel, „Kanał Angielski”) – kanał morski oddzielający Wielką Brytanię od Francji. Poprzez Cieśninę Kaletańską łączy Morze Północne z otwartymi wodami Oceanu Atlantyckiego.Sprzęgło wychylne znane także pod nazwą sprzęgło Cardana, przegub Cardana lub przegub krzyżakowy – sprzęgło przymusowe nierozłączne, kompensacyjne (sprzęgło nierozłączne, mechaniczne, samonastawne, kątowe – według hierarchii Podstaw Konstrukcji Maszyn), rodzaj przegubu asynchronicznego.

    Najbardziej niezwykłą cechą było jednak skrzydło. Składało się one z wewnętrznej i dwóch zewnętrznych części. Zewnętrzne sekcje połączone były z wewnętrzną czterema sprzęgłami wychylnymi. Środkowa sekcja była wychylona w dół, natomiast zewnętrzne w górę, co dało charakterystyczne „złamane” skrzydła Ju 87. Kształt skrzydła zwiększył pole widzenia pilota i pozwolił konstruktorom na zastosowanie niższego podwozia. Centralna część płata wystawała po 1,5 m z każdej ze stron.

    Aerofiniszer (z ang. aerofinisher) — rodzaj łapacza samolotu, urządzenia stosowanego do skracania dobiegu samolotu i jego wyhamowania wykorzystywany głównie na pokładach lotniskowców, ale także na lotniskach lądowych. Zespół aerofiniszera składa się z kilku grubych lin stalowych, zazwyczaj czterech, zamocowanych w poprzek pokładu startowego do specjalnych tłumików hydraulicznych. Liny te instaluje się na wysokości od kilkunastu, a czasem nawet powyżej 20 cm nad powierzchnią lądowiska. Zadaniem pilota lądującego samolotu jest złapanie przy pomocy specjalnego wysuwanego z części ogonowej haka za jedną z lin, co powoduje gwałtowne wyhamowanie maszyny na odcinku od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów. Liny aerofiniszera na lotniskowcu są numerowane od 1 do 4 licząc od rufy, a idealne lądowanie polega na złapaniu liny numer 3. Siła tłumienia lin hamujących jest regulowana w zależności od typu lądującego samolotu i jego masy, dlatego też przed lądowaniem, pilot raportuje obsłudze pokładu startowego stan paliwa i uzbrojenia. Zbyt luźna lina nie zatrzyma samolotu przed końcem pokładu, natomiast zbyt mocno napięta może poważnie uszkodzić maszynę. Przeciążenie podczas lądowania z wykorzystaniem aerofiniszera dochodzi do 4 g.III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

    Uzbrojenie stanowiły dwa karabiny maszynowe MG 17 kalibru 7,92 mm zamontowane w skrzydłach. Spust znajdował się na drążku sterowym pilota. Tylny strzelec/operator radiostacji miał do dyspozycji karabin maszynowy MG 15 kalibru 7,92 mm do obrony tylnej półsfery.

    Silnik i śmigło były sterowane automatycznie. Samolot posiadał też auto-trymer, który dociążał tył maszyny, by bezpiecznie wyjść z nurkowania. Na szybie kabiny namalowane były linie (60°, 75° i 80°) ułatwiające celowanie i ostrzał celów naziemnych w trakcie lotu nurkowego. Większe bomby mocowane były na odchylanych wieszakach, by nie uszkodziły śmigła podczas zrzutu z dużego kąta.

    Morze Azowskie (ros. Азовское море; ukr. Азовське море tatarski Azaq deñizi) – część Morza Czarnego, znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji. Od Morza Czarnego oddzielone jest przez Półwysep Kerczeński (część Krymu) i Tamański, łączy się z nim przez Cieśninę Kerczeńską. Powierzchnia morza wynosi blisko 38 tys. km², średnia głębokość 7 m, a maksymalna dochodzi do 13,5 m. Temperatura wód powierzchniowych wynosi ok. 1°C w zimie i 25-27°C w lecie, a zasolenie waha się pomiędzy 12 a 14‰.Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

    Procedura nurkowania[ | edytuj kod]

    Schemat procedury nurkowania Ju 87

    Lecąc na wysokości 4600 metrów pilot lokalizował cel przez okienko w podłodze. Następnie ustawiał maszynę w tryb nurkowania przez pociągnięcie do oporu dźwigni „Zrzut”' na kolumnie kontrolnej. Hamulce nurkowe i auto-trymer aktywowały się automatycznie. Następowało zmniejszenie obrotów silnika i zamknięcie klap chłodnicy. Stuka obracała się i ustawiała do lotu nurkowego. W przypadku zamroczenia pilota wskutek przeciążeń, automatycznie uruchamiany był system poziomowania samolotu. Stuka nurkowała pod kątem 60-90° z prędkością 500–600 km/h, co dawało znacznie większą celność w porównaniu z bombardowaniem horyzontalnym.

    Tona rejestrowa (RT – Register Tonne) – niemetryczna jednostka objętości używana do określania pojemności rejestrowej brutto (BRT / GRT) i netto (NRT) statków handlowych.Bruno Loerzer (ur. 22 stycznia 1891 w Berlinie, zm. 23 sierpnia 1960 w Hamburgu) – niemiecki pilot, jeden z czołowych niemieckich asów myśliwskich okresu I wojny światowej. Odniósł 44 zwycięstwa powietrzne.

    Kiedy samolot znajdował się około 450 metrów nad celem, w kokpicie zapalała się lampka sygnalizacyjna obok wysokościomierza, która dawała znak na zrzut bomb. Pilot wtedy zrzucał ładunek przez popchnięcie dźwigni na kolumnie kontrolnej, U-kształtny wysięgnik umieszczony pod kadłubem odsuwał bombę spod śmigła. Po zrzuceniu ładunku bombowego, pilot uruchamiał mechanizm automatycznego wyprowadzania maszyny z lotu nurkowego.

    Samolot szkolno-treningowy – samolot wykorzystywany do szkolenia pilotów i rozwijania ich umiejętności pilotażu, nawigacji. Najczęściej są to samoloty służące do szkolenia podstawowego w zakresie pilotażu.Wymiennik ciepła – urządzenie służące do wymiany energii cieplnej pomiędzy dwoma jej nośnikami, tj. substancjami będącymi w stanie ciekłym lub gazowym.

    Gdy tylko nos znalazł się wyżej od horyzontu, hamulce nurkowe chowały się, obroty silnika rosły i maszyna mogła nabrać wysokości. Pilot odzyskiwał pełną sterowność i kontynuował lot. Klapy chłodnicy otwierały się, by zapobiec przegrzaniu się jednostki napędowej.

    Siły jakie działały na załogę podczas wyprowadzania maszyny z nurkowania były duże. Człowiek przy przeciążeniu 5 g zaczyna mieć problemy z widzeniem. Piloci Ju 87 mówili, że „widzą gwiazdy”. Chwilowo tracili oni wzrok pozostając w pełnej świadomości. Przy dłuższym przeciążeniu człowiek zwykle traci przytomność. Największe siły działały na pilota i strzelca podczas wychodzenia z nurkowania.

    Królestwo Jugosławii – nazwa państwa południowosłowiańskiego, używana od 1929 dla królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Rządziła nią dynastia Karadziordziewiciów (do 1945).Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.

    Test przeciążeń w Dessau[ | edytuj kod]

    Obszerne testy odbywały się przy głównej fabryce Junkersa w Dessau. Odkryto, że pilot może znieść maksymalnie przeciążenie wielkości 8,5 g przez trzy sekundy podczas działania na samolot siły odśrodkowej. Poniżej 4 g nie występowały żadne problemy z widzeniem czy świadomością. Powyżej 6 g połowa lotników miała większe lub mniejsze problemy z widzeniem. Przy 7,5 g 40% pilotów nie widziało nic. Pomimo zamroczenia człowiek pozostawał świadomy swoich reakcji. Jakkolwiek, po trzech sekundach połowa badanych mdlała. Pilot mógł odzyskać świadomość po 2–3 sekundach, kiedy siły spadły poniżej 3 g. W skurczonej pozycji piloci mogli znieść 7,5 g do kilkunastu sekund. Junkers był zdania, że ⅔ lotników jest w stanie w tej pozycji wytrzymać 8, a nawet 9 g przez 3–5 sekund, co było dobrym wynikiem.

    Krzyż Rycerski, właśc. Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego (niem. Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes, RK) - niemiecki order, najwyższe odznaczenie wojskowe okresu III Rzeszy. Stanowił rozszerzenie klas Krzyża Żelaznego.Fort Eben-Emael – fort (grupa warowna) wzniesiony we wschodniej Belgii w pobliżu Liège, położony strategicznie w pobliżu granicy niemieckiej i holenderskiej, wybudowany w latach 1931-1935.

    Podczas testów Ju 87 A-2 inżynierowie próbowali zmniejszyć oddziaływanie przeciążenia na człowieka. Odkryli oni, że bardzo ważne jest, by kabina była szczelna. Testy wykazały, że bez szczelnej kabiny i odpowiedniej odzieży, przeciążenie wielkości nawet 2 g może okazać się śmiertelne. Kiedy United States Army zajęła fabrykę Junkersa w Dessau, 21 kwietnia 1945, była pod wielkim wrażeniem testów medycznych lotników latających na Ju 87.

    Gangut – rosyjski, a następnie radziecki, pancernik typu Gangut z okresu I i II wojny światowej. Początkowo nazwany "Gangut" dla uczczenia miejsca bitwy morskiej stoczonej podczas III wojny północnej, w 1925 okrętowi zmieniono imię na "Oktiabrskaja Riewolucyja" dla upamiętnienia rewolucji październikowej. Była to czwarta jednostka w historii Rosyjskiej Marynarki Wojennej, która nosiła imię "Gangut".Cieśnina Kerczeńska (ros. Керченский пролив, ukr. Керченська протока, tatarski Keriç boğazı}, łac. Bosporus Cimmerius) – płytka cieśnina pomiędzy Półwyspem Kerczeńskim i Półwyspem Tamańskim, łączy Morze Azowskie z Morzem Czarnym. Długość ok. 41 km; szerokość od 4 do 45 km, średnio 20 km; głębokość od 5 do 15 metrów, średnio 6 m. W zimie pokryta jest pływającym lodem. Główny port Kercz.

    Inne prototypy[ | edytuj kod]

    Koncepcja bombowca nurkującego stała się trendem w Luftwaffe, co było bodźcem do produkcji innych prototypów maszyn tego typu. Późniejsze samoloty jak Junkers Ju 88 i Dornier Do 217 przystosowane były do bombardowania z lotu nurkowego. Nawet Heinkel He 177 – ciężki bombowiec strategiczny, miał w założeniach mieć zdolność nurkowania, jednak żądanie to nie mogło zostać zrealizowane z powodu znacznych rozmiarów maszyny.

    Frachtowiec – statek handlowy przewożący towary drogą morską, będący w dyspozycji przewoźnika, np. masowiec, kontenerowiec, drobnicowiec. Termin ten wiąże się z wziętym z języka niemieckiego słowem fracht, który oznacza opłatę za przewóz towarów drogą morską.Celownik bombowy urządzenie stosowane w samolotach bombowych pozwalające przewidzieć miejsce upadku bomby lotniczej, a więc umożliwiające dokonanie zrzutu bomb we właściwym momencie.

    Kiedy Stuka stał się łatwym celem dla myśliwców wroga, zaczęto myśleć nad jego następcą. Żaden z nowych projektów samolotu wsparcia lotniczego nie był rozwijany ze względu na kłopoty technologiczne, dlatego Luftwaffe zdecydowało, by zmodyfikować myśliwiec Focke-Wulf Fw 190 do wersji myśliwsko-bombowej. Nową wersją myśliwca – Fw 190 F, zaczęto zastępować Ju 87 podczas misji dziennych już w 1943 roku, a Stuki używane były jako nocne bombowce aż do ostatnich dni II wojny światowej.

    Heinkel He 177 Greif (z niem. „ Gryf ”) – niemiecki ciężki samolot bombowy dalekiego zasięgu z okresu II wojny światowej, produkowany przez wytwórnię Heinkel. Początkowo miał to być następca bombowca He 111. Oblot samolotu miał miejsce w 1939 roku. Zgodnie z doktryną Luftwaffe, początkowo planowano, że He 177 będzie zdolny do bombardowania z lotu nurkowego, co było rozwiązaniem nietypowym jak na samolot tej wielkości. Jeden z egzemplarzy samolotu w wersji He 177V38 został przystosowany do wzięcia na pokład planowanej niemieckiej bomby atomowej, jednak z racji jej nieukończenia nie miał okazji do wykonania swojego zadania.Państwa Osi – kraje należące do jednego obozu działań wojennych, walczące przeciw aliantom podczas II wojny światowej. Nazwa "oś" pochodzi od zwyczajowej nazwy nadanej sojuszowi III Rzeszy, Włoch oraz Japonii. W okresie ich największego panowania terytoria państw Osi obejmowały duże części Europy, Azji, Afryki i wysp Oceanu Spokojnego. Mimo tego II wojna światowa zakończyła się całkowitą klęską państw Osi. Podobnie jak u aliantów, liczba państw Osi w czasie wojny zmieniała się – pod koniec wojny znaczna część członków przeszła na stronę sprzymierzonych.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Marynarka Wojenna (MW) – jeden z czterech rodzajów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, obok Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych i Wojsk Specjalnych. Marynarka Wojenna przeznaczona jest do obrony interesów państwa na polskich obszarach morskich, morskiej obrony wybrzeża oraz udziału w lądowej obronie wybrzeża we współdziałaniu z innymi rodzajami sił zbrojnych w ramach strategicznej operacji obronnej. Na podstawie umów międzynarodowych, Marynarka Wojenna zobowiązana jest do utrzymywania zdolności do realizacji zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa zarówno w obszarze Morza Bałtyckiego jak i poza nim. Podstawowym zadaniem Marynarki Wojennej jest obrona i utrzymanie morskich linii komunikacyjnych państwa podczas kryzysu i wojny oraz niedopuszczenie do blokady morskiej kraju. W czasie pokoju Marynarka Wojenna wspiera działania Straży Granicznej w obszarze morskich wód terytorialnych i wyłącznej strefy ekonomicznej. Trzon struktury Marynarki Wojennej tworzą flotylle okrętów, Brygada Lotnictwa Marynarki Wojennej, a także brzegowe jednostki wsparcia i zabezpieczenia działań oraz ośrodki szkolne.
    Brześć, dawniej Brześć Litewski, Brześć nad Bugiem, (biał. Брэст, Берасьце, Brest, Bieraście; ros. Брест, Берестье, Briest, Bieriestje; jid. בּריסק, hebr. ברסט ליטובסק; ukr. Берестя, Berestia) – miasto na Białorusi, u ujścia Muchawca do Bugu, siedziba administracyjna obwodu brzeskiego i rejonu brzeskiego. Ośrodek przemysłowy, węzeł kolejowy i drogowy na granicy z Polską, port rzeczny, port lotniczy; uniwersytet (1995), politechnika (1989); ośrodek kultury polskiej na Białorusi, polski konsulat generalny; 310,8 tys. mieszk. (1 stycznia 2010).
    Syrena (urządzenie do sygnalizacji dźwiękowej) - urządzenie akustyczne służące do powiadamiania ludności o zaistniałych klęskach lub stanach alarmowych. W dzisiejszych czasach używane przede wszystkim przez Ochotnicze Straże Pożarne do alarmowania swoich członków czynnych o zaistniałym pożarze lub innym miejscowym zagrożeniu, a także przez Obronę Cywilną Kraju do powiadamiania o zagrożeniach powodziowych. Są również używane przez pojazdy uprzywilejowane do powiadamiania uczestników ruchu drogowego o uprzywilejowaniu owego pojazdu w ruchu drogowym. Dawniej służyły przede wszystkim do informowania ludności cywilnej o zbliżających się nalotach w czasie wojny.
    Połączenie spawane – rodzaj złącza powstającego w procesie fizycznym łączenia materiałów poprzez ich miejscowe stopienie i zestalenie. Stosowane np. do łączenia metali (głównie stali) i tworzyw sztucznych. Przy spawaniu zwykle dodaje się spoiwo spawalnicze, tj. stapiający się wraz z materiałem rodzimym materiał dodatkowy, wypełniający spoinę.
    Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.
    Okręty podwodne serii M – radzieckie małe okręty podwodne czterech typów VI, VI-bis, XII oraz XV, produkowane od lat 30. XX wieku. Łącznie zbudowano 111 okrętów tego typu. 6 okrętów typuXV znanej także jako projekt 96 w 1955 zostało przekazanych Polsce.
    PZL P.11 (zwany potocznie "jedenastką") – polski samolot myśliwski konstrukcji inżyniera Zygmunta Puławskiego z okresu przed II wojną światową.

    Reklama