Joseon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Joseon (także: Korea dynastii Joseon, Chosŏn, Choson, Chosun, Cho-sen, kor. 조선, hanja: 朝鮮) – koreańskie państwo rządzone przez dynastię Yi, zapoczątkowaną przez króla Taejo Yi Seong-gye. Państwo Joseon istniało przez ponad pięć wieków, od 1392 do 1897 roku. Członkowie dynastii Yi rządzili Koreą jako cesarze także od 1897 do 1910 roku, gdy Japonia dokonała aneksji Korei, pozbawiając ją niepodległości.

Wojna chińsko-japońska (1894-1895) (w Chinach nazywana wojną jiawu, upr: 甲午战争; trad. 甲午戰爭) – wojna podjęta przez Japonię w celu uzyskania koncesji terytorialnych i gospodarczych od Chin.Pusan (kor. 부산광역시, Metropolia Pusan) – największe miasto portowe Korei Południowej; zespół miejski ok. 4,1 mln mieszkańców. Jest miastem na prawach metropolii. Drugie co do wielkości miasto kraju.

Powstanie państwa poprzedził upadek istniejącego od 918 do 1392 państwa Goryeo. Do przejęcia władzy przez dynastię Yi doszło w ówczesnej stolicy państwa koreańskiego, w należącym obecnie do Korei Północnej Kaesŏngu (ówczesny Gaegyeong). Po powstaniu państwa Joseon stolicę przeniesiono w miejsce, gdzie obecnie znajduje się stolica Korei Południowej, Seul (wówczas miasto nosiło nazwę Hanseong). Północna granica królestwa sięgała rzek Amnok oraz Tumen. Tym samym znajdowała się mniej więcej w miejscu współczesnej granicy KRLD i Chin.

Dynastia Yuan (chiń.: 元朝; pinyin: Yuán Cháo) – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279 – 1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.

Dynastia Joseon była ostatnią dynastią rządzącą Koreą i najdłużej w historii rządzącą dynastią o charakterze konfucjańskim. Podczas panowania dynastii Joseon udało jej się skonsolidować władzę na terytorium całego Półwyspu Koreańskiego, dynastia wprowadziła także i utrwalała ideały filozofii konfucjanizmu w koreańskim społeczeństwie, zaadoptowała wiele elementów kultury chińskiej i doprowadziła do rozkwitu klasycznej koreańskiej kultury, nauki, techniki, handlu i literatury. Na przestrzeni dziejów losy państwa dynastii Joseon toczyły się często bardzo dramatycznie, szczególnie w XVI i XVII wieku, gdy Korea padła ofiarą obcych inwazji ze strony Cesarstwa Japońskiego i Mandżurów z dynastii Qing. Wojny z najeźdźcami doprowadziły do wprowadzenia polityki izolacjonizmu Korei na arenie międzynarodowej, co przyczyniło się do określania Korei w opisach zachodnich podróżników i historyków jako „pustelnicze królestwo” (ang. Hermit Kingdom).

Jeonju (Jeonju-si) jest miastem i stolicą prowincji Jeolla Północna w Korei Południowej. Położone 3 godziny drogi na południe od Seulu. Ważny ośrodek turystyczny, znany z doskonałej kuchni, zabytków, festiwali i imprez sportowych. Siedziba rzymskokatolickiej diecezji Jeonju.Izolacjonizm, kierunek polityki zagranicznej sprowadzający się do obrony interesów i bezpieczeństwa własnego państwa.

Mimo uspokojenia konfliktów z sąsiadami, izolowane od otoczenia międzynarodowego państwo koreańskie w XVIII i XIX wieku było nękane wieloma niepokojami wewnętrznymi. Problemem królestwa były szczególnie walki o władzę na dworze królewskim między rządzącymi klanami i koteriami urzędników, a także niepokoje społeczne, niekiedy skutkujące powstaniami, które wybuchały w Korei w XIX wieku. Wtedy również obce mocarstwa zaczęły naciskać na Koreę, by otworzyła się na świat zewnętrzny. Wszystkie te zjawiska doprowadziły do osłabienia władzy królewskiej w państwie Joseon i ostatecznie do upadku królestwa, do czego w II połowie XIX i na początku XX wieku doprowadzili Japończycy.

Hancha, hanja (한자, 漢字; dosł. „znaki Han”) lub Hanmun (한문; 漢文), czasami tłumaczone jako „znaki sinokoreańskie” - koreańska nazwa dla znaków chińskich. Dokładnie rzecz biorąc nazwa ta tyczy się tylko tych znaków, które zostały zapożyczone do języka koreańskiego, a ich wymowa dopasowana do wymowy koreańskiej. W przeciwieństwie do japońskich kanji, znaki hancha nie były modyfikowane i zachowały wygląd podobny do tradycyjnych znaków chińskich.Meiji (jap. 明治時代, Meiji-jidai, „Epoka Światłych Rządów”) – okres w historii Japonii przypadający na lata panowania cesarza Mutsuhito, trwający od 8 września 1868 do 30 lipca 1912. Zapoczątkowane przez szereg wydarzeń określanych mianem restauracji Meiji (jap. 明治維新, Meiji Ishin). Były to czasy głębokich przemian społecznych, politycznych, gospodarczych i kulturowych, jak również gruntownej modernizacji kraju na wzór zachodni.

Wiele elementów tworzących ówczesną koreańską kulturę, które pojawiły się w Korei w czasach dynastii Joseon, ma duży wpływ na kulturę współczesnej Korei – szczególnie zasady dotyczące etykiety, norm kulturowych i stosunków społecznych.

Spis treści

  • 1 Historia
  • 1.1 Okres wczesnego królestwa Joseon
  • 1.1.1 Początki nowej dynastii
  • 1.1.2 Konflikty wśród książąt
  • 1.1.3 Konsolidacja władzy królewskiej
  • 1.1.4 Rządy króla Sejonga
  • 1.1.5 Męczeńska śmierć sześciu ministrów
  • 1.1.6 Czystki wśród uczonych
  • 1.2 Okres średni królestwa Joseon
  • 1.2.1 Walki frakcyjne
  • 1.2.2 Inwazja japońska z lat 1592–1598
  • 1.2.3 Inwazje Dżurdżenów
  • 1.3 Okres późnego królestwa Joseon
  • 1.4 Schyłek dynastii
  • 2 Rząd
  • 2.1 Król
  • 2.2 Urzędnicy
  • 2.3 Rząd centralny
  • 2.3.1 Rada Państwa
  • 2.4 Sześć ministerstw
  • 2.5 Trzy Urzędy
  • 2.6 Inne urzędy na dworze królestwa Joseon
  • 2.7 Formy lokalnego samorządu
  • 2.8 Podział administracyjny Korei dynastii Joseon
  • 3 Społeczeństwo
  • 3.1 Populacja i struktura społeczna
  • 4 Zobacz też
  • 5 Przypisy
  • 6 Bibliografia
  • 7 Linki zewnętrzne
  • Historia[ | edytuj kod]

    Okres wczesnego królestwa Joseon[ | edytuj kod]

    Portret króla Taejo z dynastii Joseon

    Początki nowej dynastii[ | edytuj kod]

    Pod koniec XIV wieku założone w 918 r. n.e. przez Taejo Wang Geona państwo Goryeo było bardzo osłabione latami wyniszczających wojen i de facto okupacją prowadzoną przez Imperium Mongolskie. Po nastaniu w Chinach dynastii Ming, na dworze królewskim Goryeo doszło do podziału na dwie frakcje: grupę wspieraną przez Mingów, na czele której stał generał Yi, oraz na frakcję popieraną przez dynastię Yuan pod przywództwem generała Choe. Gdy wysłannik Mingów dotarł na dwór Goryeo w 1388 roku (w 14. roku panowania koreańskiego króla U) domagając się zwrotu północnych terytoriów Goryeo na rzecz Chin, generał Choe wykorzystał okazję do zaatakowania półwyspu Liaodong. Było to związane z faktem, iż królestwo Goryeo uważało się za formalnego sukcesora dawnego królestwa Goguryeo. Z tego względu nieodłącznym elementem polityki Goryeo było dążenie do przyłączenia do Korei jak największej części terytorium Mandżurii, które uważano za terytorium koreańskie.

    Dynastia Ming (1368–1644) (chiń.: 明朝; pinyin: Míng Cháo; Wade-Giles: Ming Ch’ao; IPA: [mǐŋ tʂʰɑ̌ʊ̯]) – dynastia cesarska Chin, panująca po upadku mongolskiej dynastii Yuan. Była to ostatnia narodowa dynastia chińska.Cesarstwo Koreańskie istniało od roku 1897 do 1910, aż do aneksji Korei przez Japonię, gdy rozpoczął się 35-letni okres japońskiej okupacji Korei.

    Na dowódcę ataku na półwysep Liaodong został wyznaczony generał Yi. Odmówił jednak wykonania rozkazu i udało się do Gaegyeongu (obecnie Kaesŏng), gdzie przygotował zamach stanu wymierzony w króla U i w 1388 roku osadził na tronie syna króla U, Changa. Następnie generał Yi zabił króla U oraz jego syna po nieudanej próbie restauracji władzy U i siłą uczynił królem pochodzącego z dynastii Yi Gongyanga. W roku 1392 generał wyeliminował Jeong Mong-ju, wpływowego przywódcę nieformalnej koterii dworskiej lojalnej wobec dynastii Goryeo, oraz pozbawił tronu króla Gongyanga, który musiał udać się na wygnanie do miasta Wonju. Tym samym doprowadził do upadku prawie 500-letnią dynastię Goryeo.

    Od 1898 do 1904 roku Port Artur (Port Arthur, obecnie Lüshun) w Chinach był główną, ufortyfikowaną bazą morską rosyjskiej floty wojennej Oceanu Spokojnego. Podczas wojny rosyjsko-japońskiej 1904-1905 eskadra rosyjska bazująca w Port Artur brała udział w głównych zmaganiach morskich pierwszej fazy wojny, a od lipca 1904 do stycznia 1905 o samą fortecę toczyły się ciężkie walki lądowe.Sŏnjo (ur. 26 listopada 1552, zm. 16 marca 1608) – czternasty władca (wang) Korei (Chosŏn) z Dynastii Ri. Panował w okresie japońskich najazdów na Koreę.

    Na początku swojego panowania generał Yi Seong-gye (od 1392 roku rządzący Koreą jako król Taejo – jest to tytuł należny pierwszemu królowi każdej nowej dynastii rządzącej Koreą) dążył do podtrzymania nazwy Goryeo dla całego państwa koreańskiego, chcąc sprawić wrażenie, iż jest kontynuatorem tradycji państwa Goryeo. Po rozbiciu kilku pałacowych buntów wszczynanych przez zwolenników poprzedniej dynastii, w roku 1393 postanowił zmienić nazwę państwa, by ostatecznie zaznaczyć zmianę władzy. Od tej pory państwo koreańskie przyjęło nazwę „Wielkie Królestwo Joseon”. Jednocześnie Taejo dynastii Joseon przeniósł stolicę Korei z Kaesŏngu (wówczas Gaegyeong) do dzisiejszego Seulu, noszącego w owym czasie nazwę Hanseong.

    Drobnomieszczaństwo – warstwa drobnych wytwórców towarowych lub handlarzy, posiadających środki produkcji i niewielką własność prywatną, nie zatrudniający wcale lub zatrudniający niewielu najemnych pracowników.T’aejo (ur. 27 października 1335, zm. 24 maja 1408), urodzony jako Ri Sŏng Gye – założyciel dynastii Ri w Korei, król (wang) w latach 1392–1398.

    Konflikty wśród książąt[ | edytuj kod]

    Po objęciu władzy i jej skonsolidowaniu, Taejo zaczął rozważać kwestię następcy tronu. Największe zasługi dla przejęcia władzy przez Yi Seong-gye położył Yi Bang-won, piąty syn króla Taejo z małżeństwa z królową Sineui. Najważniejsi doradcy króla, Nam Eun oraz premier Jeong Do-jeon użyli jednak swoich wpływów dla wyznaczenia na następcę ósmego syna Taejo, księcia Yi Bang-seok (znanego jako Wielki Książę Uian), drugiego syna Yi Seong-gye z królową Sindeok. Winnym sporu był głównie premier, który jako wysoki urzędnik szybko porzucił założycielskie ideały ideologiczne oraz polityczne, wyznawane przez Taejo. Zależało mu na wzroście znaczenia rządu i ministrów w podejmowaniu decyzji dotyczących całokształtu spraw królestwa. Piąty syn Taejo Yi Bang-won chciał zaś umacniać władzę którą zdobył jego ojciec i ostatecznie ustanowić w królestwie monarchię absolutną. Jeong Do-jeon (z którym zgadzał się w tym względzie sam Taejo) dążył jednak do ograniczania władzy książąt i do demobilizacji małych armii, które posiadała większość z nich. Atmosfera między otoczeniem premiera i książętami stała się bardzo napięta. Po nagłej śmierci matki ósmego syna Taejo, królowej Sindeok, Yi Bang-won (piąty syn Taejo i królowej Sineui), postanowił wykorzystać swoją armię do dokonania przewrotu pałacowego. Ludzie Yi Bang-wona zabili premiera oraz jego stronników, podobnie jak dwóch pozostałych synów królowej Sindeok. Incydent ten stał się znany w historiografii koreańskiej jako pierwszy spór książąt.

    Taedong-gang - najdłuższa rzeka w Korei Północnej. Długość rzeki wynosi 439 km, a powierzchnia dorzecza 20 247 km².Traktat z Shimonoseki (jap. 下関条約;, Shimonoseki Jōyaku;, chin. upr.: 马关条约; chin. trad.: 馬關條約; pinyin: Mǎguān tiáoyuē) – traktat pokojowy między Cesarstwem Chińskim a Japońskim, kończący pierwszą wojnę chińsko-japońską, podpisany w Shimonoseki 17 kwietnia 1895.

    Przerażony bratobójczym konfliktem między synami, król Taejo postanowił abdykować i przekazał pełnię władzy w królestwie na rzecz drugiego syna, Yi Bang-gwa, który jako król otrzymał imię Jeongjong. Jedną z jego pierwszych decyzji było ponowne przeniesienie stolicy do Kaesŏngu. Jeongjong prawdopodobnie sądził, że tam będzie bardziej bezpieczny i będzie mógł zaprowadzić stabilniejsze rządy, niż na pełnym konfliktów dworze w Seulu. Mimo to Yi Bang-won (niesławny bratobójca i piąty syn Taejo) odzyskał pełnię faktycznej władzy na królewskim dworze i wszedł w następny konflikt z kolejnym ze starszych braci, księciem Yi Bang-ganem, który także marzył o objęciu tronu królewskiego. W roku 1400 spór między braćmi przerodził się w otwarty konflikt (znany jako drugi spór książąt), zakończony wygnaniem Yi Bang-gana do miasta Tosan i egzekucją wszystkich jego stronników. Widząc, jak bardzo urósł w siłę Yi Bang-won, po zaledwie dwóch latach panowania Jeongjong dobrowolnie abdykował i przekazał tron na rzecz młodszego Yi Bang-wona. Książę osiągnął swój cel i rozpoczął rządy w królestwie Joseon jako trzeci król z dynastii, Taejong.

    Hangul, hangŭl, hangeul, hangyl (koreańskie 한글) to alfabet koreański; składa się z 24 znaków: 14 spółgłosek i 10 samogłosek. Jest jednym z niewielu alfabetów, który został stworzony sztucznie a nie wyewoluował z hieroglifów czy ideogramów, jak to się działo w przypadku większości nowoczesnych języków. Każda sylaba zapisywana jest jako blok, na polu kwadratu, składający się ze znaków alfabetu (tzw. jamo). Słowa w tym alfabecie zapisywać można poziomo lub pionowo.Tuman-gang (kor. 두만강; chiń. upr. 图们江; pinyin: Túmén Jiāng; ; ros. Туманная, Tumannaja) – rzeka we wschodniej Azji, na granicy Korei Północnej, Chin i Rosji.

    Konsolidacja władzy królewskiej[ | edytuj kod]

    Na początku panowania Taejonga jego poprzednik i założyciel dynastii, Taejo, odmówił przekazania synowi swojej pieczęci, której posiadanie w pełni potwierdzałoby legitymację Taejonga do sprawowania władzy w państwie. Tym samym Taejong zaczął podejmować działania, którego jego zdaniem miały dodać jego władzy uzasadnienia. Jedną z jego pierwszych decyzji było anulowanie przywilejów, które mieli wysocy urzędnicy i arystokraci w rządzie oraz na królewskim dworze. Posunięcie to utrudniło dworskim koteriom podejmowanie prób przewrotu, a jednocześnie przyczyniło się do znacznego powiększenia królewskiej armii – dotychczas bardzo wielu urzędników, także niskiego szczeblu, było zwolnionych ze służby w wojsku.

    Liaotung (chiń. upr.: 辽东半岛; chiń. trad.: 遼東半島; pinyin: Liáodōng Bàndǎo) – półwysep w północno-wschodnich Chinach, w prowincji Liaoning. Położony pomiędzy zatoką Liaotuńską na zachodzie i Zachodniokoreańską na wschodzie, na Morzu Żółtym. Powierzchnia półwyspu wynosi ok. 54 tys. km², długość ok. 225 - 250 km, szerokość 80 - 130 km, szerokość maksymalna u nasady ok. 150 km.Wojna japońsko-koreańska – wojna toczona pod koniec XVI w. pomiędzy koreańskim państwem dynastii Joseon, wspieranym przez chińską dynastię Ming, a Japonią rządzoną przez generała Toyotomi Hideyoshi. Wojna jest też znana jako wojna Imjin (Imjin waeran, kor. 임진왜란). Inwazja Korei miała być pierwszym krokiem w podboju Chin i całej wschodniej Azji przez Japonię.

    Następny ważny przepis wprowadzony przez Taejonga dotyczył reformy podatku katastralnego. Król nakazał także dokonanie powszechnego spisu istniejących w królestwie ziem i budynków. Dzięki temu odnaleziono wiele terytoriów znajdujących się do tej pory poza państwową ewidencją. Obłożenie tych ziem podatkami pozwoliło na dwukrotne zwiększenie dochodów państwa z tytułu podatków.

    Geo-bukseon lub Kŏbuksŏn (kor. 거북선), znany również jako "statek-żółw", to typ okrętu wojennego, używany przez Królewską Marynarkę Wojenną koreańskiej dynastii Joseon od XV do XIX w. Za prototyp pancernika uchodzi statek, użyty przez flotę koreańską w czasie japońskiej inwazji w roku 1592.Gojong lub Kojong (han. 고종, ur. 8 września 1852, zm. 21 stycznia 1919) – ostatni król i pierwszy cesarz Korei z dynastii Joseon. Na tron wstąpił jako dziecko. W jego imieniu władzę jako regent sprawował ojciec Daewon-gun. Zmuszony do abdykacji na rzecz syna Sunjonga.

    W roku 1399 Taejong jeszcze przed objęciem tronu odegrał dużą rolę w zlikwidowaniu tzw. zgromadzenia Dopyeong, w skład którego wchodzili starzy wysocy urzędnicy dworscy, których wpływy sięgały jeszcze dynastii Goryeo. Zgromadzenie zostało zastąpione Radą Państwa (Uijeongbu, kor. 의정부), nowym organem państwowej administracji, którego członkami zostali ludzie skupieni wokół Taejonga, popierający tworzone przez niego prawo.

    Wojna rosyjsko-japońska – wojna pomiędzy Imperium Rosyjskim a Cesarstwem Japonii toczona w okresie od 8 lutego 1904 do 5 września 1905 na Dalekim Wschodzie, zakończona traktatem z Portsmouth (5 września 1905) i zwycięstwem Japonii, która dzięki temu awansowała do grona światowych potęg. Japońska armia o stosunkowo małym doświadczeniu bojowym uzyskała miażdżące zwycięstwo nad siłami Rosji, co było dużym zaskoczeniem dla wielu obserwatorów konfliktu. Poniżający szereg klęsk armii rosyjskiej w ogromnym stopniu przyczynił się do niezadowolenia społecznego w Rosji i był główną przyczyną rewolucji w 1905.Protektorat (z łac. protectio – osłona) – jedna z form zależności politycznej, w której państwo posiadające własny ustrój uzależnione jest w swej polityce od państwa silniejszego (protektora). Protektorat zachowuje jako kraj niektóre swoje instytucje, rząd i administrację, ale znajduje się pod kontrolą obcego państwa, które prowadzi jego sprawy zewnętrzne np. politykę zagraniczną i gospodarczą.

    Taejong wydał następnie nowy dekret, dzięki któremu jego władza uległa dalszemu wzmocnieniu. Nałożył mianowicie obowiązek zatwierdzania przez króla decyzji Rady Państwa. Tym samym zakończył tradycję podejmowania najważniejszych decyzji bezpośrednio przez dworskich ministrów i doradców, którzy decyzje te uzgadniali nieformalnie we własnym gronie.

    Korea Północna (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna, w skrócie KRLD) – państwo totalitarne w Azji Wschodniej, powstałe w północnej części Półwyspu Koreańskiego po II wojnie światowej, na terenach zajętych przez Armię Czerwoną. Oficjalnie, według konstytucji, Korea Północna jest republiką socjalistyczną. Przynajmniej formalnie Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna nie jest państwem komunistycznym. Od 2009 roku władze Korei Północnej rozpoczęły wykreślać odniesienia sugerujące komunistyczny ustrój i charakter państwa z konstytucji oraz z innych oficjalnych dokumentów.Roczniki dynastii Joseon (kor. 조선왕조실록, hanja 朝鮮王朝實錄) – kronika rządzącej Koreą w latach 1392-1910 dynastii Joseon, jeden z najważniejszych zabytków koreańskiego piśmiennictwa historiograficznego. 888 ksiąg, spisanych w łącznie 1893 tomach, redagowano w klasycznej chińszczyźnie między rokiem 1413 a 1865. Obejmuje 472 lata historii dynastii Joseon z lat 1392-1864 (począwszy od panowania założyciela dynastii, króla Taejo (Yi Seong-gye), aż do końca rządów 25. króla z dynastii Joseon, Cheoljonga). Stanowi najdłuższy zapis dziejów jednej dynastii królewskiej w historii świata. Z uwagi na wartość dla historii i kultury Korei, kronika (z wyjątkiem dziejów dwóch władców – 60 ksiąg w 74 tomach – spisanych już w czasie okupacji japońskiej z lat 1910-1945) znajduje się na liście Narodowych Skarbów Korei (151. miejsce), a także (od 1 października 1997 roku) na stworzonej przez UNESCO liście dziedzictwa kulturowego „Pamięć Świata”.

    Niedługo potem Taejong założył specjalne biuro, do którego poddani mogli zgłaszać wszelkie nadużycia i akty niesprawiedliwości, których dopuścili się urzędnicy lub arystokraci. Z drugiej strony, Taejong utrzymał w mocy zwiększające rolę rządu reformy dokonane jeszcze przez Jeong Do-jeona, zabitego podczas pierwszego sporu książąt w 1398 roku. Ponadto, w celu umocnienia posiadanej władzy oraz by zapobiec próbom przewrotu, Taejong zabił lub wygnał z dworu wielu urzędników, którzy jeszcze niedawno pomagali mu objąć tron. By ograniczyć wpływy swych krewnych, zabił braci wszystkich królowych, z którymi był związany. Pozbył się także teścia swojego syna i późniejszego następcy, Sejonga.

    Imperium mongolskie (mong.: ᠶᠡᠬᠡ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠦᠯᠦᠰ, yeqe mongɣol ulus – Wielki Ułus Mongołów) – trzynastowieczne państwo mongolskie, w szczytowym momencie swojego rozwoju terytorialnego obejmujące Azję Środkową, południową Syberię, północne Chiny, Ruś i Bliski Wschód. W szczytowym okresie swojej potęgi zajmowało około 33 mln km², przez co było największym państwem w historii po Imperium Brytyjskim.Nurchaczy (chiń. 努爾哈赤; pinyin: Nǔ’ěrhāchì, Nǔ’ěrhāqí; mandżurski ᠨᡠᡵᡤᠠᠴᡳ) (1559–1626) – twórca państwa mandżurskiego, przodek władców Chin z dynastii Qing.

    W koreańskiej historiografii Taejong uchodzi za bardzo kontrowersyjną postać. W celu umocnienia posiadanej władzy i dla realizacji swoich celów politycznych nakazał zabicie wielu przeciwników, nie oszczędzając nawet członków własnej rodziny. Z drugiej strony przyczynił się do wzrostu dobrobytu poddanych, umocnił także wojsko, co dało dobre fundamenty dla bardzo udanych rządów następnego króla, Sejonga, który ze względu na swoje osiągnięcia dla kultury jest określany w historiografii koreańskiej jako „Sejong Wielki”.

    An Jung-geun lub An Chunggŭn 안중근, (ur. 2 września 1879 w Haeju, zm. 26 marca 1910 w Lüshun) – aktywista polityczny który w 1909 zastrzelił w Harbinie w Chinach japońskiego gubernatora Korei, Itō Hirobumiego. Został stracony w więzieniu w Lüshun.Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

    Rządy króla Sejonga[ | edytuj kod]

    W sierpniu 1418 roku władzę w królestwie Joseon objął Sejong, zastępując swojego ojca Taejonga, który abdykował dwa miesiące wcześniej. W maju roku 1419 Sejong, kierując się radami swojego ojca, zorganizował ekspedycję Gihae (znaną w japońskiej historiografii jako inwazja Ōei), której celem było wypędzenie piratów z wyspy Tsushima, położonej w Cieśninie Cuszimskiej (znanej w Korei jako Cieśnina Koreańska). Piraci przeszkadzali legalnym handlarzom. Ponadto wyspa od wieków była przedmiotem terytorialnego sporu między Koreą a Japonią (do której należała wtedy i należy współcześnie). Tym samym ekspedycja stała się także okazją do podjęcia próby siłowego przejęcia wyspy przez Koreańczyków. Na czele ekspedycji stanął generał Yi Jong-mu. W następstwie napaści zbrojnej dokonanej przez Joseon we wrześniu 1419 daimyō Tsushimy, Sadamori, poddał się Koreańczykom. W roku 1443 podpisany został traktat roku Gyehae (w Japonii znany jako traktat Kakitsu), na mocy którego daimyō Tsushimy otrzymał prawo do handlu z Koreą. Dopuszczalny wolumen handlu wyznaczono na 50 statków rocznie. Zarządca wyspy zobowiązał się także do płacenia trybutu na rzecz Korei oraz zapewnił że dołoży wszelkich starań, by południowych wybrzeży Półwyspu Koreańskiego nie nękali piraci.

    Sejong Wielki (15 maja 1397 – 8 kwietnia 1450) – 4. władca Korei z dynasti Joseon, panujący w latach 1418–1450. Przeprowadził wiele reform, które przyczyniły się do poprawy warunków życia królestwa. Jego panowanie w koreańskiej historiografii uchodzi za jedno z najlepszych w historii Korei. Uważa się, za jego rządów kultura i nauka koreańska przeżywała swój „złoty wiek”, jednakże Sejong był też znany z niechęci do mnichów buddyjskich, których usunął z Seulu. Pod jego kierownictwem opracowano koreańskie pismo fonetyczne hangul. Jego kampanie militarne były uwieńczone sukcesem: na morzu wojska koreańskie zdobyły wyspę Tsushima, a na północy zdobyły część mandżurskich terytoriów.Sunjo (1790-1834) - Dwudziesty trzeci król Korei z dynastii Joseon. Był drugim synem króla Jeongjo i jego konkubiny. Gdy w 1800 roku zmarł jego ojciec Sunjo objął tron. W 1802 poślubił Sunwon, która stała się królową Korei. Ponieważ w chwili objęcia rządów miał 10 lat władzę w jego imieniu początkowo sprawowała jego babka królowa Jeongsun.

    Wzdłuż północnej granicy królestwa Sejong ustanowił cztery twierdze i sześć obozów (kor. 사군육진, hanja: 四郡六鎭), by wzmocnić ochronę granicy przed atakami nomadów z Chin i Mandżurii. W roku 1433 Sejong wysłał tam ekspedycję pod wodzą generała Kim Jong-seo, której zadaniem było rozbicie i zniszczenie Mandżurów. Koreańskiemu wojsku udało się wtedy zdobyć kilka mandżurskich zamków i doprowadzić do włączenia części mandżurskich terytoriów do Korei, której granice sięgnęły wtedy mniej więcej terytoriów współczesnej granicy Korei Północnej oraz Chin.

    Półwysep Koreański – półwysep w Azji Wschodniej, wcinający się na 1100 km w Ocean Spokojny. Od północnego wschodu oblewają go wody Morza Japońskiego, które w Korei Południowej nazywają się Morzem Wschodnim, a w Korei Północnej Morzem Wschodniokoreańskim, a od południowego zachodu – Morza Żółtego. Od Wysp Japońskich oddziela go Cieśnina Koreańska.Sejo (ur. 2 listopada 1417, zm. 23 września 1468) – siódmy władca (wang) Korei (Chosŏn) z Dynastii Ri. Objął tron podczas zamachu stanu.

    W czasie panowania Sejonga, Korei udało się poczynić duże postępy w dziedzinie nauki, rolnictwa, literatury, tradycyjnej medycyny oraz inżynierii. Ze względu na rozwój cywilizacyjny, jaki miał miejsce w tym czasie, w koreańskiej historiografii Sejong nosi przydomek Wielki. Najsłynniejszym osiągnięciem Sejonga dla koreańskiej kultury jest jego inicjatywa stworzenia koreańskiego alfabetu, znanego jako hangeul. Wcześniej wszystkie dzieła i książki powstawały w klasycznej chińszczyźnie. Znajomość i możliwość nauki chińskich znaków była ograniczona wyłącznie do wysokich urzędników państwowych oraz ich potomków. Wprowadzenie alfabetu umożliwiło upowszechnienie edukacji. Choć chińskie znaki do zapisu koreańskich słów były stosowane w większości źródeł jeszcze w pierwszej połowie XX wieku, wynalezienie hangeulu miało ogromny, pozytywny wpływ na koreańską kulturę.

    Dżurdżeni (chiń.: 女真; pinyin: nǚzhēn) - lud pochodzenia tunguskiego, zamieszkujący Mandżurię od co najmniej XI wieku. Od XVII wieku nazywa się go Mandżurami. Dżurdzeni na terenie północnych Chin utworzyli państwo, tzw. dynastię Jin (1115–1234).Konfucjanizm (儒學, rúxué, lub 儒家, rújiā) – system filozoficzno-religijny zapoczątkowany w Chinach przez Konfucjusza (Kong Fuzi, Kongzi) w V wieku p.n.e., a następnie rozwinięty m.in. przez Mencjusza (konfucjanizm idealistyczny) i Xunzi (konfucjanizm realistyczny) w III wieku p.n.e. Konfucjanizm głosi, że zbudowanie idealnego społeczeństwa i osiągnięcie pokoju na świecie jest możliwe pod warunkiem przestrzegania obowiązków wynikających z hierarchii społecznej oraz zachowywania tradycji, czystości, ładu i porządku.

    Męczeńska śmierć sześciu ministrów[ | edytuj kod]

    Po śmierci Sejonga w 1450 roku jego następca Munjong próbował kontynuować dzieło słynnego ojca, lecz zmarł z powodu choroby po zaledwie dwóch latach panowania w roku 1452. Jego następcą został 12-letni syn, który po koronacji otrzymał imię Danjong. Ponieważ nastolatek nie był w stanie zdobyć i utrzymać realnych wpływów w królestwie, faktyczną władzę sprawował wujek młodego króla i brat Sejonga, Sejo. W roku 1455 udało mu się pozbawić tronu bratanka i sam objął władzę nad państwem. Sześciu ministrów lojalnych wobec Danjonga podjęło nieudaną próbę zamordowania Sejo, lecz zostali straceni z rozkazu nowego króla, któremu udało się utrzymać władzę. W wyniku spisku życie stracił także sam Danjong, pomimo iż już wcześniej znalazł się na wygnaniu. Mimo kontrowersyjnego sposobu, w jakim zdobył władzę, Sejo starał się pokazać, że może zapisać się w historii jako jeden z najzdolniejszych władców, o osiągnięciach równych Taejongowi i Sejongowi. W tym celu wzmocnił znaczenie państwowej administracji. Zmiany pozwoliły między innymi na upowszechnienie i zwiększenie efektywności poboru do wojska – służby w nim wielu mieszkańcom królestwa dotychczas udawało się uniknąć. Sejo dokonał ponadto kolejnej reformy przepisów dotyczących podatku od ziemi. Promował także publikację książek. Przede wszystkim jednak doprowadził do powstania Wielkiego Kodeksu Administracji Państwowej (Gyeongguk daejeon, kor. 경국 대전), dokumentu uchodzącego za pierwszą spisaną konstytucję Korei. Kodeks zawierał przepisy stanowiące fundament działania administracji królestwa.

    Język koreański – izolowany język używany na Półwyspie koreańskim. Według niektórych teorii łączony z językami ałtajskimi lub ajnoskim. Używany jest głównie w Korei Południowej oraz Północnej, a także w sąsiadującej z Koreą Północną chińskiej prefekturze autonomicznej Yanbian. Na świecie językiem tym posługuje się ok. 78 milionów ludzi, włączając w to duże skupiska w republikach dawnego Związku Radzieckiego, USA, Kanadzie, Brazylii i Japonii.Seul (kor. 서울, Seoul, Sŏul; posłuchaj oryginalnej wymowy) – od 1394 roku stolica Korei. Od końca II wojny światowej po podziale Półwyspu Koreańskiego na dwa państwa Seul został stolicą Republiki Koreańskiej (Korei Południowej), a Pjongjang stał się stolicą Koreańskiej Republiki Ludowej (Korei Północnej). Podczas wojny koreańskiej przez krótki czas Seul był zajęty przez komunistycznych okupantów, a stolicę Korei Południowej przeniesiono do Pusan (Busan).

    Następcą Sejo i ósmym królem z dynastii Joseon został Yejong, kolejny król, który zmarł po zaledwie dwóch latach panowania w roku 1469. Tron po Yejongu objął jego bratanek, Seongjong. Podobnie jak w przypadku Danjonga, Seongjong miał 13 lat gdy objął tron i w jego imieniu dworem i sprawami państwowymi w pierwszych latach panowania zarządzała jego babcia, królowa Jeonghui. Rządy Seongjonga stały pod znakiem gospodarczej prosperity i rozwoju myśli neokonfucjańskiej w królestwie, której krzewieniem zajmowało się wielu wybitnych uczonych. Seongjong wysłał także przeciwko Mandżurom kilka udanych ekspedycji, których działania zbrojne przyczyniły się do ustalenia przebiegu północnej granicy Korei. Do najważniejszych uczonych czasów Seongjonga należeli przedstawiciele tak zwanej frakcji Sarim (kor. 사림), wśród których wielu pełniło wysokie stanowiska urzędnicze na królewskim dworze. Z ich inicjatywy założono między innymi hongmungwan (kor. 홍문관, hanja: 弘文館), królewską bibliotekę. Jej częścią była rada złożona z konfucjańskich uczonych, którzy na spotkaniach dyskutowali na tematy filozoficzne i polityczne (ustalali również zmiany w polityce i prawodawstwie królestwa). Dzięki członkom frakcji Sarim wydano w Korei także wiele nowych książek o charakterze naukowym, z dziedzin takich jak geografia, etyka czy filozofia. Ze względu na te osiągnięcia rządy Seongjonga są niekiedy porównywane pod względem wkładu dla koreańskiego dziedzictwa kulturowego z erą rządów Sejonga.

    Yi Sun-sin (kor. 리순신 / 이순신 (李舜臣), ur. 28 kwietnia 1545 w Hanseong, zm. 16 grudnia 1598) – koreański wojskowy, dowódca floty podczas wojny japońsko-koreańskiej. Hirobumi Itō (jap. 伊藤博文, Itō Hirobumi, ur. 16 października 1841 w Tsukari w prowincji Suō (dzisiejsze Hikari), zm. 26 października 1909 w Harbinie) – pierwszy premier Japonii.

    Czystki wśród uczonych[ | edytuj kod]

    Syn i następca Seongjonga, król Yeonsangun, jest często określany jako jeden z największych tyranów rządzących Koreą w czasach dynastii Joseon. Jego rządy stały pod znakiem krwawych czystek wśród uczonych, którzy zajmowali się spisywaniem kroniki dziejów dynastii. Yeonsangun przeprowadził je w latach 1498–1506 (jego rządy rozpoczęły się w roku 1494). Dziesiąty król w historii dynastii Joseon stał się nieobliczalny gdy dowiedział się, że jego biologiczną matką nie jest królowa Junghyeon – jak sądził przez większość życia – lecz królewska konkubina Yun (znana także jako królowa Jeheon). W roku 1482 (gdy Yeonsangun miał 6 lat) Seongjong zmusił konkubinę Yun do wypicia trucizny po tym, jak otruła inną z jego konkubin i w czasie kłótni okaleczyła króla. Wiadomość o tym, kto jest jego prawdziwą matką dotarła do Yeonsanguna w 1504 roku za pośrednictwem jednego z dworskich urzędników, Im Sa-honga. Gdy Im pokazał królowi kawałek ubrania z krwią którą wymiotowała jego matka po wypiciu trucizny, Yeonsangun wpadł w wściekłość i osobiście pobił na śmierć dwie z konkubin Seongjonga, które wystąpiły przeciwko jego biologicznej matce 22 lata wcześniej. Rozkazał także stracić wysokich urzędników, którzy doprowadzili do śmierci jego matki.

    Republika Korei (kor. 대한민국, hancha 大韓民國, lat. Daehan Minguk/Taehan Minguk, skr. 한국; 韓國; Hanguk, Korea Południowa, wysłuchaj oryginalnej wymowy) – państwo w Azji, południowej części Półwyspu Koreańskiego powstałe po II wojnie światowej na terenach zajętych przez wojska USA. Republika Korei oficjalnie rości sobie pretensje do całego terytorium Korei.Jeongjo (22 września 1752 – 28 czerwca 1800) – 22. władca Korei w latach 1776-1800. Wywodził się z rządzącej Koreą w latach 1392-1910 dynastii Joseon. Przeprowadził wiele reform, które przyczyniły się do poprawy warunków życia królestwa. Jego panowanie w koreańskiej historiografii uchodzi za jedno z najlepszych w historii Korei dynastii Joseon, porównywane jest nawet do rządów króla Sejonga (1418-1450).

    Yeonsangun podjął także kilka decyzji, które zahamowały rozwój kultury koreańskiej. Zamknął główną konfucjańską uczelnię królestwa – Seonggyungwan (kor. 성균관) – w jej siedzibie tworząc dom uciech, w którym pracowało kilkaset kobiet przywiezionych z terytorium całego królestwa, by oddawać się królowi i jego współpracownikom. Yeonsangun rozwiązał również instytucje mogące zajmować się krytyczną oceną działań i decyzji króla, takie jak hongmungwan. Zabronił także używania stworzonego za czasów Sejonga alfabetu koreańskiego, hangeulu. Na jego rozkaz straceni zostali ponadto niektórzy z uczonych, należących do frakcji Sarim. W roku 1506 Yeonsangun został ostatecznie pozbawiony władzy i życia w wyniku pałacowego spisku, przeprowadzonego przez dworskich urzędników. W rezultacie przewrotu tron objął przyrodni brat Yeonsanguna, Jungjong.

    Yalu Jiang (chiń. 鸭绿江, Yālù Jiāng; kor. 압록강, Amnok-gang) – rzeka we wschodniej Azji, tworząca zachodnią część granicy pomiędzy Chinami a Koreą Północną. Źródła rzeki znajdują się w Górach Wschodniomandżurskich, a jej ujście na Zatoce Zachodniokoreańskiej na Morzu Żółtym, pomiędzy chińskim miastem Dandong a koreańskim Sinŭiju. Długość rzeki wynosi około 800 km, powierzchnia dorzecza – 31 750 km². Znajduje się na niej kilka elektrowni wodnych.Suwon (Suwon-si) jest największym miastem i stolicą prowincji Gyeonggi w Korei Południowej. Miasto położone jest około 30 kilometrów na południe od Seulu, na trasie kolejowej Gyeongbu i nowej linii superszybkich pociągów KTX. Jest także przystankiem metra seulskiego. Z centrum Seulu podróż metrem trwa około godziny.
    Minister Jo Gwang-jo (portret wykonany w 1750 roku)

    Jungjong był bardzo słabym władcą. Jego rządy były ograniczone głównie ze względu na okoliczności, w których został królem – na tronie został osadzony jako marionetka urzędników, autorów udanego zamach stanu. Niemniej jednak w okresie jego panowania zostały przeprowadzone reformy, które zaplanował i przeprowadził neokonfucjański uczony i jeden z najbliższych doradców Jeongjonga, minister Jo Gwang-jo, charyzmatyczny przywódca frakcji Sarim. Jest on autorem pomysłu tworzenia lokalnych instytucji samorządowych (tzw. hyang'yak), które miały powstawać na prowincji w celu wzmocnienia lokalnych społeczności i ich wpływu na sprawy ważne dla regionów. Jo Gwang-jo dążył również do zmniejszenia nierówności w ówczesnym koreańskim społeczeństwie, poprzez reformę rolną, wprowadzającą korzystniejsze niż dotychczas zasady przydzielania ziemi biednym chłopom. Ograniczono ponadto dopuszczalną liczbę niewolników na jednego właściciela ziemskiego, jak również maksymalną wielkość gospodarstw. Jo Gwang-jo dążył też do odchudzenia królewskiej biurokracji, zmniejszając znacznie liczbę dworskich urzędników, a według Roczników dynastii Joseon dodatkowo nałożył na nich surowe zakazy brania łapówek i wykorzystywania poddanych dla własnych korzyści. Minister położył także duże zasługi dla popularyzacji konfucjańskich dzieł, które z jego inicjatywy tłumaczono na zapis hangeulem i rozpowszechniano wśród ludu. Dzięki temu zyskał wśród ludu dużą popularność, czym zraził do siebie stronników Jungjonga. Zawiązali oni spisek przeciwko Jo Gwang-jo, fabrykując tekst „Jo zostanie królem” (kor. 주초위왕, hanja: 走肖爲王), napisany miodem na rzekomo przypadkiem odnalezionych liściach. Jungjong miał tym samym odnieść wrażenie, że tekst został stworzony przez siły nadprzyrodzone i jest odezwą przeznaczenia. W efekcie Jo Gwang-jo w 1519 roku w ramach tzw. „trzeciej czystki uczonych” został stracony, a większość z wprowadzonych przez niego reform anulowano. Przez kolejne 50 lat na dworze królewskim doszło do licznych, krwawych walk o władzę pomiędzy frakcjami urzędniczymi, wspieranych przez konkurujących ze sobą książąt i królewskie nałożnice. Dużą władzę mieli szczególnie powinowaci rodziny królewskiej. Oni także dopuszczali się poważnych, korupcyjnych nadużyć.

    Gyeongbokgung, znany również jako Pałac Gyeongbokgung lub Pałac Gyeongbok - pałac królewski znajdujący się w północnej części Seulu, w Korei Południowej. Jego nazwa pochodzi od koreańskich słów: "Pałac" (Gung) "Wielce błogosławiony przez niebiosa" (Gyeongbok). Pierwsza konstrukcja pałacowa w tym miejscu powstała w 1395 roku, później jednak spłonęła i została opuszczona na trzy wieki. W 1867 roku pałac został odbudowany przez dynastię Joseon. Większość zabytkowych zabudowań została zniszczona przez Japończyków na początku XX wieku. W 2009 roku około 40% historycznych zabudowań była zrekonstruowana.Jeong Mong-ju (hangul: 정몽주, hancha: 鄭夢周, MCR: Chŏng Mongju poprawiona: Jeong Mong-ju); pseudonim literacki: Po-eun (1337-1392) - urodzony za czasów panowania dynastii Goryeo (Koryŏ) na półwyspie koreańskim. W wieku 23 lat zdał na najwyższą możliwą ocenę trzy różne pisemne egzaminy służb obywatelskich, w 1367 roku został wykładowcą neokonfucjanizmu na uniwersytecie Seonggyunkwan jednocześnie zajmując stanowisko rządowe i będąc wiernym poddanym króla U. Król polegał na jego obszernej wiedzy i mądrych osądach, dlatego też Jeong Mong-ju brał udział w wielu projektach narodowych, a przez swoją pracę zyskał wielki szacunek na dworze Goryeo. Bardzo dobrze znał się na ludzkim zachowaniu i jako królewski wysłannik odwiedził Chiny i Japonię - udało mu się zachować pokój z chińską dynastią Ming oraz otrzymać pomoc Japonii w walce z piratami. Założył także instytut poświęcony konfucjanizmowi.

    Okres średni królestwa Joseon[ | edytuj kod]

    Środkowy okres panowania dynastii Joseon nad Koreą był naznaczony przez starcia konkurujących ze sobą frakcji urzędniczych, które niejednokrotnie krwawo walczyły ze sobą o władzę i wpływy. W tym czasie miały także miejsce inwazje na Koreę, dokonane przez Japończyków i Mandżurów.

    Kaesŏng – miasto w południowej części Korei Północnej, na nizinie nadmorskiej. Około 308 tys. mieszkańców. Stolica za czasów dynastii Goryeo (918-1392). Kaesŏng jest nową nazwą tego miasta, nadaną mu przez władze KRLD. W okresie sprzed okupacji japońskiej miasto nosiło nazwę Songdo. W pobliżu miasta znajduje się Obszar Przemysłowy Kaesŏng.

    Walki frakcyjne[ | edytuj kod]

    Członkowie frakcji Sarim doświadczyli brutalnych prześladowań podczas rządów Yeonsanguna, Jungjonga oraz Myeongjonga. Udało im się odnowić swoje wpływy na losy królestwa podczas panowania króla Seonjo, jednak szybko podzielili się na dwie frakcje – zachodnią i wschodnią. Frakcja wschodnia podzieliła się natomiast dalej na północną i południową, a zachodnia na frakcję dawnych nauk i frakcję nowych nauk. Zmiany przywództwa we wszystkich tych grupach były naznaczone przez krwawe czystki, dokonywane w następstwie kolejnych zdrad wśród uczonych i urzędników.

    Jednym z przykładów walk wewnętrznych między uczonymi jest przypadek oskarżenia członka frakcji wschodniej, Jeong Yeo-ripa, o próbę zawiązania spisku, który miał zakończyć się zbrojnym powstaniem przeciwko królowi. Jeong Yeo-rip założył stowarzyszenie, w skład którego weszli jego stronnicy, którzy otrzymali wcześniej przeszkolenie wojskowe, mające przygotować ich do obrony Korei przed najeźdźcami z Japonii. Wśród historyków do dziś toczą się dyskusje co do faktycznego charakteru i celów stowarzyszenia. Jeong Yeo-rip przez jemu współczesnych został jednak oskarżony o tworzenie związku zbrojnego, mającego rzekomo na celu obalenie króla siłą. Co gorsza dla Jeong Yeo-ripa, odpowiedzialnym za śledztwo przeciwko niemu był Jeong Cheol, przywódca konkurencyjnej frakcji zachodniej. Śledztwo zakończyło się brutalną czystką wśród przedstawicieli frakcji wschodniej – ostatecznie około 1000 z nich straciło życie lub musiało udać się na wygnanie.

    Inwazja japońska z lat 1592–1598[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Wojna japońsko-koreańska.
    Geobukseon – koreańska „żółwia łódź”

    Na przestrzeni dziejów Korea często była atakowana przez piratów – obrona przed nimi była głównym celem marynarki wojennej, którą stworzono w królestwie Joseon. Jej uzbrojenie było stosunkowo zaawansowane technologiczne – w walce z piratami używano armat i strzał zakończonych płomieniem.

    Pod koniec XVI wieku celem Japonii było podbicie chińskiej dynastii Ming. By walczyć z Chińczykami, japoński dowódca i faktyczny przywódca Cesarstwa Japońskiego Toyotomi Hideyoshi musiał podbić najpierw Koreę – najlepszy punkt wypadowy w razie ewentualnej wojny z Mingami. Dlatego w 1592 Japonia rozpoczęła zbrojną inwazję przeciwko Korei, a na jej czele stanął właśnie Hideyoshi. Jej atutem było posiadanie bardzo nowoczesnej broni, którą zakupili od handlarzy z Europy. Korea zaś była bardzo słabo przygotowana na atak – dwór wciąż nękały walki frakcyjne, Koreańczycy nie byli w stanie prawidłowo ocenić militarnego potencjału japońskiego agresora, a także brakowało im zdolności i ludzi do dyplomatycznego zażegnania konfliktu zbrojnego. Tym samym w ciągu kilku miesięcy Japończycy nie napotykając większego oporu zajęli większą część Półwyspu Koreańskiego, włącznie ze stolicą królestwa Joseon, Hanseongiem (dzisiejszy Seul). Japończycy szybko dotarli także do Pjongjangu, który wówczas był drugim co do wielkości i znaczenia miastem Korei.

    Pomnik admirała Yi Sun-sina na wzgórzu w Busan, 2. co do wielkości mieście Korei Południowej

    Inwazja japońska została zatrzymana dopiero dzięki działaniom admirała Yi Sun-sina, któremu udało się zniszczyć japońską flotę. Do pokonania Japończyków przyczyniły się także skuteczne działania partyzanckie, które podejmowali Koreańczycy. Ponadto, w roku 1593 z odsieczą przybyły do Korei chińskie wojska dynastii Ming, dodatkowo przyczyniając się do wypędzenia Japończyków z Półwyspu Koreańskiego.

    Do sukcesu Koreańczyków w starciach z Japonią przyczyniło się wykorzystanie tzw. geobukseonów, znanych także jako „żółwie okręty” (były to silnie uzbrojone jednostki z pancerzem w kształcie przypominającym skorupę żółwia). Od momentu pokonania japońskiej inwazji stosunki dyplomatyczne między Koreą i Japonią uległy całkowitemu zawieszeniu do 1609 roku.

    Inwazje Dżurdżenów[ | edytuj kod]

    Po wojnie z Japonią terytorium Półwyspu Koreańskiego było dotknięte poważnymi zniszczeniami wojennymi. W międzyczasie na północ od Korei, w Mandżurii stojący na czele Dżurdżenów Jianzhou wódz Nurhaci (1583–1626) zjednoczył różne plemiona Dżurdżenów w silną koalicję. Nurhaci walczył z dynastią Ming, w pewnym momencie stawiając w niezręcznym położeniu Koreańczyków, od których za panowania króla Gwanghaeguna (1608–1623) oczekiwał pomocy zbrojnej przeciwko Chińczykom, którzy byli wszak najważniejszymi sojusznikami Korei. Król Gwanghaegun starał się zachować w dżurdżeńsko-chińskim konflikcie neutralność, choć większość urzędników opowiadała się za udzieleniem wsparcia dynastii Ming, która bardzo pomogła Korei podczas inwazji japońskiej z lat 1592–1598.

    W roku 1623 król Gwanghaegun został pozbawiony tronu, a jego następca, Injo (1623–1649) skazał na wygnanie stronników poprzedniego władcy. Zmienił także kierunek polityki zagranicznej prowadzonej przez Gwanghaeguna i postanowił otwarcie poprzeć Mingów. Sytuację utrudniło zniszczenie w 1624 roku obrony północnej granicy w następstwie rebelii zapoczątkowanej przez dowódcę Yi Gwala. Mimo to po stłumieniu powstania Injo postanowił skoncentrować się na obronie stolicy królestwa, pozostawiając północne rubieże kraju bez dostatecznej obrony. Tym samym zachęcił Dżurdżenów do zaatakowania Korei.

    W roku 1627 armia 30 tysięcy dżurdżeńskich żołnierzy pod wodzą bratanka Nurhaciego, Amina, przekroczyła granice Korei. W napaści pomogli koreańscy yangbani, którzy popierali króla Gwanghaeguna, poprzednika Injo. Najeźdźcy narzucili Korei niekorzystny traktat, według którego Korea miała od tej pory utrzymywać z nimi „braterskie relacje”. Mimo to postawa Injo pozostała jednoznacznie niechętna Dżurdżenom. Dlatego syn i następca Nurhaciego, Hong Taiji, który w 1635 przemianował Dżurdżenów na „Mandżurów”, a w 1636 roku mianował się cesarzem Mandżurii nowej dynastii Qing, w tym samym roku wysłał do Korei ekspedycję karną złożoną ze 120 tysięcy żołnierzy. Pokonany Injo został zmuszony do zawieszenia relacji z Mingami i do uznania dynastii Qing. Następca Injo, król Hyojong (który panował w latach 1649–1659) próbował jeszcze zbudować armię zdolną do obrony Chin przed Mandżurami, lecz bez powodzenia.

    Podporządkowawszy sobie Koreę, Mandżurowie przystąpili do podboju Chin, przejmując tron cesarstwa w 1644. Mimo iż Korea stała się państwem trybutarnym dla Chin dynastii Qing, przywódcy królestwa Joseon cały czas otwarcie opowiadali się przeciwko Mandżurom, widząc w nich barbarzyńców. Jeszcze w drugiej połowie XIX wieku Koreańczycy potwierdzali wierność wobec chińskiej dynastii Ming – w napisanej w 1861 roku pracy koreański uczony podał jako datę „234. rok Chongzhen”, w systemie używanym w czasach dynastii Ming. W międzyczasie po ustaniu inwazji mandżurskich Korea przyjęła politykę silnego izolacjonizmu względem sąsiadów, z którymi kontakty były ograniczane do minimum.

    Okres późnego królestwa Joseon[ | edytuj kod]

    Portret Kim Yuka (1570–1658) – filozofia i uczonego ruchu Silhak.

    Po ustaniu inwazji ze strony Japonii i Mandżurii, w Korei nastał prawie 200-letni okres pokoju. W tym czasie w Korei rozwinął się system filozoficzny zwany Silhak (Praktyczne nauki, kor. 실학). Uczeni Silhak opowiadali się za kompleksową reformą egzaminów do służby cywilnej, systemu podatkowego, a także za modernizacją rolnictwa. Celem reform miała być szybka odbudowa zniszczeń dokonanych przez obcych najeźdźców. Reformy zostały wprowadzone przez Kim Yuka, premiera rządu za panowania króla Hyeonjonga. Przyniosły państwu wiele korzyści – zwiększenie dochodów do budżetu, a także poprawę losu chłopów.

    Podczas rządów królów Sukjonga i jego syna Yeongjo, obaj władcy by zapobiec walkom frakcyjnym i ich negatywnym skutkom, wprowadzili normy i przepisy prowadzące do zrównania pozycji wszystkich urzędniczych koterii. Zmiany polegały na uniezależnieniu nominacji urzędniczych od przynależności do którejś z frakcji – wyboru na stanowiska dokonywano według kryteriów merytorycznych.

    Czas panowania królów Yeongjo i Jeongjo to okres swoistego renesansu dynastii Joseon. Wykształcony Jeongjo (wnuk Yeongjo) wprowadził kolejne śmiałe reformy, między innymi założył Kyujanggak (kor. 규장각), nową królewską bibliotekę, która szybko stała się ośrodkiem edukacji i rozwoju kultury koreańskiej. Przyczynił się także do wdrożenia reform społecznych, otwierając dostęp do zawodów urzędniczych dla osób, które wcześniej nie mogły zostać urzędnikami ze względu na zbyt niski status społeczny. Reformy te bardzo wspierali uczeni z ruchu Silhak, którzy byli lojalnymi stronnikami króla Jeongjo. Dzięki przychylności władcy dla tego typu pracy, uczeni rozwinęli także badania nad Koreą, między innymi w dziedzinie historii, epigrafii, geografii i języka.

    Schyłek dynastii[ | edytuj kod]

    Królewski regent Daewongun

    W roku 1863 tron Korei objął król Gojong. Ponieważ miał wtedy 11 lat, rzeczywistą władzę nad państwem objął jego ojciec, królewski regent Daewongun. W połowie lat 60. XIX wieku regent był najważniejszym zwolennikiem izolacji Korei, prześladował także katolików, których było w Korei coraz więcej dzięki nielicznym, ale prężnie działającym misjonarzom. Polityka wobec katolików i dokonywane przy poparciu dworu zabójstwa misjonarzy doprowadziły Joseon do otwartego konfliktu z Francją w 1866 roku, a następnie ze Stanami Zjednoczonymi w roku 1871, na kanwie zatopienia przez Koreańczyków amerykańskiego statku „General Sherman”, który dopłynął rzeką Taedong-gang aż do granic Pjongjangu i został podpalony przez autochtonów.

    Formalnie Gojong przejął władzę od Daewonguna w 1873 roku. Wtedy jednak na dworze królewskim swoje wpływy zaczęła zwiększać królowa Min (znana także jako Cesarzowa Myeongseong), która obsadzała wysokie stanowiska urzędnicze swoimi ludźmi. Japonia, w owym czasie bardzo modernizująca państwo i potencjał militarny w zachodnim stylu w ramach reform Meiji, chciała skłonić Koreę do otwarcia. W tym celu Japończycy narzucili Korei w 1876 roku traktat z wyspy Ganghwa, na mocy którego królestwo Joseon zgodziło się na otwarcie trzech koreańskich portów na handel z zagranicą. Porty otrzymały jednocześnie status eksterytorialny. Ponadto brytyjska marynarka wojenna (której celem również było otwarcie Korei na świat) okupowała Port Hamilton na południu Korei od 1885 roku.

    Wielu Koreańczyków nie chciało przyjmować elementów zagranicznych kultur, gardzili także tymi z urzędników, którzy popierali otwarcie kraju – niejednokrotnie zachęcani pieniędzmi od obcych państw. W 1894 roku na południu Korei wybuchło powstanie Donghak, które – będąc z początku konfliktem lokalnym – przerodziło się w masowy bunt przeciwko władzy. Gdy w maju 1894 powstańcza armia chłopska dotarła do miasta Jeonju, dwór Joseon wezwał na pomoc armię Qingów. Chińczycy wysłali do Korei trzytysięczną armię, której działania skłoniły rozbitych chłopskich powstańców do poddania się i podpisania zawieszenia broni. Sytuację postanowili wykorzystać Japończycy – w odpowiedzi na wysłanie wojsk do Korei przez Chińczyków, sami zorganizowali – przy silnym sprzeciwie Chin – liczącą 8 tysięcy żołnierzy armię, której udało się zainstalować na dworze królewskim w Seulu rząd złożony z projapońskich urzędników. Konflikt szybko przerodził się w pierwszą wojnę japońsko-chińską, której najważniejsze wydarzenia rozegrały się na Półwyspie Koreańskim.

    Królowa Myeongseong próbowała przeciwstawić się wzrostowi japońskich wpływów w Korei i zwróciła się o pomoc do Rosji i Chin. Ze względu na te dążenia została zamordowana przez grupę zabójców, którzy nad ranem 8 października 1895 roku przedostali się na teren pałacu królewskiego w Seulu i po zabiciu Myeongseong przy użyciu miecza spalili jej ciało. Spiskiem kierował Miura Goro, japoński ambasador w Korei.

    Porażkę Qingów w pierwszej wojnie japońsko-chińskiej przypieczętowano w traktacie z Shimonoseki z dnia 17 kwietnia 1895 roku. Dokument stanowił duży krok naprzód na drodze Japończyków do zdobycia hegemonii w regionie. Dwór dynastii Joseon w tej sytuacji zaczął szukać środków do umocnienia integralności oraz suwerenności narodu i ogłosił powstanie Cesarstwa Koreańskiego w ramach tak zwanych reform Gwangmu w roku 1897. Król Gojong jednostronnie ogłosił się cesarzem, w celu nominalnego podwyższenia statusu Korei, w czym miało pomóc ogłoszenie kraju cesarstwem. Choć ten rok formalnie uchodzi za koniec królestwa Joseon, dynastia o tej samej nazwie faktycznie rządziła Koreą aż do rozpoczęcia okupacji japońskiej w 1910 roku.

    Na przełomie XIX i XX wieku Korea stała się areną następnego sporu – tym razem między Japonią i Rosją. Zwieńczeniem konfliktu była wojna rosyjsko-japońska z lat 1904–1905, rozpoczęta zwycięstwem Japonii, która zdobyła Port Artura w lutym 1904 roku, a zakończona podpisaniem traktatu z Portsmouth. Na jego mocy Japonia przejęła pełną kontrolę nad Koreą i w roku 1905 uczyniła ją japońskim protektoratem. Pierwszym gubernatorem Korei był były japoński premier Itō Hirobumi, zastrzelony na dworcu w Harbinie przez koreańskiego działacza niepodległościowego An Jung-geuna w roku 1909. W roku 1910, choć Koreańczycy opierali się pełnej japońskiej dominacji, nie udało im się zapobiec siłowej aneksji Korei przez Cesarstwo Japońskie. Aneksja rozpoczęła 35-letni okres japońskiej okupacji całego Półwyspu Koreańskiego.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Reklama