Jezioro Nezyderskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jezioro Nezyderskie (niem. Neusiedler See, węg. Fertő-tó) – jezioro o powierzchni wód 157 km² (powierzchnia całkowita 285 km²), o długości 34 km i szerokości od 4,5 do 8 km, położone na granicy Austrii (kraju związkowego Burgenland) i Węgier (komitat Győr-Moson-Sopron).

Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.Góry Litawskie (niem. Leithagebirge, potocznie Leithberge) - niewysokie alpejskie pasmo górskie na granicy Dolnej Austrii i Burgenlandu w wschodniej Austrii.

Geografia[ | edytuj kod]

Jezioro Nezyderskie leży na Nizinie Nezyderskiej, w północno-zachodniej części Małej Niziny Węgierskiej, na południe od Gór Litawskich. Jego maksymalna zanotowana powierzchnia wynosiła 315 km² (wg innych danych: 330 km²), długość – 36 km, szerokość od 6 do 12 km, przeciętna głębokość – 0,7 m, maksymalna głębokość – 2 m (w przeszłości – 4 m). Lustro wody leży na wysokości 116 m n.p.m. Powierzchnia jeziora i jego głębokość (poziom wody) ulegają ciągłym zmianom. Okresowo jezioro wysycha całkowicie (ostatnio zimą z 1867 na 1868). Ze względu na małą głębokość zimą jezioro zamarza często po samo dno. Wody jeziora zawierają sól i muł pochodzące z osadów na jego dnie.

Jezioro polodowcowe – rodzaj jeziora powstałego w zagłębieniu terenu utworzonym wskutek działalności lodowca lub lądolodu, charakterystyczny dla obszarów młodoglacjalnych. Woda tych jezior nie jest roztopową wodą lodowcową, bo ta dawno uległa wymianie, a nawet w pewnych przypadkach w jeziorze nigdy nie było wód roztopowych. W niektórych miejscach pojawiły się stale podmokłe obszary bagien i torfowisk.Oggau am Neusiedler See (węg. Oka, burg.-chor. Cokula) - gmina targowa (Marktgemeinde) w Austrii, w kraju związkowym Burgenland, w powiecie Eisenstadt-Umgebung. Liczy 1,79 tys. mieszkańców (1 stycznia 2014).

Jezioro Nezyderskie jest pochodzenia polodowcowego – stanowi pozostałość lodowca dunajskiego. Zasilają je wody opadowe, podpowierzchniowe źródła i niewielka rzeczka Wulka. Jest bezodpływowe. Zlewnia, licząca 1120 km² powierzchni, jest największym w Europie Środkowej obszarem bezodpływowym.

Jezioro endoreiczne (z greckiego endo - wewnątrz i rhein - płynąć) – jezioro bezodpływowe, w którym dopływ wody równoważony jest przez parowanie, przykładem takiego jeziora jest jezioro Eyre w Australii.Mała Nizina Węgierska (551.3; t. Mała Nizina Naddunajska, węg. Kisalföld, słow. Malá dunajská kotlina, niem. Kleine Ungarische Tiefebene) – rozległa nizina aluwialna w północno-zachodniej części Kotliny Panońskiej.

Jezioro dzieli się na trzy części: północną zwaną Zatoką Nezyderską (Neusiedler Bucht), węższą środkową Illmitzer Seeenge i południową Silbersee, najbardziej porośniętą trzciną.

Brzegi jeziora są porośnięte trzciną pospolitą, która w XX w. zaczęła się niezwykle szybko rozprzestrzeniać. Według mapy i opisu z 1821 r. jezioro było prawie zupełnie pozbawione trzciny. Inwazja tej rośliny postępuje przede wszystkim od zachodu. Na początku lat 70. XX w. sięgała ona tu ok. 5 km w głąb jeziora. Jak wówczas obliczono, przy zachowaniu tempa inwazji, jezioro zarosłoby całkowicie ok. 2110 r. Pas trzcin wzdłuż wschodniego wybrzeża jest znacznie węższy: jego nadmiernemu rozwojowi przeszkadzają zwały kry lodowej, spychane tu przez wiosenne wiatry, wiejące zwykle od zachodu. Obecnie pas trzcin koło wsi Donnerskirchen osiąga 8 km szerokości. Jedyny pas wybrzeża nie porośnięty trzciną, długości 2 km, znajduje się w Podersdorf. Latem zdarzają się gwałtowne, rozległe pożary trzciny.

Jois (węg. Nyulas) – gmina targowa w Austrii, w kraju związkowym Burgenland, w powiecie Neusiedl am See. Liczy 1,46 tys. mieszkańców (1 stycznia 2014).Weiden am See (węg. Védeny) – gmina targowa w Austrii, w kraju związkowym Burgenland, w powiecie Neusiedl am See. Liczy 2,29 tys. mieszkańców (1 stycznia 2014).

Jak się przypuszcza, gwałtowne rozprzestrzenianie się trzcinowisk w XX w. może być związane z jednej strony z eutrofizacją wody jeziora, a z drugiej z zaniechaniem wycinania trzcin do celów gospodarczych (krycie dachów, produkcja mat budowlanych na podkładki do tynku, podściółka dla zwierząt gospodarskich itp). Obecnie trzcina znów jest eksploatowana przemysłowo (przemysł celulozowy, materiałów budowlanych). Rozważane jest zastosowanie jej jako biomasy w energetyce.

Rust (węg. Ruszt, chorw. Rušta) – miasto statutarne we wschodniej Austrii, w północnej części kraju związkowego Burgenland, na zachodnim brzegu Jeziora Nezyderskiego, ok. 6,5 km na północ od granicy z Węgrami. Ma 20,01 km² powierzchni i liczy 1 883 mieszkańców (X 2009), przez co jest najmniejszym miastem statutarnym (odpowiednik polskiego miasta na prawach powiatu) w całej Austrii. Znane jest z dużych skupisk bocianów i produkcji win.Donnerskirchen (węg. Fertőfehéregyháza, burg.-chor. Bijela Crikva) - gmina targowa (Marktgemeinde) w Austrii, w kraju związkowym Burgenland, w powiecie Eisenstadt-Umgebung. Liczy 1,73 tys. mieszkańców (1 stycznia 2014).
Austria Neusiedlersee flyby.jpg

Dzisiejszy układ stosunków wodnych Jeziora Nezyderskiego jest efektem melioracji, przeprowadzonej pod koniec XIX wieku. Do czasu tej melioracji jezioro na południowym wschodzie przechodziło w rozległy obszar bagien zwany Hanság. W latach 1895–1909 połączono je Kanałem Einser (niem. Einserkanal, węg. Hansági-főcsatorna) z rzeką Rábca – dopływem Dunaju Moszońskiego. Od tego czasu poziom wody w jeziorze jest regulowany za pomocą jazu na kanale koło wsi Mekszikópuszta.

Sopron (niem. Ödenburg, czes. Šoproň, polska wymowa: szopron) – miasto i region na Węgrzech. Liczba ludności Sopronu w 2011 roku wyniosła ponad 60,7 tys.Winden am See (węg. Sásony) – gmina w Austrii, w kraju związkowym Burgenland, w powiecie Neusiedl am See. 1 stycznia 2014 liczyła 1,33 tys. mieszkańców.

Od 1920 jezioro jest podzielone granicą państwową. Około trzech czwartych powierzchni należy do Austrii, tworząc jej największy zbiornik wodny. Około jednej czwartej jeziora należy do Węgier. Oba państwa utworzyły wspólną komisję do wspólnej gospodarki na jeziorze.

Jezioro Nezyderskie – okresowo wysychające, płytkie, bezodpływowe, zasolone i zarastające roślinnością – jest typowym jeziorem stepowym, unikalnym dla tej części Europy. Podobny charakter mają liczne (około 80) małe jeziorka krainy Seewinkel na wschód od jeziora.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Breitenbrunn am Neusiedler See (węg. Fertőszéleskút, burg.-chor. Patipron) - gmina targowa (Marktgemeinde) w Austrii, w kraju związkowym Burgenland, w powiecie Eisenstadt-Umgebung. Liczy 1,92 tys. mieszkańców (1 stycznia 2014).

Południowa część jeziora oraz przyległe obszary Seewinkel i Hanság są chronione przez parki narodowe: austriacki Nationalpark Neusiedler See – Seewinkel i węgierski Fertő-Hanság Nemzeti Park. Jezioro stanowi atrakcję turystyczną, uprawia się tu żeglarstwo i windsurfing. Bywa czasem zwane „Wiedeńskim Morzem”.

Dunaj Moszoński (węg. Mosoni Duna, słow. Mošonské rameno) - rzeka w zachodniej Słowacji i w północno-zachodnich Węgrzech; jedno z trzech koryt, na które Dunaj dzieli się przepływając przez Małą Nizinę Węgierską.Biomasa – masa materii zawarta w organizmach. Biomasa podawana jest w odniesieniu do powierzchni (w przeliczeniu na metr lub kilometr kwadratowy) lub objętości (np. w środowisku wodnym – metr sześcienny). Wyróżnia się czasem fitomasę (biomasę roślin) oraz zoomasę (biomasę zwierząt), a także biomasę mikroorganizmów (np. plankton). Inny podział wyróżnia w ekosystemach biomasę producentów i biomasę konsumentów, które składają się na całkowitą biomasę biocenozy. Biomasa producentów tworzona jest w procesie fotosyntezy. Konsumenci i reducenci (destruenci) tworzą swoją biomasę kosztem biomasy producentów.
Jezioro Nezyderskie

Największym miastem w okolicy jest węgierski Sopron. Nad jeziorem lub w jego bezpośredniej bliskości leżą Fertőrákos, Fertőboz, Fertőd, Balf i Mekszikópuszta po stronie węgierskiej oraz Illmitz, Podersdorf, Weiden am See, Neusiedl am See, Jois, Winden am See, Breitenbrunn, Purbach am Neusiedlersee, Donnerskirchen, Oggau am Neusiedler See, Rust i Mörbisch am See po stronie austriackiej.

Illmitz (węg. Illmic) – gmina targowa w Austrii, w kraju związkowym Burgenland, w powiecie Neusiedl am See. Liczy 2,38 tys. mieszkańców (1 stycznia 2014).Neusiedl am See (węg. Nezsider, chorw. Niuzalj)- miasto w Austrii, w kraju związkowym Burgenland. W 2005 liczyło 6 153 mieszkańców.

W 2001 r. krajobraz kulturowy jeziora został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO (wcześniej, w 1977 roku, został wpisany na listę rezerwatów biosfery).

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Austria. Polski Komitet ds. UNESCO. [dostęp 2021-01-04].
  2. Jezioro Nezyderskie w obliczu zagłady, w: „Poznaj Świat” R. XXII, nr 6 (259), s. 41.

Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • 47°52′N 16°44′E/47,866667 16,733333
  • Google Maps
  • Nationalpark Neusiedler See – Seewinkel
  • Fertő-Hanság Nemzeti Park
  • Pogoda:

    Eutrofizacja – proces wzbogacania zbiorników wodnych w pierwiastki biofilne, skutkujący wzrostem trofii, czyli żyzności wód. Proces ten dotyczy nie tylko zbiorników wodnych, ale również cieków.Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.
  • Czeski serwis dla windsurferowców
  • Kamera sieciowa klubu Burgenländischer Yacht-Club (BYC)
  • Obserwacje z Himberg, Austria (Neusiedl Am See)
  • Numeryczna prognoza pogody z meteoblue
  • Animacja wiatrów (prognoza) z meteoblue
  • METAR Schwechat-Flughafen, Austria
  • Lokalna prędkość wiatru




  • Warto wiedzieć że... beta

    Parki narodowe w Austrii – obszary prawnie chronione na terenie Austrii, obejmujące cenne obszary naturalne, gdzie przyroda może rozwijać się w sposób niezakłócony.
    Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej (cz. Národní knihovna České republiky) – biblioteka narodowa Czech z siedzibą w Pradze. Biblioteka znajduje się w gmachu Clementinum. Jedna z najstarszych bibliotek na terenie Czech, której zbiory obejmują ponad 6,5 miliona woluminów.
    Komitat (z łac. commitatus; węg. megye, chorw. županija, słowacki župa) - jednostka administracyjna I rzędu w podziale administracyjnym Węgier oraz Chorwacji, odpowiadająca polskiemu województwu.
    Győr-Moson-Sopron – komitat na północnym zachodzie Węgier, na granicy z Austrią i Słowacją. Zalicza się do unijnego regionu statystycznego "Północno-zachodnie Węgry" (Északnyugat-Magyarország).
    Burgenland (węg. Őrvidék, chorw. Gradišće) – najbardziej wysunięty na wschód i najmłodszy kraj związkowy Austrii.
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Mörbisch am See (węg. Fertőmeggyes, burg.-chor. Merbiš) – gmina w Austrii, w kraju związkowym Burgenland, w powiecie Eisenstadt-Umgebung. Liczy 2,3 tys. mieszkańców (1 stycznia 2014).

    Reklama