Jerzy Marcin Lubomirski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jerzy Marcin Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża (ur. 24 października 1738 w Krakowie, zm. 27 czerwca 1811 w Przecławiu) – generał lejtnant wojsk koronnych w 1773 roku, konfederat barski, szef 11. Regimentu Pieszego Grenadierów (1775), starosta barski w 1774 roku, mecenas sztuki, pamiętnikarz (jego „Pamiętniki” zostały wydane w 1867).

Zamek w Janowcu – renesansowy zamek budowany w latach 1508-1526 na wysokiej skarpie wiślanej w Janowcu w powiecie puławskim.Województwo sandomierskie – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejąca od XIV wieku do 1795 r., część prowincji małopolskiej. Obejmowała powierzchnię 23 860 km² posiadając 7 powiatów. Siedzibą wojewody był Sandomierz, a sejmiki ziemskie odbywały się w Opatowie.

Życie[ | edytuj kod]

Syn Antoniego Benedykta, miecznika koronnego, i Anny Zofii z Ożarowskich. Młody książę odebrał staranne wykształcenie - uczył się w Collegium Nobilium w Warszawie i Akademii Leszczyńskiego w Lunéville. Po zakończeniu edukacji odbył podróż po Europie i zatrzymał się na dłużej w Paryżu, gdzie mając szesnaście lat roztrwonił powierzony mu przez ojca znaczny majątek. Na wieść o hulaszczym życiu ojciec wezwał go do Polski i postanowił przeznaczyć syna do kariery wojskowej, któremu dzięki różnym protekcjom wyjednał awans na generała-majora. W odpowiedzi Jerzy Marcin zebrał bandę dwustu rozbójników i złupił doszczętnie majątek ojca Połonne. Porwał wtedy siedemnastoletnią dwórkę swojej matki Annę Weleżyńską i uciekł z nią do majątku pod Częstochową swojego stryja Franciszka Lubomirskiego, którego bardzo szybko okradł i spalił jego dobra.

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Collegium Nobilium − szkoła wyższa, założona w Warszawie przez pijara Stanisława Konarskiego w 1740 roku, początkowo jako Collegium Novum (nazwę zmieniono jesienią 1741) na ulicy Długiej, następnie rozbudowana do ulicy Miodowej (mieści się tam obecnie Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza), a po latach przeniesiona na Żoliborz do jurydyki Szymanowska, gdzie działała do roku 1832.

Podczas wojny siedmioletniej walczył po stronie Prus na terenie Czech i Śląska przeciwko wojskom Andrzeja Hadika. Po dezercji przeszedł na stronę polską i w Kamieniu pod Częstochową założył obóz dla swojej bandy i zaoferował swoje zbójeckie usługi Rosjanom. Banda napadała głównie na pruskie transporty żywności, których część oddawała rosyjskim wojskom, ale organizowała też najazdy na wsie i małe miasteczka Wielkopolski i Śląska.

e-teatr.pl – polski portal teatralny stworzony w 2004 roku przez Dział Dokumentacji Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie . Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie.

Antoni Benedykt postanowił położyć kres poczynaniom syna - wszedł w porozumienie z Janem Klemensem Branickim i uzyskał zgodę króla na użycie wojsk koronnych przeciwko rozbójnikowi. Banda została rozbita 29 czerwca 1759 roku przez trzy regimenty koronnych, po zdobyciu Kamienia. Schwytanych rozbójników, po bardzo krótkim sądzie, powieszono w Krakowie, a samego Jerzego Marcina wydalono z wojska, pozbawiono i odstawiono do Kamieńca Podolskiego z wyrokiem dożywocia, które dzięki interwencji ojca zamieniono na 15 lat. Początkowo osadzono go w więzieniu w Białymstoku, w 1760 przeniesiono go do twierdzy Munkacz, a w 1763 do więzienia w Budzie. Tu poznał Marię Annę Hadik von Futak, córkę marszałka polnego i komendanta twierdzy Andrzeja Hadika, który jako przyszły teść zaczął starania o jego uwolnienie. Po zwolnieniu w maju 1765 para wzięła ślub 5 czerwca 1765 r. w Hermannstadt. W 1770 na świat przyszła córka Łucja Franciszka.

Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Akademia Leszczyńskiego – była to akademia rycerska, która została założona przez Stanisława Leszczyńskiego. Istniała w latach 1737-66, znajdowała się w Lunéville (Francja). Uczyli się w niej Polacy jak i Francuzi - uczelnia ta szkoliła młodzież. Prawidłowa nazwa to: Akademia Stanisława - istnieje do dzisiaj.

Po powrocie do Polski przejął majątek po zmarłym w 1761 ojcu. Objęty infamią nie uczestniczył w życiu publicznym aż do wybuchu konfederacji barskiej.

Po wybuchu konfederacji barskiej stanął po stronie konfederatów, przekazując na ich rzecz znaczne środki finansowe. Pomógł zorganizować oddziały w województwie sandomierskim i na ziemi sanockiej, skąd ruszył na pomoc Krakowowi razem z Piotrem Potockim i Ignacym Jakubem Branickim. Po przegranej bitwie pod Makowem schronił się na Węgrzech, co skutkowało licznymi oskarżeniami o zdradę i tchórzostwo. Wiosną 1769 powrócił do walk, współpracując m.in. z Kazimierzem Pułaskim.

Friedrich Wilhelm Freiherr von Seydlitz-Kurzbach (ur. 3 lutego 1721 w Kalkar, zm. 27 sierpnia 1773 w Oławie) – pruski generał, dowódca kawalerii.11 Regiment Pieszy Grenadierów – jednostka wojskowa wchodząca w skład wojsk koronnych. Była to jednostka taktyczna składająca się z kilku kompanii piechoty, będąca odpowiednikiem późniejszego pułku piechoty.

Poseł na Sejm Rozbiorowy (1773–1775) z województwa sandomierskiego, członek delegacji Sejmu Rozbiorowego. Według legendy sam miał usuwać z progu Tadeusza Reytana. Jako sługa ambasadora rosyjskiego Stackelberga został członkiem Rady Nieustającej. Poseł na Sejm 1776 roku z województwa kijowskiego.

Starosta niegrodowy, tenutariusz (łac. capitaneus sine iurisdictione) – dzierżawca zamków lub dóbr królewskich tzw. królewszczyzn, bez uprawnień starosty grodowego. Starostwa niegrodowe były łac. panis bene merentium (chlebem dobrze zasłużonych), rozdawanym przez króla. Wobec niekontrolowanej kumulacji tych starostw w jednym ręku, stały się one przyczyną wzrostu niejednej fortuny magnackiej. Od 1775 starostwa te były dożywotnie i rozdawane de facto za zgodą Katarzyny II, co tylko zwiększyło apetyty magnatów na wydarcie "co smakowitszych kąsków" Rzeczypospolitej.Tadeusz Reytan (Rejtan, Reyten) herbu Rejtan (ur. 20 sierpnia 1742 w Hruszówce, zm. 8 sierpnia 1780 tamże) – polski szlachcic, w 1773 poseł województwa nowogródzkiego na Sejm Rozbiorowy w Warszawie. Jego bohaterski opór przeciw skonfederowaniu Sejmu Rozbiorowego uznawany jest za jedną z ostatnich pozytywnych prób zastosowania liberum veto.

Po wielu przygodach osiadł w Warszawie i stał się mecenasem sztuki. Od ok. 1775 związany był z teatrem warszawskim.; wystawił m.in. własnym kosztem balet „Sąd Parysa” (1775). Po rozwodzie z Anną Marią powtórnie ożenił się z Honoratą ze Stępkowskich w 1777. Pożycie małżeńskie było krótkie, a Jerzy Marcin zezwolił na rozwód dopiero w 1782. W tym samym roku wywołał skandal opisywany w warszawskich gazetach, pokazując się na warszawskim balu maskowym w 1782 w stroju kobiecym. Nie był to jedyny skandal obyczajowy Jerzego Marcina - Michał Modzelewski twierdził, że książę miał "paskudne wschodnie narowy" i otwarcie utrzymywał młodego Kozaka jako swojego faworyta, któremu ostatecznie kupił tytuł szlachecki od króla. Współcześnie pojawiają się interpretacje, że rozliczne związki z kobietami i mężczyznami (innym kochankiem księcia miał być sekretarz Janusza Sanguszki, Karol Szydłoski) można rozpatrywać w kategoriach biseksualności.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Przecław – miasto w Polsce położone w województwie podkarpackim, w powiecie mieleckim, w gminie Przecław; siedziba gminy Przecław, na lewym brzegu Wisłoki. Przez miasto, pomiędzy wzgórzami na których stoi zamek i kościół parafialny, przepływa potok o nazwie Słowik wpadający do Wisłoki .

Po roku 1783 był żonaty z Wilhelminą Albertyną, córką barona Fryderyka Wilhelma von Seydlitz, generała pruskiego, rozwiedzioną uprzednio z Fryderykiem Ewaldem von Masow. Rozszedł się z nią przed czerwcem 1785, gdyż wtedy Wilhelmina wyszła za mąż za Wojciecha Mączyńskiego. W 1785 kierował przez pewien czas teatrem dworskim Stanisława Augusta. Wkrótce ograniczył swoją działalność teatralną, poprzestając na organizowaniu koncertów i zabaw. W końcu sprzedał dużą część swoich dóbr i w 1789 wyjechał do Frankfurtu nad Menem, gdzie zbliżył do sekty Jakuba Franka, w którego pogrzebie w 1791 uczestniczył. Po raz ostatni się wtedy ożenił - z frankistką Teklą Łabęcką (zmarłą w Warszawie w r. 1830). Ostatnie lata przeżył osamotniony w biedzie w Przecławiu, gdzie zmarł.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Hrabia (Graf) Andreas Hadik von Futak (ur. 16 października 1710, zm. 12 marca 1790), węgierski hr. Futak, dowódca korpusu austriackiej armii podczas wojny siedmioletniej (służył pod księciem Karolem Aleksandrem Lotaryńskim). Gubernator Galicji i Lodomerii od stycznia do czerwca 1774. Przewodniczący Nadwornej Rady Wojennej (Hofkriegsrat) od 1774 do 1790 (do śmierci). Jego synem był Karl Joseph Hadik.

Po stryju odziedziczył m.in. Dobra Mniszewskie. Natomiast po ojcu olbrzymią fortunę (m.in. Dobra Połonne, Międzyrzec, Lubar, Zamek w Janowcu). Roztrwonił fortunę, ale jeszcze przed bankructwem sprzedał Dobra Mniszewskie siostrze Magdalenie Agnieszce Lubomirskiej, która zapisała mu dożywocie. Jak głosi legenda, Zamek w Janowcu, którego był właścicielem, przegrał w karty na rzecz Mikołaja Piaskowskiego, podkomorzego krzemienieckiego.

Kazimierz Michał Władysław Wiktor Pułaski herbu Ślepowron (ur. 6 marca 1745 w Warszawie, zmarł w wyniku ran odniesionych w bitwie pod Savannah 11 października 1779) – bohater walk o wolność dwóch narodów, polskiego i amerykańskiego, jeden z dowódców i marszałek konfederacji barskiej, generał i bohater wojny o niepodległość USA, wolnomularz. Nazywany „ojcem amerykańskiej kawalerii”. W 2009 roku amerykański kongres przyznał mu honorowe obywatelstwo USA.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

Uwagi[ | edytuj kod]

  1. w literaturze nazywany często Marcinem Lubomirskim
  2. w tym roku uzyskał dożywocie na starostwo barskie wraz z Anną de Hadik
  3. eufemizm na określenie skłonności homoseksualnych, związany z przekonaniem, że homoseksualizm "wymyślono" w Turcji

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 246.
  2. Lubomirski Jerzy Marcin h. Szreniawa (1738–1811). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XVIII/1973 [on-line]. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2018-06-23].
  3. Losy księżnej Anny Marii Lubomirskiej – zapomnianej księżnej. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. Dorota Dukwicz, Rosja wobec sejmu rozbiorowego warszawskiego (1772-1775), Warszawa 2015, s. 302.
  5. Series Senatorow y Posłow Na Seym Ordynaryiny Warszawski 1776. Roku : Z wyrazeniem Ich Rezydencyi gdzie ktory stoi / zbiorem Seb. Kaź. Jabłońskiego, 1776, [b.n.s].
  6. Jerzy Lubomirski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2021-04-22].
  7. GLBTQ. [zarchiwizowane z tego adresu].
  8. Roman Kaleta, Oświeceni i sentymentalni: studia nad literaturą i życiem w Polsce w okresie trzech rozbiorów, Wrocław: Ossolineum, 1971, s. 239-240, OCLC 604024003 (pol.).
  9. Piotr Lewandowski, Grzech sodomii w przestrzeni politycznej, prawnej i społecznej Polski nowożytnej, Będzin: Wydawnictwo Internetowe E-bookowo, 2014, s. 115-116, ISBN 978-83-7859-423-9, OCLC 947778198.
Otto Magnus von Stackelberg (Отто Магнус фон Штакельберг) (ur. 1736, zm. 1800) – dyplomata rosyjski, poseł w Madrycie (1767-1771), w latach (1772-1790) ambasador rosyjski w Warszawie i w Sztokholmie.Anna Maria Lubomirska (ur.pomiedzy 1743-1749 - zm. 18 lipca 1803 w Tarnowie) z domu Anna Maria Haddik de Futak – dama dworu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.




Warto wiedzieć że... beta

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
Ignacy Jakub Bronicki herbu Korwin (zm. w lutym 1769 na Morawach) – skarbnik wiślicki, chorąży pancerny, podczaszy nowogrodzki (1761), marszałek ziemi sanockiej w konfederacji barskiej, regimentarz-subaltern partii małopolskiej, marszałek konfederacji sanockiej, ożeniony z Anną Gumowską właścicielką dóbr nowotanieckich.
Armia Koronna – formacja wojskowa Korony Królestwa Polskiego w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w latach 1717-1795.
Biseksualizm – odczuwanie popędu płciowego lub emocjonalnego do osobników obu płci. Sam termin został wprowadzony około roku 1809 przez botaników i początkowo odnosił się wyłącznie do roślin. Jako określenie orientacji zaczął funkcjonować prawdopodobnie dopiero w XX wieku, kiedy rozpoczęto szersze badania nad ludzką seksualnością.
Mniszew – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim, w gminie Magnuszew.
Michał Jan Wincenty Modzelewski herbu Trzywdar (ur. 28 września 1804 r. w Warszawie, zm. 6 maja 1883 r. w Gorlicach) – powstaniec listopadowy, działacz niepodległościowy, tłumacz, pamiętnikarz.
Jan Klemens Branicki herbu Gryf (ur. 21 września 1689 w Tykocinie lub Białymstoku, zm. 9 października 1771 r. w Białymstoku) – miecznik wielki koronny, hetman polny koronny (1735-1752), hetman wielki koronny (1752), kasztelan krakowski, wojewoda krakowski od 1746, chorąży wielki koronny w latach 1724-1746, starosta brański, jeden z największych polskich magnatów XVIII w. Właściciel 12 miast, 257 wsi i 17 pałaców. Ostatni męski przedstawiciel rodu Branickich herbu Gryf. Kawaler (hiszpańskiego) orderu Złotego Runa.

Reklama