• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jaszczurkowate


    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Przeczytaj także...
    Podarcis – rodzaj gadów z rodziny jaszczurkowatych (Lacertidae), obejmujący gatunki występujące w Europie i północnej Afryce.Jaszczurki (Lacertilia, dawniej Sauria) – grupa gadów łuskonośnych obejmująca czworonożne lub beznogie zwierzęta lądowe o wydłużonym ciele, oczach posiadających powieki, mocnych szczękach i diapsydalnej czaszce. Występują na wszystkich kontynentach poza Antarktydą oraz na wielu wyspach oceanicznych. Są najliczniejszą grupą gadów obejmującą ponad 4000 gatunków.
    Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).

    Jaszczurkowate, jaszczurki właściwe (Lacertidae) – rodzina jaszczurek z infrarzędu Scincomorpha w rzędziełuskonośnych (Squamata).

    Budowa i biologia[ | edytuj kod]

    Lacertidae to przeważnie stosunkowo niewielkie jaszczurki o walcowatym tułowiu, dobrze wykształconych kończynach i ruchomych powiekach. Na grzbietowej stronie głowy z reguły występują duże osteodermy. Większość jaszczurek właściwych jest drapieżnikami, przeważnie owadożernymi, jednak niektóre gatunki, jak te z rodzaju Gallotia, spożywają duże ilości pokarmu roślinnego. Ogólnie, roślinożerność występuje częściej u jaszczurkowatych zasiedlających wyspy. Przynajmniej okazjonalne pożywianie się roślinami stwierdzono również u innych, w zdecydowanej większości owadożernych Lacertidae. U niektórych gatunków, także tych w większości roślinożernych, stwierdzono występowanie kanibalizmu. Lacertidae prowadzą przeważnie naziemny lub naskalny tryb życia, tylko nieliczne gatunki żyją na drzewach. Wszystkie poza jaszczurką żyworodną są jajorodne.

    Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).Jaszczurka ostropyska (Lacerta oxycephala, Dalmatolacerta oxycephala) – gatunek gada z rodziny jaszczurek właściwych.

    Systematyka i ewolucja[ | edytuj kod]

    Zarówno dane morfologiczne, jak i molekularne potwierdzają bliskie pokrewieństwo Lacertidae z teidami i okularkowatymi. Bardziej kontrowersyjne jest ich bliskie pokrewieństwo ze Scincoidea, którego nie wspierają dane molekularne. Analizy genetyczne sugerują z kolei, że współczesnym taksonem siostrzanym do Lacertidae są amfisbeny, co zdają się potwierdzać niektóre skamieniałości. Ich najbliższymi wymarłymi krewnymi mogą być Eolacertidae, znane dotąd z eocenu Europy. W zapisie kopalnym pierwotne jaszczurki właściwe znane są co najmniej od eocenu, natomiast formy blisko spokrewnione ze współczesnymi – co najmniej od oligocenu. Sugeruje to, że klad ten powstał na terenie Europy.

    Plemię, tryb (łac. tribus) – pomocnicza kategoria systematyczna szczebla rodzinowego, niższa od rodziny (familia), a wyższa od rodzaju (genus). Dodatkowymi kategoriami pomocniczymi dla plemienia są nadplemię (supertribus) i podplemię (subtribus), a w literaturze anglojęzycznej również infratribus.Dinarolacerta – rodzaj gadów z rodziny jaszczurkowatych (Lacertidae), obejmujący dwa gatunki występujące w Europie.

    Analizy molekularne wskazują, że Lacertidae dzielą się na dwa główne klady, obecnie klasyfikowane w randze podrodzin: Gallotiinae i Lacertinae. W obrębie Lacertinae zachodzi kolejny dychotomiczny podział – na Eremiaidini i Lacertini, obecnie mające rangę plemion.

    Murówka zwyczajna (Podarcis muralis)
    Gallotia stehlini
    Piłogonka okienkooczna (Holaspis guentheri)
    Jaszczurka perłowa (Timon lepidus)

    Podział systematyczny[ | edytuj kod]

    Do rodziny Lacertidae należą występujące współczesne rodzaje:

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Okularkowate, jaszczurki (teidy) okularowe, mikroteidy (Gymnophthalmidae) – rodzina małych gadów łuskonośnych, przez niektórych herpetologów łączona w jedną grupę z rodziną Teiidae.
  • Acanthodactylus
  • Adolfus
  • Algyroides
  • Anatololacerta
  • Apathya
  • Archaeolacerta – jedynym przedstawicielem jest Archaeolacerta bedriagae – jaszczurka tyrreńska
  • Atlantolacerta – jedynym przedstawicielem jest Atlantolacerta andreanskyi
  • Australolacerta – jedynym przedstawicielem jest Australolacerta australis
  • Congolacerta
  • Dalmatolacerta – jedynym przedstawicielem jest Dalmatolacerta oxycephala – jaszczurka ostropyska
  • Darevskia
  • Dinarolacerta
  • Eremias
  • Gallotia
  • Gastropholis
  • Heliobolus
  • Hellenolacerta – jedynym przedstawicielem jest Hellenolacerta graeca – jaszczurka grecka
  • Holaspis
  • Iberolacerta
  • Ichnotropis
  • Iranolacerta
  • Lacerta
  • Latastia
  • Meroles
  • Mesalina
  • Nucras
  • Omanosaura
  • Ophisops
  • Parvilacerta
  • Pedioplanis
  • Philochortus
  • Phoenicolacerta
  • Podarcis
  • Poromera – jedynym przedstawicielem jest Poromera fordii
  • Psammodromus
  • Pseuderemias
  • Scelarcis – jedynym przedstawicielem jest Scelarcis perspicillata – murówka okularowa
  • Takydromus
  • Teira – jedynym przedstawicielem jest Teira dugesii
  • Timon
  • Tropidosaura
  • Vhembelacerta – jedynym przedstawicielem jest Vhembelacerta rupicola
  • Zootoca – jedynym przedstawicielem jest Zootoca vivipara – jaszczurka żyworodna
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Lacertidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
    2. Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 387–388. ISBN 83-01-14344-4.
    3. W. Juszczyk: Gady i płazy. Wyd. 2. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986, s. 71, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0043-4.
    4. From racerunners to night lizards. W: Eric R. Pianka, Laurie J. Vitt: Lizards. Windows to the evolution of diversity. Berkeley: University of California Press, 2003, s. 193–210. ISBN 978-0-520-24847-2.
    5. Marta Lopez-Darias, Bieke Vanhooydonck, Raphael Cornette, Anthony Herrel. Sex-specific differences in ecomorphological relationships in lizards of the genus Gallotia. „Functional Ecology”. 29 (4), s. 506–514, 2015. DOI: 10.1111/1365-2435.12353 (ang.). 
    6. Raoul Van Damme. Evolution of herbivory in lacertid lizards: effects of insularity and body size. „Journal of Herpetology”. 33 (4), s. 663–674, 1999 (ang.). 
    7. Kinsey M. Brock, Colin M. Donihue, Panayiotis Pafilis. New records of frugivory and ovophagy in Podarcis (Lacertidae) lizards from East Mediterranean Islands. „North-Western Journal of Zoology”. 10 (1), s. 223–225, 2014 (ang.). 
    8. José A. Mateo, Juan M. Pleguezuelos. Cannibalism of an endemic lizard (genus Gallotia). „Zoologischer Anzeiger”. 259, s. 131–134, 2015. DOI: 10.1016/j.jcz.2015.07.003 (ang.). 
    9. Jack L. Conrad. Phylogeny and systematics of Squamata (Reptilia) based on morphology. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 310, s. 1–182, 2008. DOI: 10.1206/310.1 (ang.). 
    10. Jacques A. Gauthier, Maureen Kearney, Jessica Anderson Maisano, Olivier Rieppel, Adam D.B. Behlke. Assembling the squamate tree of life: perspectives from the phenotype and the fossil record. „Bulletin of the Peabody Museum of Natural History”. 53 (1), s. 3–308, 2012. DOI: 10.3374/014.053.0101 (ang.). 
    11. John J. Wiens, Carl R. Hutter, Daniel G. Mulcahy, Brice P. Noonan, Ted M. Townsend, Jack W. Sites Jr, Tod W. Reeder. Resolving the phylogeny of lizards and snakes (Squamata) with extensive sampling of genes and species. „Biology Letters”. 8 (6), s. 1043–1046, 2012. DOI: 10.1098/rsbl.2012.0703 (ang.). 
    12. Robert Alexander Pyron, Frank T. Burbrink, John J. Wiens. A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes. „BMC Evolutionary Biology”. 13: 93, 2013. DOI: 10.1186/1471-2148-13-93 (ang.). 
    13. Mateusz Tałanda. Cretaceous roots of the amphisbaenian lizards. „Zoologica Scripta”. 45 (1), s. 1–8, 2016. DOI: 10.1111/zsc.12138 (ang.). 
    14. Andrej Čerňanský, Krister T. Smith. Eolacertidae: a new extinct clade of lizards from the Palaeogene; with comments on the origin of the dominant European reptile group – Lacertidae. „Historical Biology”, 2017. DOI: 10.1080/08912963.2017.1327530 (ang.). 
    15. Magdalena Borsuk-Białynicka, Mariusz Lubka, Wolfgang Böhme. A lizard from Baltic amber (Eocene) and the ancestry of the crown group lacertids. „Acta Palaeontologica Polonica”. 44 (4), s. 349–382, 1999 (ang.). 
    16. D. J. Harris, E. N. Arnold, R. H. Thomas. Relationships of lacertid lizards (Reptilia: Lacertidae) estimated from mitochondrial DNA sequences and morphology. „Proceedings of the Royal Society B”. 265 (1409), s. 1939–1948, 1998. DOI: 10.1098/rspb.1998.0524. PMCID: PMC1689483 (ang.). 
    17. E. Nicholas Arnold, Oscar Arribas, Salvador Carranza. Systematics of the Palaearctic and Oriental lizard tribe Lacertini (Squamata: Lacertidae: Lacertinae), with descriptions of eight new genera. „Zootaxa”. 1430, s. 1–86, 2007. ​ISBN 978-1-86977-098-3(ang.). 
    18. P. Uetz & J. Hallermann: Higher taxa: Lacertidae (ang.). The Reptile Database. [dostęp 2018-12-04].
    19. P. Uetz: Higher Taxa in Extant Reptiles (ang.). The Reptile Database. [dostęp 2018-12-04].
    Ophisops – rodzaj gadów z rodziny jaszczurkowatych (Lacertidae), obejmujący gatunki występujące w Afryce, Azji i Europie.iNaturalist – projekt z zakresu nauki obywatelskiej oraz serwis społecznościowy przyrodników, wolontariuszy oraz biologów oparty na idei nanoszenia na mapy i publikowania obserwacji gatunków roślin, zwierząt i grzybów. Obserwacje (zwykle dokumentowane zdjęciem) mogą zostać opublikowane poprzez stronę internetową oraz aplikację mobilną. Informacje zebrane przez projekt są wartościowym, publicznie dostępnym źródłem danych wykorzystywanym przez różne projekty naukowe, muzea, ogrody botaniczne, parki oraz inne organizacje. Aplikacja i strona internetowa są dostępne w języku angielskim.




    Warto wiedzieć że... beta

    Kanibalizm – praktyka zjadania osobników własnego gatunku, dość rozpowszechniona w naturze. Występuje w wielu grupach zwierząt, m.in. u owadów, pajęczaków, ryb, płazów i ptaków, bardzo rzadko u ssaków. Może się nasilić ze względu na zbytnie zagęszczenie populacji lub w następstwie głodu. Do najbardziej znanych zwierząt praktykujących kanibalizm należą modliszki.
    Encyclopedia of Life (w skrócie EOL, Encyklopedia Życia) – współtworzona przez wielu fachowców, anglojęzyczna, internetowa bezpłatna encyklopedia, której zadaniem jest zebranie informacji o wszystkich opisanych przez naukę gatunkach. Encyklopedia rozpoczęła swoje działanie 26 lutego 2008 r. z 30 000 hasłami. Olbrzymie zainteresowanie (11,5 mln trafień w ciągu 5,5 godz.) spowodowało przeciążenie serwisu i konieczne było przez kilka dni ograniczenie jego funkcjonalności.
    Grupa siostrzana (ang. sister–group) – w systematyce kladystycznej grupa organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią grupę monofiletyczną. Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe).
    Takson – jednostka zdefiniowana w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.
    Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.
    Jaszczurka perłowa (Timon lepidus) – gatunek jaszczurki z rodziny jaszczurek właściwych (Lacertidae); jej największy przedstawiciel.
    Drapieżnictwo – sposób odżywiania się organizmów, polegający na wykorzystaniu jako pokarm ciała innego zwierzęcia i w odróżnieniu od pasożytnictwa prowadzący do śmierci ofiary. Jest jedną z form oddziaływań antagonistycznych, korzystną dla drapieżnika, a niekorzystną dla ofiary; może mieć charakter międzygatunkowy lub wewnątrzgatunkowy (kanibalizm).

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.014 sek.