• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jaskrowate

    Przeczytaj także...
    Baldach (łac. umbella) – u roślin rodzaj kwiatostanu, w którym pojedyncze kwiaty wyrastają na mniej więcej jednakowej długości szypułkach z jednego miejsca na szczycie pędu. Najwcześniej rozkwitają kwiaty zewnętrzne, czym bliżej środka, tym później.Włosienicznik (Batrachium) – rodzaj roślin zielnych z rodziny jaskrowatych. Przez niektórych botaników włączany do rodzaju jaskier. Gatunkiem typowym jest Batrachium hederaceum (L.) Gray.
    Beckwithia Jeps. – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.). Obejmuje co najmniej 3 gatunki występujące naturalnie w Ameryce Północnej w Kalifornii.
    .mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}
    Miłek wiosenny

    Jaskrowate (Ranunculaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu jaskrowców (Ranunculales). Liczy ok. 60 rodzajów i ok. 2,5 tysiąca gatunków (w Polsce ok. 75 gatunków). Występują one głównie w klimacie umiarkowanym i chłodnym na półkuli północnej, często w obszarach górskich, ale zasięg ogólny obejmuje wszystkie obszary lądowe z wyjątkiem pustynnych obszarów północnej Afryki i Australii. Największe zróżnicowanie gatunkowe rodziny występuje we wschodniej Azji. Liczne gatunki jaskrowatych zawierają silnie trujące substancje – glikozydy i alkaloidy. Wiele gatunków wykorzystywanych jest jako rośliny lecznicze.

    Sasanka (Pulsatilla Mill.) – rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych. Należy do niego według niektórych ujęć taksonomicznych ok. 30 gatunków. Występują one przede wszystkim na terenach górskich Europy i środkowej Azji. W Polsce 6 gatunków sasanki jest pod ochroną. Gatunkiem typowym jest Pulsatilla vulgaris L..Roślina jednoroczna, terofit (gr. theros = lato, phyton = roślina) – jedna z form życiowych roślin. Oznacza roślinę przechodzącą cały cykl rozwojowy (od wykiełkowania z nasiona do wydania własnych nasion) w ciągu jednego okresu wegetacyjnego, później ginąca. Obumierają zarówno nadziemne pędy, jak i części podziemne. Niesprzyjającą wegetacji porę roku przetrwają tylko nasiona. Rośliny jednoroczne należą do roślin monokarpicznych. Są roślinami zielnymi – mają zielne, niezdrewniałe pędy.

    Morfologia[ | edytuj kod]

    Ciemiernik wschodni
    Pokrój Głównie rośliny zielne (zarówno jednoroczne, jak i byliny), nieliczne drewniejące u nasady (półkrzewy) oraz zielne i drewniejące pnącza. Łodygi bez cierni. Liście Zwykle zarówno odziomkowe jak i łodygowe. Ułożone skrętolegle, rzadziej naprzeciwległe lub okółkowe. Przylistków brak lub obecne, ogonek liściowy zwykle obecny. Blaszki pojedyncze, niepodzielone lub silnie powcinane. U nasady często sercowate. Całobrzegie, rzadziej ząbkowane lub wcinane. Użyłkowanie dłoniaste, rzadziej pierzaste. Kwiaty Wyrastają pojedynczo na szczycie łodygi lub zebrane są w kwiatostany wierzchotkowe i groniaste, kłosy, baldachy i wiechy. Kwiaty siedzące lub szypułkowe. Zwykle obupłciowe, rzadziej jednopłciowe. Promieniste lub rzadziej grzbieciste. Działek kielicha jest zwykle od 3 do 6. Są okazałe, czasem barwne i podobne do płatków korony, czasem z ostrogą. Płatków korony brak lub do 26 (zazwyczaj jednak od 2 do 8), zwykle z miodnikami, u ostróżeczki (Consolida) zrośnięte. W kwiatach znajduje się najczęściej wiele pręcików (zwykle wielokrotność 5). Prątniczki w zasadzie nie występują (poza orlikiem Aquilegia i powojnikiem Clematis). Zalążnie górne, przy czym słupkowie jest apokarpiczne – poszczególne słupki powstają z pojedynczych owocolistków. W zalążniach znajduje się od jednego do wielu zalążków. Część pręcików często przekształca się w miodniki o zróżnicowanej budowie, wydzielające nektar. Owoce Otwierające się mieszki lub niełupki, rzadziej mięsiste jagody i torebki.

    Systematyka[ | edytuj kod]

    Orlik olimpijski
    Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

    Rodzina jaskrowatych należy do rzędu jaskrowców (Ranunculales), kladu dwuliściennych właściwych (eudicots). Jaskrowate są grupą siostrzaną dla rodziny berberysowatych.

    Jaskrowce (Ranunculales Dumort.) – grupa roślin okrytonasiennych stanowiąca klad i rząd w systemach klasyfikacyjnych. Przeważnie są to rośliny zielne, ale także drzewa i krzewy (w drewnie zawsze obecne są naczynia). Należy tu (według APweb) 7 rodzin zawierających 199 rodzajów z 4445 gatunkami.Półkrzew, podkrzew (łac. suffrutex) – rośliny mające charakter przejściowy między krzewami a roślinami zielnymi. Tylko dolna część ich pędu jest zdrewniała, podczas gdy górna pozostaje zielna. Wraz z końcem okresu wegetacyjnego zamierają tylko części zielne. W klasyfikacji Raunkiæra półkrzewy zaliczane są do chamefitów. Ich wysokość zazwyczaj nie przekracza 1 m.
    Podział rodziny

    W obrębie rodziny wyróżnia się pięć podrodzin, przy czym część z nich uznawana była w różnych systemach za odrębne rodziny (np. w systemie Reveala i Takhtajana z końca XX wieku). Relacje filogenetyczne według APweb:

    Podział systematyczny według GRIN

    Wierzchotka (ang. cyme, łac. cyma) – rodzaj kwiatostanów, należący do grupy kwiatostanów zamkniętych. Kwiaty wyrastają na wierzchołkach rozgałęziających się osi. Gdy zaczyna wyrastać kwiat, oś kończy swój wzrost, zaczynają natomiast w kącie listków rozwijać się boczne osie drugiego rzędu, znowu kończące się kwiatem. Wskutek tego w wierzchotce kwiaty zaczynają kwitnąć od środka kwiatostanu, promieniście w kierunku jego obrzeży. Wierzchotki to cała grupa kwiatostanów, dzieląca się na kilka jeszcze typów:Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych-u nas rośnie ich ok. 400-w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.
  • Podrodzina Glaucidioideae Loconte
  • Glaucidium Siebold & Zucc. – glaucidium
  • Podrodzina Hydrastidoideae Martynov
  • Hydrastis J. Ellis – gorzknik
  • Podrodzina Coptoideae Tamura
  • Coptis Salisb. – cynowód, złotnica
  • Xanthorhiza Marshall
  • Podrodzina Isopyroideae (≡ Thalictroideae Rafinesque) – takson, do którego zaliczanych jest ok. 450 gatunków, z czego aż 330 należy do rodzaju rutewka Thalictrum, a 80 do rodzaju orlik Aquilegia. Rośliny te występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej, poza tym w Ameryce Południowej, Afryce i na Nowej Gwinei. W obrębie podrodziny wyróżniono na podstawie badań molekularnych trzy główne linie rozwojowe. Do jednej należą rodzaje rutewka (Thalictrum), Leptopyrum i Paraquilegia, do drugiej Urophysa, Semiaquilegia i Aquilegia, do trzeciej Dichocarpum, Enemion i zdrojówka Isopyrum. Przy czym okazało się także, że rodzaj zdrojówka ma w dotychczasowym ujęciu charakter polifiletyczny – Isopyrum anemonoides jest spokrewniona z rodzajami z pierwszej grupy (jest taksonem siostrzanym dla rodzaju Paraquilegia), podczas gdy pozostałe wchodzą w skład trzeciej grupy.
  • Aquilegia L. – orlik
  • Dichocarpum W. T. Wang & P. K. Hsiao
  • Enemion Raf.
  • Isopyrum L. – zdrojówka
  • Leptopyrum Rchb.
  • Paraquilegia J. R. Drumm. & Hutch.
  • Semiaquilegia Makino
  • Thalictrum L. – rutewka
  • Urophysa Ulbr.
  • Podrodzina Ranunculoideae Arnott – obejmuje ponad dwa tysiące gatunków występujących na całym świecie z wyjątkiem tropików.
  • plemię Actaeeae
  • Actaea L. – czerniec (łączony z wyodrębnianym dawniej rodzajem pluskwica Cimicifuga)
  • Anemonopsis Siebold & Zucc.
  • Beesia Balf. f. & W. W. Sm.
  • Eranthis Salisb. – rannik
  • plemię Adonideae
  • Adonis L. – miłek
  • Callianthemum C. A. Mey. – rutewnik
  • Megaleranthis Ohwi
  • Trollius L. – pełnik
  • plemię Anemoneae
  • Anemone L. – zawilec (łączony z wyodrębnianymi dawniej rodzajami sasanka Pulsatilla Mill., przylaszczka Hepatica Mill., Knowltonia Salisb.)
  • Archiclematis (Tamura) Tamura
  • Barneoudia Gay
  • Clematis L. – powojnik
  • Metanemone W. T. Wang
  • Naravelia Adans.
  • Oreithales Schltdl.
  • plemię Asteropyreae
  • Asteropyrum J. R. Drumm. & Hutch.
  • plemię Caltheae
  • Calathodes Hook. f. & Thomson
  • Caltha L. – knieć
  • plemię Delphinieae
  • Aconitum L. – tojad
  • Consolida Gray – ostróżeczka
  • Delphinium L. – ostróżka
  • plemię Helleboreae
  • Helleborus L. – ciemiernik
  • plemię Nigelleae
  • Garidella L. – czarnusznik
  • Komaroffia Kuntze
  • Nigella L. – czarnuszka
  • plemię Ranunculeae
  • Arcteranthis Greene
  • Beckwithia Jeps.
  • Callianthemoides Tamura
  • Ceratocephala Moench – jaskierek
  • Coptidium (Prantl) Beurl. ex Rydb.
  • Cyrtorhyncha Nutt.
  • Ficaria Schaeff. – ziarnopłon
  • Halerpestes Greene
  • Hamadryas Comm. ex Juss.
  • Krapfia DC.
  • Kumlienia Greene
  • Laccopetalum Ulbr.
  • Myosurus L. – mysiurek
  • Oxygraphis Bunge
  • Paroxygraphis W. W. Sm.
  • Peltocalathos Tamura
  • Ranunculus L. – jaskier (łączony z wyodrębnianym dawniej rodzajem włosienicznik Batrachium (DC.) Gray)
  • Trautvetteria Fisch. & C. A. Mey.
  • Pozycja rodziny według systemu Takhtajana (2009)

    Rodzina zaliczana była do rzędu jaskrowców Ranunculales, nadrzędu Ranunculanae, podklasy Ranunculidae w klasie Magnoliopsida. Do rzędu poza jaskrowatymi należała także wyodrębniana, monotypowa rodzina Hydrastidaceae Martynov 1820 z rodzajem Hydrastis.

    Liście odziomkowe (łac. basalis, ang. basal) – liście, które wyrastają z modyfikacji łodygi – kłącza, podziemnej nasady łodygi, lub pełzających po ziemi rozłogów.Zestawienie obejmuje gatunki roślin naczyniowych występujące w stanie dzikim w Polsce (rodzime i obce, także gatunki zawlekane lub dziczejące przejściowo – efemerofity). Nazewnictwo i układ systematyczny oparty jest na "Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski". Gatunki efemerofitów zapisane są czcionką pomniejszoną.
    Rodzaje z przedstawicielami we florze Polski
  • ciemiernik (Helleborus)
  • czarnuszka (Nigella)
  • czerniec (Actaea)
  • jaskier (Ranunculus)
  • jaskierek (Ceratocephala)
  • knieć (Caltha)
  • miłek (Adonis)
  • mysiurek (Myosorus)
  • orlik (Aquilegia)
  • ostróżeczka (Consolida)
  • ostróżka (Delphinium)
  • pełnik (Trollius)
  • pluskwica (Cimicifuga)
  • powojnik (Clematis)
  • przylaszczka (Hepatica)
  • rannik (Eranthis)
  • rutewka (Thalictrum)
  • rutewnik (Callianthemum)
  • sasanka (Pulsatilla)
  • tojad (Aconitum)
  • włosienicznik (Batrachium)
  • zawilec (Anemone)
  • zdrojówka (Isopyrum)
  • ziarnopłon (Ficaria)
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
    2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-02-07] (ang.).
    3. Wencai Wang, Dezhi Fu, Liang-Qian Li, Bruce Bartholomew, Anthony R. Brach, Bryan E. Dutton, Michael G. Gilbert, Yuichi Kadota, Orbélia R. Robinson, Michio Tamura, Michael J. Warnock, Guanghua Zhu & Svetlana N. Ziman: Ranunculaceae Jussieu. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-01-21].
    4. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika. Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 367. ISBN 978-83-01-13945-2.
    5. Alan T. Whittemore & Bruce D. Parfitt: Ranunculaceae Jussieu. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-01-21].
    6. Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 85-87. ISBN 978-1-4020-9608-2.
    7. Family: Ranunculaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2021-04-05].
    8. Wei Wang, Chen Zhi-Duan: Generic level phylogeny of Thalictroideae (Ranunculaceae): implications for the taxonomic status of Paropyrum and petal evolution (ang.). Taxon 56, 3: 811-821, 2007. [dostęp 2009-03-07].
    9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
    Pnącze, roślina pnąca – forma życiowa roślin o długiej, wiotkiej łodydze, wymagającej podpory, by mogła się wspinać do góry, do światła. W strefie umiarkowanej pnącza występują rzadko, w tropikalnych lasach są częste, w tym liczne o zdrewniałych łodygach – tzw. liany, które wykorzystując drzewa jako podpory oszczędzają konieczność wytwarzania silnych i grubych pni by wydostać się z ciemnego dna lasu tropikalnego ku słońcu. Pnącza dzięki oszczędzaniu na wzroście pędu na grubość bardzo szybko rosną na długość. Niektóre z nich potrafią się przyczepić nawet do gładkiego muru.Enemion – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych. Obejmuje 7 gatunków występujących głównie w zachodniej części Ameryki Północnej, tylko E . biternatum ma szerszy zasięg na kontynencie amerykańskim, a E. raddeanum rośnie w północno-wschodniej Azji.




    Warto wiedzieć że... beta

    Coptidium – rodzaj roślin, należący do rodziny jaskrowatych. Obejmuje dwa gatunki i mieszańca między nimi. Rośliny te występują w północnej części Eurazji i w Ameryce Północnej – na obszarach okołoarktycznych.
    Cynowód, złotnica (Coptis) – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych. Obejmuje kilkanaście gatunków występujących w umiarkowanym i chłodnym klimacie Azji i Ameryki Północnej.
    Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.
    Zawilec gajowy (Anemone nemorosa L.) – gatunek byliny należący do rodziny jaskrowatych. Geofit, który masowo zakwitając podczas przedwiośnia ozdabia lasy liściaste i mieszane w niemal całej Europie. Jest rośliną trującą. W przeszłości był wykorzystywany w medycynie ludowej i weterynaryjnej. Jest bardzo zmienny, przy czym wyróżniane spoza Europy podgatunki o zasięgach obejmujących Daleki Wschód i Amerykę Północną, traktowane bywają też jako odrębne gatunki. W uprawie znajdują się odmiany o kwiatach większych i inaczej zabarwionych niż u białokwiatowej formy typowej, a także odmiany o kwiatach pełnych. Ze względu na bardzo wolne tempo rozprzestrzeniania się uważany jest za roślinę wskaźnikową dawnych lasów.
    Beesia – rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Obejmuje dwa gatunki występujące w Mjanmie i Chinach.
    Wiecha – typ kwiatostanu groniastego złożonego, w którym na głównej osi pędu wykształcają się boczne odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich wyrastają kwiaty. Istnieje jeszcze tzw. wiecha złożona, w której rozgałęzienia nie są zakończone pojedynczymi kwiatami, lecz kwiatostanami – np. kłoskami (m.in. u licznych gatunków z rodziny wiechlinowatych, np. owies, męskie kwiatostany kukurydzy) lub koszyczkami (u niektórych przedstawicieli astrowatych, np. lepiężnik, nawłoć).
    Hamadryas Comm. ex Juss. – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.). Obejmuje 5 gatunków występujących naturalnie w południowej części Ameryki Południowej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.