Jansenizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jansenizm – ruch teologiczno-duchowy zapoczątkowany przez biskupa Ypres, Kornela Ottona Jansena (1585–1638), którego dzieło Augustinus stało się podstawą tej nauki. Rozwój jansenizmu przypadł na przełom XVII i XVIII wieku. Zyskał on znaczne uznanie we Francji i w Niderlandach stając się przyczyną kryzysu Kościoła katolickiego w tych państwach.

Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.Molinizm - poglądy głoszone przez hiszpańskiego jezuitę, Ludwika Molinę (1535-1600) o wzajemnej relacji między wolną wolą a łaską.

Jansenizm, powołując się na św. Augustyna, kładł nacisk na zepsucie natury ludzkiej, niezbędność i wystarczający charakter łaski Bożej do przestrzegania przykazań, co zbliżało ją do kalwińskiej teorii predestynacji. Jednym z zaleceń tej nauki było rzadkie i starannie przygotowane przystępowanie do Komunii, ponieważ uważano, że grzesznicy nie są jej godni. Wyznawano również surową, nieortodoksyjną doktrynę etyczną – tucjoryzm. Między innymi te stwierdzenia spowodowały potępienie jansenizmu przez papieży Innocentego X i Klemensa XI. Na potępienie wpływ miała również postawa jezuitów, którzy promowali odmienną doktrynę o łasce (molinizm) i moralności (probabilizm), a także zaniepokojenie dworu francuskiego religijnymi namiętnościami (jansenizm był najbardziej popularny we Francji; jego zwolennikami byli Jean Racine i Blaise Pascal).

Schizma – formalny rozdział między wyznawcami jednej religii, ideologii lub grupy kultowej nie spowodowany różnicami doktrynalnymi.Aleksander VIII (łac. Alexander VIII, właśc. Pietro Vito Ottoboni; ur. 22 kwietnia 1610 w Wenecji, zm. 1 lutego 1691 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, papież w okresie od 6 października 1689 do 1 lutego 1691.

W XVII wieku jansenistyczny ruch pobożnościowy zyskał rzesze zwolenników wśród propagatorów gallikanizmu, a także w surowych klauzurowych zakonach Francji. Najsławniejszym ośrodkiem tej formy życia religijnego był klasztor cystersek Port-Royal-des-Champs w dolinie Chevreuse pod Paryżem, który popadł w ostry konflikt z francuskim dworem królewskim i w konsekwencji został rozwiązany i zburzony w 1709 roku.

Port-Royal (des-Champs) – powstałe w 1204 roku pod Paryżem opactwo cysterek, którego mniszki, domagając się odnowy moralnej Kościoła, oskarżone zostały o jansenizm, co skutkowało kasatą klasztoru.Leszek Kołakowski (ur. 23 października 1927 w Radomiu, zm. 17 lipca 2009 w Oksfordzie) – filozof zajmujący się głównie historią filozofii, historią idei oraz filozofią religii, eseista, publicysta i prozaik. Kawaler Orderu Orła Białego.

Ewolucja[ | edytuj kod]

W rozwoju doktryny jansenistycznej wyróżnić można cztery etapy, które charakteryzowały się następującymi wydarzeniami:

  • Etap pierwszy
  • W 1640 wydany zostaje Augustinus, który wywołuje negatywne reakcje Sorbony. Innocenty X w 1653 w Konstytucji Cum occasione potępia pięć zdań dzieła. Antoni Arnauld przystępuje do obrony. W 1655 Pascal wydaje Prowincjałki. W tym samym roku episkopat francuski pod wpływem Ludwika XIV, który obawiał się zrodzenia wśród jansenistów opozycji politycznej, wydał projekt formularza przewidzianego dla wszystkich duchownych, w którym mieli wyrzec się jansenizmu. Ponieważ kler uchylał się od podpisania formularza Aleksander VII w bulli Ad sacram beati Petri sedem (1656) wznawia potępienie dla pięciu zdań Augustinusa i nakazuje swym autorytetem, by dokument został podpisany.

    Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.
  • Etap drugi
  • Ruiny opactwa Port-Royal

    Za panowania Klemensa IX (lata 1667–1669) nastał tzw. Pokój klementyński. Sprawa jansenizmu ucichła, ponieważ traktowano go tylko jako głos w dyskusji o łasce a podpisów pod formularzem nie egzekwowano surowo. Z tego też powodu mniszki i duchowni związani z Port-Royal unikali podporządkowania się wcześniejszym decyzjom. Spór ponownie wywołało Święte Oficjum wydając w 1690 w Lowanium dekret przeciwko jansenistom, który potwierdzony został w tym samym roku przez Aleksandra VIII potępiającego 31 zdań Augustinusa.

    Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich – spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich. Ich postanowienia musiały być jednak zaakceptowane przez biskupa Rzymu. Sobory zwoływane jedynie w obrębie Kościoła rzymskokatolickiego nie są uznawane przez pozostałych chrześcijan (w tym prawosławnych i protestantów).Michel De Bay (Michał de Bay; Bajus) (ur. w 1513 w Meslin-l’Évêque, Hainaut, zm. 15 grudnia 1589 w Leuven) – niderlandzki teolog, rektor Uniwersytetu w Lowanium, twórca bajanizmu.
  • Etap trzeci
  • Spory wzmogły się w 1693 po wydaniu przez Paschazego Quesnela Les réflexion morales. Powtarza on w dziele nauki Bajusa i Janseniusza oraz dodaje kilka swoich teorii o niemożliwości przeciwstawienia się łasce. W 1713 Klemens XI wydał bullę Unigenitus, w której in globo odrzuca teorie Quesnela, a tym samym jansenizm i bajanizm.

    Bajanizm – system teologiczny stworzony przez Michała de Bay, opierający się na interpretacji pism Augustyna. Doprowadził do sporów teologicznych w XVII i XVIII wieku oraz stanowił podstawy jansenizmu. Charakteryzował się skrajnym rygoryzmem moralnym i obyczajowym. Bajanizm w całości (in globo) został odrzucony przez Kościół katolicki w 1567 bullą Ex omnibus afflictionibus Piusa V.Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.
  • Etap czwarty
  • Janseniści bezskutecznie apelowali do papieży o anulowanie bulli Unigenitus oraz prosili o zwołanie soboru w ich sprawie. W 1786 wielki książę Toskanii Leopold II Habsburg, który był sympatykiem jansenizmu, zwołał do Pistoi synod krajowy. Na synod przybyło trzech z siedemnastu biskupów oraz 234 prezbiterów. Akta synodalne z 1788 stają się wykładnią doktryny jansenistycznej. Pius VI, nie chcąc konfliktu z cesarzem Józefem II, którego Leopold był bratem, dopiero po śmierci Leopolda wydał w 1794 Konstytucję Auctorem fidei, w której potępił synod, jego dokumenty i naukę. To był ostateczny cios zadany jansenizmowi doktrynalnemu.

    Pasquier Quesnel (ur. 14 lipca 1634 w Paryżu), zm. 2 grudnia 1719 w Amsterdamie) - francuski teolog, jansenista, oratorianin. Po śmierci Antoine Arnaulda stanął na czele ruchu jansenistycznego.Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

    Janseniści przetrwali w Holandii, gdzie doszło (za sprawą ich działalności i konfliktu z jezuitami) do schizmy Rzymskokatolickiego Kościoła Starobiskupiego Kleru, zwanego Kościołem Utrechtu, który w XIX wieku przyłączył się do Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich. Kościół ten działa pod nazwą Kościoła Starokatolickiego w Holandii.

    Inkwizycja rzymska – współczesne określenie zreformowanej inkwizycji papieskiej, działającej po 1542 roku głównie na terenie państw włoskich, podlegającej zwierzchnictwu i kontroli ze strony centralnego organu Kurii Rzymskiej, tj. Świętej Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji, zwanej także Świętym Oficjum.Encyklopedia Britannica (ang. Encyclopædia Britannica) – najstarsza wydawana do chwili obecnej i najbardziej prestiżowa encyklopedia angielskojęzyczna. Artykuły w niej zamieszczane uważane są powszechnie przez czytelników za obiektywne i wiarygodne.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Jansenizm, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-07-29].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła. Stanisław Głowa, Ignacy Bieda. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1998. ISBN 83-7015-360-7.
  • Leszek Kołakowski: Bóg nam nic nie jest dłużny. Krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu. Kraków: 1994.
  • Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Józef II Habsburg, właśc. Joseph Benedikt August Johann Anton Michael Adam (ur. 13 marca 1741 w Wiedniu, zm. 20 lutego 1790, tamże) – najstarszy syn cesarzowej Marii Teresy Habsburg i Franciszka I Lotaryńskiego, wnuk Karola VI Habsburga. Święty Cesarz Rzymski od 1764/1765 r.




    Warto wiedzieć że... beta

    Innocenty X (łac. Innocentius X, właśc. Giovanni Battista Pamfili (lub Giovanni Battista Pamphilj); ur. 7 maja 1574 w Rzymie – zm. 7 stycznia 1655 tamże) – papież w okresie od 15 września 1644 do 7 stycznia 1655.
    Klemens IX (łac. Clemens IX, właśc. Giulio Rospigliosi; ur. 27 lub 28 stycznia 1600 w Pistoia, zm. 9 grudnia 1669 w Rzymie) – papież w okresie od 20 czerwca 1667 do 9 grudnia 1669.
    Unia Utrechcka (właściwie Unia Utrechcka Kościołów Starokatolickich) – związek samodzielnych krajowych kościołów starokatolickich, uznających te same podstawy wiary, te same porządki ustrojowe i liturgiczne, tworzących tym samym wspólnotę kościołów starokatolickich. Za kościoły te uznaje się zarówno pojedyncze diecezje, jak i krajowe zrzeszenia diecezji. Kościoły Unii Utrechckiej pozostają w pełnej wspólnocie sakramentalnej (interkomunii), co wymaga jedności dogmatycznej. W zasadzie kościoły Unii Utrechckiej powinny mieć również taką samą organizację kościelną, lecz tu wspólnota została zerwana na skutek sporu wokół ordynacji kobiet. Unia Utrechcka nie jest tworem prawnym, ani tym bardziej organizacją międzynarodową.
    Ruch społeczny to forma zbiorowego, spontanicznego działania pewnych kategorii społecznych lub zbiorowości zmierzającego do określonego celu i często do wywołania zmiany społecznej.
    Łaska (gr. χαρις, charis, łac. gratia) – w teologii rozumiana jako dar udzielany człowiekowi przez Boga, a którego przyznanie nie jest związane z żadną zasługą. Łaska może dotyczyć życia duchowego lub materialnego. Może być niezbędna do osiągnięcia niektórych celów religijnych.
    Augustinus – główne dzieło Janseniusza, wydane w 1640, traktujące o łasce w ujęciu Augustyna, które zostało potępione przez Kościół.
    Pius VI (łac. Pius VI, właśc. Giovanni Angelo Braschi; ur. 25 grudnia 1717 w Cesenie, zm. 29 sierpnia 1799 w Valence) – papież w okresie od 15 lutego 1775 do 29 sierpnia 1799.

    Reklama