Jak-25

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jak-25 (ros. Як-25) - radziecki odrzutowy myśliwiec przechwytujący i samolot rozpoznawczy z lat 50., skonstruowany w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa. W kodzie NATO nosił oznaczenie Flashlight-A / Mandrake. Oznaczenie Jak-25 nosił wcześniej prototyp myśliwca z 1947 roku.

Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Rakieta przeciwlotnicza - pocisk wystrzeliwany z powietrza, ziemi lub wody (ze statku lub okrętu podwodnego), którego zadaniem jest zwalczenie środków napadu powietrznego - statków powietrznych samolotów i śmigłowców przeciwnika, operujących bezpośrednio nad polem walki lub do doraźnej ochrony przed nimi ważnych obiektów, w tym często przemieszczających się.

Historia[ | edytuj kod]

Powstanie samolotu i wersje myśliwskie[ | edytuj kod]

Jak-25, noszący początkowo oznaczenie fabryczne Jak-120, został skonstruowany w biurze OKB-115 Jakowlewa w odpowiedzi na zlecenie Rady Ministrów z sierpnia 1951 roku skonstruowania myśliwca przechwytującego o dużym zasięgu, wyposażonego w nowy radar Sokoł. Był to pierwszy w ZSRR myśliwiec przechwytujący obrony obszaru, rozwijany z myślą o operowaniu nad rozległymi obszarami Syberii i Dalekiego Wschodu, gdzie nie instalowano sieci rakiet przeciwlotniczych. Jakowlew zdecydował zaprojektować możliwie mały i lekki samolot, napędzany dwoma nowo projektowanymi ekonomicznymi silnikami odrzutowymi Mikulina AM-5. Dzięki ich niewielkiej średnicy, silniki umieszczono pod skrzydłami, pozostawiając w nosie kadłuba miejsce na stację radiolokacyjną o dużej średnicy anteny. Uzbrojenie stanowiły 2 działka kalibru 37 mm, o dość dużej sile ognia.

MiG-15 (ros. МиГ-15) - radziecki samolot myśliwski, skonstruowany w końcu lat czterdziestych. Ten typ maszyn brał udział w wojnie koreańskiej. Oznaczenie NATO: „Fagot”.Nazwy kodowe NATO (ang. NATO reporting names) – system oznaczeń wprowadzony w sojuszu NATO dla uzbrojenia i sprzętu wojskowego produkcji ZSRR, krajów bloku wschodniego oraz innych państw.

Prototyp Jak-120 oblatano 19 czerwca 1952 roku (pilot W. Wołkow). Od marca do czerwca 1953 roku prowadzono pierwszy etap prób państwowych samolotu. Próby przechodziły bez większych problemów i 8 września 1953 roku postanowieniem Rady Ministrów zdecydowano przyjąć samolot na uzbrojenie wojsk obrony powietrznej ZSRR, pod nazwą Jak-25. Po wprowadzeniu poprawek i ulepszeń prototypu, ponownie został skierowany na badania od listopada 1954 roku. Ponieważ stacja radiolokacyjna RP-6 Sokoł znajdowała się jeszcze na etapie rozwoju, konstrukcję przystosowano tymczasowo do starszego radaru RP-1D Izumrud, o mniejszych możliwościach i zasięgu wykrywania. Samolot skierowano do produkcji seryjnej w zakładzie nr 292 w Saratowie. Produkcja początkowo borykała się z pewnymi trudnościami i do końca 1954 roku oddano tylko 3 samoloty, zamiast przewidywanych 100 (z tego, 30 miało otrzymać radar Sokoł).

Silnik turboodrzutowy - rodzaj silnika, który napędza pojazd poprzez wykorzystanie zjawiska odrzutu gazów (silnika odrzutowego). W przeciwieństwie do silnika rakietowego wykorzystuje otaczające powietrze jako masę wyrzutową, a tlen zawarty w tym powietrzu jako utleniacz znajdującego się w zbiornikach pojazdu paliwa. Silnik ten montowany jest zazwyczaj w samolotach. Popularnie nazywany jest po prostu silnikiem odrzutowym.Samolot rozpoznawczy - statek powietrzny przeznaczony do zwiadu na terytorium wroga, wyposażony w odpowiednią aparaturę, zazwyczaj były to aparaty fotograficzne do zdjęć obiektów naziemnych wroga, bądź radary do obserwacji powietrznych.

Od początku 1955 roku produkowano docelowy najliczniejszy wariant myśliwski Jak-25M, wyposażony w stację radiolokacyjną RP-6 Sokoł, która przeszła wcześniej badania na Ła-200. Wprowadzono też na nim inne ulepszenia, jak hamulce wylotowe luf działek i lepsze silniki 2. serii. Próby państwowe Jaka-25M zakończono w kwietniu 1954 roku. Część samolotów wyposażonych w aparaturę naprowadzania Gorizont-1 oznacza się czasami Jak-25MG. Wersje myśliwskie Jaka-25 otrzymały w kodzie NATO oznaczenie Flashlight-A (literę A dodano po pojawieniu się Jak-27).

Jak-27 (ros. Як-27) to radziecki odrzutowy naddźwiękowy samolot rozpoznawczy i myśliwiec przechwytujący z lat 50., skonstruowany w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa. Do rodziny tej należał także bombowiec Jak-26. Jedynym wariantem produkowanym w większej serii był rozpoznawczy Jak-27R, w kodzie NATO: Mangrove.Saratów (ros. Саратов) – miasto w Rosji, port rzeczny nad Wołgą. Liczy prawie 827,2 tys. mieszkańców (styczeń 2010). Zespół miejski obejmuje 1,115 mln mieszkańców. Stolica obwodu saratowskiego. W latach 1797-1928 stolica guberni saratowskiej Imperium Rosyjskiego i RFSRR.

W stadium prototypu pozostał wariant rozwojowy myśliwca Jak-120M, wyposażony w mocniejsze silniki RD-9 (AM-9A) o ciągu 2650 kG (3250 kG z dopalaniem). Miał być uzbrojony w niekierowane pociski rakietowe powietrze-powietrze ARS-57 lub TRS-90 i 2 działka 23 mm. Prowadzono jego próby państwowe w 1955 roku, podczas których osiągnięto prędkość maksymalną 1122 km/h na 5000 m. Na skutek jednak niedopracowania ulepszonego radaru Sokoł-M i szybkiego rozwoju techniki lotniczej oraz pojawienia się myśliwców ponaddźwiękowych, zrezygnowano z jego dalszego rozwoju.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик [СССР], trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, [SSSR]) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.Myśliwiec przechwytujący – rodzaj samolotu myśliwskiego przystosowany przede wszystkim do przechwytywania i zwalczania innych samolotów, głównie bombowców, nad własnym terytorium lub przed jego osiągnięciem.

W niewielkiej ilości wyprodukowano wersję Jak-25K, uzbrojoną w system rakietowy K-5 z kierowanymi pociskami powietrze-powietrze RS-1U, dla zastosowania których stację radiolokacyjną zamieniono na zmodyfikowaną Izumrud. Samolot przenosił 4 pociski pod wewnętrznymi częściami skrzydeł. Po próbach w 1955 roku, został przyjęty na uzbrojenie równolegle z MiG-17PFU. Łącznie z systemem rakietowym, samolot był oznaczony jako kompleks Jak-25K-5. Prowadzono też w 1956 roku próby Jaka-25K z pociskami K-75 (kompleks Jak-25K-75), następnie K-7Ł (kompleks Jak-25K-7Ł, przenosił 2 pociski) i K-8 (kompleks Jak-25K-8, nazywany też Jak-25S K-8, przenosił 2 pociski), lecz nie przyjęto ich na uzbrojenie.

Dziób samolotu – część kadłuba samolotu wysunięta najbardziej do przodu, tworząca aerodynamicznie wyprofilowany opływ dla strug powietrza. Jego kształt uwarunkowany jest przeznaczeniem samolotu, napędem samolotu i prawami aerodynamiki. Dziób samolotu najczęściej płynnie przechodzi w kadłub, a jego poszycie zewnętrzne w celach eksploatacyjnych jest otwieralne.Tuszyno (ros. Тушино) - dawne podmoskiewskie miasto leżące nad rzeką Schodnią, włączone w skład Moskwy w 1960 roku.

Łącznie w latach 1954-1957 zbudowano 483 seryjne samoloty Jak-25, z tego 406 Jak-25M i 10 Jak-25R.

Wersje rozpoznawcze i inne[ | edytuj kod]

Równolegle z myśliwcem, opracowano wariant rozpoznawczy samolotu Jak-25R (oznaczenie fabryczne Jak-125), oblatany jesienią 1953 roku. Początkowo w prototypie drugi członek załogi - nawigator miał miejsce w kabinie za pilotem, z wyciętymi oknami w dolnej części, lecz następnie na skutek kiepskiej widoczności, przeniesiono jego miejsce do częściowo oszklonego nosa kadłuba, w miejsce radaru. Były tam też rozmieszczone aparaty fotograficzne AFA-33 i AFA-39, ze zmiennymi obiektywami. Uzbrojenie stanowiło jedno działko 23 mm NR-23 z 80 nabojami. Wyprodukowano w 1955 roku jedynie 10 samolotów, z większej serii zrezygnowano.

Siewieromorsk – miasto zamknięte w północnej części Rosji (obwód murmański). 50 076 mieszkańców (2010). Założone na początku XX wieku jako Wajenga (Ваенга).Jakowlew (ros. ОАО «Опытно-конструкторское бюро им. А. С. Яковлева») to rosyjskie (dawniej radzieckie) lotnicze biuro konstrukcyjne i przedsiębiorstwo przemysłu lotniczego. Zostało założone w 1934 roku przez Aleksandra Jakowlewa. W przedsiębiorstwie opracowano wiele typów samolotów o bardzo różnych zastosowaniach - od małych samolotów szkolnych do odrzutowców pasażerskich. W biurze skonstruowano ponad 200 typów samolotów - z czego 100 weszło do seryjnej produkcji. Siedziba firmy znajduje się w Moskwie nieopodal północnej części lotniska Chodynka.

Opracowano także wariant rozwojowy bombowca taktycznego Jak-125B (przewidywane oznaczenie seryjne Jak-25B), przenoszący broń atomową, oblatany pod koniec 1954 roku. W nosie kadłuba miał on kabinę nawigatora, wyposażoną w celownik radiolokacyjny RMM-2 Rubidij, a wewnątrz kadłuba urządzono komorę bombową. Próby prowadzono w 1955 roku, nie został jednak wdrożony do produkcji z powodu pojawienia się nowszych samolotów naddźwiękowych. Opracowano też morski samolot rozpoznawczy Jak-25RM, którego próby prowadzono w 1955 roku. W przedłużonym nosie kadłuba miał stację radiolokacyjną wykrywania celów morskich SPRS-1 Kurs i aparat fotograficzny. Na skutek niedopracowania systemu Kurs, samolot nie wszedł do produkcji.

Podwozie – zespół płatowca (samolotu, śmigłowca lub szybowca) umożliwiający postój na podłożu oraz przejście ze stanu spoczynku do lotu w powietrzu i odwrotnie. Podwozie umożliwia postój płatowca na ziemi, wodzie lub konstrukcji (np. pokładzie okrętu), jego przemieszczanie po podłożu (kołowanie), start i lądowanie (lub wodowanie).Konstrukcja półskorupowa, kadłub półskorupowy – typ konstrukcji lotniczej, okrętowej lub samochodowej, w którym całe lub część pokrycia kadłuba (nadwozia) jest pracująca i przenosi część naprężeń konstrukcji, poszycie jest wzmocnione od wewnątrz wręgami lub podłużnicami.

Dalekim rozwinięciem konstrukcji Jaka-25 był jednomiejscowy wysokościowy samolot rozpoznawczy Jak-25RW, z wydłużonymi, prostymi skrzydłami (rozpiętość 23,4 m), służący też jako wysokościowy samolot-cel. W odróżnieniu od samolotu bazowego, był on zbudowany w układzie górnopłatu, a punkt mocowania skrzydeł do kadłuba był przesunięty do tyłu. Miał on mocniejsze silniki R-11W-300 o ciągu po 3900 kG, osiągał pułap 20 500 m, prędkość 870 km/h i zasięg 3500 km. Samolot oblatano w 1959 roku i produkowano do 1966 - zbudowano tej wersji aż 155 sztuk. Wersja ta w kodzie NATO otrzymała oznaczenie Mandrake.

Górnopłat to samolot lub szybowiec, którego skrzydła umieszczone w górnej części kadłuba pośrednio (parasol) lub bezpośrednio. Stosowany często w naddźwiękowych myśliwcach ze względu na mały opór, dużą nośność oraz wzrost stateczności. Często używany w samolotach myśliwsko-bombowych, bombowych i transportowych, ze względu na łatwość załadunku (komora załadunkowa może znaleźć się nisko nad ziemią) np. Lockheed C-130 Hercules.Niekierowany lotniczy pocisk rakietowy to rodzaj pocisków rakietowych używanych jako uzbrojenie samolotów i śmigłowców, przeznaczonych do niszczenia celów powierzchniowych (naziemnych i nawodnych), rzadziej powietrznych, za pomocą przenoszonego ładunku wybuchowego. Są one najprostszą odmianą lotniczych pocisków rakietowych, nie posiadającą systemu naprowadzania i lecącą po trajektorii, jaka została im nadana w chwili wystrzelenia.

W miarę, jak samoloty Jak-25 stały się przestarzałe, część przebudowano na zdalnie sterowane cele latające Jak-25MSz. Kilka samolotów wykorzystywano do eksperymentów w locie, głównie badań foteli katapultowych (nosiły one oznaczenie Jak-25Ł).

Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

F-16 Fighting Falcon (ang. Walczący Sokół) – samolot wielozadaniowy zaprojektowany przez amerykańską wytwórnię General Dynamics. Od 1993 produkowany przez Lockheed Corporation, obecnie Lockheed Martin. Od drugiej połowy lat 70 XX w. do 2007 wyprodukowano 4459 egzemplarzy.
Średniopłat – samolot jednopłatowy o płacie umocowanym na wysokości osi podłużnej kadłuba. Układ ten jest korzystniejszy pod względem interferencji skrzydeł i kadłuba od układu dolnopłata, ale charakteryzuje się gorszymi właściwościami nośnymi. Powszechnie spotykany w samolotach myśliwskich, np.:
Komora bombowa to element wewnętrznego podziału konstrukcyjnego płatowców samolotów bojowych, przede wszystkim samolotów bombowych, w postaci pomieszczenia służącego do przenoszenia bomb lub innego uzbrojenia podwieszanego.
Jewgienij Jakowlewicz Sawicki (ros. Евге́ний Я́ковлевич Сави́цкий, ur. 24 grudnia 1910 w Noworosyjsku, zm. 6 kwietnia 1990 w Moskwie) - radziecki lotnik i dowódca wojskowy, as myśliwski, marszałek lotnictwa (1961) dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1944 i 1945).
Powierzchnie sterowe – ruchome elementy zewnętrzne samolotu, pozwalające na sterowanie jego lotem. Zmieniając kierunek przepływu strumienia powietrza zmieniają siły i momenty aerodynamiczne, powodując obrót względem osi wzdłużnej, poprzecznej i pionowej samolotu.
Hamulec aerodynamiczny – rodzaj powierzchni sterowej w samolocie, służącej ograniczaniu prędkości w trakcie lądowania, w trakcie nurkowania (bombowce nurkujące) itp. Od spojlera hamulec aerodynamiczny różni się głównie funkcją – zadaniem jego jest zwiększenie oporu aerodynamicznego bez zmiany siły nośnej, gdy zadaniem spojlerów jest zmiana siły nośnej przy minimalnej zmianie oporu aerodynamicznego.
Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (OTP, ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO, fr. Organisation du Traité de l’Atlantique Nord, OTAN) – organizacja polityczno-wojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego. Początkowym celem istnienia NATO była obrona militarna przed atakiem ze strony Związku Radzieckiego i jego satelitów, z czasem jednak organizacja stała się elementem utrzymania równowagi strategicznej między Wschodem i Zachodem. Po rozpadzie Układu Warszawskiego pełni rolę stabilizacyjną, podejmując działania zapobiegające rozprzestrzenianiu konfliktów regionalnych.

Reklama