Jacob Pontusson De la Gardie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jacob Pontusson De la Gardie, szw. Jakob Pontusson De la Gardie (ur. 20 czerwca 1583 w Rewlu, zm. 22 sierpnia 1652 w Sztokholmie) – szwedzki polityk i żołnierz, syn Pontusa De la GardiegoZofii Johansdotter Gyllenhielm, nieślubnej córki króla szwedzkiego Jana III Wazy.

Krystyna z dynastii Wazów (ur. 8 grudnia 1626 w Sztokholmie, zm. 19 kwietnia 1689 w Rzymie) – królowa Szwecji w latach 1632–1654.Jan III Waza (ur. 20 grudnia 1537 w zamku Stegeborg, zm. 17 listopada 1592 w Sztokholmie) – król Szwecji w latach 1569–1592. Syn Gustawa I Wazy i jego drugiej żony Małgorzaty Leijonhufvud.

Życiorys[ | edytuj kod]

Jacob Pontusson De la Gardie urodził się w Rewlu. Przy porodzie zmarła jego matka, a ojciec dwa lata później w Narwie. Wychowywany był w Finlandii (wówczas części Szwecji) przez babkę, Karin Hansdotter.

Po oblężeniu Wolmaru przez Zamoyskiego trafił w grudniu 1601 roku do polskiej niewoli, z której wypuszczono go w 1606, skąd udał się do Holandii. W latach 1606–1608 służył pod rozkazami holenderskiego generała Maurycego Orańskiego. Doświadczenia te posłużyły mu później do reformy armii szwedzkiej. W czasie wojny polsko-rosyjskiej (1609–1618) Szwecja poparła cara Wasyla Szujskiego, a De la Gardie został oddelegowany na czele fińskich sił ekspedycyjnych królestwa Szwecji wewnątrz Rosji przeciw I Rzeczypospolitej (tzw. kampania De la Gardiego), później w łamiącej sojusz wojnie szwedzko-rosyjskiej 1610–1617 przeciw Rosji.

Maurycy Orański, książę Nassau (w Holandii Maurits van Nassau) (ur. 14 listopada 1567 w Dillenburgu, zm. 23 kwietnia 1625 w Hadze) – książę Oranii-Nassau (1618-1625), syn Wilhelma Cichego i księżniczki Anny Saskiej. Urodził się w zamku Dillenburg. Imię odziedziczył po ojcu swej matki, elektorze saskim Maurycym.Lantmarskalk (landmarszałek) – wysoki państwowy urząd ustanowiony w Szwecji w 1627 roku. Istniał do 1866. Formalnie lantmarskalk (wym: lantmarszalk) pełnił funkcję marszałka Szwedzkiego Parlamentu Stanowego (Ståndsriksdagen), który istniał do roku 1866, gdy zastąpił go dzisiejszy demokratyczny Riksdag.

Wojska De la Gardiego wsparły rosyjskiego księcia Michaiła Skopina-Szujskiego i ruszyły przez Nowogród na Moskwę ze wsparciem dla Wasyla IV Szujskiego, po drodze przerywając oblężenie monastyru Świętej Trójcy (23 września 1608 – 12 stycznia 1610) przez wojska I Rzeczypospolitej. W czerwcu 1610 wojska szwedzko-rosyjskie pod dowództwem Dymitra Szujskiego wyruszyły na Smoleńsk, celem przerwania oblężenia, lecz zostały pobite w bitwie pod Kłuszynem 4 lipca 1610. Większa część armii najemnej De la Gardiego została rozbita lub przeszła na stronę polską. Porażka ta przekreśliła plany szwedzkiego króla Karola IX osadzenia swojego syna Karola Filipa na tronie w Nowogrodzie.

Haapsalu (do 1917 używano niemieckiej i szwedzkiej nazwy Hapsal) – miasto w zachodniej Estonii, nad Zatoką Haapsalu (Morze Bałtyckie). Liczy ok. 12 tys. mieszkańców. Port morski. Znane uzdrowisko klimatyczne i balneologiczne. Jest stolicą prowincji Lääne.Wasyl IV Iwanowicz Szujski (ros. Васи́лий IV Иоа́ннович Шу́йский) (ur. 22 września 1552 w Niżnym Nowogrodzie, zm. 12 września 1612 w Gostyninie) – car Rosji w latach 1606-1610.

W 1617 De la Gardie był głównym negocjatorem w czasie zawierania pokoju w Stołbowie nad jeziorem Ładoga, w rezultacie którego Rosja straciła na koszt Szwecji dostęp do Morza Bałtyckiego. Po 1621 De la Gardie brał udział w wojnach polsko-szwedzkich w Inflantach przeciwko spokrewnionemu z nim królowi Zygmuntowi III Wazie. W 1635 był jednym z negocjatorów w czasie zawierania rozejmu w Sztumskiej Wsi.

Wojna moskiewska (II wojna polsko-rosyjska) – konflikt zbrojny pomiędzy Rzecząpospolitą a Rosją toczony w latach 1609–1618. Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

W 1613 został tajnym radcą dworu, w 1621 gubernatorem generalnym szwedzkich Inflant, w 1628 marszałkiem polnym. Był jednym z 5 regentów rządzących Szwecją przed osiągnięciem pełnoletniości przez królową Krystynę Wazównę. Jego propolskie, profrancuskie i pacyfistyczne nastawienie było powodem częstych konfliktów z kanclerzem Axelem Oxenstierną, który dowodził armią szwedzką w czasie wojny trzydziestoletniej po śmierci Gustawa Adolfa w 1632. Prowadził skuteczną politykę ekonomiczną, która przynosiła znaczne dochody królestwu.

Inflanty (łac. Livonia, także Lieflant, niem. Livland, łot. Vidzeme, est. Liivimaa) – nazwa krainy historycznej nad Dźwiną i Zatoką Ryską powstałej w średniowieczu w obrębie posiadłości zakonu kawalerów mieczowych, a zamieszkanej przez plemiona bałtyckie (przodków obecnych Łotyszów) i ugrofińskie (przodków obecnych Estończyków), na których kulturę na przestrzeni wieków wpływała głównie kultura niemiecka, a także skandynawska i polska (szczególnie w Inflantach Polskich/Łatgalii). Dawne Inflanty obejmują terytoria dzisiejszej Estonii i Łotwy.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

W 1626 nabył zamek i majątek Haapsalu w dzisiejszej Estonii. W 1652 zmarł w Sztokholmie i został pochowany w kościele Veckholm w regionie Uppsala. Na jego cześć powstało miasto Jakobstad w Finlandii.

Dzieci[ | edytuj kod]

Jacob Pontusson De la Gardie miał 14 dzieci ze swoją żoną Ebbą Brahe (1596–1674), z których sześcioro dożyło wieku dojrzałego:

  • Pontus Jacobsson De la Gardie (1619–1632)
  • Kristina De la Gardie (1620–1622)
  • Sofia De la Gardie (1621)
  • Magnus Gabriel De la Gardie (1622–1686), kanclerz Szwecji
  • Brita De la Gardie (1624)
  • Gustav Adolf De la Gardie (1626–1630)
  • Maria Sofia De la Gardie (1627–1694), żona Gustawa Gabrielssona Oxenstierny
  • Jakob Kasimir De la Gardie (1629–1658)
  • Pontus Fredrik De la Gardie (1630–1692)
  • Kristina Katarina De la Gardie (1632–1704), żona Gustawa Adolfa Lewenhaupta i Gustafa Ottona Stenbocka
  • Johan Carl De la Gardie (1634)
  • Birgitta Helena De la Gardie (1636)
  • Axel Julius De la Gardie (1637–1710), marszałek polny i gubernator szwedzkiej Estonii
  • Ebba Margareta De la Gardie (1638–1696), żona Pedra Larssona Sparra.
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Daty – przyjęte za źródłami szwedzkimi – mogą być podane według kalendarza juliańskiego (zamiast gregoriańskiego).
    Karol IX Waza, Karol Sudermański jako książę Karol – szw. Hertig Karl (ur. 4 października 1550 w zamku sztokholmskim, zm. 30 października 1611 w Nyköping) – król Szwecji w latach 1604–1611 (koronowany 15 marca 1607), regent Szwecji w latach 1599–1604, książę Sudermanii (Södermanland). Pochowany został w katedrze w Strängnäs.Marszałek polny (czasem marszałek polowy lub feldmarszałek) – najwyższy stopień wojskowy w wielu armiach lądowych świata. W Wielkiej Brytanii Field Marshal, w Niemczech Feldmarschall lub Generalfeldmarschall, w Rosji Фельдмаршал.




    Warto wiedzieć że... beta

    Zofia Johansdotter Gyllenhielm (ur. 1556, zm. 20 czerwca 1583 w Rewlu) – nieślubna córka władcy Szwecji Jana III Wazy i fińskiej szlachcianki Katariny Hansdotter.
    Magnus Gabriel De la Gardie (ur. 1622, zm. 1686) – szwedzki mąż stanu i dowódca, długoletni kanclerz królestwa szwedzkiego.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Nowogród Wielki (ros. Вели́кий Но́вгород, Wielikij Nowgorod, w źródłach skandynawskich Holmgård) – miasto w północno-zachodniej Rosji nad rzeką Wołchow; stolica obwodu nowogrodzkiego (przydomek Wielki przywrócono oficjalnie do nazwy miasta w 1998). Miasto zamieszkuje 206 tys. mieszkańców (2004).
    Dymitr Iwanowicz Szujski (ros. Дмитрий Иванович Шуйский) (ur. ok. 1560 zm. 27 września 1612 w Gostyninie) – naczelny wojewoda wojsk moskiewskich, brat cara Wasyla IV Szujskiego, krajczy dworu cara Iwana IV Groźnego w latach 1580-1586, wojewoda kargopolski w latach 1586-1587, bojar od 1586.
    Uppsala to jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Sztokholm, Södermanland, Västmanland, Gävleborg oraz z Morzem Bałtyckim. Siedzibą jego władz (residensstad) jest Uppsala.
    Bitwa pod Kłuszynem miała miejsce 4 lipca 1610 roku, tj. 24 czerwca według kalendarza juliańskiego podczas wojny polsko-rosyjskiej 1609-1618.

    Reklama