• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Izorytmia

    Przeczytaj także...
    Color (kolor) – w średniowieczu schemat melodyczny głosu tenorowego (cantus firmus) powtarzany w utworze izorytmicznym.Modus - pojęcie filozoficzne o wielu znaczeniach. W filozofii średniowiecznej słowem modus określano sposób bycia określonej rzeczy. W filozofii XVII i XVIII w. była to zmienna cecha przedmiotu lub (jak np. w monistycznej filozofii Spinozy) przemijające stany jednej, wiecznej i nieskończonej substancji powszechnej.
    Imitacja (z łac. oznacza naśladowanie) to najstarsza technika polifoniczna polegająca na powtórzeniu melodii z jednego głosu w innym.
    Izorytmiczny tenor z pierwszego odcinka Kyrie z mszy Notre Dame Guillaume de Machauta (ok. 1360). Color obejmujący 28 nut jest połączony ze schematem talea obejmującym cztery wartości, który zostaje powtórzony siedmiokrotnie.

    Izorytmia (z gr. równy rytm) – technika kompozytorska, która pojawiła się we Francji w XIV wieku. Opisana jest w traktacie Ars nova Filipa de Vitry (ok. 1320). Polega na zastosowaniu tzw. ordo – periodycznego powtarzania schematu rytmicznego (czyli tzw. talea) i melodycznego (color) lub tylko jednego z nich. Rytmikę izorytmiczną stanowiło 6 modi – schematów rytmicznych opartych na greckich stopach metrycznych.

    Stopa (od łac. pes) to najmniejsza jednostka miary wierszowej. W antycznej wersyfikacji iloczasowej (w literaturze greckiej i łacińskiej) stopami były powtarzające się układy sylab długich i krótkich. W nowożytnej wersyfikacji - dla potrzeb literatury tworzonej w językach pozbawionych zjawiska iloczasu - pojęcie stopy zmodyfikowano, określając nim powtarzające się układy sylab akcentowanych i nieakcentowanych.Ars nova (łac. sztuka nowa) – termin, którym określa się tendencję w muzyce francuskiej i włoskiej, związaną z rozwojem muzyki polifonicznej w latach 1315-1400. Jest to pojęcie przeciwstawne do Ars antiqua.

    Zjawisko stosowane było już w najstarszym gatunku wielogłosowej muzyki europejskiej, czyli w organum ze szkoły Notre-Dáme. Najpopularniejszym gatunkiem, w którym wykorzystywano technikę izorytmiczną, był motet (nazywany stąd motetem izorytmicznym).

    Wyróżniamy (chronologicznie) izorytmię niekompletną (swój modus posiadał tylko tenor) i kompletną (czasami zwaną pangizorytmią) – gdy każdy głos uporządkowany był według modus. Technika ta miała fundamentalne znaczenie w historii muzyki. Z nią związane jest powstanie notacji menzuralnej, przyniosła ona też takie środki kompozytorskie w zakresie technik imitacyjnych jak augmentacja i jej przeciwieństwo – dyminucja, ale przede wszystkim późniejsza muzyka przejęła istotę tej techniki: powtarzalność schematów rytmicznych i melodycznych. Zaczęto tym samym zwracać uwagę na jednolitość materiałową kompozycji.

    Organum (gr. ὄργανον – organon "instrument") – gatunek średniowiecznej heterofonii, a następnie polifonii. Początkowo znaczenie terminu organum związane było z instrumentem – organami, później jednak tylko z muzyką harmonijnie zestrojoną w konsonansach. Od XII wieku organum oznaczało zwłaszcza utwory z długonutowym głosem tenorowym (zwykle jako cantus prius factus zaczerpniętym z chorału) i znajdującymi się nad nim bardziej ruchliwymi głosami.Guillaume de Machaut (Machault) (ur. ok. 1300, zm. 1377 w Reims), kompozytor i poeta francuski. Główny reprezentant średniowiecznego stylu muzycznego Ars nova.
    Wykres strukturalny tenoru w późnośredniowiecznym motecie "Sub Arturo plebs" Johannesa Alanusa, zawierającym trzykrotną dyminucję. Color składa się z 24 long (48 taktów we współczesnym zapisie), podzielonych na trzy taleae. Color jest powtórzony trzykrotnie, za każym razem w innej menzurze. Jego długość jest sukcesywnie zmniejszana (9:6:4). Wykres ukazuje (a) chorałowy cantus firmus; (b) tenor zapisany w notacji menzuralnej; (c) częściowa transkrypcja rozpoczęcia każdego z dziewięciu taleae we współczesnej notacji.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Encyklopedia muzyki, Andrzej Chodkowski (red.), Krzysztof Baculewski, Warszawa: PWN, 2001, ISBN 83-01-13410-0, OCLC 749546185.
  • Hoppin, Richard H. Medieval Music, New York, W.W. Norton & Co, 1978ISBN 0-393-09090-6​.
  • Technika kompozytorska – sposób organizowania elementów dzieła muzycznego (takich jak np. rytm lub harmonia). Zastosowanie techniki kompozytorskiej warunkuje fakturę utworu.Motet (franc. le mot - słowo) – gatunek muzyczny, wokalny a cappella lub wokalno-instrumentalny, trwale obecny w muzyce od XIII w. Największą rolę odegrał w okresach średniowiecza i renesansu, gdy był głównym polem rozwoju polifonii. W wiekach późniejszych wchłaniał techniki wykształcone w innych formach lub był używany jako archaizm. Stał się też źródłem wielu form – takich jak renesansowy ricercar i późniejsza fuga.




    Warto wiedzieć że... beta

    Dyminucja - technika imitacyjna polegająca na skróceniu każdej wartości rytmicznej o połowę, efektem czego jest przebieg melodyczny dwa razy krótszy czasowo od wersji pierwotnej. Cała nuta zamieniana jest na półnutę, ósemka na szesnastkę itd.
    Szkoła Notre-Dame, szkoła paryska - grupa kompozytorów skupionych wokół katedry Notre Dame w Paryżu od ok. 1163 (moment rozpoczęcia budowy katedry) do 1250 roku.
    Talea (tala), l.mn. taleae – w średniowieczu schemat rytmiczny głosu tenorowego (cantus firmus) powtarzany w utworze izorytmicznym.
    Kyrie elejson (Panie, zmiłuj się nad nami) – jedna z ważniejszych formuł modlitewnych w liturgii Kościołów chrześcijańskich.
    Augmentacja – technika imitacyjna polegająca na wydłużeniu, najczęściej dwukrotnym, wszystkich wartości rytmicznych tematu. Szeroko wykorzystywana w barokowej polifonii i przekształceniach wariacyjnych. Techniką odwrotną do augmentacji jest dyminucja.
    Francja (fr. France, IPA: /fʁɑ̃s/), Republika Francuska (fr. République française /ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz/) – państwo, którego część metropolitalna znajduje się w Europie Zachodniej, posiadające także zamorskie terytoria na innych kontynentach. Francja metropolitalna rozciąga się od Morza Śródziemnego na południu do kanału La Manche i Morza Północnego na północy, oraz od Renu na wschodzie do Zatoki Biskajskiej na zachodzie. Francuzi często nazywają swój kraj l’Hexagone (sześciokąt) – pochodzi to od kształtu Francji metropolitalnej.
    Philippe de Vitry (Filip z Vitry), ur. 31 października 1291, zm. 9 czerwca 1361 – francuski kompozytor i teoretyk muzyki. Muzyka zajmowała jedynie nieznaczną część w jego życiu: był także dyplomatą, doradcą politycznym, administratorem, zaś w 1351 roku został mianowany biskupem Meaux. Jego utwory często zawierają aluzje do ówczesnych problemów politycznych i są dowodem na to, że muzyka może być wykorzystywana jako metoda komentowania bieżących wydarzeń.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.008 sek.