• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Irritator

    Przeczytaj także...
    Paleontologia (od gr. palaios – stary + on – byt + logos – nauka) – dziedzina biologii zajmująca się organizmami kopalnymi, wyprowadzająca na podstawie skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów wnioski ogólne o życiu w przeszłości geologicznej. Ściśle związana z geologią, posługuje się często fizyką i chemią.Formacja Santana (port. Formação Santana) – formacja geologiczna składająca się ze skał osadowych, występująca w północno-wschodniej Brazylii (stany Pernambuco), Piauí i Ceará), w basenie Araripe (port. Bacia do Araripe). Jej wiek oceniany jest na późną kredę. Znana z występowania licznych skamieniałości.
    Zaginiony świat (ang. The Lost World) – powieść przygodowa, z elementami fantastyki naukowej, napisana przez Artura Conana Doyle’a i wydana w 1912 roku.

    Irritatorrodzaj dużego teropoda z rodziny spinozaurów (Spinosauridae).

    Szczątki tego rybożernego zwierzęcia znaleziono w 1996 roku w słynącej z wielu innych skamieniałości formacji Santana w Brazylii. Tereny te w okresie wczesnej kredy (ok. 120 milionów lat temu), pokrywała prawdopodobnie rozległa nadmorska delta rzeczna. Znaleziono tutaj wiele szczątków organizmów słodkowodnych, bezkręgowców i ryb, ale miejsce to zapewne bardziej jest znane z bardzo dużej różnorodności odkrytych tutaj pterozaurów. Przypuszczalnie tereny deltowe stanowiły legowiska tych latających gadów. Dużym zaskoczeniem dla paleontologów było znalezienie fragmentów czaszki dinozaura, który wykazywał cechy spinozaurów. Ciekawe jest, że spinozaury żyjące w tym samym czasie w Afryce Północnej zasiedlały podobne środowiska deltowe. Również sam Irritator wykazuje duże podobieństwo do rodzaju Spinosaurus.

    Maniraptory (Maniraptora) – grupa teropodów do której należą m.in.: deinonychozaury, owiraptorozaury, terizinozaury i ptaki.Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,0 ± 0,8 do 66,0 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę. W sensie chronostratygraficznym kreda to system, który dzieli się na dwa oddziały: kredę dolną i kredę górną.
    Porównanie rozmiarów irriratora i człowieka

    Na podstawie zachowanych fragmentów można stwierdzić, że drapieżnik ten miał długą i stosunkowo niską jak na teropody czaszkę. Zęby były liczne, stożkowate i pozbawione karbowań na przedniej i tylnej krawędzi. Idealnie nadawały się do przebijania i przytrzymywania śliskiej zdobyczy (najprawdopodobniej ryb). Przypuszczalnie Irritator od czasu do czasu zjadał również innego typu pokarm, padlinę oraz licznie żyjące obok niego pterozaury. W jednej z odkrytych w Ameryce Południowej kości pterozaura odnaleziono ślady zębów należących do przedstawiciela Spinosauridae. Nie znaleziono do tej pory bardziej kompletnych szczątków, nie wiadomo więc, czy – podobnie jak Spinosaurus – Irritator miał rozwinięty grzebień na grzbiecie utworzony z wyrostków kolczystych.

    Dinozaury (Dinosauria – z stgr. δεινός deinos – straszny, potężny + σαῦρος sauros – jaszczur) – grupa archozaurów (gadów naczelnych), które zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie. Pod koniec okresu kredy, około 65,5 mln lat temu, katastrofalne wymieranie skończyło ich dominację na lądzie na wszystkich kontynentach. Jedna grupa dinozaurów przeżyła do dnia dzisiejszego: większość taksonomów uważa, że współczesne ptaki są dinozaurami z grupy teropodów. Dinosauria obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).Takson – jednostka zdefiniowana w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.

    Irritator przypuszczalnie osiągał długość ciała około 10 metrów, był więc znacznie mniejszy od afrykańskiego spinozaura. W 1996 roku z tych samych rejonów opisano fragmentaryczne szczątki dinozaura nazwanego Angaturama limai. Być może jest to blisko spokrewniony z irritatorem gatunek lub nawet ten sam takson.

    Sir Arthur Ignatius Conan Doyle (ur. 22 maja 1859 w Edynburgu, zm. 7 lipca 1930 w Crowborough) – szkocki pisarz, wolnomularz, spirytysta, czołowy przedstawiciel nurtu powieści detektywistycznych, w których głównym bohaterem jest Sherlock Holmes.Bezkręgowce (Invertebrata) – zespół wszystkich grup zwierzęcych o rozmaitych planach budowy i różnym pochodzeniu, przeciwstawiany potocznie kręgowcom (Vertebrata). Jest to sztuczna jednostka systematyczna grupująca zwierzęta wielokomórkowe (Metazoa), wyodrębniane na podstawie negatywnej cechy diagnostycznej – braku szkieletu wewnętrznego (osiowego) w postaci kręgosłupa i czaszki. Pozostałe cechy, którymi określa się bezkręgowce nie są jednoznaczne. Do bezkręgowców należy 97–99% współcześnie występujących zwierząt. Liczba opisanych gatunków przekracza 1 milion.

    Nazwę dla zwierzęcia zaproponowali paleontolodzy Martill, Cruikshank, Frey, Small & Clarke w 1996. Początkowo Irritator został zaklasyfikowany do grupy maniraptorów. Jedyną pozostałością była licząca ok. 80 cm czaszka, odnaleziona przypadkowo przez amatorów, którzy dla zachowania jej przed wpływem środowiska nieumiejętnie oblepili ją gipsem. Późniejsze usuwanie gipsu wymagało mozolnej pracy – stąd też nazwa. Epitet gatunkowy chalengeri pochodzi od postaci profesora Challengera, bohatera książki A.C. Doyle’a Zaginiony świat.

    Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.Pterozaury, gady latające (Pterosauria, z gr. pteron – skrzydło + sauros – jaszczur) – rząd latających archozauromorfów, prawdopodobnie archozaurów (gadów naczelnych), żyjących od późnego triasu do końca kredy (230 do 65,5 mln lat temu). Najczęściej klasyfikowane jako archozaury z kladu Avemetatarsalia (obejmującego ptaki i archozaury bliżej spokrewnione z nimi niż z krokodylami) blisko spokrewnione z dinozauromorfami; z niektórych analiz kladystycznych wynika jednak, że mogły być przedstawicielami kladu Archosauriformes nienależącymi do archozaurów lub nawet archozauromorfami nienależącymi do Archosauriformes.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. E. Buffetaut, D. Martill, F. Escuillié. Pterosaurs as part of a spinosaur diet. „Nature”. 429, s. 33, 2004. DOI: 10.1038/430033a (ang.). 
    2. D. M. Martill, A. R. I. Cruickshank, E. Frey, P. G. Small i M. Clarke. A new crested maniraptoran dinosaur from the Santana Formation (Lower Cretaceous) of Brazil. „Journal of the Geological Society”. 153 (1), s. 5–8, 1996. DOI: 10.1144/gsjgs.153.1.0005. 
    Spinozaury (Spinosauridae) – rodzina dużych teropodów z grupy tetanurów (Tetanurae). Budowa ich szczęk i zębów pozwala sądzić, że ich głównym pożywieniem były ryby, chociaż mogły polować też na inne dinozaury. Wartość izotopu tlenu δOp zawartego w zębach Spinosauridae odpowiada obecnej u współwystępujących z nimi żółwi i krokodylomorfów, jest jednak niższa niż u innych teropodów, co dowodzi, że spinozaurydy prowadziły ziemnowodny tryb życia, a nie jedynie polowały w wodzie. Wartości izotopu tlenu w zębach Spinosaurus z Maroka i Tunezji nie są tak wyraźne jak u innych przedstawicieli Spinosauridae, co sugeruje, że spinozaur prowadził bardziej oportunistyczny tryb życia i mógł występować zarówno w siedliskach lądowych, jak i wodnych. Nie jest jasne, czy spinozaury były głównie lądowymi drapieżnikami, czy raczej rybożercami, na co wskazywałyby ich wydłużone szczęki, stożkowate zęby i wysoko położone nozdrza. Alan Charig i Angela Milner zasugerowali rybożerność barionyksa. Jedyne wskazówki co do diety spinozaurów pochodzą z Europy i Ameryki Południowej. Odnaleziono barionyksa z rybimi łuskami i kośćmi młodego iguanodona w żołądku, podczas gdy odkryta w Ameryce Południowej kość pterozaura ze śladami zębów dowodzi, że spinozaury czasami zjadały te latające archozaury. Nie jest jednak pewne, czy teropody polowały na pterozaury, czy pożywiały się ich padlinąTeropody (Theropoda) – podrząd dinozaurów z rzędu dinozaurów gadziomiednicznych (Saurischia); nazwa ("theropod") oznacza "stopa bestii".




    Warto wiedzieć że... beta

    Spinozaur (Spinosaurus – „kolczasty jaszczur”) – rodzaj teropoda z rodziny spinozaurów (Spinosauridae) żyjącego na obecnych terenach Afryki Północnej od albu do cenomanu, od około 106 do 93,5 mln lat temu. Pierwsze skamieniałości spinozaura zostały odkryte w Egipcie w 1910 roku i opisane przez niemieckiego paleontologa Ernsta Stromera. Okaz ten został zniszczony podczas II wojny światowej, jednak w 2005 roku znaleziono kolejną czaszkę dorosłego osobnika. Nie jest jasne, czy rodzaj Spinosaurus jest reprezentowany przez jeden czy dwa gatunki. Najlepiej poznanym gatunkiem jest S. aegyptiacus z Egiptu, a szczątki być może należące do przedstawicieli drugiego gatunku, S. maroccanus, odnaleziono w Maroku.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
    Angaturama – rodzaj teropoda z rodziny spinozaurów. Żył około 115 milionów lat temu w Brazylii. Nazwa Angaturama pochodzi z języka plemienia Tupi, żyjącego na terenach, gdzie znaleziono skamieniałości tego teropoda, i oznacza "szlachetny" lub "odważny".

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.103 sek.