Irokezi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Irokezi w XVII wieku

Irokezi (nazwa własna: Haudenosaunee) – liga plemion (Mohawków, Oneidów, Onondagów, Kajugów i Seneków, a od września 1722 także Tuskarorów a nieco później 6 plemion kanadyjskich Wyandotów) Indian Ameryki Północnej zamieszkujących tereny na wschód od Wielkich Jezior i na południe od Rzeki św. Wawrzyńca, czyli północną część stanów Nowy Jork, Pensylwanii i Maine, niemal cały stan Vermont oraz południowe obszary kanadyjskich prowincji Quebec i Ontario.

Senekowie (ang. Seneca) – plemię Indian północnoamerykańskich należące do Ligi Irokezów. W przeszłości zamieszkiwali tereny w okolicy Wielkich Jezior, najdalej na zachód ze wszystkich sześciu plemion konfederacji irokeskiej.Deganawida, Dekanawida (Wielki Rozjemca, Twórca Pokoju) - wódz Irokezów. Razem z Hiawathą był założycielem irokeskiej Ligi Pięciu Narodów.

Irokezi posługują się językami irokeskimi należącymi do fyli makrosiouańskiej.

Nazwa[ | edytuj kod]

Nazwa Iroquois (Aár-o-kwoi) pochodzi od algonkińskiej nazwy Irinakhoiw, czyli „Prawdziwe Żmije”, „wąż” lub „przerażający człowiek”. Nazwa własna Irokezów to Haudenosaunee, czyli „Lud Długiego Domu”.

Graham Greene (ur. 22 czerwca 1952 w Rezerwacie Sześciu Narodów(ang.), w Ontario) – kanadyjski aktor filmowy i telewizyjny. Prowincja — w Kanadzie to (obok terytorium) podstawowa jednostka administracyjna i polityczna w federacyjnej strukturze administracyjnej i politycznej Kanady.

Organizacja[ | edytuj kod]

Irokezi stworzyli jedną z najbardziej zaawansowanych cywilizacyjnie kultur Indian Ameryki Północnej. Prowadzili osiadły tryb życia i swą gospodarkę, do czasu przybycia Europejczyków, opierali na rolnictwie. Uprawiali kilka odmian kukurydzy, fasolę i dynię. Posługiwali się sprawnie metodą wyrębu i wypalania. Mieszkali w tzw. długich domach (longhouse), które mogły pomieścić kilka rodzin.

Huroni (po przeniesieniu się do Wisconsin znani pod nazwą własną Wyandotte, Wyandot) - plemię Indian Ameryki Północnej; w przeszłości główne zajęcie: rolnictwo; w XVI/XVII wieku stworzyli silną federację przeciw Algonkinom; w poł. XVII wieku rozbici przez Irokezów, przenieśli się z terenów między jeziorami Huron i Erie a Rzeką Świętego Wawrzyńca na tereny późniejszych stanów Michigan i Ohio; obecnie główne skupiska w Oklahomie (USA) i Ontario (Kanada).Języki irokeskie – rodzina języków używanych przez rdzenną ludność Ameryki Północnej w rezerwatach w prowincjach Ontario i Quebec w Kanadzie oraz w stanach Nowy Jork i Oklahoma w USA. Do grupy języków irokeskich należą takie języki jak: czirokeski, huroński, mohawk, cayuga, oneida, onondaga i inne. Według niektórych klasyfikacji języki irokeskie zalicza się wraz w siouańskimi i kaddo do fyli makrosiouańskiej.

Na roli pracowały kobiety, podczas gdy mężczyźni zajmowali się polowaniami i wojowaniem. Znani byli jako znakomici i bezlitośni wojownicy. Kobiety Irokezów miały wysoki status społeczny i do nich należał wybór rady plemiennej.

Irokezi porywali kobiety sąsiednich plemion na żony i dzieci do adopcji.

Oneidowie (Onę˙yóteˀ lub Onayotekaono, czyli Lud Stojącego Kamienia, lub Stojące Kamienie, Thwahrù·nę w języku Tuskarorańskim, ang. Oneida) – naród indiański zamieszkujący Amerykę Północną; byli jednym z plemion założycielskich Konfederacji Irokeskiej w północnej części dzisiejszego stanu Nowy Jork. Irokezi sami siebie nazywają Haudenosaunee ("Ludem Długich Domów") w odniesieniu do ich stylu życia i sposobu budownictwa w przeszłości.Fasola (Phaseolus L.) – rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej i do Europy dotarła po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Do rodzaju tego, liczącego ponad 30 gatunków, należą jedne z ważniejszych roślin uprawnych. W Polsce nie rosną dziko, wyłącznie jako rośliny uprawne. Gatunkiem typowym jest Phaseolus vulgaris.


Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




Warto wiedzieć że... beta

Wojny bobrowe – seria potyczek zbrojnych, jakie miały miejsce pomiędzy rokiem 1641 a 1701 w Północnej Ameryce, które toczyły się pomiędzy Irokezami, a Francuzami z Nowej Francji oraz z ich indiańskimi sprzymierzeńcami. W wojnie bobrowej strona atakującą byli Irokezi, choć Francuzi w ostatniej jej fazie próbowali przejąć inicjatywę, podejmując kilka ekspedycji na terytoria Irokezów.
Tuskarorowie ("zbieracze konopi") – północnoamerykańscy Indianie z irokeskiej grupy językowej, zamieszkujący północno-wschodnią część Stanów Zjednoczonych oraz Ontario w Kanadzie. Od początku XVIII w. członek Konfederacji Irokezów.
Ontario – prowincja Kanady. Ontario jest najludniejszą i najprężniejszą ekonomicznie częścią Kanady. W granicach Ontario znajduje się stolica Kanady Ottawa, największe miasto Kanady Toronto, a także największa aglomeracja tzw. Golden Horseshoe. W 1855 stacjonujący tam żołnierze angielskiej armii wymyślili hokej na lodzie.
Kukurydza zwyczajna (Zea mays) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny wiechlinowatych. Należy do zbóż. Pochodzi z Meksyku. Nie występuje w formie dzikiej. Największymi producentami są Stany Zjednoczone, Chiny i Brazylia.
Gospodarka Irokezów pierwotnie była formą produkcji wspólnotowej, łącząc łowiectwo, zbieractwo i rolnictwo (głównie ogrodnictwo). Plemiona Konfederacji Irokezów (zwanej też Ligą Haudenosaunee) i inne ludy mówiące językami irokeskimi, w tym Huroni, żyły w rejonie Wielkich Jezior i na terenie obecnego stanu Nowy Jork. W jej skład wchodziło początkowo pięć plemion: Mohawkowie, Oneidowie, Onondagowie, Kajugowie, Senekowie, które zjednoczyły się przed pierwszym kontaktem z Europejczykami, a szóste plemię – Tuskarorowie – przyłączyło się później. Plemię Huronów, nie będących Irokezami, należało do tej samej grupy językowej i miało podobny model gospodarki.
Nowa Holandia, niekiedy zwana także Nowe Niderlandy – kolonia holenderska założona w Ameryce Północnej u ujścia Rzeki Hudsona w 1614 i istniejąca do 1664 roku.
Tubylczy Amerykanin (inaczej rdzenny Amerykanin, czasem też "rodowity Amerykanin", ang. Native American) – wieloznaczne pojęcie, które w zależności od autora i kontekstu może oznaczać:

Reklama