Instytut Literacki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Instytut Literacki (wł. Casa Editrice Lettere, fr. Institut Littéraire) – polskie emigracyjne wydawnictwo założone w 1946 w Rzymie, w 1947 przeniesione do Maisons-Laffitte; wydawca m.in. miesięcznika „Kultura” i kwartalnika „Zeszyty Historyczne”.

Jerzy Władysław Giedroyc książę herbu Hippocentaurus (ur. 27 lipca 1906 w Mińsku, zm. 14 września 2000 w Maisons-Laffitte) – polski wydawca, publicysta, polityk i działacz emigracyjny, epistolograf, w dwudziestoleciu międzywojennym związany z obozem młodokonserwatystów, autor wspomnień. Po przewrocie majowym jeden z liderów Myśli Mocarstwowej i Związku Pracy Mocarstwowej. Był m.in. prezesem Związku Drużyn Ludowych Mocarstwowej Polski.Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.

Instytut Literacki został założony przez Jerzego Giedroycia, Zofię Hertz, Zygmunta Hertza, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i Józefa Czapskiego. Był jednym z najbardziej zasłużonych polskich wydawnictw emigracyjnych. Zasłynął jako wydawca miesięcznika „Kultura” (wychodzącego w latach 1947–2000) oraz serii „Biblioteka Kultury”, w której do 2000 ukazało się 512 tomów literatury polskiej i obcej. W 1962 Instytut Literacki w Paryżu rozpoczął wydawanie „Zeszytów Historycznych”, w których publikowano dokumenty, relacje, pamiętniki, wspomnienia i opracowania poświęcone najnowszej historii Polski. Ich wersję „podziemną” wydawało w Polsce Krakowskie Towarzystwo Wydawnicze. Ostatni numer pisma ukazał się w czerwcu 2010. W 2013 Instytut Literacki "Kultura" został wyróżniony Nagrodą Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Henryk Maria Giedroyc (ur. 12 stycznia 1922 r. w Warszawie - zm. 21 marca 2010 r. w Maisons-Laffitte) – brat Jerzego Giedroycia, kierownik Instytutu Literackiego w latach 2003-2010, działacz emigracyjny.Zygmunt Hertz (ur. 18 stycznia 1908 w Warszawie, zm. 5 października 1979 Maisons-Lafitte) – współzałożyciel i pracownik Instytutu Literackiego, paryskiej „Kultury”. i Urodził się 18 stycznia 1908 w Warszawie. Syn Mieczysława i Marii Maybaum. Dzieciństwo spędził w Łodzi i w Warszawie, od 1920 mieszkał na stałe w Łodzi. Po maturze (1926, Szkoła Zgromadzenia Kupców w Łodzi) przez rok studiował ekonomię w Owens College w Manchesterze, w Wielkiej Brytanii. Po powrocie do Polski wstąpił do wojska (Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, Centrum Wyszkolenia Artylerii Przeciwlotniczej w Warszawie). Podporucznik rezerwy. Pracował w biurze handlowym swego ojca - przedstawicielstwo firmy Solvay. W lutym 1939 poślubił Zofię Neuding. Podczas kampanii wrześniowej 1939 w artylerii przeciwlotniczej. W czerwcu 1940 aresztowany - wraz z żoną - we Lwowie, podczas masowej akcji NKWD. Deportowani do Cyngłoku (Maryjska ASRR), gdzie spędzili 14 miesięcy, pracując przy wyrębie lasu. Amnestionowani na mocy układu Sikorski-Majski. Pod koniec września 1941 oboje wstąpili do Armii Polskiej, utworzonej w ZSRR pod dowództwem gen. Andersa. Przydzielony do 6 Dywizji Armii Polskiej (następnie 7 DAPl, 8 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej Ciężkiej). Wraz z APW wyszedł z ZSRR i z 2 Korpusem przeszedł cały szlak bojowy do Włoch.

Od 1946 wydawnictwem kierował Jerzy Giedroyc, zaś po jego śmierci (2000) Zofia Hertz. W latach 2003–2010 kierownikiem wydawnictwa był Henryk Giedroyc, jego następcą został Wojciech Sikora. W maju 2019 roku prezesem Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura, które kontynuuje działalność Instytutu Literackiego, została Anna Bernhardt .

Biblioteka Kultury – seria książek ukazujących się od 1953 roku nakładem Instytutu Literackiego w Paryżu. Do 2000 roku ukazało się 512 tomów. W ramach serii wchodziły: „Zeszyty Historyczne” oraz książki - dzieła literackie i prace o charakterze politycznym i pamiętnikarskim. W ramach serii opublikowano książki takich autorów jak: Witold Gombrowicz, George Orwell, Czesław Miłosz, Stefan Korboński, Józef Łobodowski, Raymond Aron, Józef Mackiewicz, Borys Pasternak, Józef Czapski, Adam Ciołkosz, Juliusz Mieroszewski, Jerzy Andrzejewski, Stefan Kisielewski, Aleksander Sołżenicyn, Leszek Kołakowski, Kazimierz Orłoś, Gustaw Herling-Grudziński, Marek Hłasko, Jakub Karpiński, Arthur Koestler, Wiktor Woroszylski. Zofia Hertz, z domu Neuding (ur. 27 lutego 1910 w Warszawie, zm. 20 czerwca 2003 w Maisons-Laffitte) – współzałożycielka Instytutu Literackiego, najbliższa współpracownica Jerzego Giedroycia – redaktora paryskiej Kultury, po jego śmierci dyrektor Instytutu Literackiego w Paryżu.

Uwagi[ | edytuj kod]

  1. Decyzję o zakończeniu wydawania pisma podjął pod koniec 2009 roku Henryk Giedroyc. W liście wysłanym do stałych autorów pisma z prośbą o przesłanie tekstów napisał m.in.: W Polsce rozwija się nieskrępowana nauka historyczna, można publikować wszystko, archiwa są dostępne. „Zeszyty Historyczne” spełniły swą rolę i mamy nadzieję, że nie zaistnieje nigdy więcej sytuacja, w której znów trzeba będzie na emigracji szukać przestrzeni wolności do badań i publikacji. Ma się rozumieć, że decyzję tę podjęliśmy nie bez smutku i nie bez nostalgii. (...) Nie chcielibyśmy, aby numer ten stał się laurką – byłoby to obce założycielowi pisma. Mamy też świadomość rozmaitych błędów, popełnionych na łamach naszego pisma. W pożegnalnym numerze liczymy na oceny wolne od bieżących implikacji i polemik ad personam. Por. Ukazał się ostatni numer „Zeszytów Historycznych”. [dostęp 2011-03-10].

Przypisy[ | edytuj kod]

Wojciech Sikora (ur. 16 kwietnia 1956 r. w Krakowie) - polski publicysta, redaktor, działacz opozycji demokratycznej w PRL. Od 2010 r. kierownik Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte pod Paryżem.Kultura - emigracyjny miesięcznik polski, ukazujący się w latach 1947–2000, stanowiący centrum kulturalno-polityczne dla emigracji polskiej po drugiej wojnie wywierając wpływ na Polskę Ludową.




Warto wiedzieć że... beta

Maisons-Laffitte – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Île-de-France, w departamencie Yvelines. Przez miejscowość przepływa Sekwana.
Wydawca – osoba bądź instytucja (ta druga zwana również wydawnictwem), za której pieniądze przygotowywane, opracowywane, a następnie drukowane jest czasopismo, książka, lub publikowana podobna rzecz, np. komercyjny portal internetowy.
Józef Marian Franciszek Czapski herbu Leliwa (właśc. hrabia Hutten-Czapski, przydomka i tytułu nie używał, pseud. Marek Sienny, J. Cz., jcz, ur. 3 kwietnia 1896 r. w Pradze, zm. 12 stycznia 1993 r. w Maisons-Laffitte) – polski artysta malarz i pisarz,major WP.
Rzym (wł., łac. Roma) – stolica i największe miasto Włoch, położone w środkowej części kraju w otoczeniu wzgórz, nad Tybrem, ośrodek administracyjny i polityczny (siedziba prezydenta, ministerstw i urzędów); stolica i główne miasto regionu administracyjno-historycznego Lacjum. Obszar administracyjny 1523 km², liczba ludności 2 748 809 (zespół miejski ok. 3 800 000).

Reklama