Ichtiologia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ichtiologia (z greckiego: ἰχθύς, ichthys, „ryba”; i λόγος, logos, „nauka”) – dział zoologii zajmujący się rybami, ich systematyką, biologią, morfologią, embriologią, fizjologią, ekologią, rozsiedleniem geograficznym i paleontologią.

Malakologia, malakozoologia (gr. malakós-miękki) – dział zoologii zajmujący się badaniem mięczaków. Obejmuje ich morfologię, embriologię, fizjologię, ekologię, biologię i systematykę. Ukształtowała się w XIX wieku. Podstawy dał Martin Lister, zaś Georges Cuvier zapoczątkował systematyczną klasyfikację.Szymon Adam Syrski (Simeone Adamo de Syrski, ur. 24 października 1824 w Łubnie, zm. 13 stycznia 1882 we Lwowie) – polski zoolog, profesor zoologii Uniwersytetu Lwowskiego.

Początki ichtiologii sięgają Arystotelesa, który opisał około 116 gatunków ryb z regionu wyspy Lesbos na Morzu Egejskim. Łacińskie tłumaczenie jego prac opublikowano w 1454 roku. W renesansie pojawiły się pierwsze istotne prace z zakresu ichtiologii. Pierre Belon w De aquatilibus (1553) opisał około 110 gatunków ryb i ich klasyfikację. W 1554 Hippolito Salviani(ang.) opisał i narysował 92 gatunki ryb w Aquatilium animalium historiae. Guillaume Rondelet w Libri de piscibus marinis wydanej w 1554 opisał 200 gatunków ryb morskich i 50 słodkowodnych. Jego praca zawierała liczne rysunki z wieloma szczegółami anatomicznymi opisywanych ryb. Przełomowe znaczenie w rozwoju systematyki zoologicznej miała praca Francisa Willoughby'ego De Historia Piscium, dokończona po jego śmierci i wydana przez Johna Raya w 1686. Pojawiły się w niej elementy nazewnictwa binominalnego, ale klasyfikacja ta oparta była w znacznym stopniu na anatomii wewnętrznej.

Konchiologia (z gr. konche – muszla) – nauka zajmująca się badaniem skorup mięczaków – zwanych konchami lub muszlami.Antoni Bazyli Wałecki (ur. 14 czerwca 1815 w Łukowie, zm. 12 stycznia 1897 w Warszawie) – polski zoolog, członek Stowarzyszenia Ludu Polskiego, kustosz Gabinetu Mineralogicznego Szkoły Głównej Warszawskiej, znawca fauny kręgowców i flory Polski, badacz wschodniej Syberii i Bajkału, autor ponad 130 publikacji.

Podstawy nowoczesnej ichtiologii stworzył szwedzki uczony Peter Artedi, nazywany ojcem ichtiologii. Artedi sprecyzował pojęcie gatunku i odmiany, połączył gatunki w rodzaje i nadał im nazwy. Zaproponowane przez Artediego nazwy rzędów przetrwały do czasów współczesnych. Opracowaną przez niego pracę Ichthyologia uzupełnił i opublikował Karol Linneusz w dziesiątym wydaniu (1758) swego słynnego dzieła Systema Naturae.

Morze Egejskie (gr. Αιγαίο Πέλαγος - Egeo Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Pochodzenie nazwy jest najczęściej wiązane z postacią Egeusza, mitycznego króla Aten.Alfred Russel Wallace (ur. 8 stycznia 1823 w Usk (hrabstwo Monmouthshire, Walia), zm. 7 listopada 1913 w Broadstone (hrabstwo Dorset, Anglia) – brytyjski biolog i przyrodnik.

W Polsce pierwsze opisy ryb sporządził w XV w. Jan Długosz w dziele Chorographia Regni Poloniae wymienia niektóre gatunki ryb (sieję i leszcza) charakterystyczne dla pewnych rzek i jezior. W XVI w. pojawiło się pierwsze dzieło piśmiennicze z zakresu rybołówstwa: „O sprawie, Sypaniu, Wymierzaniu y Rybieniu stawów. A także o Przekopach, o Ważeniu y prowadzeniu Wody. Książki wszystkim gospodarzom potrzebne. Przez Olbrychta Strumieńskiego z Mysłowic Urzędnika Balickiego wydane”. Drugim było wydane w XVII w. „Opisanie porządku stawowego y przestróg niektórych domowego gospodarowania, z pilnością uczynione od Stanisława Stroynowskiego z Stroynowa”.

John Ray (właśc. Wray) (ur. w 1628, zm. w 1705) – przyrodnik i przez jakiś czas duchowny anglikański. Urodzony w rodzinie kowala, skończył Uniwersytet Cambridge i przyjął święcenia, ale w 1662 roku zrezygnował ze stanu duchownego i bez reszty poświęcił się swej prawdziwej pasji - przyrodoznawstwu.Gabriel Rzączyński SJ, herbu Ślepowron (ur. 6 lipca 1664 na Podlasiu, zm. 12 listopada 1737 w Gdańsku) – polski jezuita, fizjograf, przyrodnik, wierszopisarz, prekursor zoologii w Polsce.

Rozwój polskiej ichtiologii przypada na XVIII wiek. W latach 1721 i 1736 wydane zostały prace Gabriela Rzączyńskiego, w których autor spisał ryby i minogi oraz ich dość szczegółowe rozmieszczenie geograficzne. Oparta na Systema Naturae Linneusza systematyka ryb obejmująca ichtiofaunę rzek i jezior polskich oraz Bałtyku, a także obszerne rozdziały o gospodarce rybackiej pojawiły się w pracy Krzysztofa Kluka „Zwierząt domowych i dzikich, osobliwie krajowych, historyi naturalney początki i gospodarstwo. Potrzebnych i pożytecznych domowych chowanie, rozmnożenie, chorób leczenie, dzikich łowienie, oswojenie, zażycie; szkodliwych zaś wygubienie” (1780).

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).Sir Richard Owen (ur. 20 lipca 1804, zm. 18 grudnia 1892) – angielski biolog, anatom porównawczy zwierząt i paleontolog.

W XIX w. do rozwoju polskiej ichtiologii swój wkład wnieśli, m.in.: Feliks Paweł Jarocki, Benedykt Dybowski, Antoni Wałecki (nazwany ojcem polskiej ichtiologii), Maksymilian Nowicki i Szymon Syrski.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973 (wyd. II 1976), seria: Mały słownik zoologiczny.
  2. Eschmeyer et al. Marine fish diversity: history of knowledge and discovery (Pisces) (pdf). „Zootaxa”. 2525, s. 19–50, 2010 (ang.). 
  3. Hippolito Salviani: Aquatilium animalium historiae, liber primus : cum eorumdem formis, aere excusis. 1557. DOI: 10.5962/bhl.title.82337.
  4. J. M. Rembiszewski, H. Rolik. Krągłouste i ryby Cyclostomata et Pisces. „Katalog Fauny Polski”. 24, s. 251, 1975. PAN – Instytut Zoologii, PWN, Warszawa. 
  5. Franciszek Staff: Rozwój rybołówstwa i ichtiologii w Polsce. W: G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.
Ryby – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami i poruszających się za pomocą płetw. Obejmuje bezżuchwowe krągłouste (Cyclostomata) oraz mające szczęki ryby właściwe (Pisces).Mały słownik zoologiczny – tematyczna seria (cykl wydawniczy) małych, kieszonkowych słowników, wydawana w latach 1973–1991 przez Wydawnictwo „Wiedza Powszechna” w Warszawie. Format wydania wzorowany był na „Małym słowniku biologicznym”, wydanym w 1965.




Warto wiedzieć że... beta

William Kirby (ur. 19 września 1759 w Witnesham, zm. 4 lipca 1850) – angielski entomolog, duchowny anglikański, członek Royal Society i jeden z pierwszych członków Towarzystwa Linneuszowskiego w Londynie. Uważany jest za "Ojca Entomologii."
Paleozoologia (od. gr. palaios - dawny, stary + zoon - zwierzę) – dział paleontologii badający zachowane w skałach osadowych szczątki lub ślady aktywności życiowej zwierząt z minionych okresów geologicznych.
Antrozoologia (z gr. antropos – ludzki) – nauka, zajmująca się badaniem interakcji człowieka z innymi zwierzętami. Obejmuje antropologię, zoologię, medycynę i psychologię.
Gatunek (łac. species, skrót sp.) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:
Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
Herpetologia (z gr. herpeton – "pełzać" i logos "nauka" czyli nauka o zwierzętach pełzających) – dział zoologii badający płazy i gady.
Jan Krzysztof Kluk (ur. 13 września 1739 w Ciechanowcu, zm. 2 lipca 1796 tamże) – polski przyrodnik i ksiądz katolicki.

Reklama