II wojna z Matabele

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Druga wojna z Matabele – konflikt w latach 1895–1896 pomiędzy Brytyjczykami a południowo-afrykańskim ludem Matabele.

Matabele (także: Ndebele, Ndebele Północni) - grupa etniczna w Zimbabwe, należąca do ludów Bantu. W 1992 roku ich liczebność wynosiła 1,6 mln. osób. Posługują się językiem ndebele północnym, będącym historycznym dialektem języka zulu. Do ich tradycyjnych zajęć zalicza się rolnictwo i pasterstwo. Struktura społeczna opiera się na rodach patrylinearnych. W XIX wieku Matabele stworzyli własne państwo Matabeleland.Imperium brytyjskie – imperium kolonialne obejmujące dominia, kolonie, protektoraty, terytoria mandatowe i inne terytoria zależne należące do Wielkiej Brytanii lub przez nią zarządzane. Rozwinęło się z kolonii i placówek handlowych zakładanych przez Anglię pomiędzy końcem XVI a początkiem XVIII wieku. U szczytu swojej potęgi było największym imperium w historii świata i przez ponad stulecie było jedynym supermocarstwem. W 1925 roku imperium brytyjskie zamieszkiwało około 478 milionów ludzi, co stanowiło jedną czwartą ówczesnej ludności świata. Liczyło około 35,8 mln km² powierzchni, tj. prawie jedną czwartą powierzchni lądowej Ziemi. W rezultacie jego dziedzictwo polityczne, prawne i kulturowe, podobnie jak język angielski, rozprzestrzeniło się w wielu częściach świata. U szczytu swojej potęgi było często określane jako „imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce”, gdyż dzięki jego rozległości zawsze istniało takie terytorium do niego należące, gdzie trwał dzień.

Do zrywu plemienia Matabele doszło po zakończonym wysokimi stratami tzw. rajdzie Jamesona na przełomie lat 1895–1896. Wiosną 1896 roku plemiona Matabele (także Ndebele) oraz Szona pod wodzą plemiennego przywódcy duchowego Mlimo ponownie chwyciły za broń.

Po dozbrojeniu swoich zwolenników, Mlimo nakazał koncentrację oddziałów w rejonie Bulawayo, planując zdobycie miejscowości nocnym atakiem. Napastnicy otaczając miasto z trzech kierunków, pozostawili przy tym wolną drogę przez przełęcz Mangwe, zamierzając umożliwić ewentualnym niedobitkom białych ucieczkę z kraju.

Rajd Jamesona (af. Jameson-inval, ang. Jameson Raid) – rajd zbrojny zorganizowany w dniach 29 grudnia 1895 – 2 stycznia 1896 roku przez Leandera Starra Jamesona i podległych jemu policjantów z Rodezji i Beczuany przeciwko Republice Południowoafrykańskiej.Bulawayo – miasto w Zimbabwe, drugie pod względem liczby ludności miasto tego kraju. Szacuje się, że ma około 2 000 000 mieszkańców (2010). Położone w południowo-zachodniej części kraju w regionie Matabeleland, na wysokości 1360 m n.p.m., około 320 km od stolicy kraju Harare. Ośrodek administracyjny regionu Matabeleland North. Większość mieszkańców należy do grupy etnicznej Ndebele.

Po dotarciu do Bulawayo wojownicy podzielili się na mniejsze oddziały, które zaatakowały pobliskie farmy białych, paląc je i zabijając osadników. Według przepowiedni Mlimo, wystrzelone przez białych kule zamienią się w wodę a grube materiały ich ubrań staną się kruche jak skorupki jajek.

Frederick Russell Burnham (ur. 11 maja 1861 w Tivoli w stanie Minnesota, zm. 1 września 1947 w Santa Barbara) – amerykański zwiadowca, obieżyświat, łowca przygód, znany ze swej służby dla British Army w czasach Wyścigu o Afrykę oraz z przekazania idei woodcraft Robertowi Baden-Powellowi, która stała się główną inspiracją do założenia międzynarodowego ruchu skautowego.Szona - nazwa zbiorcza dla grupy plemion afrykańskich z grupy Bantu żyjących w zachodnim Zimbabwe i południowym Mozambiku. Posługują się językiem shona. Społeczność ta liczy ok. 9 mln. osób.

Początek powstania Matabele datowany jest na 24 marca 1896 roku. Podnieceni walką wojownicy szybko zapomnieli o dyscyplinie, napadając kolejne osady białych i mordując osadników, nie oszczędzając nawet kobiet i dzieci. Dało to czas władzom Bulawayo na przygotowanie się do obrony. 7000 wojowników Matabele, którzy zgromadzili się w rejonie Bulawayo podjęło nieskuteczne próby zdobycia miasta. Ich ataki były odpierane, pomimo tego, że część wojowników znajdowała się w posiadaniu zdobycznej brytyjskiej broni palnej (m.in. odtylcowe Karabiny Martini-Henry). Dodatkowe uzbrojenie Matabale stanowiły pałki i topory. Obrońcy Bulawayo zorganizowali specjalne, liczące po 40 ludzi patrole, które wysłano do okolicznych farm w celu ostrzeżenia osadników i przygotowania obrony.

Na początku kwietnia oraz w początkach czerwca 1896 r. dwa brytyjskie oddziały pojawiły się w okolicy Bulawayo, rozbijając znajdujące się tu siły Matabele. Pobici wojownicy w niewielkich grupkach rozproszyli się w trudno dostępnym regionie wzgórz Matopo.

W czerwcu powstanie przeniosło się na ziemie ludu Szona. Ostatnie oddziały powstańcze zostały pokonane w tym regionie dopiero w listopadzie 1896 roku. Dnia 24 czerwca dwójka skautów: Frederick Russell Burnham oraz Bonnar Armstrong zwabiła w pułapkę i zabiła przywódcę powstańców Mlimo.

18 sierpnia rozpoczęły się rozmowy pokojowe z białymi. 21 sierpnia doszło do trwającej 4 godziny rozmowy pomiędzy Cecilem Rhodesem i czterdziestoma miejscowymi wodzami. Kolejne spotkanie, w wyniku którego Matabele zdali broń miało miejsce dnia 28 sierpnia. W zawartym porozumieniu, wojownicy zobowiązali się nie podejmować akcji zbrojnych przeciwko białym. Dzięki temu Brytyjczycy mogli zasiedlić kraj kolejnymi osadnikami.

Warunków traktatu nie zaakceptowało plemię Szona, walczące aż do listopada 1897 roku. Po zdławieniu oporu, Brytyjczycy stracili duchownego przywódcę plemienia.

Pomimo wysokich strat w okresie całego powstania, wynoszących 10% osadników, Brytyjczycy kontynuowali zajmowanie terytoriów ludów Matabele i Szona, doprowadzając do konsolidacji kolonii brytyjskich na tych terenach.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Michael D. Stevenson: Matabele-Mashona Uprising 1896. In: James Stuart Olson, Robert Shadle (Hrsg.): Historical Dictionary of the British Empire. Band 2: K – Z. Greenwood Press, Westport CT 1996, ​ISBN 0-313-29367-8​, S. 729–731.




  • Reklama