II wojna kappelska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Druga wojna kappelska

II wojna kappelska – konflikt pomiędzy kantonami katolickimi a protestanckimi w Szwajcarii w 1531 roku.

Embargo – zakaz importu lub eksportu określonych towarów do lub z danego państwa, czyli ograniczenie handlu i innych stosunków z określonym państwem i jego bojkot na arenie międzynarodowej. Embargo jest instrumentem prawa administracyjnego. Nakładane przez rząd lub międzynarodowe organizacje, traktowane jako szczególny środek odwetowy.Bitwa pod Kappel – starcie zbrojne, które miało miejsce 11 października 1531 r. w trakcie drugiej wojny kappelskiej pomiędzy katolikami a protestantami w Szwajcarii.

Do I wojny doszło w 1529 roku. Wojska protestanckie zajęły szereg miejscowości w Argowii. Siły obu walczących stron nie chciały jednak za bardzo walczyć ze sobą, o czym świadczy fakt częstego bratania się żołnierzy obu armii. 26 czerwca doszło zatem do zawarcia pokoju kończącego I wojnę kappelską, w wyniku którego postanowiono, że na terenach wspólnej władzy, miejscowe władze decydować będą o wyznaniu ich mieszkańców.

Cuius regio, eius religio (łac. Czyj kraj, tego religia) − łacińska sentencja streszczająca ugodę zawartą przez cesarza Karola V z książętami niemieckimi. Zasada została zapisana w - kończących II wojnę religijną − ustaleniach pokoju augsburskiego (1555).Huldrych Zwingli (Ulrich Zwingli) (ur. 1 stycznia 1484 w Wildhaus w regionie Toggenburg, zm. 11 października 1531 w Kappel am Albis) – szwajcarski kaznodzieja i teolog, jeden z głównych twórców ewangelicyzmu reformowanego i przedstawicieli reformacji w Szwajcarii. Studiował teologię w Wiedniu i Bazylei.

Pierwszy pokój kappelski pozwalał więc formalnie na ekspansję reformacji, jednak nie rozwiał on wszystkich obaw Zwingliego i Zurychu. Obawiali się oni zbrojnego wystąpienia cesarza Karola V i jego brata Ferdynanda przeciw protestantom niemieckim i szwajcarskim i szykowali koalicję z landgrafami z Hesji i Bazylei. Uważając pięć kantonów katolickich za prawdopodobnych sprzymierzeńców obu władców w takim przedsięwzięciu, postanowili jak najprędzej pozbyć się potencjalnego zagrożenia. Odmowa udziału katolickich kantonów w lokalnej wojnie sprzymierzonej Gryzonii z kasztelanem Musso na jeziorze Como w marcu i kwietniu 1531 roku zdawała się potwierdzać teorię Zwingliego. Zwingliemu nie powiódł się plan stworzenia wielkiego przymierza przeciwko Habsburgom z protestantami niemieckimi, a nawet z Francją, Wenecją i Mediolanem.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Kappel am Albis (dawniej Kappel, Cappel) – miejscowość w północnej Szwajcarii, w kantonie Zurych, leży na południe od Zurychu w okręgu Affoltern, 846 mieszkańców (grudzień 2007), 7,87 km² powierzchni.

Z początkiem 1521 roku Zwingli zwrócił się do władz pięciu kantonów katolickich z żądaniem zezwolenia na swobodne wyznawanie kultu reformowanego na ich terenie. Żądanie to zostało potraktowane jako mieszanie się w sprawy wewnętrzne tych kantonów, niezgodne z wcześniejszymi ustaleniami i w związku z tym odrzucone. W tej sytuacji Zurych zaczął naciskać na Berno, by wspólnie z nim podjęło interwencję militarną. Berno odmówiło, jednak w maju 1531 roku obydwa kantony wprowadziły embargo żywnościowe przeciwko pięciu kantonom katolickim. Obejmowało ono wszystkie zboża (należy podkreślić, że z powodu wcześniejszego nieurodzaju również kantony protestanckie borykały się z brakiem żywności i drożyzną) oraz sól.

Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.Ferdynand I Habsburg (ur. 10 marca 1503 w Alcalá de Henares, zm. 25 lipca 1564 w Wiedniu) – arcyksiążę Austrii oraz książę Styrii, Krainy i Karyntii od 1521, hrabia Tyrolu w latach od 1522, król Czech i Węgier od 1526, król niemiecki od 1531, Święty Cesarz Rzymski od 1556 z dynastii Habsburgów.

Blokada nie odniosła zamierzonego skutku i kantony katolickie nie uległy żądaniom. Na początku października władze Berna jednostronnie zniosły embargo, co doprowadziło do powstania napięcia między dwoma głównymi sojusznikami protestanckimi. Katolickie kantony postanowiły to wykorzystać. W kilka dni później zgrupowały swoje oddziały na granicy kantonu Zug koło Kappel am Albis.

Republika Wenecka (wł. Serenissima Repubblica di Venezia) – północnowłoska republika kupiecka istniejąca od VIII wieku do 1797. Najdłużej nieprzerwanie funkcjonujące państwo o ustroju republikańskim w historii. W średniowieczu jedna z największych potęg handlowych i politycznych w basenie Morza Śródziemnego i jedno z najbogatszych miast Europy. Republika Wenecka była najpotężniejszą i zarazem najtrwalszą z powstałych w średniowieczu miejskich komun włoskich. Jako jedno z nielicznych państw włoskich odegrała również wielką rolę w historii nie tylko Italii, ale całej Europy i basenu Morza Śródziemnego. Od czasów wypraw krzyżowych po zmagania z Imperium Osmańskim, dla Europy była Republika Wenecka głównym pośrednikiem i uczestnikiem kontaktów z muzułmańskim Bliskim Wschodem – zarówno tych pokojowych, jak i wojennych.Baar - miasto w środkowej Szwajcarii, w niemieckojęzycznej części kraju, w kantonie Zug. W 2012 roku liczyło 22 355 mieszkańców.

W tzw. II wojnie kappelskiej kantony katolickie dysponowały (według różnych źródeł) 7000–8000 ludzi. Protestanci dysponowali siłami zaledwie 1200–2000 ludzi z Zurychu pod dowództwem Huldrycha Zwingliego – reformatora zuryskiego i twórcy szwajcarskiego protestantyzmu. Katolickie kantony atakując jako pierwsze wygrały w dniu 11 października bitwę pod Kappel, w której zginął Zwingli.

Reformacja – ruch religijno-polityczno-społeczny zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku, mający na celu odnowę chrześcijaństwa. Był reakcją na negatywne zjawiska, które miały miejsce w katolickiej hierarchii kościelnej, a także stanowił opozycję do katolickiej doktryny dogmatycznej. Podwaliny pod wystąpienie Marcina Lutra położyła działalność Jana Husa na początku XV wieku – ruch husycki (husyci) odegrał ważną rolę w rozwoju reformacji.I wojna kappelska - konflikt zbrojny pomiędzy miastami katolickimi i protestanckimi w Szwajcarii. Wojna zakończyła się pojednawczym, słynnym w Szwajcarii posiłkiem dla zwaśnionych stron (tzw. mleczną zupą kappelską - niem. Kappeller Milchsuppe).

Bitwa pod Kappel am Albis nie oznaczała jednak końca wojny. Berno i inne kantony protestanckie ruszyły Zurychowi ze zbrojną pomocą. Pomiędzy 15 a 21 października armia reformowanych przemieściła się w górę doliny rzeki Reuss. Oddziały katolickie, nieco mniej liczne, wycofały się w kierunku na Zugerberg. W nocy z 23 na 24 października trzon wojsk protestanckich, liczący około 5000 ludzi, został zaatakowany przez ekspedycję pięciu kantonów katolickich. Ta tzw. Bitwa na wzgórzu Gubel zakończyła się również przegraną protestantów.

Argowia, AG – kanton w północnej Szwajcarii. Siedziba kantonu znajduje się w mieście Aarau. 31 grudnia 2014 kanton liczył 645 300 mieszkańcówMediolan (wł. Milano, łac. Mediolanum, lomb. Milan lub Milà) – miasto i gmina w północnych Włoszech, stolica prowincji Mediolan i regionu Lombardia. Położone na północno-zachodnim skraju Niziny Padańskiej pomiędzy rzekami Ticino, Adda, Po i Alpami. Mediolan położony jest na wysokości 122 m n.p.m. Drugie co do wielkości po Rzymie miasto Włoch. Według danych na koniec 2005 roku gminę zamieszkuje 1 308 735 osób, 7191 os./km². Zajmuje powierzchnię 182 km².

Stało się to wkrótce powodem do zawarcia tzw. drugiego pokoju kappelskiego, kończącego stan wojny pomiędzy protestantami a katolikami. Został on podpisany 20 listopada 1531 roku w Deinikon niedaleko Baar. Był on niekorzystny dla protestantów. Antycypując zasadę cuius regio, eius religio, wprowadzoną później w postanowieniach pokoju augsburskiego (1555 r.), zapisy drugiego pokoju kappelskiego upoważniły wszystkie kantony do określenia wyznania swoich obywateli i poddanych, dając jednak pierwszeństwo katolicyzmowi w okręgach o ludności mieszanej i ustalając, że ewentualne zmiany mogą być dokonywane wyłącznie na rzecz katolicyzmu; zapewniono też prawną ochronę wyznania katolickiego na obszarach, na których stanowiło ono mniejszość.

Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.Reuss – rzeka w Szwajcarii w dorzeczu Renu, prawy dopływ Aare. Długość 159 km (lub 164 km według innych danych). Czwarta co do wielkości rzeka Szwajcarii.

Od czasu wojen kappelskich geografia wyznaniowa Szwajcarii (nie licząc jej francuskojęzycznej zachodniej części) prawie nie uległa już zmianom do naszych czasów. Jednak polityczna przepaść, jaka utrwaliła się między dwoma obozami wyznaniowymi po tych wojnach, trwała aż do XVIII wieku, podsycana coraz to nowymi sporami. Czyniła ona bardzo trudną jakąkolwiek wspólną działalność kantonów w zakresie polityki zewnętrznej i skutecznie hamowała wewnętrzny rozwój Konfederacji.

Francja (fr. France, IPA: /fʁɑ̃s/), Republika Francuska (fr. République française /ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz/) – państwo, którego część metropolitalna znajduje się w Europie Zachodniej, posiadające także zamorskie terytoria na innych kontynentach. Francja metropolitalna rozciąga się od Morza Śródziemnego na południu do kanału La Manche i Morza Północnego na północy, oraz od Renu na wschodzie do Zatoki Biskajskiej na zachodzie. Francuzi często nazywają swój kraj l’Hexagone (sześciokąt) – pochodzi to od kształtu Francji metropolitalnej. Berno (niem. Bern, fr. Berne, wł. Berna) – szwajcarski kanton, drugi co do wielkości (po Gryzonii) zarówno pod względem powierzchni jak i populacji. Leży w zachodniej części kraju, głównie w dorzeczu rzeki Aare. Na północy graniczy z kantonami Jura i Solura, na zachodzie leżą kantony Neuchâtel, Fryburg i Vaud. Na południu graniczy z trzecim co do wielkości kantonem w Szwajcarii – Valais. Na wschodzie kanton Berno graniczy z kantonami Uri, Nidwalden, Obwalden, Lucerna i Argowia.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Erster Kappeler Krieg (niem.)
  2. Jerzy Krasuski: Historia Niemiec. Wyd. I. Wrocław: Ossolineum, 1998. ISBN 83-04-04422-6.
  3. Schweiz (Geschichte 1500-1600) (niem.)
  4. Zweiter Kappeler Landfriede (niem.)
  5. Helmut Meyer Kappelerkriege na Historiches Lexikon der Schweiz (niem.)
Pokój zawarty 25 września 1555 roku między cesarzem Karolem V a protestanckimi książętami Rzeszy w Augsburgu. Stwierdzając zasadę cuius regio, eius religio (czyj kraj, tego religia) przewidywał współistnienie obok siebie katolicyzmu i luteranizmu. Kończył drugą wojnę religijną, toczącą się w latach 1552-1555.Landgraf (łac. comes magnus, comes patriae, comes provinciae, comes terrae, comes principalis, lantgravius, niem. Landgraf) - tytuł władcy feudalnego w Cesarstwie Rzymskim Narodu Niemieckiego, który jako hrabia, bezpośrednio podlegał cesarzowi - zarządzając ziemią nadaną bezpośrednio przez samego władcę.




Warto wiedzieć że... beta

Zurych (niem. Zürich, fr. Zurich, wł. Zurigo, ret. Turitg) - kanton w północno-wschodniej Szwajcarii. Zurych dołączył do Konfederacji Szwajcarskiej w 1351 roku.
Karol V (ur. 24 lutego 1500, zm. 21 września 1558) – król Hiszpanii w latach 1516-1556 jako Karol I i wybrany cesarz rzymski w latach 1519-1556 z dynastii Habsburgów. Najstarszy syn Filipa I (syna Maksymiliana I i Marii, księżnej Burgundii) i Joanny Szalonej (córki Ferdynanda II Aragońskiego i Izabeli I Kastylijskiej).

Reklama