• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • II wojna burska



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Republiki burskie – państwa założone podczas holenderskiej kolonizacji i Voortrekku w południowej Afryce. Większość z tych państw była dość krótkotrwała, gdyż podczas wojen burskich upadły one i zostały wcielone do brytyjskich kolonii.Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), czasem określany również jako hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, trudna do jednoznacznego uplasowania na klasycznej osi prawica-lewica. Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w totalitarnych Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945.
    Przebieg wojny[ | edytuj kod]

    Burowie, wobec odrzucenia propozycji rozwiązania konfliktu pokojowo, 11 października 1899 rozpoczęli działania wojenne. Pierwsze tygodnie upłynęły na ofensywie Burów. Ich wojska miały wtedy przewagę liczebną wynoszącą czterdzieści do piętnastu tysięcy. Burom udało się zepchnąć przeciwnika do Ladysmith. W tym czasie inne oddziały Oranii lub Transwalu dotarły w pobliże stolicy Natalii Pieter-Maritzburga, nie podejmując jednak oblężenia. Także Kimberley i Mafeking na pograniczu republik burskich i brytyjskich posiadłości były oblegane. Jan Smuts zdawał bowiem sobie sprawę, że jedynie zaskoczenie Anglików, odebranie im inicjatywy, zadanie z miejsca poważnych klęsk i zajęcie kluczowych punktów strategicznych zmusi ich do przyjęcia rozmów pokojowych mogących doprowadzić do kompromisu. Jednak pomimo planów przedstawionych przez niego, na żadnym z fragmentów frontu nie doszło do zmasowanego ataku na pozycje brytyjskie. Niewykorzystanie atutów, jakimi były bliskość własnego zaplecza, szybkość przemieszczania się i znajomość terenu, spowodowało, że Burowie powoli zaczęli tracić inicjatywę. Stosunek sił zaczął się stopniowo zmieniać na niekorzyść Afrykanerów w wyniku transportów wojsk brytyjskich w rejon konfliktu. W początkowym okresie wojny (do lutego 1900) Burowie odnosili sukcesy, kilkakrotnie bijąc liczniejsze wojska brytyjskie, m.in. pod Colenso, Magersfontein i Stormbergiem. W grudniu 1899 r. do Afryki przybył nowy naczelny wódz brytyjski – lord Frederick Roberts i pogromca mahdystów sudańskich lord Kitchener, stojący na czele ponad-50-tysięcznej armii. Podjął on próbę osaczenia i pobicia znacznych sił burskich oblegających Kimberley. Gdyby miasto wpadło w ręce Burów, zyskaliby dogodną bazę wypadową w kierunku Kolonii Przylądkowej – serca brytyjskich posiadłości w Afryce Południowej.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Uchodźca – (w rozumieniu potocznym) osoba, która musiała opuścić teren, na którym mieszkała ze względu na zagrożenie życia, zdrowia, bądź wolności. Zagrożenie to jest najczęściej związane z walkami zbrojnymi, klęskami żywiołowymi, prześladowaniami religijnymi bądź z powodu rasy lub przekonań politycznych.

    Generał Redvers Buller, dowódca wojsk brytyjskich w Natalu, dążył do oswobodzenia oblężonego przez Burów garnizonu Ladysmith. Na jego drodze stały burskie siły gen. Louisa Bothy, utrzymujące front na rzece Tugela. Wprawdzie ludzie Bothy byli mniej liczni, posiadali jednak nowoczesne działa polowe i karabiny mausera; byli świetnie okopani, a ponadto – jako w większości wytrawni myśliwi – mieli przewagę strzelecką nad brytyjskimi żołnierzami z poboru. Pod koniec grudnia 1899 r. Buller przypuścił nieudany frontalny atak na pozycje burskie pod Colenso. Zwycięstwa przekonały głównodowodzących armiami Transwalu i Oranii – Jouberta i Bothę – o słuszności obranej taktyki.

    Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.Republika Południowoafrykańska (niderl. Zuid-Afrikaansche Republiek, ZAR), potocznie Transwal (Transvaal Republiek; dosłownie "Republika za rzeką Vaal") – historyczne państwo burskie na terenie obecnej Republiki Południowej Afryki istniejące z przerwami w latach 1852-1902.

    Kilka tygodni później Buller otrzymał znaczne uzupełnienia oraz odpowiednią ilość środków transportowych niezbędnych do poruszania się w większej odległości od linii kolejowej, będącej jego główną drogą zaopatrzeniową. Po przegranej pod Colenso przekazał dowództwo nad głównymi siłami gen. Charlesowi Warrenowi (co nie przeszkodziło mu wtrącać się i komenderować podwładnymi Warrena). Siły Warrena liczyły 11 tysięcy piechoty, 2200 kawalerii i 36 dział polowych. Maszerowały na zachód, by przekroczyć Tugelę powyżej Colenso, ale każdy ich ruch był bacznie śledzony przez Burów, którzy zdołali wcześniej dotrzeć do brodu Potgieter’s Drift, obsadzić go i umocnić.

    Saper – nazwa zawodu człowieka trudniącego się materiałami wybuchowymi, szczególnie ich rozbrajaniem. Istnieją specjalne formacje rozbrajania niebezpiecznych materiałów w wojsku oraz w policji. Formacją grupującą saperów w armii są pododdziały wojsk inżynieryjnych.Voortrekkers (afr. ci, co idą przodem) - burscy pionierzy w południowej Afryce, którzy po brytyjskiej aneksji Kolonii Przylądkowej od 1835, w latach 40. i 50. XIX wieku, wyruszyli z niej w głąb Afryki. Wielki Trek miał wielu przywódców takich jak choćby: Louis Tregardt, Hendrik Potgieter, Sarel Cilliers, Pieter Uys, Gerrit Maritz, Pieter Retief, i Andries Pretorius. Burowie ruszyli na północ, zakładając na nowych terenach niepodległe republiki burskie (Transwal, Orania i Natal) i prowadząc wojny z królestwem Basuto, utworzonym na początku XIX wieku przez króla Moshoeshoe I. Stworzone przez nich republiki nie przetrwały długo - po wojnach burskich zostały wchłonięte przez imperium brytyjskie.

    Zdając sobie z tego sprawę Warren zostawił u brodu brygadę piechoty pod dowództwem gen-mjr. Lytteltona, a sam pomaszerował dalej, do brodu Trichardt’s Drift, gdzie przekroczył Tugelę bez oporu. Jego konnica pod lordem Dundonaldem miała okazję przedrzeć się do Ladysmith, ale Warren wolał mieć ją przy sobie jako straż przyboczną. W zamian posłał część dywizji piechoty gen-por. Francisa Clery’ego przeciw prawemu skrzydłu Burów na płaskowyżu Tabanyama, którzy byli okopani na stokach wzniesienia i z łatwością odparli atak Clery’ego.

    Diament – minerał z gromady pierwiastków rodzimych. Nazwa pochodzi od stgr. ἀδάμας adamas (dopełniacz ἀδάμαντος adamantos, łac. diamentum) = "niepokonany, niezniszczalny" i nawiązuje do wyjątkowej twardości tego minerału. Jest najtwardszą znaną substancją z występujących w przyrodzie.Burowie (także Boerowie; w języku niderlandzkim boer, wym. [bur], oznacza chłopa, rolnika, farmera) – potomkowie głównie holenderskich, flamandzkich i fryzyjskich kalwinistów, niemieckich luteran i francuskich hugenotów, którzy osiedlali się w Afryce Południowej w XVII i XVIII wieku. W mniejszej liczbie mają korzenie skandynawskie, polskie, portugalskie, włoskie, hiszpańskie, szkockie, angielskie, irlandzkie i walijskie.

    Zatrzymany zarówno na lewym skrzydle Burów (bród Potgieter’s Drift) jak i na prawym, Warren postanowił zająć wzniesienie Spion Kop w centrum frontu Bothy.

    Burowie po bitwie na Spion Kop, 1900

    Bitwa o Spion Kop[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Bitwa o Spion Kop.

    Spion Kop, największe wzniesienie na tym obszarze – ponad 420 metrów – stanowiło główny bastion w linii obronnej Burów blokującej posuwanie się Brytyjczyków w kierunku odległego o 30 km Ladysmith, gdzie w okrążeniu znajdowało się około 13 tysięcy żołnierzy. Po jego zdobyciu artyleria brytyjska mogłaby panować nad całym rejonem. Spion Kop było więc postrzegane jako „klucz do Ladysmith”. W nocy na 23 stycznia Brytyjczycy wspinali się w ciemnościach i gęstej mgle. Udało im się zaskoczyć niewielką pikietę burską złożoną z około 15 ludzi. Niewielka grupa brytyjskich saperów przystąpiła do umacniania pozycji (podczas gdy blisko 1000 żołnierzy stało naokoło bezczynnie), a Woodgate zakomunikował Warrenowi, że odniósł sukces i szczyt wzgórza został opanowany. Gdy o świcie mgła się podniosła, Brytyjczycy ku swemu zdumieniu odkryli, że udało im się zająć jedynie niżej położoną część wzgórza i byli otoczeni przez Burów z trzech stron. Artyleria burska zaczęła bombardowanie pozycji brytyjskich z częstotliwością 10 pocisków na minutę. Jednocześnie komendant Henrik Prinsloo, dowódca liczącego 88 ludzi ugrupowania Carolina Commando, podjął próbę zajęcia wierzchołków Aloe Knoll i Conical Hill, a inny oddział, liczący około 300 Burów głównie z Pretoria Commando, wspinał się na Kop, chcąc przypuścić frontalny atak. Jednak brytyjskie karabiny Lee-Metforda i Lee-Enfielda okazały się na małą odległość nie gorsze od burskich mauzerów i frontalny atak został krwawo odparty. Na szczycie Kop nastąpił zastój. Wysoka temperatura, wyczerpanie walką i pragnienie powodowały upadek morale po obu stronach. Burscy strzelcy na szczycie widzieli w dolinach znaczną liczbę swoich towarzyszy, którzy odmówili udziału w bitwie. Poczucie osamotnienia i załamanie po krwawym szturmie spowodowało, że niezdyscyplinowani żołnierze tej cywilnej armii zaczęli porzucać z trudem zdobytą pozycję. Po drugiej stronie ostrzał artyleryjski wyrządził szkody. Zginął gen. Woodgate i trzech jego następców. Żołnierze z poszczególnych oddziałów byli przemieszani, przerażeni i przyszpileni do ziemi w płytkim okopie. Thorneycroft zastąpił rannego Croftona jako dowódca na wierzchołku Kop. Winston Churchill, dziennikarz stacjonujący wówczas w Afryce Południowej, a jednocześnie porucznik w pułku South African Light Horse, był łącznikiem gen. Bullera i udał się na Spion Kop. Po tej wyprawie donosił: „Wszędzie leżą ciała zabitych. Wiele z nich wygląda makabrycznie. Pociski wręcz porozrywały ludzi. Płytkie okopy wypełnione są zabitymi i rannymi.” Ludzie z pułku Lancashire Fusiliers mieli dość tej jatki i zamierzali się poddać. Thorneycroft przywołał część z nich do porządku. Śmiercionośny ostrzał nie ustawał, ale pozycja została utrzymana. W tym krytycznym momencie dwa bataliony wysłane przez Lytteltona zaatakowały i zdobyły Twin Peaks. Załamani ich utratą Burowie zeszli z Kop, gdy zapadły ciemności. Bitwa – o czym Thorneycroft nie wiedział – była wygrana dla Brytyjczyków. Po szesnastu godzinach na szczycie Thorneycroft, wobec niedostatku wody i amunicji, nakazał odwrót. Również Buller kazał Lytteltonowi odwołać swych ludzi z Twin Peaks. Rankiem burscy generałowie dostrzegli przez lornetki na szczycie Spion Kop dwóch burskich strzelców wymachujących triumfalnie kapeluszami. Jedynymi Brytyjczykami na szczycie Kop byli martwi i umierający. Brytyjczycy wycofali się na przeciwny brzeg rzeki Tugela, ale Burowie byli zbyt osłabieni, by pójść za ciosem i dobić przeciwnika. Bullerowi udało się ocalić swe oddziały; Ladysmith zostało odbite w okresie późniejszym.

    Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Poczdamie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.Oranje (Orange, ang. Orange River, afr. Oranjerivier) – rzeka w Afryce, płynąca przez terytorium Lesotho, Republiki Południowej Afryki i Namibii.

    Bitwa pod Paardeberg[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Bitwa pod Paardeberg.

    Sytuacja na froncie zmieniła się. Anglicy, mając pod rozkazami w tym rejonie sto tysięcy żołnierzy, 11 lutego 1900 r. zaczęli wielką ofensywę, której pierwszym celem było oswobodzenie Kimberley. Czterotysięczną armią burską nieopodal tego miasta dowodził gen. Piet Arnoldus Cronje. Pod wpływem wcześniejszych zwycięstw Burów począł lekceważyć niebezpieczeństwo. Gdy jeden z jego podkomendnych gen. Christiaan Rudolph de Wet przestrzegał go przed starciem z liczniejszym przeciwnikiem, stwierdził nie bez złośliwości: „I ty także obawiasz się Anglików? Żadnej słabości! Pozabijaj mi jednych, a weź do niewoli resztę”. Jednak gdy 24 lutego 1900 r. kolumnie brytyjskiej gen. Frencha udało się przełamać burską blokadę i połączone siły garnizonu Kimberley i Frencha poczęły naciskać na Burów, Cronje został zmuszony do odwrotu. Burskie oddziały cofały się powoli ku stokom Paardebergu, tocząc po drodze uporczywe walki. Sytuacja stawała się coraz trudniejsza, gdyż ugrupowaniu groziło okrążenie. Wobec tego rząd Burów nakazał wszystkim operującym w tym rejonie oddziałom mającym swobodę działania, by połączyły się i ruszyły na odsiecz osaczanemu przez Anglików Cronjemu. Rozkazy wykonano i połączone siły generałów de Weta, Jacobsa, Bothy i Hertzoga ruszyły w kierunku Paardebergu.

    Prasa (łac. presso tłoczyć) – określenie dzienników, czasopism i "środków masowego przekazywania powstałych w wyniku postępu technicznego" o charakterze informacyjnym, wydawanych periodycznie, nie rzadziej niż raz do roku, wyróżniających się stałym tytułem i kolejnym numerem. Określenie "prasa" pochodzi od nazwy maszyny drukarskiej i sposobu powstawania "prasy", który polega na odciskaniu znaków na papierze. Informacja jest podawana za pomocą pisma i obrazu stałego lub, w przypadku mediów elektronicznych, za pomocą dźwięku, wizji lub innej metody przekazywania informacji. Prasa zalicza się do mediów jednokierunkowych, co oznacza pewną pasywność i powoduje brak bezpośredniej reakcji odbiorcy w stronę nadawcy.Dominium brytyjskie – forma ustrojowa istniejąca w ramach imperium brytyjskiego, stanowiąca formę pośrednią między samorządną kolonią a suwerennym państwem, jednak z czasem ewoluująca zdecydowanie w stronę tego ostatniego. Pierwszym dominium brytyjskim była Kanada, która otrzymała taki status w 1867 roku. Kolejnymi były Australia (1901), Nowa Zelandia (1907), Nowa Fundlandia (1907), Związek Południowej Afryki (1910) i Wolne Państwo Irlandzkie (1922).

    Tymczasem oddziały Cronjego, naciskane z każdej strony przez wroga, zbudowały warowny obóz na prawym brzegu rzeki Moder niedaleko Kimberley. Pozycja została źle wybrana. Zewsząd otaczały ją wzniesienia, z których Brytyjczycy mogli razić Burów ogniem artylerii. Obóz otoczyło 20 tys. angielskich żołnierzy. Kitchener i jego generałowie przeliczyli się, sądząc, że sprawa zostanie załatwiona w ciągu kilku godzin niewielkim nakładem sił.

    Witold Ścibor-Rylski herbu Ostoja (ur. 12 lutego 1871 w Wielopolu, zm. 26 lutego 1926 w Boerne) – oficer austro-węgierski, ochotnik w II wojnie burskiej, legionista, pułkownik piechoty Wojska Polskiego, pośmiertelnie awansowany na generała brygady, działacz polonijny w Stanach Zjednoczonych, społecznik.Blokhauz lub blokhaus (niem. Blockhaus; Block - blokada; Haus - dom) – niewielka wojskowa, ufortyfikowana budowla lub schron bojowy ze strzelnicami, służący do samodzielnej obrony z kilku stron.

    Następnego dnia (25 lutego) połączone oddziały de Weta i Bothy dotarły do celu. De Wet posłał swych strzelców do uderzenia przez Singfontein oraz sąsiednie wzgórza, ale atak załamał się. Z domów osady i wzgórz obsadzonych przez Anglików bił celny ogień dział i karabinów. Burowie jednak nie zrezygnowali, uderzając ponownie. W ręce Burów wpadło 60 jeńców. De Wet podciągnął na pierwszą linię swe dwa działa, by utorowały drogę ku osaczonemu Cronje. Wkrótce jednak zaczęło brakować amunicji, a nacisk nieprzyjaciela wzmagał się. Do pełnego sukcesu potrzebne było aktywne współdziałanie oblężonych. Tylko atak prowadzony z dwóch stron mógł się powieść. Tymczasem Cronje nie ruszał się. Dla de Weta stało się jasne, że nie chce on opuścić swego obozu, choć stojący między siłami burskimi Anglicy cofnęli się.

    Johannesburg (wymowa angielska: [d͡ʒəʊˈhænɪsbɜ:ɡ], wymowa afrikaans: [jʊəˈɦanəsbœrχ]; zwane także Joburg i eGoli – miejsce złota) – miasto w północno-wschodniej części Południowej Afryki, od 1994 stolica prowincji Gauteng w zagłębiu Witwatersrand. Stanisław Szukalski, pseud. Stach z Warty (ur. 13 grudnia 1893 w Warcie, zm. 19 maja 1987 w Burbank) – polski rzeźbiarz, malarz, rysownik, projektant i teoretyk, przywódca Szczepu Rogate Serce. Działał głównie na terenie Stanów Zjednoczonych. Poza licznymi dziełami artystycznymi, stworzył też pseudonaukę o nazwie zermatyzm. Był jedną z najbarwniejszych postaci w życiu artystycznym międzywojennej Warszawy i Krakowa.

    Brytyjczycy zaniepokojeni atakami odsieczy rzucili przeciw niej nowe oddziały wsparte przez trzy baterie artylerii. Burowie zagrożeni okrążeniem wycofali się. W międzyczasie nadeszły nowe oddziały burskie, co pozwoliło 26 lutego przeprowadzić kolejny atak, który skończył się niepowodzeniem, do niewoli dostało się 100 Burów.

    Kolonia (z łac. colonia „osada rolnicza”) – posiadłość państwa, nazywanego krajem macierzystym bądź metropolią, znajdująca się poza jego granicami i podlegająca bezpośredniej zależności politycznej i gospodarczej. Pierwsze kolonie zakładano już w starożytności w rejonie morza Śródziemnego, w okresie tak zwanej wielkiej kolonizacji greckiej. Najwięcej kolonii powstało w efekcie wielkich odkryć geograficznych. Do XIX wieku obie Ameryki, Azja, Afryka i Australia zostały spenetrowane przez europejskich osadników. Polityka promująca zajmowanie terytoriów zamorskich przez państwa wysoko rozwinięte określona została mianem kolonializmu. Vereeninging - miasto w RPA, w prowincji Gauteng, nad rzeką Vaal, przy linii kolejowej Pretoria-Bloemfontein, na południe od Johannesburga. Około 350 tys. mieszkańców. Podpisaniem w 1902 Traktatu w Vereeninging, zakończono Wojny burskie.

    Cronje nadal trwał w biernej obronie. De Wet i inni dowódcy nie wiedzieli, co mają robić. Postanowili wysłać do obozu Cronje jednego z oficerów i poznać jego stanowisko. Oczekiwali, że generał porzuci obóz i na czele swych ludzi przebije się do oczekujących go oddziałów, które nocnym atakiem związałby siły angielskie. Cronje odpowiedział, że taborów nie opuści i za kilka godzin zamierza się poddać. 27 lutego o godz. 10 rano Cronje skapitulował. Zdaniem rosyjskiego historyka Skopina podjął tę decyzję, gdzyż jego ludzie nie chcieli porzucić furgonów z dobytkiem.

    Rodezja – nazwa terytorium utworzonego w latach 1890-95 przez Brytyjską Kompanię Południowoafrykańską (BSAC) kierowaną przez Cecila Rhodesa. To na jego cześć nadano nowemu terytorium nazwę Rodezja. W 1911 podzielono je na Rodezję Północną i Południową, które w latach 20. XX wieku zostały wykupione przez rząd brytyjski i otrzymały status kolonii brytyjskich. W 1953 rząd brytyjski z samorządnej kolonii Rodezji Południowej i dwóch protektoratów brytyjskich Rodezji Północnej i Niasy utworzył Federację Rodezji i Niasy. W 1963 wobec konfliktów targających poszczególnymi częściami składowymi i pod wpływem postępującej w Afryce dekolonizacji Federacja została rozwiązana. W 1964 Rodezja Północna uzyskała niepodległość jako Zambia natomiast Niasa jako Malawi. W obydwu krajach władzę objęli czarni politycy. Na początku lat 60. w Rodezji Południowej mieszkało 270 tysięcy białych i ponad 4 miliony czarnych. Istniejące partie i organizacje walczące o równe prawa czarnej ludności były systematycznie delegalizowane, ich liderzy i członkowie aresztowani i prześladowani. W 1964 nowy rząd kolonii utworzyła rasistowska partia Front Rodezyjski kierowana przez Iana Douglasa Smitha. W dniu 11 XI 1965 rząd Smitha przeciwstawiając się planom rządu brytyjskiego przekazania władzy czarnej większości ogłosił jednostronnie niepodległość Rodezji. Społeczność międzynarodowa nie uznała tego faktu i prawie wszystkie kraje dalej traktowały Rodezję jako kolonię brytyjską. Londyn od samego początku rozpoczął długotrwałe próby rozwiązania konfliktu rodezyjskiego poprzez nakłonienie miejscowego rządu do równouprawnienia czarnej ludności. ONZ uznając ogłoszenie niepodległości za nielegalne wezwała do bojkotu tego kraju (natomiast nie wzywała do bojkotu krajów komunistycznych prześladujących własnych obywateli). W 1970 Rodezja została proklamowana Republiką. W latach siedemdziesiątych przybrała na sile walka dwóch ugrupowań walczących o wyzwolenie czarnej ludności (ZANU i ZAPU), które prowadziły walkę zbrojną z rządem Iana Douglasa Smitha (Wojna w buszu albo Druga Chimurenga). Pod wpływem nacisków zagranicznych oraz intensyfikacji działań zbrojnych ZANU i ZAPU doszło do negocjacji pomiędzy rządem Smitha i czarną opozycją, w wyniku których utworzono w 1979 przejściowy rząd Zimbabwe-Rodezji z czarnoskórym umiarkowanym politykiem arcybiskupem Abelem Muzorewą. W 1980 w wyniku demokratycznych wyborów zwycięstwo odniosła komunistyczna organizacja ZANU kierowana przez Roberta Mugabe. W dniu 18 IV 1980 nastąpiło proklamowanie nowego państwa noszącego nazwę Zimbabwe, co ostatecznie położyło kres istnieniu Rodezji.Imperium brytyjskie – imperium kolonialne obejmujące dominia, kolonie, protektoraty, terytoria mandatowe i inne terytoria zależne należące do Wielkiej Brytanii lub przez nią zarządzane. Rozwinęło się z kolonii i placówek handlowych zakładanych przez Anglię pomiędzy końcem XVI a początkiem XVIII wieku. U szczytu swojej potęgi było największym imperium w historii świata i przez ponad stulecie było jedynym supermocarstwem. W 1925 roku imperium brytyjskie zamieszkiwało około 478 milionów ludzi, co stanowiło jedną czwartą ówczesnej ludności świata. Liczyło około 35,8 mln km² powierzchni, tj. prawie jedną czwartą powierzchni lądowej Ziemi. W rezultacie jego dziedzictwo polityczne, prawne i kulturowe, podobnie jak język angielski, rozprzestrzeniło się w wielu częściach świata. U szczytu swojej potęgi było często określane jako „imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce”, gdyż dzięki jego rozległości zawsze istniało takie terytorium do niego należące, gdzie trwał dzień.

    Walki partyzanckie[ | edytuj kod]

    Jeden z zachowanych brytyjskich blokhauzów

    Klęska pod Paardebergiem zrodziła wśród Burów defetyzm, zniechęcenie i niewiarę w zwycięstwo. Niektórzy uważali, że nie ma sensu przedłużać oporu. Coraz większe grupy opuszczały oddziały i udawały się do domów. Burowie nie podźwignęli się po kapitulacji w Paardebergu. Brytyjczycy kontynuowali ofensywę. 13 marca zajęli Bloemfontein. Posuwając się wzdłuż linii kolejowej w głąb Oranii, zajęli ją. 25 maja ogłoszono jej aneksję. Wyruszono wtedy na Transwal. 31 maja zajęto Johannesburg, 5 czerwca Pretorię, a ostatnie miasto – Komati Poort 25 września. Aneksję kraju ogłoszono 25 września 1900. Wtedy dowództwo nad siłami brytyjskim scedowano na Kitchenera, a prezydent Transwalu ewakuował się do Europy. Walki trwały jednak nadal, pod bronią pozostało jeszcze piętnaście tysięcy Burów, wśród których największą sławę zyskał De Wet. Burowie przeszli do walki partyzanckiej w małych oddziałach zwanych komandami (jednym z nich dowodził Polak Leo Pokrowsky). Partyzanci w swoich rajdach zapuszczali się daleko w głąb Kolonii Przylądkowej.

    Rajd Jamesona (af. Jameson-inval, ang. Jameson Raid) – rajd zbrojny zorganizowany w dniach 29 grudnia 1895 – 2 stycznia 1896 roku przez Leandera Starra Jamesona i podległych jemu policjantów z Rodezji i Beczuany przeciwko Republice Południowoafrykańskiej.Louis Botha (ur. 27 września 1872, zm. 27 sierpnia 1919) – południowoafrykański polityk i wojskowy, pierwszy premier tego kraju.
    Burskie kobiety i dzieci w obozie koncentracyjnym

    Duża samodzielność i ruchliwość komand popchnęła Brytyjczyków do drastycznych kroków. Zaczęto tworzyć obozy koncentracyjne, w których umieszczano burskich cywilów. W wyniku niedożywienia, złych warunków sanitarnych oraz chorób zmarło tam trzydzieści tysięcy kobiet i dzieci. Prowadzono także akcję palenia farm wspierających partyzantów. Burów schwytanych w brytyjskich mundurach rozstrzeliwano na miejscu. Teren obu republik przegrodzono drutem kolczastym i systemem licznych blokhauzów – ufortyfikowanych budynków wznoszonych w celu ochrony linii kolejowych i dróg zaopatrzeniowych przed atakami partyzantów. Represje te spowodowały, że wielu Burów powróciło do czynnej walki z Brytyjczykami.

    Bitwa o Spion Kop (hol. Slag bij Spionkop; afr. Slag van Spioenkop) – starcie zbrojne, które miało miejsce około 38 kilometrów na południowy zachód od Ladysmith na szczycie wzgórza Spioenkop nad brzegami rzeki Tugela, w prowincji Natal w Afryce Południowej. Bitwa, toczona pomiędzy Burami a Brytyjczykami miała miejsce w dniach 23–24 stycznia 1900 roku w ramach II wojny burskiej i zakończyło się klęską wojsk brytyjskich.Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.

    Podpisanie rozejmu[ | edytuj kod]

    W 1902 r. wśród Burów zaczął narastać defetyzm. Po długich negocjacjach 31 maja podpisano pokój w Vereeniging. Pomimo militarnej przegranej Burowie dzięki odszkodowaniom szybko odbudowali farmy i gospodarkę. W 1906 r. Transwal i Orania zostały brytyjskimi koloniami, a w 1910 po powstaniu Związku Południowej Afryki zajęli najważniejsze miejsca w rządzie. Pierwszym premierem został Louis Botha. Tubylcom wyznaczono dwa rezerwaty Lesotho i Suazi. Wykorzystywano ich do prac w kopalniach złota, diamentów, węgla kamiennego, cyny, ołowiu, chromu i manganu, w które Związek obfitował.

    Beczuana (od głównego plemienia Tsuanów) – brytyjski protektorat w południowej Afryce, w latach 1885–1966. Obecnie jest to niepodległe państwo Botswana.Jan Christiaan Smuts (ur. 24 maja 1870, zm. 11 września 1950) – południowoafrykański polityk, filozof i wojskowy. Premier Związku Południowej Afryki w latach 1919-1924 oraz 1939-1948. W czasie I i II wojny światowej służył w armii brytyjskiej w stopniu marszałka polnego. Jako jedyny uczestniczył w podpisaniu obydwu traktatów kończących I i II wojnę światową.

    Ochotnicy w armii burskiej[ | edytuj kod]

    Sympatia większości światowej opinii publicznej leżała po stronie Burów, co zaowocowało wstępowaniem do ich oddziałów licznych cudzoziemców. W sumie w burskich szeregach walczyło ponad 2000 przybyłych z zagranicy ochotników, głównie z terenu Holandii, Niemiec, Francji i Rosji. Wstępowali do nich również cudzoziemcy mieszkający na terenie burskich republik (przede wszystkim zatrudnieni w tamtejszym górnictwie; zob. Irish Transvaal Brigade).

    Obóz koncentracyjny – miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.Cesarstwo Niemieckie, (niem.) Deutsches Kaiserreich lub Rzesza Niemiecka (niem.) Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Po upadku określane także jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

    Wojna a Polacy[ | edytuj kod]

    Polskiej opinii publicznej wojna na południu Afryki była dobrze znana. Po stronie Burów walczyli m.in. Witold Rylski, Dionizy Szukalski (ojciec Stanisława) i Leo Pokrowsky. W Warszawie jeden z nowo wybudowanych hoteli nazwano Pretoria, na cześć stolicy Transwalu. Na balach sylwestrowych w 1900 r. do najpopularniejszych przebrań na terenie imperium rosyjskiego należały mundury burskich generałów. Także wydanie polskiej powieści O życie i wolność, rozgrywającej się na tym teatrze działań wojennych, świadczy o popularności tematu w kręgach polskich.

    Brytyjska Kompania Południowoafrykańska (ang. British South Africa Company) – brytyjska kompania handlowa, założona w 1889 roku przez Cecila Rhodesa poprzez połączenie Central Search Association i Exploring Company Ltd. po otrzymaniu koncesji od rządu brytyjskiego. Rhodes zakładając Kompanię Południowoafrykańską wzorował się na Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej i miał nadzieję, że umożliwi ona wzmożoną kolonizację i eksploatację ekonomiczną Afryki Południowej, co było częścią "Wyścigu o Afrykę".Wielki Trek (afr. Groot Trek, ang. Great Trek) – migracja zewnętrzna części Burów z Kolonii Przylądkowej na wschód i północny wschód południowej Afryki w latach 30. i 40. XIX wieku. Spowodowana prowadzoną przez Brytyjczyków dyskryminacyjną polityką.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Andrzej J. Kamiński, Koszmar niewolnictwa, Warszawa: Przedświt, 1990.
    2. Zarys dziejów Afryki i Azji. Warszawa: Książka i Wiedza, 2000. ISBN 83-05-13157-2.
    3. Wojny Burskie (pol.). Onet. [dostęp 6 lipca 2008].
    4. Apollon Davidson, Irina Filatova: The Russians and the Anglo-Boer War 1899–1902. Kapsztad: Human & Rousseau, 1998. ISBN 978-0-7981-3804-8.
    5. Oficjalnie zwane obozami uchodźców (ang. refugee camps). Koncentracyjnymi nazwali je ich przeciwnicy, posłowie do Izby Gmin C.P. Scott i John Ellis, widząc w tej instytucji naśladownictwo metod generała Weylera w walce z partyzantką w 1895 r. na Kubie. (Brytyjskie obozy koncentracyjne podczas wojny burskiej w latach 1900–1902). Twierdzenie, jakoby obozy koncentracyjne były „wynalazkiem Brytyjczyków”, wielokrotnie powielała propaganda nazistowska (w tym po 1945 r. Konstantin Hierl) a także sowiecka (Andrzej J. Kamiński, Koszmar niewolnictwa, Warszawa: Przedświt, 1990.).
    6. Lechosław Lameński, Stach z Warty Szukalski i Szczep Rogate Serce, Lublin: KUL, 2007, s. 27.
    7. Things to See (ang.). [dostęp 26 kwietnia 2008].
    8. P. Szlanta, Springbok a sprawa polska, Mówią Wieki [dostęp 2003-06-14] [zarchiwizowane 2003-06-14].
    9. O życie i wolność, Bytom: Biblioteka Katolika, 1902, s. 144.
    Eswatini, dawniej Suazi (Królestwo Eswatini, dawniej: Królestwo Suazi; ang. Eswatini, Kingdom of Eswatini, dawniej: Swaziland, Kingdom of Swaziland, suazi: eSwatini, Umbuso weSwatini) – niewielkie śródlądowe państwo w południowej Afryce (jedno z najmniejszych na kontynencie), graniczące z Mozambikiem i Południową Afryką. Nazwa kraju pochodzi od zamieszkującego te tereny plemienia Suazi. Siedzibą parlamentu i króla jest Lobamba. Frederick Sleigh Roberts (ur. 30 września 1832, zm. 14 listopada 1914) - brytyjski wojskowy - marszałek polny, 1. hrabia Roberts.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Lechosław Lameński (ur. 1949 w Bydgoszczy) - polski historyk sztuki, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, gdzie kieruje Katedrą Historii Sztuki Nowoczesnej. Prezes Lubelskiego Oddziału Stowarzyszenia Historyków Sztuki.
    Mauser-Werke Oberndorf Waffensysteme GmbH to niemiecki producent broni oraz całej linii karabinów powtarzalnych produkowanych przez tę fabrykę dla armii niemieckiej. Karabin Mausera był bardzo popularną konstrukcją eksportowaną do wielu krajów. Rozwiązania karabinu Mausera należą do najbardziej udanych na świecie.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Wojna (ang. war, fr. guerre, niem. Krieg, hiszp. guerra, łac. bellum) – zorganizowany konflikt zbrojny między państwami, narodami lub grupami etnicznymi i społecznymi.
    Horatio Herbert Kitchener, 1. hrabia Kitchener KG, KP, GCB, OM, GCSI, GCMG, GCIE (ur. 24 czerwca 1850 w Ballylongford, hrabstwo Kerry, zm. 5 czerwca 1916 na zachód od Orkadów) – brytyjski wojskowy, marszałek polny i polityk.
    Valeriano Weyler y Nicolau, markiz Teneryfy, książę Rubí (ur. 17 września 1838, zm. 20 października 1930) – hiszpański generał, gubernator generalny Filipin w latach 1888-1891, zarządca Kuby od 1896 do 1897, wielokrotny minister wojny od 1901 do 1902, w 1905 i od 1906 do 1907, który z powodu swej brutalności w stosunku, jaką przejawiał podczas powstania kubańskiego w 1898, pośrednio przyczynił się do przystąpienia Stanów Zjednoczonych do wojny z Hiszpanią, a po powrocie do kraju usiłował obalić rząd.
    Joseph Chamberlain (ur. 8 lipca 1836 w Londynie, zm. 2 lipca 1914) – brytyjski polityk i przedsiębiorca, jako członek Partii Liberalnej w rządach Williama Ewarta Gladstone’a. Po rozłamie wśród liberałów na tle Home Rule Bill stanął na czele secesjonistów, którzy założyli Partię Liberalno-Unionistyczną. W trakcie sojuszu z Partią Konserwatywną członek rządów lorda Salisbury’ego i Arthura Balfoura. Ojciec Austena, późniejszego ministra spraw zagranicznych, i Neville’a, premiera w latach 1937-1940.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.083 sek.