Hydrologia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wody pokrywają ponad 70% powierzchni Ziemi.

Hydrologia (z gr. hydor, woda) – dział geografii fizycznej, zajmujący się badaniem wody (pod każdą postacią), występującej w środowisku przyrodniczym.

Zatoka – część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd, ograniczona często od wód otwartych przylądkami lub małymi wyspami, przy czym rozmiary i kształt tego akwenu nie mają większego znaczenia.Wezbranie (wyżówka) – wysoki stan wody w rzece, wywołany zwiększonym zasileniem koryta podczas opadów lub roztopów, spiętrzeniem wody spowodowanym zatorem lodowym lub podwyższeniem bazy drenażu w ujściowym odcinku rzeki podczas sztormu. W polskiej terminologii geograficznej wezbrania przynoszące szkody materialne i społeczne nazywa się powodziami.

Podstawowe działy powiązane z hydrologią:

  • glacjologia – zajmuje się lodowcami i lądolodami,
  • kriologia – zajmuje się wodą pod postacią lodu,
  • krenologia – zajmuje się źródłami wody,
  • potamologia – bada linijne wody powierzchniowe – rzeki i potoki,
  • paludologia – zajmuje się bagnami,
  • limnologia – bada jeziora i inne zbiorniki wodne,
  • oceanografia – zajmuje się wodami morskimi i oceanicznymi,
  • hydrogeologia – zajmuje się wodami podziemnymi,
  • ekohydrologia – bada oddziaływania między organizmami żywymi a cyklem hydrologicznym.
  • hydrometeorologia – interesuje się procesami dotyczącymi obecności wody w atmosferze i opadami.
  • Terminy:

    Regulacja rzeki – przekształcenie naturalnego koryta rzecznego przez zmianę jego kształtu oraz materiału, z którego jest utworzone.Wieczna lub wieloletnia zmarzlina, zwana też czasem wieczną marzłocią lub marzłocią trwałą lub zlodowaceniem podziemnym lub (ang.) permafrostem – zjawisko trwałego (minimum dwa kolejne lata) utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Powstaje w warunkach suchego i jednocześnie zimnego klimatu (o średniej temperaturze powietrza poniżej –11 stopni Celsjusza). Obejmuje około ⁄5 Alaski, większość północnej Kanady i ⁄3 Syberii (ciągła zmarzlina występuje prawie wyłącznie we wschodniej Syberii, w zachodniej jest obecna tylko na północnym wybrzeżu oceanu). Ciągła zmarzlina sięga aż do północnej Mongolii, punktowo występuje też w Górach Skandynawskich i na Grenlandii. Natomiast nieciągłe zmarzliny zajmują także większość Tybetu, są też znane z Alp. Wieczną zmarzlinę odkryto również w północno-wschodniej Polsce, w okolicy Suwałk na głębokości 357 metrów poniżej poziomu gruntu. Jest to pozostałość po zmarzlinie z okresu ostatniego zlodowacenia, która przetrwała dzięki specyficznym warunkom geologicznym, tak zwanej suwalskiej anomalii geotermiczno-hydrogeochemicznej.
  • zlewniadorzeczezlewiskodział wódobszar bezodpływowy,
  • warstwa wodonośnabasen artezyjskiżyła wodna,
  • źródłowywierzyskostudnia,
  • woda mineralnaszczawasolankacieplicagejzer,
  • bagnomłakasolnisko,
  • rzekaciek wodnystrumieńpotok,
  • estuariumdeltaponorkoryto rzeki,
  • wodospadkaskadakataraktabystrzenurt,
  • wodowskazstan wodywezbraniepowódźcofka powodziowa,
  • rok hydrologicznyreżim rzekiretencja,
  • zapora wodnajazregulacja rzekiwał przeciwpowodziowy,
  • jeziorostaw,
  • oceanmorzezatokacieśninakanał morski,
  • zalewlimanlagunafiordbasen morski,
  • basen oceanicznyrów oceanicznygrzbiet śródoceanicznyrównina abisalnapłaskowyż oceaniczny – wzniesienie oceaniczne – ławica oceaniczna,
  • fala morskatsunamisejszapływyprąd morski,
  • mareograf,
  • pokrywa śnieżna – zmarzlina,
  • zlodzeniekra lodowagóra lodowafirngranica wiecznego śniegu,
  • zlodowacenielodowieclądolódczasza lodowa.
  • System badania jakości wód w Polsce jest stale ulepszany w ramach rozwoju Państwowego Monitoringu Środowiska, który prowadzony jest przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.

    Paludologia (łac. palus, paludis = bagno i gr. logos = nauka), hydrologia bagien – nauka wchodząca w skład hydrologii. Interesuje się bagnem, jego związkami z otaczającym go środowiskiem, bada procesy wymiany wody pomiędzy nimi. Zajmuje się bilansem wodnym bagna, kształtowaniem się odpływu z tegoż bagna, jego ustrojem cieplnym, parowaniem zeń, określa reguły rządzące tworzeniem się bagiennej sieci hydrograficznej.Strumień (strumyk) – mały naturalny ciek, zazwyczaj uchodzący do rzeki. Strumienie płyną w terenie o różnicowanej rzeźbie, w wąskim, płytkim korycie o niewielkim spadku i zlewni na ogół nieprzekraczającej 20 km². W Polsce są najczęściej spotykane na pogórzach i w najwyższych partiach pojezierzy. Strumienie okresowe mogą powstawać po silnych opadach deszczu, roztopach.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. hydrologia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2018-04-30].
    2. Hydrology, science (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2018-04-30].
    3. Keith J. Beven: Hydrologic sciences (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2018-04-30].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Poradnik badania jakości wód, NFOŚ, Warszawa 1996, ​ISBN 83-85908-29-3​.
  • Fiord – rodzaj głębokiej zatoki, mocno wcinającej się w głąb lądu, często rozgałęzionej, z charakterystycznymi stromymi brzegami, powstałej przez zalanie żłobów i dolin polodowcowych.Równina abisalna – łagodna, rozległa, płaska powierzchnia dna oceanicznego na głębokości 4500-6000 metrów. Może być urozmaicona górami podwodnymi (gujot), grzbietami oceanicznymi. Zajmuje około 42 % powierzchni dna oceanicznego.




    Warto wiedzieć że... beta

    Góra lodowa – ogólnie: zwarta bryła lodu, oderwana w wyniku procesu zwanego cieleniem od lodowca i pływająca po powierzchni wody lub osiadła na dnie. Światowa Organizacja Meteorologiczna zawęża tę definicję do brył o powierzchni przekraczającej 300 m² i wystających ponad powierzchnię co najmniej o 5 metrów (mniejsze to: odłamy góry lodowej i odłamki góry lodowej – growlery).
    Stan wody jest to wzniesienie zwierciadła wody w cieku ponad umowny poziom odniesienia (co nie jest równoznaczne z głębokością cieku). Należy rozróżnić pojęcia stan wody i poziom wody. Są to te same wielkości fizyczne, jednak podawane względem różnych odniesień. Poziomy terenu liczymy od przyjętego poziomu morza, dlatego wysokość na której znajdują się obiekty na Ziemi wyrażamy w metrach nad poziomem morza. W Polsce sieć wodowskazowa odniesiona jest obecnie do poziomu morza w Kronsztadzie w Rosji.
    Tsunami (jap. 津波, tsunami, pol. fala portowa (tsu – port, przystań; nami – fala) – fala oceaniczna, wywołana podwodnym trzęsieniem ziemi, wybuchem wulkanu bądź osuwiskiem ziemi (lub cieleniem się lodowców), rzadko w wyniku upadku meteorytu.
    Katarakta – rodzaj progu rzecznego zbudowanego ze skał bardzo odpornych na erozję, sąsiadujących ze skałami mniej odpornymi, wyżłobionymi głębiej przez rzekę. Na styku tych dwóch rodzajów skał powstaje rodzaj zapory pokonywanej przez wodę w gwałtowny sposób. Katarakty są tworzone zazwyczaj ze skał krystalicznych w obrębie zwartych koryt rzecznych (np. na Nilu, Huang He). Są poważnymi barierami w żegludze rzecznej i najczęściej bywają spławne jedynie w porze deszczowej. Termin ten używany jest najczęściej w odniesieniu do rzek Afryki.
    Cieśnina – zwężenie obszaru wodnego, łączące dwa akweny (oceany, morza lub jeziora), a rozdzielające dwa obszary lądowe. Szeroką cieśninę morską, zwłaszcza oddzielającą wyspę od kontynentu określa się mianem kanału morskiego. Obce statki mogą przekraczać wody cieśnin należące do państwa nadbrzeżnego w oparciu o prawo niezakłóconego tranzytu.
    Hydrometeorologia – nauka geograficzna wchodząca w skład hydrologii. Interesuje się procesami dotyczącymi obecności wody w atmosferze, jak i zmianami, które jej dotyczą. Zajmuje się więc atmosferycznym transportem wilgoci, opadami atmosferycznymi, kondensacją w rozumieniu meteorologicznym, przemianami z udziałem fazy stałej.
    Falowanie, fale morskie – oscylacyjny ruch cząstek wody po orbitach kołowych lub eliptycznych. Najczęstszą przyczyną falowania jest tarcie wiatru o powierzchnię wody.

    Reklama