Husytyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Husyci)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sztandary husyckie
Sztandar Prażan
Sztandar taborytów
Sztandar sierotek
Powszechny sztandar husycki
Jan Hus – duchowy ojciec husytyzmu
Obraz przedstawiający spalenie Jana Husa
Replika husyckiego wozu bojowego.

Husytyzm – ruch religijny i polityczny zapoczątkowany przez Jana Husa, którego zwolennicy w 1417 ogłosili Cztery artykuły praskie w których domagali się m.in. sekularyzacji dóbr kościelnych i komunii pod dwiema postaciami.

Wojny husyckie – wojny religijne toczone pomiędzy husytami a Luksemburgami w Królestwie Czech w latach 1419-1436. Były one prowadzone przez czeskich husytów (głównie taborytów i Sierotki) przeciwko krucjatom organizowanym przez cesarza Zygmunta Luksemburskiego przy poparciu papiestwa.Husytyzm w Polsce – ruch husycki nie ograniczał się do obszaru Czech, przeniknął również do Niemiec, Polski i na Węgry.

Historia[ | edytuj kod]

Husytyzm początkowo miał znaczenie religijne i był próbą zwrócenia uwagi na potrzebę reformy Kościoła rzymskokatolickiego w Europie. Po 1415 roku, gdy stany czeskie wyraziły publicznie swój protest wobec spalenia na stosie Jana Husa, przybrał formę ruchu politycznego, stał się powodem rewolty w Czechach, a następnie obronnych wojen husyckich, wymierzonych przeciwko dążeniom katolików, wspieranych przez papieża i cesarza Zygmunta z dynastii Luksemburgów, które miały położyć kres działalności husytów. Dążenia te doprowadziły do zorganizowania pięciu krucjat przeciwko husyckim Czechom. Wszystkie zakończyły się całkowitą klęską krzyżowców (ostatnia koło Domažlic prawie bez walk).

Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Jan Hus (ur. 1370 w Husincu, spalony na stosie 6 lipca 1415 w Konstancji) – czeski duchowny i bohater narodowy, filozof, reformator Kościoła, prekursor protestantyzmu, profesor Uniwersytetu Praskiego. Działalność Husa, inspirowana myślą Johna Wycliffe’a, była zapowiedzią podobnego wystąpienia Marcina Lutra sto lat później.

W latach 1417–1434, kiedy to Czechy i część Moraw opanowane były przez husytyzm, ruch ten podzielił się na kilka frakcji, z których główną rolę odgrywały dwa odłamy konkurujące ze sobą, jednak wspólnie walczące przeciwko krucjatom. Pierwszy odłam, tzw. taboryci, z ośrodkiem w Taborze, skupiający głównie biedotę wiejską i miejską, dążący do wprowadzenia przemian społecznych oraz drugi, bardziej umiarkowany, tzw. kalikstyni, z ośrodkiem w Pradze, skupiający wyższe warstwy społeczne.

Ewangelicki Kościół Czeskobraterski (cz. Českobratrská církev evangelická, ČCE) – protestancki kościół unijny w Czechach nawiązujący tradycją do doktryny braci czeskich.Zygmunt Luksemburski (Luksemburczyk), (ur. 14 lub 15 lutego 1368 w Norymberdze, zm. 9 grudnia 1437 w Znojmie) – elektor (margrabia) brandenburski od 1378, król węgierski od 1387, niemiecki od 1411, książę Luksemburga od 1419, król włoski od 1431, Święty Cesarz Rzymski od 1433, król czeski od 1419 (objął władzę w 1436).

Ruch obejmował swoim zasięgiem głównie Czechy. Próbowano go jednak zaszczepić w innych Krajach Korony Świętego Wacława oraz w Niemczech i w Królestwie Polskim. Czescy aktywiści podejmowali akcje misyjne w ościennych krajach Europy. Teolodzy husyccy brali udział w soborach powszechnych w Konstancji, który m.in. skazał i żywcem spalił Jana Husa, a po klęskach krucjat także w Bazylei. Nierzadko zdarzało się, że zagraniczni księża i biskupi przyjeżdżali do Czech, aby zasilać ograniczone brakiem osób wyświęconych, szeregi duchowieństwa husyckiego.

Taboryci – najbardziej radykalny odłam husytyzmu powstały po rozpadzie głównego nurtu na początku lat dwudziestych XV wieku. Nazwa pochodzi od miasta Tábor w południowych Czechach, gdzie znajdowała się najważniejsza twierdza tej organizacji. Przywódcami taborytów byli m.in: Jan Žižka, Prokop Wielki, Prokopek. Po śmierci pierwszego, Taboryci rozdzielili się na Tabor właściwy i Sierotki.Adamici (adamianie) – to określenie wielu grup religijnych, wywodzących się z chrześcijaństwa, naśladujących nagość Adama jako symbol pierwotnej czystości człowieka przed popełnieniem grzechu pierworodnego.

W 1434 roku nauki głoszone przez umiarkowanych husytów uzyskały akceptację ze strony soboru powszechnego w Bazylei. W wyniku podpisania kompaktów praskich na terenie Królestwa Czech został utworzony Kościół utrakwistyczny, który istniał do 1627 roku.

Współcześnie husytyzm w swojej pierwotnej postaci nie istnieje, jednak jego idee przetrwały habsburską rekatolizację Czech i odwołują się do jego tradycji niektóre Kościoły ewangelickie na świecie, zwłaszcza bracia morawscy i Ewangelicki Kościół Czeskobraterski. Akces do spuścizny po ruchu husytów zgłasza również powstały w XX wieku modernistyczny Czechosłowacki Kościół Husycki.

Kusza – broń miotająca neurobalistyczna (wykorzystująca energię sprężystości) podobna do łuku. Zasadnicza różnica w użyciu polega na możliwości wstrzymania się ze strzałem przez dowolnie długi czas po naciągnięciu cięciwy. Cięciwę naciąga się ręcznie, korbą lub lewarem, a dopiero potem strzela, naciskając spust.Doktryna religijna – poglądy dotyczące natury i cech charakterystycznych sfery sacrum. Jeden z elementów systemu religijnego. Możne je podzielić na kilka aspektów:

Doktryna[ | edytuj kod]

Doktryna husytyzmu nigdy nie była całkiem jednolita, w szeregach husytów istniały różne poglądy na organizację Kościoła oraz na kwestie teologiczne. Jednak ich wspólną cechą były postulaty zawarte w czterech artykułach praskich, które wszystkie grupy husyckie starały się na swój sposób realizować. Te artykuły (poza komunią pod obiema postaciami – chleba i wina i sekularyzacją dóbr kościelnych) dziś są faktycznie przyjęte i zrealizowane także przez kościół rzymskokatolicki.

Tabor (czes. Tábor, niem. Tabor) – miasto w południowej części Czech, na Wyżynie Środkowoczeskiej, nad rzeką Lužnice (dopływ Wełtawy), w Kraju południowoczeskim.Janusz Sikorski (ur. 24 lipca 1950 r. w Międzyrzeczu, zm. 27 lutego 1995 r. w Warszawie) – polski pieśniarz, wykonawca szant, autor tłumaczeń i tekstów wielu pieśni o tematyce żeglarskiej i morskiej, żeglarz. był absolwentem Wydziału Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył Średnią Szkołę Muzyczną w Koszalinie w klasie oboju. Debiutował w 1971 jako wokalista czeskiej grupy Blue System. W 1981 r., wraz z Jerzym Porębskim, Markiem Szurawskim i Ryszardem Muzajem założył popularną polską grupę szantową Stare Dzwony, której był wieloletnim członkiem. Z zespołem tym wielokrotnie występował na wszystkich ważniejszych imprezach szantowych w kraju (Shanties w Krakowie, Szanty w Giżycku, Wiatrak i FAMA w Świnoujściu, Wrocław, Mikołajki), a także za granicą w Anglii, Francji, Holandii, Niemczech, Szwecji, USA i Kanadzie. W latach 1979-1992 był dziennikarzem Rozgłośni Harcerskiej, Programu IV Polskiego Radia oraz warszawskiego biura Radia Wolna Europa. W Rozgłośni Harcerskiej wraz z Markiem Szurawskim prowadził cykl audycji pod wspólnym tytułem Kliper siedmiu mórz, popularyzujących muzykę szantową.
 Osobny artykuł: Cztery artykuły praskie.

Organizacja wojsk husyckich[ | edytuj kod]

Husyci w walce. Na ilustracji widoczni strzelcy z kuszami i rusznicami oraz wozy bojowe.

Wojska husyckie były trudnym do pokonania przeciwnikiem, oprócz tego, że husyci posiadali zdolnych dowódców, stosowali nowatorską taktykę walki w oparciu o tabor. Byli zdyscyplinowani, bitni o wysokim morale motywowanym ideologicznie.

Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich – spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich. Ich postanowienia musiały być jednak zaakceptowane przez biskupa Rzymu. Sobory zwoływane jedynie w obrębie Kościoła rzymskokatolickiego nie są uznawane przez pozostałych chrześcijan (w tym prawosławnych i protestantów).Morale, esprit de corps – skłonność społeczności do podtrzymywania wiary w instytucję, wyznaczone cele lub siebie samych oraz innych ludzi. Termin stosowany przede wszystkim w instytucjach wojskowych, lecz także w biznesie.

Podstawową jednostką wojsk husyckich był wóz bojowy którego załogę stanowiło od 18 do 21 ludzi wśród których byli strzelcy z rusznicami i z kuszami, cepnicy, sulicznicy, pawężnicy i dwóch woźniców. 10 wozów bojowych tworzyło jednostkę organizacyjno-taktyczną pod dowództwem dziesiętnika. W czasie bitew jednostki łączyły się w hufce dowodzone przez setników. W skład wojsk husyckich wchodziła też piechota, konnica, artyleria i oddziały pomocnicze wykorzystywane do budowy dróg i mostów. Stosunek sił w czasie bitew był zazwyczaj niekorzystny dla husytów, którzy walczyli najczęściej z przeciwnikiem dwukrotnie a nawet trzykrotnie liczniejszym. Pomimo tego armia husycka odniosła wiele zwycięstw.

Pikardowie (łac.: Pikarti, Picardi) – to grupa religijna chrześcijańska z XIV-XV w., działająca w Europie zachodniej i w Czechach.Czechosłowacki Kościół Husycki (cz. Církev československá husitská, CČSH) – wspólnota religijna w Czechach i na Słowacji.
 Osobny artykuł: Bitwa o Witkową Górę.
 Osobny artykuł: Bitwa pod Maleszowem.
 Osobny artykuł: Bitwa pod Domažlicami.

Odłamy husytyzmu[ | edytuj kod]

  • Ruch radykalny
  • bracia czescy
  • adamici
  • orebici
  • pikardowie
  • sierotki
  • taboryci
  • Ruch umiarkowany
  • neoutrakwiści
  • utrakwiści
  • prażanie


  • Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Szyk wozowy taborytów (szyk taborowy, niem. Wagenburg) – szyk bojowy stosowany podczas religijnych, antyfeudalnych wojen husyckich (1419-1434). Dzięki odpowiedniemu łączeniu wozów bojowych, pod osłoną których prowadzono walkę ogniową z prymitywnych hakownic, hufnic i taraśnic, tworzono ruchomy obóz warowny, umożliwiający w odpowiednim momencie przejście do działań zaczepnych.
    Bohuslav ze Schwanberga (czes. Bohuslav ze Švamberka) (ur. przed 1396 - zm. 24 listopada 1425) – czeski szlachcic, polityk i dowódca husycki.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Bitwa pod Domažlicami (niem. Schlacht bei Taus) – starcie zbrojne, które miało miejsce 14 sierpnia 1431 r. podczas piątej krucjaty w okresie wojen husyckich.
    Konfederacja Spytka z Melsztyna 1439 – konfederacja zawiązana 3 maja 1439 w Nowym Mieście Korczynie przez proczeską opozycję szlachecką pod wodzą Spytka z Melsztyna; jeden z przejawów kryzysu wewnętrznego po śmierci Władysława II Jagiełły (1434), wywołanego rywalizacją między obozem oligarchicznym biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego, faktycznie rządzącym w okresie małoletniości (1434-38) króla Władysława III (Warneńczyka), a stronnictwem dworskim królowej Zofii Holszańskiej.
    Czechy (czes. Čechy, łac. Bohemia, niem. Böhmen) – jedna z trzech historycznych ziem czeskich (krajów Korony Świętego Wacława), wraz z Morawami i Śląskiem Czeskim wchodząca w skład dzisiejszych Czech. W okresie największego rozwoju terytorialnego państwa czeskiego do Korony Królestwa Czech - Coronae Ragni Bohemie - powołanej do życia 7. 4. 1348 r. i de iure istniejącej do 1918 r. - należały, oprócz Królestwa Czech (Czech), Margrabstwa Morawskiego (Moraw), Księstwa Śląskiego (Śląska) także Margrabstwo Dolnych i Górnych Łużyc (do 1635), a także: Margrabstwo Brandenburskie (Brandenburgia, do 1415 r.), Księstwo Luksemburg (do lat 60. XV w.) oraz Górny Palatynat i Vogtland. Ziemie te (z wyjątkiem dwóch ostatnich) określano mianem krajów koronnych. Jądrem Korony były Czechy (królestwo Czeskie), a pozostałe kraje określano mianem krajów pobocznych Korony.
    Kompaktaty praskie lub kompakty praskie - ugoda zawarta w 1436 w Pradze przez umiarkowany odłam husytów (utrakwistów) z soborem bazylejskim.

    Reklama