Hogan (budynek)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hogan Nawahów, typ "męski"
Hogan Nawahów, typ "żeński" w Monument Valley

Hogan (w języku Nawahów hooghan) – rodzaj stałego schronienia, z jednym pomieszczeniem w środku. Budowany przez Indian, głównie z plemienia Nawahów, ale także Apaczów.

Bóbr kanadyjski, zwany niekiedy także bobrem amerykańskim (Castor canadensis) – gatunek dużego gryzonia z rodziny bobrowatych (Castoridae), blisko spokrewniony z bobrem europejskim (Castor fiber). Jest jednym z dwóch współcześnie żyjących gatunków bobrów. Dawniej bóbr europejski i bóbr kanadyjski uważane były za jeden gatunek.Plemię – grupa spokrewnionych rodów wywodzących się od wspólnego przodka (w odróżnieniu od szczepu), zamieszkujących jeden obszar i połączonych wspólnymi związkami społecznymi oraz ekonomicznymi. Plemię ma świadomość bliskiego pokrewieństwa, posługuje się tym samym dialektem i jest połączone wyznawaniem tego samego kultu religijnego. Definicja "krewniacza" plemienia może być też, w niektórych przypadkach (np. plemiona słowiańskie), zastąpiona definicją terytorialną. Według tej definicji plemię to lokalna wspólnota osadnicza złożona z kilku lub kilkunastu mniejszych wspólnot terytorialnych (np. w na ziemiach polskich tą mniejszą wspólnotą było opole).

Oryginalnie budowany był na planie okręgu i w kształcie ściętego stożka, obecnie zwykle na planie kwadratu, z otworem wejściowym skierowanym na wschód. Ściany wykonywane są z drewnianych kłód i gałęzi, oblepionych gliną.

Obecnie jako budynki mieszkalne lub dla celów ceremonialnych używane są głównie stare hogany, zaś nowo wznoszone rzadko budowane są z myślą o mieszkaniu w nich. Każda rodzina praktykująca tradycyjną religię Nawahów musi mieć własny hogan dla kultywowania religii.

Tradycja i zwyczaje[ | edytuj kod]

W religii Nawahów w jednej z pieśni opisana jest budowa pierwszego hoganu. Miał go wznieść Kojot z pomocą bobrów dla Pierwszego Mężczyzny, Pierwszej Kobiety i Rozmawiającego Boga.

Ośmiokąt (ośmiobok, oktagon) – wielokąt o ośmiu bokach. Na ogół rozpatruje się ośmiokąty płaskie, czyli zawarte w płaszczyźnie euklidesowej. Szczególnym przypadkiem jest ośmiokąt foremny, który jest figurą wypukłą, mającą wszystkie 8 boków równej długości i 8 kątów równej wielkości. Jest to wielokąt foremny.Sześciokąt (sześciobok, heksagon) - wielokąt o sześciu bokach i sześciu kątach wewnętrznych. Suma miar kątów w dowolnym sześciokącie wynosi 720 stopni.

Istnieją dwa rodzaje hoganów: „męskie” na planie kwadratu z przedsionkiem oraz „żeńskie” na planie okręgu bez przedsionka. „Żeńskie” hogany były zwykle większe i zaczęto je później wznosić na planie sześciokąta lub ośmiokąta, co miało prawdopodobnie związek z możliwością wykorzystania podkładów kolejowych do budowy domów. Otwory wejściowe do hoganów zawsze skierowane są na wschód – dla powitania wschodzącego słońca dla zapewnienia domowi bogactwa i szczęścia. U Apaczów podłoga w hoganie symbolizuje Matkę Ziemię, strop zaś Ojca Niebo.

Monument Valley (pol. Dolina Pomników; w języku navaho Tsé Bii’ Ndzisgaii, czyli pol. Dolina Skał) – region w USA, na wyżynie Kolorado, położony administracyjnie na granicy stanów Utah i Arizona, w całości na terenie rezerwatu Indian Navaho (Monument Valley Navajo Tribal Park). Należy do rejonu Four Corners. Kojot jest mityczną postacią, często pojawiającą się w wierzeniach wielu rdzennych plemion Ameryki Północnej. Nazwę i niektóre cechy wyglądu zewnętrznego zawdzięcza kojotowi (Canis latrans). Zazwyczaj przedstawiany jest jako antropomorficzny osobnik płci męskiej. Innymi słowy zachowuje się jak człowiek np. chodzi na dwóch nogach, lecz równocześnie posiada wiele zewnętrznych cech zwierzęcych: futro, szpiczaste uszy, żółte oczy, ogon i pazury. Wygląd Kojota, przymioty jego charakteru, a także dokonania zmieniają się w zależności od kultury, w której ta postać występuje.

Użytkowanie hoganów związane było z kulturowymi ograniczeniami. U Nawahów gdy ktoś zmarł we wnętrzu budynku, to jego ciało palone było wraz z hoganem przy zamkniętym wejściu dla ostrzeżenia innych. W innym przypadku zmarłego zwykle wynoszono przez otwór zrobiony w północnej ścianie, a sam budynek opuszczano i palono. W przypadku, gdy w pobliżu hoganu uderzała błyskawica lub podchodził pod niego niedźwiedź, dom taki opuszczano. Drewno z hoganu nigdy u Nawahów nie podlegało ponownemu użyciu.

Kwadrat (łac. quadratum „czworobok, kwadrat”) – wielokąt foremny o czterech bokach (czworokąt foremny), czyli czworobok o czterech przystających bokach (a stąd równej długości) i tyluż przystających kątach wewnętrznych (a stąd prostych). Można go również scharakteryzować jako prostokąt o przystających bokach (bądź równej długości), romb o przystających (bądź prostych) kątach wewnętrznych. Dowolne dwa kwadraty są podobne.Stożek (dawniej konus) – bryła ograniczona przez powierzchnię stożkową, której linia kierująca jest zamknięta, oraz przez płaszczyznę przecinającą powierzchnię stożkową. Część płaszczyzny wycięta przez powierzchnię stożkową stanowi podstawę stożka. Może mieć ona kształt dowolnej figury płaskiej. Kierującą powierzchni stożkowej może być obwód podstawy. Wysokością stożka nazywamy odległość wierzchołka od płaszczyzny podstawy.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Apache Houses (ang.). AAANativeArts.com. [dostęp 2011-01-02].
  2. Paula Giese: HOGAN: Diné (Navajo) Traditional House (ang.). 1997-05-16. [dostęp 2011-01-02].
  3. Traditional Navajo Taboos (ang.). Navajocentral Website. [dostęp 2011-01-02].
  4. Ernest Bulows: Navajo Taboos for Nature, Domestic and Wild Animals. W: Traditional Navajo Taboos [on-line]. Navajocentral Website. [dostęp 2011-01-02].
Niedźwiedziowate (Ursidae) – rodzina dużych, wszystkożernych (poza niedźwiedziem polarnym, który jest mięsożercą, i pandą wielką, która jest roślinożercą) ssaków drapieżnych (Carnivora) szeroko rozprzestrzenionych na półkuli północnej. W zapisie kopalnym znane są od miocenu. Wyewoluowały z psowatych.




Reklama