Historia Malezji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pierwsza organizacja państwowa na terenie dzisiejszej Malezji powstała na początku XV w., kiedy powstał sułtanat Malakki. W tym czasie na obszarze Azji południowo-wschodniej rozprzestrzenił się islam. W 1511 Malakkę podbili Portugalczycy, zakładając tam kolonię. Synowie ostatniego sułtana Malakki założyli Sułtanat Perak i Sułtanat Johor. Rozpoczęła się rywalizacja między Portugalczykami oraz Sułtanatem Aceh i Sułtanem Johor o kontrolę nad cieśniną Malakka. Konflikt ten trwał do 1641 r., kiedy Holandia wraz z sułtanem Johor przejęła kontrolę nad cieśniną.

Bitwa o Malaje – bitwa stoczona między wojskami alianckimi a japońskimi na Malajach od 8 grudnia 1941 roku do 31 stycznia 1942 roku podczas II wojny światowej. Podczas kampanii wojska brytyjskie oraz Wspólnoty Brytyjskiej stoczyły wiele bitew lądowych z armią japońską. Dla brytyjskich, indyjskich, australijskich i malajskich wojsk kampania na Malajach zakończyła się jednak porażką.Kolonializm – polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Zgodnie z zachodnią tradycją kolonializm datowany jest od epoki wielkich odkryć geograficznych, chociaż znany był już w czasach starożytności.

W 1786 r. Kompania Wschodnioindyjska otrzymała od sułtana Kedah wyspę Penang. W drugiej połowie XIX w., wiele państewek malezyjskich prosiło o pomoc Wielką Brytanię w celu rozwiązania konfliktów wewnętrznych. Do początku XX w. stany Pahang, Selangor, Perak i Negeri Sembilan utworzyły Sfederalizowane Stany Malezji. Chociaż formalnie były suwerenne, to faktyczną władzę sprawowali brytyjscy rezydenci, mianowani jako doradcy miejscowych władców. Pozostałe stany: Johor, Kedah, Kelantan, Perlis i Terengganu utworzyły Niesfederalizowane Stany Malezji. Mimo iż przyjęły one brytyjskich rezydentów, to nie podlegały bezpośrednio Londynowi. Stany Sabah i Sarawak były natomiast częścią Brytyjskiego Borneo Północnego. Brytyjczycy przejęli kontrolę nad gospodarką Malajów i nałożyli podatki towary eksportowe tj. cyna i kauczuk będące podstawą gospodarki Malajów. Doprowadziło to do znacznego wzrostu ubóstwa mieszkańców kraju. Napięcia gospodarcze doprowadziły do konfliktów etnicznych między Malajczykami a Chińczykami którzy przez tych pierwszych uważani byli za intruzów bogacących się na kryzysie.

Powstanie w Sarawaku – konflikt toczący się w latach 1962-1990 między siłami bezpieczeństwa Malezji a partyzantami z grup Ludowych Sił Guerilli Sarawaku i Ludowej Armii Północnego Kalimantanu. Podobnie jak wcześniejsze powstanie malajskie (1948-1960) powstańcy byli głównie Chińczykami przeciwnymi kolonialnymi rządami Wielkiej Brytanii a następnie fuzji Sarawaku do nowo utworzonej Federacji Malezji. Rebelia została wywołana na skutek wybuchu innej rebelii - powstania w Brunei sprowokowanego przez lewicową Partię Ludową przeciwną uczestnictwu Brunei w Federacji Malezji. Do 1965 roku partyzanci byli wspierany przez rząd Sukarno z Indonezji który prowadził politykę konfrontacji indonezyjsko-malezyjskiej, jednak po zakończeniu konfrontacji, indonezyjskie siły zbrojne rozpoczęły współpracę z rządem w Malezji przeciwko dotychczasowym sprzymierzeńcom z ruchu rebelianckiego. Rebelia zakończyła się podpisaniem porozumienia pokojowego w dniu 17 października 1990 roku.Powstanie w Brunei – powstanie mieszkańców Brunei przeciwko rządom kolonialnym Wielkiej Brytanii i próbie włączenia kraju w skład Malezji. Walki wybuchły 8 grudnia 1962 roku i były prowadzone przez Azahariego, przywódcę Partii Ludowej Brunei. W trakcie powstania Azhari schronił się na Filipinach - wybrał ten kraj ze względu na pretensje Filipiny do północnej części Borneo oraz opór kraju względem integracji tego obszaru do Malezji.
 Osobny artykuł: bitwa o Malaje.

W styczniu 1942 roku wojska japońskie zaatakowały Półwysep Malajski rozpoczynając bitwę o Malaje. Mimo zaciekłego oporu sił brytyjskich, australijskich i indyjskich armia japońska do końca lutego opanowała półwysep oraz wyspę Borneo. Japończycy traktowali Malajów dość dobrze, przez co część malajskich urzędników i intelektualistów z nimi kolaborowała. Większość sułtanów także współpracowała z japońskim okupantami, choć później twierdzili, że robili to wbrew własnej woli. Japończycy stali się jednak niepopularni po tym, jak oddali Tajlandii cztery północne stany (Kedah, Perlis, Kelantan i Terengganu). Chińczycy byli natomiast brutalnie prześladowani. W trakcie okupacji Japończycy ograniczyli eksport produktów malajskich do nieznacznej ilości wymaganej do poprawnego działania gospodarki Japonii co niekorzystnie odbiło się na mieszkańcach Malajów utrzymujących się z eksportu oraz doprowadziło do likwidacji wielu kopalni i plantacji kauczuku. W rezultacie w 1942 roku w pogrążonym kryzysem kraju doszło do poważnej klęski głodu na który odpowiedzią było powstanie partyzantki antyjapońskiej na czele z Antyjapońską Armią Narodów Malajów która w późniejszych etapach okupacji japońskiej była potajemnie szkolona i zbrojona przez Brytyjczyków.

Perlis, ( pełna nazwa Perlis Indera Kayangan), najmniejszy stan Malezji, na Półwyspie Malajskim, graniczy z Tajlandią. Powierzchnia 795 km² (wraz z archipelagiem Langkawi). 214 585 mieszkańców (2004). Stolicą stanu jest Kangar.Malaje (ang. i malajski Malaya) – nazwa stosowana do dawnych posiadłości brytyjskich na Półwyspie Malajskim (do 1946 r. kilku, następnie jednej powstałej w wyniku ich połączenia), od 1957 r. zaś do niepodległego państwa, które w 1963 roku przekształciło się w Malezję (malajski Malaysia). Dla okresu do 1957 roku stosowana jest także nazwa Malaje Brytyjskie.

W 1945 Brytyjczycy ustanowili w Brytyjskich Malajach administrację wojskową, a cztery stany północne zostały zwrócone przez Tajlandię. 1 kwietnia 1946 utworzono Związek Malajski. Malajowie protestowali, ponieważ nie podobało im się ograniczenie władzy sułtanów oraz przyznanie obywatelstwa imigrantom, głównie Chińczykom. 31 stycznia 1948 utworzono Federację Malajską, składającą się ze wszystkich stanów malajskich, lecz bez Singapuru.

Sabah – stan w Malezji, drugi pod względem wielkości, położony w północno-wschodniej części wyspy Borneo, graniczy z Indonezją i stanem Sarawak. Siedzibą terytorium jest miasto Kota Kinabalu. Stan obejmuje obszar ok. 72 500 km², zamieszkuje go 2 449 400 osób (stan na rok 2000)Perak – stan Malezji, na Półwyspie Malajskim, graniczy z Tajlandią. Powierzchnia 21 005 km², zamieszkany przez 2 030 000 ludzi. Stolicą stanu jest Ipoh.
 Osobny artykuł: powstanie malajskie.

Rządy kolonialne były bezczynne wobec katastrofalnej sytuacji ekonomicznej w rezultacie czego stale narastał problem bezrobocia i niskich płac, ponadto stale zwiększał się i tak wysoki poziom inflacji oraz wzrost cen żywności. Kryzys doprowadził do popularyzacji ruchu niepodległościowego i antybrytyjskiego na czele którego stała Komunistyczna Partia Malajów. W latach 40. roku doszło do serii strajków które zostały rozbite przez Brytyjczyków za pomocą masowych aresztowań i deportacji ich uczestników - tłumienie strajków doprowadziło do radykalizacji społeczeństwa a w rezultacie do wybuchu w 1948 roku powstania malajskiego. Liderem powstańców został Chin Peng który w oparciu o dawne oddziały antyjapońskie utworzył Armię Wyzwolenia Narodowego Malajów. Administracja kolonialna na powstanie zareagowała licznymi represjami wobec malajskich cywili. Brytyjczycy przeprowadzili masowe przesiedlenia ludności oskarżanej o możliwe sprzyjanie partyzantom, liczba przesiedlonych osób wynosi około pół miliona osób. Rząd do końca lat 50. poczynił duże postępy w tłumieniu rebelii a w 1960 roku doprowadził do jej ostatecznego upadku. Przyczyniło się do tego m.in. użycie broni chemicznej oraz brutalne metody stosowane przez wojsko brytyjskie które jak wykazano dokonywało masakr cywilnych mieszkańców (których to symbolem stała się miejscowość Batang Kali), egzekucji na jeńcach oraz stosowało tortury i okaleczanie partyzantów oraz osób podejrzanych o sprzyjanie im.

Blok wschodni (blok socjalistyczny, państwa socjalistyczne, kraje demokracji ludowej, kraje komunistyczne, potocznie demoludy) – zespół państw, które wprowadziły bądź starały się wprowadzić zmiany życia społecznego i gospodarczego zgodne z ideologią komunizmu, na który składały się: dyktatura proletariatu, gospodarka planowa oraz idee sprawiedliwości społecznej. Blok ten był wyróżniany od zakończenia II wojny światowej do początku lat 90. XX wieku.Strajk (ang. strike, niem. Streik) - forma nacisku i protestu społecznego stosowanego przez różne grupy społeczne, głównie jednak przez pracowników najemnych. Znane są różne formy strajku, większość z nich polega na dobrowolnym powstrzymaniu się od pracy przez protestujących.

31 sierpnia 1957 Federacja Malajska ogłosiła niepodległość od Wielkiej Brytanii. Powstanie do 1960 roku. 16 września 1963 przyłączono północne Borneo i zmieniono nazwę kraju na Malezję. W 1965 od Malezji odłączył się Singapur, który stał się suwerennym państwem.

Malezyjskie tendencje ekspansjonistyczne zostały zatrzymane przez rebelię w Brunei w wyniku której rząd brunejski wycofał się z pomysłów włączenia kraju do Malezji oraz antymalezyjskie powstanie w Sarawaku - obydwa powstania zostały poparte przez Indonezję co rozpoczęło konfrontację indonezyjsko-malezyjską. Do zakończenia konfrontacji doszło po 1965 roku gdy władzę w Indonezji objął Suharto który wsparł Malezję w walce z partyzantami w Sarawaku.

Sarawak (język malajski: سراواك) – największy stan Malezji położony w północnej części wyspy Borneo, graniczy z Brunei, Indonezją i stanem Sabah. Siedzibą stanu jest miasto Kuching położone w zachodniej części. Stan obejmuje obszar ok. 124 450 km², a zamieszkuje go ok. 2 176 800 osób (stan na rok 2000).Cieśnina Malakka (ang. - Strait of Malacca) - cieśnina, łącząca Morze Andamańskie z Morzem Południowochińskim, oddziela Półwysep Malajski od Sumatry.
 Osobny artykuł: drugie powstanie malajskie.

W ciąg lat 60. Armia Wyzwolenia Narodowego Malajów przeszłą reorganizację i zyskała wsparcie ze strony Chin co w 1968 roku spowodowało wybuch drugiego powstania malajskiego którego celem było tym razem utworzenie w Malezji państwa socjalistycznego. Rząd Malezji w walce z partyzantami wsparła Wielka Brytania, Nowa Zelandia i Tajlandia. W 1974 roku Chiny wstrzymały swoją pomoc dla powstańców którzy pozbawieni źródła wsparcia zaczęli ponosić pierwsze poważne porażki. Gdy blok wschodni w Europie upadł, malajscy komuniści zaakceptowali to że nie mają żadnych szans utworzenia rządu komunistycznego tym bardziej że ideologia ta przestała być tak atrakcyjna na skutek szybkiego rozwoju gospodarki kraju. W rezultacie w 1989 roku partyzanci podpisali z rządem porozumienie pokojowe wypracowane przy pomocy sąsiedniej Tajlandii. Rok później porozumienie o zakończeniu wojny podpisali z rządem separatyści z Sarawaku.

Kelantan – stan Malezji, na Półwyspie Malajskim, graniczy z Tajlandią. Obejmuje powierzchnię 14 922 km², zamieszkany jest przez 1,4 mln ludzi. Stolicą stanu jest Kota Bharu.Negeri Sembilan – stan Malezji, na Półwyspie Malajskim. Obejmuje powierzchnię 6643 km², zamieszkany jest przez 878 500 ludzi. Stolicą stanu jest Seremban.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Wendy Khadijah Moore, Malaysia a Pictorial History 1400–2004, ed. Dianne Buerger and Sharon Ham (n.p.: Archipelago Press, 2004), s. 194
  2. "Tin Mining," GWN Mining
  3. Jackson, Robert (2008). The Malayan emergency. London: Pen & Sword Aviation. s. 10.
  4. "Malayan Emergency, 1950–60," Australian War Memorial.
  5. Eric Stahl, "Doomed from the Start: A New Perspective on the Malayan Insurgency" (2003)
  6. Karl Hack, Defense & Decolonization in South-East Asia, s. 113.
  7. Bruce Cumings (1998). The Global Politics of Pesticides: Forging Consensus from Conflicting Interests. Earthscan. s. 61.
  8. Fujio Hara (grudzień 2002). Malaysian Chinese & China: Conversion in Identity Consciousness, 1945–1957. University of Hawaii Press. s. 61–65.
  9. http://www.bbc.co.uk/news/world-19473258 "Malaysian lose fight for 1948 'massacre' inquiry". BBC News.]
  10. United Nations Treaty Series No.10760, Agreement relating to Malaysia
  11. Cheah Boon Kheng (2009). "The Communist Insurgency in Malaysia, 1948–90: Contesting the Nation-State and Social Change" (PDF). New Zealand Journal of Asian Studies (University of Auckland) 11 (1): 132–52.
  12. National Intelligence Estimate 54–1–76: The Outlook for Malaysia (Report). Central Intelligence Agency. 1 kwietnia 1976.
  13. National Intelligence Estimate 54–1–76: The Outlook for Malaysia (Report). Central Intelligence Agency.
Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska (ang. British East India Company, początkowo Angielska Kompania Wschodnioindyjska – English East India Company, czasami potocznie nazywana John Company) – kompania handlowa angielskich inwestorów, z siedzibą w Londynie, działająca od 1600 roku do 1858 roku, głównie na terenie dzisiejszych Indii, także w Azji Południowo-Wschodniej i na Dalekim Wschodzie.Konfrontacja indonezyjsko-malezyjska (ind. oraz mal. Konfrontasi) to zbrojny konflikt o przyszłość wyspy Borneo prowadzony w latach 1963-1966 pomiędzy wspieraną przez Wielką Brytanię Malezją a Indonezją.




Warto wiedzieć że... beta

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.
Inflacja – proces wzrostu przeciętnego poziomu cen w gospodarce. Skutkiem tego procesu jest spadek siły nabywczej pieniądza krajowego.
Drugie powstanie malajskie – konflikt toczący się w latach 1968-1989 między rządowymi siłami bezpieczeństwa Malezji a komunistycznymi partyzantami z Armii Wyzwolenia Narodowego Malajów.
Singapur (ang. Singapore, chiń. 新加坡 Xīnjīapō, malaj. Singapura, tamil. சிங்கப்பூர Cingkappūr) – miasto-państwo położone w pobliżu południowego krańca Półwyspu Malajskiego. Leży w południowo-wschodniej Azji.
Powstanie malajskie – malajska narodowowyzwoleńcza wojna partyzancka toczona w latach 1948–1960 przez Armię Wyzwolenia Narodowego Malajów z siłami brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Powstanie zakończyło się porażką partyzantów w 1960 roku. Rebelia odżyła w 1968 roku za sprawą Chin Penga, lidera Komunistycznej Partii Malezji.
Penang, Pinang (język malajski: Pulau Pinang) – wyspa u zachodnich wybrzeży Półwyspu Malajskiego, stanowiąca część malezyjskiego stanu Penang. Wyspa Pinang była pierwszym punktem osadnictwa brytyjskiego na Malajach. Obecnie stanowi jedną z większych atrakcji turystycznych Malezji. Największym miastem jest George Town, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wyspę łączy z lądem most Penang.
Bezrobocie – zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i deklarujących chęć jej podjęcia nie znajduje faktycznego zatrudnienia z różnych powodów.

Reklama