Hepatotoksyny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Hepatoksyny)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Hepatotoksyny (od gr. hepar, wątroba + toksyny) – substancje wykazujące hepatotoksyczność, czyli działające toksycznie na wątrobę.

Chloroform (łac. chloroformium) – organiczny związek chemiczny z grupy halogenoalkanów, chlorowa pochodna metanu. Błona komórkowa, plazmolema, plazmolemma (cytolemma, plasmolemma) – półprzepuszczalna błona biologiczna oddzielająca wnętrze komórki od świata zewnętrznego. Jest ona złożona z dwóch warstw fosfolipidów oraz białek, z których niektóre są luźno związane z powierzchnią błony (białka peryferyjne), a inne przebijają błonę lub są w niej mocno osadzone białkowym lub niebiałkowym motywem (białka błonowe).

Dzielone są na hepatotoksyny o działaniu bezpośrednim i pośrednim. W pierwszym przypadku na hepatocyt wywierany jest bezpośredni efekt uszkadzający lub niszczący jego organelle i strukturę, co prowadzi do martwicy lub stłuszczenia hepatocytu. Hepatotoksynami bezpośrednimi są m.in. tetrachlorometan, fosfor biały oraz chloroform. Hepatotoksyny pośrednie wywołują uszkodzenie hepatocytu na skutek odwrócenia lub zahamowania jego zasadniczych przemian metabolicznych, można je podzielić na dwa typy - cytotoksyczny i cholestatyczny. Niektóre toksyny wywołują zarówno efekt bezpośredni, jak i pośredni.

Fenotiazyna (agrazyna) – organiczny związek chemiczny o potrójnym pierścieniu węglowym będący trójpierścieniowym heterocyklicznym związkiem zawierającym heteroatomy azotu i siarki w pierścieniu środkowym.Wodobrzusze, puchlina brzuszna (łac. ascites) to stan, w którym dochodzi do nagromadzenia płynu w jamie otrzewnej niezależnie od przyczyny czy cech płynu, nazywanym również płynem puchlinowym. Nie jest więc chorobą, a jedynie objawem innych chorób.

Objawami klinicznymi cytotoksycznego uszkodzenia wątroby są męczliwość, jadłowstręt, nudności, żółtaczka, powiększenie wątroby i śledziony, może rozwinąć się ostra niewydolność wątroby z wodobrzuszem, encefalopatią wątrobową oraz ryzykiem krwawienia do przewodu pokarmowego. Pośród istotnych odchyleń stwierdzanych w wynikach badań biochemicznych odnotowywany jest znaczny wzrost aktywności aminotransferaz. Typ cytotoksyczny uszkodzenia wątroby wywołują najczęściej: halotan, izoniazyd, tetrachlorometan, alkohol etylowy, toksyny grzybów (amanityna), niektóre leki przeciwpadaczkowe oraz rozpuszczalniki organiczne.

Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Fosfor biały (fosfor żółty) - najaktywniejsza odmiana alotropowa fosforu. Biała, lepka, woskowata substancja o temperaturze topnienia 44 °C i wrzenia 280 °C; gęstość 1,8 g/cm. Tworzy dwie formy krystaliczne, α (układ regularny), stabilna w warunkach normalnych oraz β (układ heksagonalny), stabilna poniżej -80 °C.

Cholestatyczne uszkodzenia wątroby mają objawy kliniczne takie same jak w innych postaciach cholestazy: żółtaczka, świąd skóry, powiększenie wątroby (niekiedy również śledziony). W wynikach badań stwierdzane jest umiarkowane podwyższenie aktywności aminotransferaz, zazwyczaj około trzykrotny wzrost aktywności fosfatazy zasadowej. Często stwierdzana jest również eozynofilia. Tę postać cholestazy wywołują najczęściej leki przeciwpadaczkowe i przeciwtarczycowe, leki uspokajające i antydepresyjne, niektóre antybiotyki (penicylina, erytromycyna, chloramfenikol), chemioterapeutyki (PAS, sulfonamidy), pochodne sulfonylomocznika, hormony steroidowe, antymetabolity, leki cytostatyczne, niektóre leki przeciwzakrzepowe, pochodne fenotiazyny. Niektóre substancje wywołują zarówno skutki cytotoksyczne, jak i cholestatyczne.

Antymetabolit – związek chemiczny, który zaburza przebieg określonego szlaku metabolicznego wewnątrz komórki poprzez wyparcie naturalnie występującego metabolitu. Zwykle cechuje się dużym podobieństwem strukturalnym, umożliwiającym zajęcie identycznego miejsca aktywnego w enzymie docelowym. W przeciwieństwie do typowego substratu katalizowana reakcja nie przebiega poprawnie, w następstwie trwale unieczynniając białko enzymatyczne lub wytwarzając produkt o nieprawidłowej budowie. Wywierany efekt jest w znacznym stopniu nieswoisty, przez co zostaje zakłócone funkcjonowanie wszystkich komórek przeprowadzających daną reakcję.Erytromycyna (łac. Erythromycinum) – mieszanina organicznych związków chemicznych, antybiotyków z grupy makrolidów właściwych, wytwarzanych przez Streptomyces erythraeus, której głównym składnikiem jest erytromycyna A, oraz erytromycyny B i C (nie więcej niż 5% każdej). Hamują syntezę białka poprzez wiązanie tRNA.
Wzór strukturalny jednej z nodularyn

Do hepatotoksyn należą, między innymi, toksyny sinicowe: mikrocystyny, nodularyny i cylindrospermopsyna. Mikrocystyny i nodularyny są najlepiej poznanymi cyjanotoksynami: do 2017 roku wyizolowano 246 analogów mikrocystyn oraz 10 nodularyn. Pod względem budowy chemicznej są one cyklicznymi peptydami zbudowanymi z aminokwasów (mikrocystyny z siedmiu, nodularyny z pięciu). Cylindrospermopsyna jest natomiast alkaloidem.

Hepatotoksyczność - cecha niektórych substancji chemicznych (w tym i leków) polegająca na zdolności do zaburzania funkcjonowania lub uszkadzania komórek wątroby lub całego tego narządu. Substancje wykazujące się hepatotoksycznością to hepatotoksyny.Alkaloidy (arabskie alkali – potaż i stgr. εἶδος eidos – postać = „przyjmujący postać zasady”) – według rekomendacji IUPAC z 1995 roku jest to grupa naturalnie występujących zasadowych związków chemicznych (na ogół heterocyklicznych), głównie pochodzenia roślinnego, zawierających azot. Aminokwasy, peptydy, białka, nukleotydy, kwasy nukleinowe, aminocukry i antybiotyki nie są zwykle zaliczane do alkaloidów. Dodatkowo do tej grupy włączone są niektóre obojętne związki chemiczne biogenetycznie związane z alkaloidami zasadowymi.

Małe dawki hepatotoksyn sinicowych mogą wywołać objawy poza wątrobą, w tym wysypkę, wymioty, biegunkę, gorączkę. Również nieduże dawki mogą powodować uszkodzenia wątroby. Systematyczne przyjmowanie małych dawek – na przykład z wody, w której wystąpiły zakwity – może prowadzić do powolnego uszkadzania wątroby, między innymi przez wywoływanie apoptozy hepatocytów. Skutkuje to krwawieniem, martwicą i nowotworami wątroby. Ostre zatrucie może prowadzić do śmierci. Działanie to jest szczególnie zauważalne w wątrobie, gdyż hepatotoksyny sinicowe słabo przenikają przez błony komórkowe, ale są transportowane do komórek wątroby przez nośniki kwasów żółciowych. Wewnątrzkomórkowe działanie mikrocystyn i nodularyn polega na hamowaniu działania fosfataz, co powoduje nadmierną fosforylację białek i rozregulowanie metabolizmu komórkowego.

PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.Toksyny sinicowe to substancje produkowane przez sinice, które są toksyczne w przypadku kąpieli w wodzie z zakwitem sinic, wypicia wody, spożycia ryb lub innych organizmów wodnych.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Łukasz Gałczyński, Agnieszka Ociepa, Toksyny wytwarzane przez sinice, „Ecological Chemistry and Enginering S”, 15 (1), 2008, s. 69–76, ISSN 2084-4549.
  2. Hepatotoxin, Merriam-Webster Medical Dictionary [dostęp 2017-10-27] (ang.).
  3. Irena Jankowska i inni, Toksyczne i polekowe uszkodzenia wątroby, „Medical Science Review. Hepatologia”, 7 (1), 2007, s. 32–41, ISSN 1730-5039 [dostęp 2017-10-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-27].
  4. Nilesh Mehta, Lisa Anne Ozick, Emmanuel Gbadehan, Drug-Induced Hepatotoxicity, Medscape, 8 grudnia 2016 [dostęp 2017-11-22] (ang.).
  5. Harshad Devarbhavi, An Update on Drug-induced Liver Injury, „Journal of Clinical and Experimental Hepatology”, 2 (3), 2012, s. 247–259, DOI10.1016/j.jceh.2012.05.002, PMID25755441, PMCIDPMC3940315 (ang.).c?
  6. Marian Grzymisławski, Hepatotoksyczność leków, „Nowiny Lekarskie”, 73 (1), 2004, s. 46–49.
  7. Lisa Spoof, Arnaud Catherine, Appendix 3. Tables of Microcystins and Nodularins, [w:] Handbook of Cyanobacterial Monitoring and Cyanotoxin Analysis, Jussi Meriluoto, Lisa Spoof, Geoffrey A. Codd (red.), 2017, s. 526–537, DOI10.1002/9781119068761.app3 (ang.).
  8. Zofia Walter, Budowa toksyn cyjanobakterii, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Biochimica et Biophysica”, 14, 1999, s. 133–139.
  9. Związki toksyczne produkowane przez sinice, Pracownia Ekologii Biochemicznej Mikroorganizmów Uniwersytetu Gdańskiego [dostęp 2017-10-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-11-25].

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

Ostra niewydolność wątroby (łac. insufficientia hepatis acuta, ang. acute liver failure) – szybkie pogorszenie czynności wątroby u chorych bez marskości, prowadzące w okresie krótszym niż 26 tygodni od początku objawów do wytworzenia encefalopatii i osoczowych zaburzeń krzepnięcia.Organellum − każda oddzielona od cytozolu błoną komórkową struktura występująca w cytoplazmie komórki, wyspecjalizowana do pełnienia określonej funkcji. Komórka prokariotyczna nie zawiera organelli komórkowych, co odróżnia ją od komórki eukariotycznej. Genofor, Nukleoid czy rybosomy nie są organellami, gdyż nie są oddzielone od otoczenia błoną komórkową. Komórki eukariotyczne zawierają podstawowy zestaw organelli błonowych.




Warto wiedzieć że... beta

Fosforylacja – reakcja przyłączenia reszty fosforanowej do nukleofilowego atomu dowolnego związku chemicznego. Zazwyczaj fosforylowane są grupy hydroksylowe (estryfikacja alkoholi) lub aminowe (tworzenie amidów). Przeciwieństwem fosforylacji jest defosforylacja.
Apoptoza (z gr. w tłumaczeniu dosłownym opadanie liści) – naturalny proces zaprogramowanej śmierci komórki w organizmie wielokomórkowym. Dzięki temu mechanizmowi z organizmu usuwane są zużyte lub uszkodzone komórki.
Kwasy żółciowe – są to organiczne kwasy, syntetyzowane w wątrobie, będące końcowymi produktami degradacji (rozkładu) endogennego (wewnątrzustrojowego) cholesterolu.
Zakwit – w środowisku lądowym powierzchniowa, natomiast w środowisku wodnym objętościowa zmiana zabarwienia spowodowana masowym rozwojem mikroskopijnych, nierozpoznawalnych gołym okiem organizmów żywych.
Nodularyna – związek organiczny z grupy hepatotoksyn wytwarzanych przez sinice (cyjanobakterie) z gatunku Nodularia spumigena należące do rzędu Nostocales.
Żółtaczka (icterus) – objaw polegający na zażółceniu skóry, błon śluzowych i białkówki oczu wskutek nagromadzenia się bilirubiny w surowicy krwi i tkankach organizmu. Prawidłowy poziom bilirubiny (całkowitej) w surowicy krwi człowieka wynosi 0,3–1,0 mg/dl lub 5,1–17,0 μmol/l.
Toksyczność – cecha związków chemicznych polegająca na powodowaniu zaburzeń funkcji lub śmierci komórek żywych, organów lub organizmów po dostaniu się w ich pobliże. Związki chemiczne mogą wywierać działanie toksyczne po wchłonięciu ich drogą doustną, oddechową lub po absorpcji przez skórę.

Reklama