Henry Morgentaler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Henry Morgentaler (ur. 19 marca 1923 w Polsce zm. 29 maja 2013) – kanadyjski lekarz urodzony w Polsce, wspierający ruch „pro-choice”. W licznych bataliach prawnych walczył o rozszerzenie prawa do aborcji w Kanadzie. W młodości, w czasie II wojny światowej, Morgentaler był uwięziony w łódzkim getcie, a później w obozie koncentracyjnym w Dachau.

System sądowniczy w Kanadzie ma strukturę piramidy. Na najniższym poziomie znajdują się sądy okręgowe, których jurysdykcja ograniczona jest do najniższych poziomów administracji samorządowych. Sędziowie tych sądów mianowani są przez rządy prowincjonalne lub terytorialne. Kolejny poziom – władze sądowniczą – w prowincjach i terytoriach sprawują prowincjonalne oraz terytorialne sądy najwyższe (Provincial Superior Court lub Territorial Superior Court). Sędziowie tych sądów mianowani są przez rząd federalny. Odwołania od decyzji sądów najwyższych rozpatrują prowincjalne lub terytorialne sądy apelacyjne, które tworzą najwyższy poziom sądowniczy na gruncie prowincjonalnym i terytorialnym. Istnieją także sądy na poziomie federalnym. Ich kompetencje jednak ograniczą się jedynie do spraw będących w gestii rządu federalnego. Sąd federalny dzieli się na dwie jednostki posiadające różne kompetencje: Sąd Podatkowy (Tax Court of Canada) rozpatrujący sprawy natury podatkowej oraz Sąd Federalny (Federal Court of Canada), który składa się z dwóch izb – izby procesowej (Trial Division) i sądu apelacyjnego Federal Court of Appeal (federalny sąd apelacyjny).Łyżeczkowanie (wyłyżeczkowanie, frakcjonowane skrobanie lub abrazja) ścian kanału szyjki macicy i jamy macicy, pot. skrobanka (łac. abrasio endocervix et uteri, excochleatio) – operacja polegająca na rozszerzeniu szyjki macicy i usunięciu zawartości macicy. Wymaga wykonania znieczulenia ogólnego. Wykonywana w celach terapeutycznych i diagnostycznych, rzadko jako metoda aborcji w pierwszym trymestrze ciąży. Powikłaniem zabiegu może być zespół Ashermana (powstanie zrostów w obrębie macicy); ryzyko wynosi 30,9% po wykonaniu łyżeczkowania w przypadku poronienia, a 25% po wykonaniu łyżeczkowania 1–4 tygodnie po porodzie. Regeneracja endometrium po łyżeczkowaniu może trwać do 5 dni.

Po wojnie Morgentaler wyemigrował do Kanady i rozpoczął praktykę lekarską, stając się jednym z pierwszych kanadyjskich lekarzy wykonujących wazektomię, zakładających spirale wewnątrzmaciczne oraz zaopatrujących niezamężne kobiety w pigułki antykoncepcyjne. W 1969 roku otworzył pierwszą klinikę aborcyjną w Montrealu, kwestionując niesprawiedliwe, jego zdaniem, prawo wprowadzające uciążliwe ograniczenia dla kobiet pragnących dokonać aborcji. Był pierwszym lekarzem w Ameryce Północnej, wykorzystującym próżniową metodę przerywania ciąży i na przestrzeni lat otwarł dwadzieścia klinik i przeszkolił ponad stu lekarzy.

Zawał mięśnia sercowego (łac. infarctus myocardii), nazywany też zawałem serca i atakiem serca – martwica mięśnia sercowego spowodowana jego niedokrwieniem na skutek zamknięcia tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do obszaru serca.Dipisi (od ang. displaced persons, w skrócie DPs) – określenie stosowane przez Aliantów wobec osób, które w „wyniku wojny znalazły się poza swoim państwem i chcą albo wrócić do kraju, albo znaleźć nową ojczyznę, lecz bez pomocy uczynić tego nie mogą”.

Morgentaler dwukrotnie zakwestionował konstytucyjność kanadyjskiego federalnego prawa aborcyjnego, przegrywając pierwszy raz w sprawie „Morgentaler przeciw Królowej” (Morgentaler v. R) w 1975 roku, lecz wygrywając sprawę konstytucyjną, „Korona przeciw Morgentalerowi” (R. v. Morgentaler) w 1988 roku.

W 2008 roku Morgentaler został odznaczony Orderem Kanady „za swe zaangażowanie w zwiększenie zakresu opieki zdrowotnej dla kobiet, za stanowcze wysiłki, mające na celu wpłynąć na politykę społeczną państwa, i swoją rolę, jako lidera organizacji propagujących wartości humanistyczne i wolności obywatelskie”. Morgentaler zmarł w wieku 90 lat na atak serca.

Ława przysięgłych to nazwa elementu władzy sądowniczej, w skład którego wchodzą zwykli obywatele, a nie sędziowie zawodowi. Jest wyrazem udziału czynnika społecznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.Jean-Claude Turcotte (ur. 26 czerwca 1936 w Montrealu) – kanadyjski duchowny katolicki, były arcybiskup Montrealu, kardynał.

Życiorys[ | edytuj kod]

Morgentaler urodził się w Łodzi, w Polsce, w rodzinie Józefa i Goldy Morgentalerów. Przed II wojną światową ojciec Morgentalera był aktywny w partii Bund (Powszechnym Żydowskim Związku Robotniczym na Litwie, w Polsce i Rosji). Podczas okupacji niemieckiej w Polsce, zostało utworzone żydowskie getto w Łodzi, którego Żydom nie wolno było opuszczać. Ojciec Morgentalera został zabity przez Gestapo, a Henryk mieszkał z matką i młodszym bratem w getcie Litzmannstadt, wraz ze stu sześćdziesięcioma tysiącami innych uwięzionych Żydów. Przed rozpoczęciem wojny jego siostra wyjechała wraz z mężem do Warszawy. Była tam uwięziona w getcie warszawskim i brała udział w powstaniu w getcie warszawskim. Zginęła w Treblince.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Feldafing – miejscowość i gmina w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Górna Bawaria, w regionie Monachium, w powiecie Starnberg. Leży około 5 km na południowy zachód od Starnberga, nad jeziorem Starnberger See, przy linii kolejowej Monachium – Garmisch-Partenkirchen - Innsbruck.

Podczas łapanki przeprowadzonej przez Niemców w łódzkim getcie z pomocą żydowskiej Policji zaprzyjaźniona rodzina Rozenfarbów i Morgentalerowie (Golda i jej synowie Henryk i Abraham) wraz z dwiema innymi rodzinami ukryli się w pokoju z drzwiami zasłoniętymi szafą. Po dwóch dniach w ukryciu, w dniu 23 sierpnia 1942 roku zostali oni znalezieni i wywiezieni do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Chłopcy nigdy ponownie nie zobaczyli swej matki. Golda zginęła w Auschwitz. W dniu 27 sierpnia, Henryka i Abrahama wywieziono do KL Landsberg, obozu koncentracyjnego w Dachau, gdzie oboje pozostali aż do końca wojny. W lutym 1943 roku, Henryk został wysłany do KL Kaufering (satelitarnego obozu Dachau). Pod koniec wojny leżał w obozowym ambulatorium (Krankenrevier), skąd został w końcu wyzwolony przez wojska amerykańskie 29 kwietnia 1945. Po uwolnieniu, w wieku 22 lat, Henryk ważył zaledwie 32 kg. Został wtedy umieszczony w szpitalu dla dipisów w Landsbergu nad rzeką Lech, w Bawarii. Po kilku miesiącach został przeniesiony do szpitala dipisów w St. Ottilien, a stamtąd, wraz z Abrahamem do obozu dipisów w Feldafing, w Bawarii.

United Nations Relief and Rehabilitation Administration, UNRRA (z ang. Administracja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy) – organizacja międzynarodowa utworzona w 1943, w Waszyngtonie z inicjatywy USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR i Chin w celu udzielenia pomocy obszarom wyzwolonym w Europie oraz Azji po zakończeniu II wojny światowej. Prawie 70% świadczeń na rzecz UNRRA, pochodziło z USA . Największymi odbiorcami były Chiny i Polska .Bruksela (fr. Bruxelles, nid. Brussel, niem. Brüssel) – miasto i stolica Belgii oraz Unii Europejskiej, położone w środkowej części kraju nad rzeką Senne.

Po wojnie[ | edytuj kod]

W 1946 roku Abraham wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. W 1947 roku Henryk udał się do Brukseli w Belgii, gdzie ponownie spotkał się ze swymi przyjaciółmi, Rozenfarbami. Ponieważ nie przebywał w Belgii legalnie, on i jego narzeczona, Chawa Rozenfarb, musieli wyemigrować. Siostra Chawy, Henia Reinhartz, w swoim, wydanym w Kanadzie pamiętniku „Okruchy” („Bits and Pieces”), opisała trudne warunki ekonomiczne, w jakich jej rodzina i Henryk, mieszkali w Brukseli. Jedno ze zdjęć opublikowanych w pamiętniku, przedstawia Henię, Chawę i ich matkę noszące płaszcze wykonane z koców przekazanych przez UNRRA. W 1949 roku Henryk i Chawa pobrali się. Opuścili Europę w lutym 1950 roku, odpływając na transatlantyku S.S. Samaria, do Kanady.

Stéphane Maurice Dion (ur. 28 września 1955 w Québecu) – polityk kanadyjski, lider Liberalnej Partii Kanady. Członek Izby Gmin dla Montrealu (okręg Saint-Laurent–Cartierville) od 1996. Znany federalista i przeciwnik secesji Quebecu z Kanady.Rock alternatywny (ang. alternative rock) – grupa stylów muzyki rockowej powstałych w latach osiemdziesiątych i połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku, głównie na terenie Stanów Zjednoczonych. Gitarowy, niekomercyjny i często nagrywany bez przejmowania się jakością dźwięku rock alternatywny był dokładnym przeciwieństwem większości odmian muzyki popularnej lat osiemdziesiątych z jej cukierkowym brzmieniem syntezatorów i sterylną produkcją nagrań.

Para zamieszkała w Montrealu, gdzie Chava wznowiła swoją działalność pisarską i poetycką. Kilka miesięcy później urodziło się ich pierwsze dziecko, Goldie, a potem drugie, syn Abraham. Henryk był, jak sam przyznaje, pewnym siebie kobieciarzem. Ich małżeństwo zakończyło się rozwodem w połowie 1970 roku. Chava zmarła 30 stycznia 2011 roku.

Antykoncepcja (anty "przeciw", łac. conceptio "poczęcie") – zbiór różnorodnych metod mających na celu niedopuszczenie do zapłodnienia przez plemnik komórki jajowej, lub implantacji zarodka w jamie macicy. Podział sposobów zapobiegania ciąży opiera się na mechanizmach ich działania. Wykorzystanie zmian fizjologicznych podczas cyklu miesiączkowego kobiety charakteryzuje tzw. metody naturalne. Hamowanie owulacji stanowi cel antykoncepcji hormonalnej. Uniemożliwienie kontaktu gamet – metod mechanicznych i chirurgicznych. Z kolei uniemożliwienie implantacji już zapłodnionej komórki jajowej jest domeną niektórych metod antykoncepcji hormonalnej.Obozy dla osób przemieszczonych działały po II wojnie światowej głównie na terenie Niemiec, Austrii (amerykańska i brytyjska strefa okupacyjna) i Włoch.

Kariera polityczna[ | edytuj kod]

W 1972 Morgentaler kandydował w kanadyjskich wyborach federalnych, w okręgu Saint-Denis, jako kandydat niezależny, zajmując czwarte miejsce, z 1509 głosami.

Kariera[ | edytuj kod]

Morgentaler zdobył swą edukację medyczną na Uniwersytecie Montrealskim (Université de Montréal), który ukończył w 1953. Po otrzymaniu obywatelstwa kanadyjskiego, praktykował medycynę we wschodniej części Montrealu. Zaczynał, jako lekarz rodzinny (ogólny), w 1955 roku, ale coraz bardziej wyspecjalizował się w planowaniu rodziny, stając się jednym z pierwszych kanadyjskich lekarzy wykonujących wazektomie, zakładających spirale wewnątrzmaciczne, a także dostarczających tabletki antykoncepcyjne niezamężnym kobietom.

Karcer (łac.) – cela więzienna o znacznie surowszych warunkach, małej powierzchni, często pozbawiona otworów okiennych i jakiegokolwiek cywilizowanego miejsca do snu. Umieszczenie więźnia w karcerze stanowi dodatkową karę za przewinienia.Bund (w jęz. jidysz בונד - Związek); pełna nazwa - אַלגעמיינער ייִדישער אַרבעטערסבונד אין ליטע, פּוילן און רוסלאַנד (Allgemejner Jidisher Arbeiterbund in Lite, Poilen un Rusland) - Powszechny Żydowski Związek Robotniczy na Litwie, w Polsce i Rosji; ros. Всеобщий еврейский рабочий союз в Литве, Польше и России) – istniejąca w latach 1897-1948 lewicowa, antysyjonistyczna partia żydowska działająca w kilku państwach europejskich w okresie od lat 90. XIX wieku do drugiej połowy lat 40. XX wieku. Bund stanowił autonomiczną część Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji w latach 1898-1903 i 1906-1912.

W dniu 19 października 1967 roku, w imieniu Stowarzyszenia Humanistów Kanady (Humanist Association of Canada) zeznawał przed Komisją Zdrowia i Opieki Społecznej Izby Gmin, która badała kwestię nielegalnej aborcji. Morgentaler stwierdził, że kobiety powinny mieć prawo do bezpiecznego poronienia. W reakcji na swoje wyrażone publicznie stanowisko, ku swemu zaskoczeniu, zaczął otrzymywać telefony od kobiet, które chciały dokonać aborcji. Robert Malcolm Campbell i Leslie Alexander Pal napisali: „Henry Morgentaler doświadczył bezpośrednio ograniczenia prawa [do aborcji], w błaganiach zdesperowanych kobiet, które odwiedzały jego przychodnię w Montrealu”. Początkowo reakcją Morgentalera była odmowa:

Nielegalna aborcja – zabieg przerwania ciąży wykonany wbrew obowiązującemu lokalnie prawu. Dotyczy zarówno sytuacji, w których aborcja w danej sytuacji nie jest prawnie dopuszczalna, jak i takich, w których wykonująca ją osoba nie ma do tego właściwych uprawnień lub w ogóle nie jest certyfikowanym lekarzem. W użyciu jest także ogólniejszy termin podziemie aborcyjne, oznaczający rynek tego typu usług.Chava Rosenfarb (ur. 1923 w Łodzi, zm. 30 stycznia 2011 w Lethbridge) – żydowska pisarka i poetka tworząca w jidysz.

„Nie spodziewałem się lawiny żądań i nie uświadamiałem sobie skali problemu w bezpośrednich, ludzkich warunkach. Odpowiadałem – współczuję Ci, znam problem, ale prawo nie pozwala mi pomóc Tobie. Jeśli Ci pomogę, pójdę do więzienia, stracę praktykę – mam żonę i dwójkę dzieci. Przykro mi, ale ja po prostu nie mogę!”.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Ontario – prowincja Kanady. Ontario jest najludniejszą i najprężniejszą ekonomicznie częścią Kanady. W granicach Ontario znajduje się stolica Kanady Ottawa, największe miasto Kanady Toronto, a także największa aglomeracja tzw. Golden Horseshoe. W 1855 stacjonujący tam żołnierze angielskiej armii wymyślili hokej na lodzie.

Przez pewien czas był w stanie kierować kobiety do dwóch innych lekarzy, którzy wykonywali aborcje, ale wkrótce ich usługi stały się niedostępne. Nie było nikogo, komu mógł je wysłać, a niektóre z nich kończyły na pogotowiu po amatorskich aborcjach. Stwierdził, że odsyłając je czuł się jak tchórz, który uchyla się od odpowiedzialności. Ostatecznie, mimo zagrożenia dla siebie, możliwości zniszczenia kariery, więzienia na lata bezpowrotnie utracone z życia, postanowił przeprowadzić aborcję, a jednocześnie, zakwestionować prawo. Wiedział od innych lekarzy, oraz z doniesień prasowych, że kobiety w Montrealu umierały w wyniku niekompetentnie przeprowadzonych aborcji. Wiedział, że kobiety były zdeterminowane, aby dokonać aborcji mimo zagrożenia dla swego zdrowia i życia. Wiedział, że mógłby zapobiec tym niepotrzebnym zgonom. I tak postanowił użyć nieposłuszeństwa obywatelskiego by zmienić prawo.

John Gilbert "Jack" Layton (ur. 18 lipca 1950, zm. 22 sierpnia 2011) - polityk kanadyjski, przywódca Nowej Demokratycznej Partii Kanady (od 25 stycznia 2003 do 22 sierpnia 2011). W wyborach roku 2004 zdobył mandat poselski w parlamencie Kanady reprezentując okręg Toronto—Danforth, wybrany ponownie w wyborach w 2006.Obóz zagłady w Treblince (również Treblinka II, niem. Vernichtungslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka) – niemiecki nazistowski obóz zagłady istniejący w latach 1942–1943 w lasach nad Bugiem, przy linii kolejowej Siedlce – Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się w pobliżu obozu.

W 1968 Morgentaler porzucił praktykę lekarza rodzinnego i rozpoczął wykonywanie aborcji w swojej prywatnej przychodni. W tym czasie aborcja była nielegalna z wyjątkiem przypadków, w których kontynuowanie ciąży zagrażało życiu kobiety ciężarnej. W dniu 26 sierpnia 1969 roku, nowelizacja kodeksu karnego zalegalizowała aborcję w Kanadzie, jeśli zostanie wykonana w szpitalu po zatwierdzeniu przez Komitet Aborcji Terapeutycznej. Nie było jednak żadnego wymogu by szpitale powoływały komitety, i ostatecznie zrobiła to tylko około jedna trzecia szpitali, pozostawiając wiele kobiet bez dostępu do legalnej aborcji i zmuszając je do podróży – wywołując przeszkody i opóźnienia. Niektóre komisje nigdy się nie zbierały. Nawet, gdy się zebrały, nigdy nie oglądały „pacjentki”, a jednak jej los zależał od ich subiektywnych opinii. Ponadto nie było odwołania od decyzji Komitetów Aborcji Terapeutycznych. W efekcie, system był rażąco nieuczciwy. Aborcje Morgentalera pozostały nielegalne w świetle tego nowego prawa, bo nie przedstawiał ich z wyprzedzeniem do zatwierdzenia Komitetom Aborcji Terapeutycznych; stały się legalne w 1988 roku, kiedy sekcja 251 kodeksu karnego (obecnie znana, jako sekcja 287) została uznana za niekonstytucyjną przez Sąd Najwyższy Kanady.

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), ONZ oraz NATO.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

Po tym, gdy prowincja Québec zaprzestała ścigać go w 1976 roku, Morgentaler otworzył przychodnię aborcyjną w Ontario. Pomimo dalszego ścigania, inne prowincje poszły w ślady Québec i Ontario, gdzie napływ pacjentek umożliwił funkcjonowanie przychodniom otwartym przez doktora Morgentalera. W 2003 roku udało mu się zamknąć swoje przychodnie w Halifaksie, ponieważ lekarz, którego wyszkolił, teraz dokonuje aborcji w szpitalu lokalnym – Centrum Nauk Medycznych imienia Królowej Elżbiety Drugiej (Queen Elizabeth II Health Sciences Centre).

PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

W 2006 roku Morgentaler zaprzestał wykonywania aborcji po tym, gdy musiał się poddać operacji pomostowania tętnic wieńcowych. Kontynuował jednak nadzór nad pracą w swoich sześciu prywatnych przychodniach.

Batalie sądowe[ | edytuj kod]

Québec[ | edytuj kod]

W 1969 roku Morgentaler otworzył przychodnię aborcyjną w Montrealu. Powiedział, że starał się o status modelowej przychodni aborcyjnej i postulował, w rozmowach z rządami federalnym i prowincjonalnym, że aborcje mogą być bezpiecznie wykonywane poza szpitalami. Wspomina, że ani rząd prowincjonalny, ani federalny nie był zainteresowany. Rządy obu szczebli odpowiedziały, że należy to do obowiązków drugiej strony. Nikt nie przyszedł na inspekcję jego przychodni. Zamiast tego nasłano policję. W dniu 1 czerwca 1970 roku policja miasta Montreal „zrobiła nalot” na przychodnię Morgentalera i postawiła kilka zarzutów o wykonywanie nielegalnych aborcji. Pierwsza rozprawa nie doszła do skutku aż do 1973 roku; w międzyczasie zorganizowały się grupy kobiet w celu wspierania go, a on kontynuował wykonywanie aborcji. W 1973 roku, lekarz stwierdził, że wykonano 5000 bezpiecznych aborcji poza szpitalami, wykazując, że ograniczanie miejsca legalnie wykonywanych aborcji do szpitali nie było konieczne.

Wazektomia (łac. vasotomia) – zabieg urologiczny polegający na przecięciu nasieniowodu lub nasieniowodów. Odmianą tego zabiegu jest podwiązanie nasieniowodu (łac. vasoligatura).Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Podsumowując, między 1973 a 1975, Morgentaler był sądzony trzykrotnie w Montrealu za łamanie prawa aborcyjnego; za każdym razem wniósł obronę działania w stanie wyższej konieczności i za każdym razem został uniewinniony. Za każdym razem sądowi przysięgłych zajęło coraz mniej czasu, aby ogłosić wyrok uniewinniający: przy trzeciej próbie, zaledwie godzinę. Określa się taką sytuację jako „unieważnienie przez sąd przysięgłych” – czyli odmowę sądu przysięgłych by egzekwować prawo, które sędziowie uważają za niesprawiedliwe.

Jüdischer Ordnungsdienst (dosł. Żydowska Służba Porządkowa, potocznie policja żydowska albo tzw. odmani) to w okresie II wojny światowej podległe częściowo Judenratom, kolaborujące z nazistowskimi Niemcami, żydowskie jednostki policyjne wewnątrz gett, obozów pracy oraz obozów koncentracyjnych. Wykorzystywano je do rekwizycji, łapanek, eskortowania przesiedleńców oraz akcji deportacyjnych.Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), w tym KL Birkenau (Auschwitz II) i KL Monowitz (Auschwitz III) – zespół niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, w tym obozu zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości, istniejący w latach 1940-1945, symbol Holocaustu. Jedyny obóz koncentracyjny, znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945).

Każda ze spraw była wniesiona do sądu oddzielnie. Na pierwszym procesie w 1973 roku Morgentalera bronił Claude-Armand Sheppard. Sheppard przedstawił obronę dowodząc, że jako lekarz, Morgentaler działał w stanie wyższej konieczności – miał obowiązek chronić życie i zdrowie kobiet, które zwróciły się do niego po aborcję, co przeważało jego obowiązek przestrzegania prawa. Po zapoznaniu się z zeznaniami niektórych z tych kobiet, jako świadków, sąd przysięgłych uniewinnił go.

Nowa Fundlandia (ang. Newfoundland, franc. Terre-Neuve, irl. Talamh an Éisc. łac. Terra Nova) – duża wyspa u wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej i jednocześnie najgęściej zaludniona część kanadyjskiej prowincji Nowa Fundlandia i Labrador. O wyspie tej potocznie mówi się, że "leży pośrodku Atlantyku", jednakże w rzeczywistości jest od niego oddalona o ok. 1000 km (współrzędne geograficzne: 49°00′N 56°00′W/49,000000 -56,000000). Wyspa Nowa Fundlandia pierwotnie nazwana została Terra Nova przez Wenecjanina w służbie brytyjskiej, Giovanniego Caboto (Johna Cabota), w 1497. Prowincja, w skład której wchodzi wyspa, również nosiła nazwę "Nowa Fundlandia" aż do 2001, kiedy to zmieniono ją na "Nowa Fundlandia i Labrador" (nieco później zmieniono w ślad za tym kod pocztowy z NF na NL).Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Prowincja odwołała się od wyroku uniewinniającego. W dosłownie bezprecedensowym posunięciu, uniewinnienie przez sąd przysięgłych zostało obalone przez pięciu sędziów Sądu Apelacyjnego Québecu, w 1974 roku, który zasądził karę. Lekarz odwołał się do Sądu Najwyższego Kanady, ale sąd utrzymał karę, w decyzji sześciu do trzech sędziów, stwierdzając, że niebezpieczeństwo dla kobiet nie było natychmiastowe. Został skazany na 18 miesięcy więzienia i zaczął odsiadywać karę w marcu 1975.

Bomba zapalająca – bomba lotnicza mająca na celu po wybuchu spowodować zapalenie się budynków. Bomby te są wypełniane środkami zapalającymi (głównie białym fosforem lub odmianami napalmu).Konstytucja Kanady (ang. Canada Act of 1982 / Constitutional Act of 1982, fr. Loi de 1982 sur Le Canada / Loi constitutionnelle de 1982) – ustawa konstytucyjna uchwalona przez Parlament Kanady 25 marca 1982 i proklamowana przez królową Elżbietę II 17 kwietnia tego samego roku, stanowiąca pełną suwerenność Kanady.

W 1975 roku, pod przywództwem liberalnego premiera Pierre’a Trudeau, kanadyjski parlament zmienił ustawę tak, że sąd apelacyjny nie mógł odwrócić uniewinnienia przez sąd przysięgłych, choć mógł zarządzić wszczęcie nowego procesu. Jest to znane, jako „poprawki Morgentalera do kodeksu karnego”. Rząd Québecu odrzucił swój pierwszy wyrok i zarządził przeprowadzenie nowego procesu w związku z pierwotnymi zarzutami. Morgentaler został zwolniony w oczekiwaniu na proces.

Pierre Philippe Yves Elliott Trudeau (ur. 18 października 1919 w Montrealu, zm. 28 września 2000 tamże) – dwukrotny premier Kanady z ramienia Partii Liberalnej od 20 kwietnia 1968 do 3 czerwca 1979 i od 3 marca 1980 do 30 czerwca 1984.Marc-André Bédard (ur. 19 lutego 1986) – jest to kanadyjski biathlonista, reprezentant kraju w zawodach pucharu świata oraz na mistrzostwach świata juniorów. Jest trzykrotnym medalistą mistrzostw świata juniorów w sztafecie. Dotychczas jego najlepszym wynikiem w zawodach PŚ jest 20 miejsce w sprincie w Anterselvie w sezonie 2009/2010.

W 1975 roku, gdy był w więzieniu, Ministerstwo Sprawiedliwości Québecu założyło kolejną sprawę przeciwko niemu, z drugim zestawem zarzutów, a on został uniewinniony przez inny sąd przysięgłych. Był już wówczas jednak w więzieniu. Ówczesna karykatura polityczna pokazywała strażnika więziennego, wpychającego tacę z jedzeniem do celi Morgentalera, i mówiącego: „Gratulacje, Panie Doktorze, został Pan ponownie uniewinniony!”. Minister Sprawiedliwości odwołał się od tego drugiego wyroku uniewinniającego, ale tym razem Sąd Apelacyjny Québecu podtrzymał jednogłośnie uniewinnienie (19 stycznia 1976).

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Halifax – miejscowość (metropolitan area; do 1996 miasto – 1841–1996 city), stolica kanadyjskiej prowincji Nowa Szkocja, ośrodek hrabstwa Halifax. Według spisu powszechnego z 2016 obszar miejski (population centre) Halifax to: 234,72 km², a zamieszkiwało wówczas ten obszar 316 701 osób.

Na przekór zwyczajom prawnym Morgentaler nie został zwolniony warunkowo po odbyciu 1/3 kary – sześciu miesięcy. W sumie odsiedział dziesięć miesięcy, doznał zawału serca podczas przetrzymywania w izolatce, po czym został zwolniony do szpitala. Doniesiono, że liberalny minister sprawiedliwości Québecu, Jérôme Choquette, był głęboko zaangażowany i zainteresowany ściganiem Morgentalera, dopóki nie został usunięty ze stanowiska ministra.

Wkładka wewnątrzmaciczna (wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna, spiralka domaciczna, ang. Intra Uterine Device, IUD) – środek antykoncepcyjny przeznaczony do umieszczenia w macicy w ostatni dzień krwawienia miesiączkowego. Ocenia się, że na świecie, głównie w krajach wysoko rozwiniętych, stosuje go ok. 160 milionów kobiet. Wkładka jest skuteczna przez wszystkie dni cyklu miesięcznego i zależnie od typu może pełnić swą funkcję od roku do 5, a nawet do 12 lat (Coopper T380A). Skuteczność wkładek mierzona wskaźnikiem Pearla utrzymuje się poniżej 1.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

W styczniu 1976 roku, federalny minister sprawiedliwości, Ron Basford rozpoczął trzeci proces przeciwko Morgentalerowi, z pierwszego zestawu zarzutów. W dniu 18 września 1976 roku, proces zakończył się uniewinnieniem przez inny sąd przysięgłych. Było to jego trzecie uniewinnienie przez sąd przysięgłych w Québecu.

Tabletka antykoncepcyjna, pigułka antykoncepcyjna – doustny środek antykoncepcyjny zawierający syntetyczne odpowiedniki hormonów. Działanie jej polega na blokowaniu owulacji oraz zmianie konsystencji śluzu szyjki macicy w taki sposób, że nie przepuszcza on plemników.CTV Television Network - anglojęzyczna prywatna kanadyjska stacja telewizyjna. Jest jednym z największych koncernów medialnych w kraju. Nigdy nie było pełnej nazwy do liter CTV. Jednak wiele osób uważa, że nazwa pochodzi od "Canadian Television ", który został wykorzystany w kampanii promocyjnej przez sieć w 1998 roku. Stacja otrzymała koncesję na nadawanie w 1958 roku od Premiera Johna Diefenbakera. Nadawca posiada także kilka kanałów tematycznych, m.in. informacyjny CTV News, sportowy CTV Sports oraz filmowy CTV Movie. Telewizja CTV była główną stacją telewizyjną na świecie, która posiadała prawa do emisji Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2010 roku w Vancouver.

W 1976 roku Partia Quebecka (Parti Québécois) przejęła władzę. Zdano sobie sprawę, że prawo o aborcji nie może być egzekwowane, jeśli sądy przysięgłych nie będą zasądzać na jego podstawie, więc porzucono zarzuty. W dniu 11 grudnia 1976 roku, nowy minister sprawiedliwości, Marc-André Bédard, wycofał oskarżenie przeciwko Morgentalerowi i innym lekarzom i ogłosił, że nie będzie żadnych dalszych zarzutów prawnych stawianych przychodniom aborcyjnym w prowincji Québec. Zapobiegło to kolejnemu procesowi przeciw doktorowi Morgentalerowi, mającemu rozpocząć się w najbliższy poniedziałek.

Terroryzm – użycie siły lub przemocy psychicznej przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie na danej grupie ludności lub państwie ustępstw w drodze do realizacji określonych celów. Działania terrorystyczne mogą dotyczyć całej populacji, jednak najczęściej są one uderzeniem w jej niewielką część, aby pozostałych obywateli zmusić do odpowiednich zachowań.Pro-choice (ang. Za wyborem, Na rzecz wyboru) – określenie organizacji i ruchów społecznych opowiadających się za legalizacją aborcji i innymi tzw. prawami reprodukcyjnymi. Początek zorganizowanych ruchów pro-choice sięga lat 60. XX wieku, kiedy w krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej zaczęły powstawać organizacje stawiające sobie za cel depenalizację przerywania ciąży. Współczesne ruchy i organizacje pro-choice odwołują się do następujących wartości:

Bedard ogłosił ustawę antyaborcyjną niewykonalną. Od tego momentu, Québec odmówił egzekwowania prawa federalnego zakazującego aborcji dokonywanych przez wykwalifikowany personel medyczny. Bedard podkreślił, że policja nadal będzie ścigać i stawiać zarzuty niewykwalifikowanym, pokątnym aborcjonistom. Federalny Minister Sprawiedliwości Ron Basford powiedział, że Québec podjął sprawiedliwą i uczciwą decyzję, właściwą kompetencjom władz prowincji. Minister Sprawiedliwości Québecu Bedard poprosił federalnego Ministra Sprawiedliwości Basforda o zmianę sekcji 251 kodeksu karnego.

Nowa Szkocja (ang. Nova Scotia, fr. Nouvelle-Écosse) – prowincja Kanady leżąca nad Atlantykiem. Prowincja zajmuje całość półwyspu o tej samej nazwie, wyspę Cape Breton oraz szereg drobnych wysp. Nowa Szkocja graniczy od zachodu z Nowym Brunszwikiem. Prowincja ma połączenia promowe z Nową Fundlandią, Wyspą Księcia Edwarda, z Wyspami Magdaleny oraz ze stanem Maine. Stolicą, a zarazem największym miastem prowincji, jest Halifax.Lekarz – osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, do udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności do: badania stanu zdrowia, rozpoznawania chorób i zapobiegania im, leczenia i rehabilitacji chorych, udzielania porad lekarskich, a także wydawania opinii i orzeczeń lekarskich, w zakresie swojej specjalizacji (art. 2 ustawy opublikowanej w Dz. U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1943).

Później, w 1976 roku, Prokurator Generalny Québec ogłosił, że odtąd aborcje wykonywane przez lekarzy w pozaszpitalnych przychodniach były legalne, w prowincji Québec.

W 1976 roku Morgentaler wniósł sprawę do Sądu Najwyższego Kanady próbując obalić ustawę aborcyjną kraju, w sprawie Morgentaler przeciwko Królowej, ale nie powiodło się. W 1982 roku Kanadyjska Karta Praw i Swobód została uchwalona, jako część Kanadyjskiej Konstytucji. Karta była istotna dla późniejszych spraw sądowych Morgentalera.

Jean-Drapeau – stacja metra w Montrealu, na linii żółtej. Obsługiwana przez Société de transport de Montréal (STM). Znajduje się na Île Sainte-Hélène, wyspie położonej na Rzece Świętego Wawrzyńca.Toronto – największe miasto Kanady położone w południowej części prowincji Ontario, której jest stolicą. Miasto pełni funkcję ekonomicznej i kulturalnej stolicy Kanady. W mieście Toronto mieszka 5 915 386 ludzi (2011).

CARAL[ | edytuj kod]

W 1974 roku grupa aktywistów „pro-choice” założyła Kanadyjskie Stowarzyszenie w Celu Zniesienia Ustawy Aborcyjnej (Canadian Association for the Repeal of the Abortion Law – CARAL) w Ottawie. Celem CARAL było wspieranie Morgentalera w zakwestionowaniu obowiązującego prawa o aborcji, z 1969 roku, wymagającego uprzedniego zatwierdzenia aborcji przez Komitet Aborcji Terapeutycznej by aborcja mogła być legalnie wykonana (bez wymogu, by Komitety Aborcji Terapeutycznej były tworzone lub zwoływane). Organizacja utworzyła oddziały regionalne i lokalne w całej Kanadzie i przyczyniła się do pozyskania środków na opłaty prawne w procesach Morgentalera. Grupa poparła również wykorzystywanie przez Morgentalera aspiracji próżniowej w znieczuleniu miejscowym, jako bezpieczniejszą i mniej inwazyjną metodę aborcji niż łyżeczkowanie (D&C) w znieczuleniu ogólnym, które tradycyjnie wykonywano w szpitalach dla przeprowadzenia aborcji, lub po poronieniach naturalnych. Rozwój techniki medycznej w przeprowadzaniu aborcji ma również zmniejszać śmiertelność matek, według CARAL.

Landsberg am Lech – miasto powiatowe w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Górna Bawaria, w regionie Monachium, siedziba powiatu Landsberg am Lech. Leży nad rzeką Lech, przy autostradzie A96, drodze B17 i liniach kolejowych Monachium – Memmingen i Bobingen - Weilheim in Oberbayern.Aborcja (łac. abortus lub abortio – poronienie, wywołanie poronienia) – zamierzone i przedwczesne zakończenie ciąży w wyniku interwencji zewnętrznej, np. działań lekarskich, w j. łacińskim abortus provocatus. Przeważnie w efekcie dochodzi do śmierci zarodka lub płodu (łac. nasciturus).

Inne prowincje i Kanada[ | edytuj kod]

Zachęcony społecznym poparciem dla swojej walki i zaniepokojony brakiem dostępu kobiet do aborcji w innych prowincjach, w 1983 Morgentaler postanowił zaskarżyć ustawę w innych prowincjach. Spędził następne 15 lat otwierając i prowadząc przychodnie aborcyjne w całej Kanadzie, w sposób oczywisty naruszając prawo. W każdej prowincji, ogłaszał wcześniej, że zamierza otworzyć przychodnię. W tym samym roku otworzył przychodnie w Winnipeg, w Manitobie, oraz w Toronto, w Ontario.

Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.Ghetto Litzmannstadt, również Litzmannstadt-Getto (jidysz לאדזשער געטא; Lodżer geto; ליצמאנשטאטער געטא; Licmansztoter geto) – getto żydowskie istniejące w okupowanej przez nazistów Łodzi (od kwietnia 1940 – Litzmannstadt).

W tym momencie fala opinii publicznej odwróciła się na rzecz Morgentalera: badanie opinii publicznej Gallupa z 1983 roku wykazały, że 72% Kanadyjczyków uważa, iż decyzja o aborcji powinna należeć wyłącznie do kobiety ciężarnej i jej lekarza.

Przychodnię w Toronto prowadził wraz z dwoma kolegami (Leslie Frank Smoling i Robert Scott). W 1983 roku, Policja Miasta Toronto zrobiła nalot na nowo otwartą przychodnię Morgentalera, a on i jego dwaj koledzy zostali oskarżeni o nielegalne udostępnianie zabiegów poronienia. Po raz kolejny Morgentaler użył obrony działania w stanie wyższej konieczności i został uniewinniony przez sąd przysięgłych. Urząd Prokuratora Generalnego złożył apelację, a werdykt uniewinniający został odwrócony przez Sąd Apelacyjny w Ontario, który zasądził wyrok skazujący. Po raz kolejny sąd odwoławczy uchylił uniewinnienie przez sąd przysięgłych. Przed sprawami Morgentalera to było niespotykane. Po raz kolejny, Morgentaler odwołał się do Sądu Najwyższego Kanady. Tym razem Morgentaler zakwestionował prawo jako niekonstytucyjne, na podstawie tego, że kobietom odmawia się prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego.

Ruch antyaborcyjny, także ruch pro-life (dosł. „za życiem”) – ogół ruchów społecznych i organizacji prowadzących działalność edukacyjną, wychowawczą i naukową w obronie życia człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci, przeciwstawiających się zwłaszcza aborcji i eutanazji. PMCID (ang. PubMed Central Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego cytowanego artykułu naukowego bazy PubMed Central.

Sprawa „Korony przeciw Morgentalerowi” (R v. Morgentaler), z roku 1988, została wysłuchana przez Sąd Najwyższy Kanady. Było to zwycięstwo Morgentalera. Sąd podtrzymał pierwotne uniewinnienie przez sąd przysięgłych. Ponadto stwierdził, że ustawa aborcyjna z 1969 roku narusza Kanadyjską Kartę Praw i Swobód, a zatem była niekonstytucyjna w powództwie „Korony przeciw Morgentalerowi” (R. v. Morgentaler 1988) (1 S.C.R. 30). Trybunał orzekł, w proporcji sędziów 5 do 2, że „procedury były uciążliwe i w nieuzasadniony sposób zakłócały integralność ciała kobiety”. W dniu 28 stycznia, sąd orzekł, że ustawa narusza rozdział 7 Karty Praw i Wolności, ponieważ narusza prawa kobiet do „życia, wolności i bezpieczeństwa osoby”.

Getto warszawskie – getto dla ludności żydowskiej w Warszawie utworzone przez okupacyjne władze hitlerowskie w czasach II wojny światowej.Archidiecezja Montréal – archidiecezja rzymskokatolicka w Kanadzie. Została erygowana w 1836 jako diecezja. Podniesiona do rangi archidiecezji w 1886.

Pięciu sędziów napisało trzy różne opinie znosząc ustawę z różnych powodów: że sekcja 251 KK nakłada niepotrzebne procedury i ograniczenia, ogranicza dostęp do szpitali i wywołuje opóźnienia powodujące fizyczne, psychiczne i emocjonalne ryzyko dla kobiety; oraz zmusza niektóre kobiety do donoszenia płodu do terminu wbrew ich woli.

Prawa kobiet lub prawa człowieka kobiet – uprawnienia i wolności należące do kobiet i dziewcząt w danych społeczeństwach.Izba Gmin Kanady (ang. House of Commons of Canada, fr. Chambre des communes du Canada) - izba niższa parlamentu federalnego Kanady. Składa się z 338 deputowanych wybieranych na kadencję nie dłuższą niż cztery lata (z możliwością skrócenia przez gubernatora generalnego na wniosek premiera). W wyborach stosuje się ordynację większościową i jednomandatowe okręgi wyborcze.

Sędzia Brian Dickson napisał:

„Zmuszanie kobiety, by pod groźbą sankcji karnej, nosić płód do terminu, chyba że spełnia pewne kryteria niezwiązane z jej własnymi priorytetami i aspiracjami, jest głęboką ingerencją w ciało kobiety, a tym samym naruszeniem jej bezpieczeństwa osobistego”

. Sędzia Bertha Wilson napisała:

Catherine Doherty, urodzona jako Jekatierina Fiodorowna Kołyszkina, ros. Екатерина Фёдоровна Колышкина, nazwisko po pierwszym mężu De Hueck, po drugim – Doherty, (ur. 15 sierpnia 1896 w Niżnym Nowogrodzie, zm. 14 grudnia 1985 w Combermere) – kanadyjska Służebnica Boża Kościoła katolickiego rosyjskiego pochodzenia.Partia Quebecka (mniej poprawnie: Partia Quebecu) w ortografii kanadyjskiej francuskiej Parti québécois, poza Kanadą pisane Parti Québécois, w skrócie PQ – partia polityczna działająca w prowincji Quebec w Kanadzie. Głównym celem partii jest uzyskanie suwerenności prowincji od Kanady. Mimo silnie nacjonalistycznych akcentów partia uważa, że suwerenny Quebec powinien pozostać w pewnego rodzaju unii z Kanadą, zachowując wspólną walutę oraz utrzymać obywatelstwo kanadyjskie dla obywateli Quebecu (lecz już nie odwrotnie). Siostrzaną partią PQ na poziomie federalnym jest Blok Quebecu.

„Decyzja kobiety o przerwaniu ciąży mieści się w klasie decyzji chronionych [ponieważ będzie to miało] głębokie psychologiczne, ekonomiczne i społeczne konsekwencje dla kobiety w ciąży... prawo do reprodukcji lub do decyzji o jej nie podejmowaniu... ma być we właściwy sposób postrzegane jako integralna część zmagania się kobiety we współczesnym świecie o potwierdzenie jej godności i wartości jako człowieka... Celem sekcji [251 Kodeksu Karnego] jest odebranie prawa decyzji kobiecie i przydzielenie go komitetowi”

Manitoba – prowincja Kanady leżąca w środkowej części kraju. Od wschodu graniczy z Ontario, od zachodu z Saskatchewan, od północy z terytorium Nunavut oraz na południu ze stanami USA Minnesota i Dakota Północna. Największym miastem prowincji i zarazem jej stolicą jest Winnipeg.Kanadyjska Karta Praw i Swobód - Canadian Charter of Rights and Freedoms – Charte canadienne des droits et libertés – część Konstytucji Kanady określająca prawa i swobody obywatelskie. Karta Praw odnosi się do stosunków pomiędzy obywatelem a rządami federalnymi i prowincjonalnymi, lecz nie dotyczy stosunków pomiędzy innymi instytucjami a obywatelami i pomiędzy samymi obywatelami. Stosunki te są regulowane przez inne akty prawne.

. W ten sposób sąd zgodził się z rozumowaniem Morgentalera. Orzeczenie Sądu Najwyższego w istocie zakończyło wszystkie ograniczenia karne, które wyróżniały aborcję w Kanadzie i traktowały ją w sposób specjalny, pozostawiając ją regulacjom prawa Kanady dotyczącym praktyki lekarskiej. Nadal obowiązuje Ustawa o Ochronie Zdrowia Kanady (Canada Health Act), wraz z regionalnymi przepisami dotyczącymi praktyki medycznej, ubezpieczeń zdrowotnych oraz ograniczeń w ich stosowaniu. Prowincja może odmówić zapłaty za aborcję w prywatnej przychodni, ale nie może żądać by Komisja Aborcji Terapeutycznej zatwierdzała aborcje, ani nie może zabronić aborcji wprost. Morgentaler opisał to, jako najszczęśliwszy dzień w swoim życiu.

SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.Uniwersytet Montrealu lub Uniwersytet Montrealski (fr. Université de Montréal lub UdeM) - to francuskojęzyczny uniwersytet działający w kanadyjskim mieście Montreal, w prowincji Quebec. Ma około 55 tys. studentów.

Sprawy wynikające z różnych prób podejmowanych przez prowincje i gminy/magistraty by poprzez regulacje dotyczące uprawnień i sposobu korzystania z usług medycznych jednocześnie ograniczać lub utrudniać zdolność kobiet w ciąży do korzystania z prawa wyboru, również trafiły przed Sądy. Wszelkie takie próby zostały odrzucone przez sądy. Siły antyaborcyjne uciekają się do prób politycznych, by pozbawić dofinansowania prywatne przychodnie aborcyjne oraz wprowadzić zakaz tworzenia przychodni w obrębie prowincji.

Żydzi (dosł. "chwalcy /Jahwe/" lub "czciciele /Jahwe/" z hebr. Jehudim, יהודים, jid. Jidn, ייִדן, ladino ג׳ודיוס Djudios) – naród semicki zamieszkujący w starożytności Palestynę (określany wtedy jako Hebrajczycy albo Izraelici), posługujący się wtedy językiem hebrajskim, a w średniowieczu i czasach nowożytnych mieszkający w diasporze na całym świecie i posługujący się wieloma różnymi językami. Żydzi nie stanowią jednolitej grupy religijnej i etnicznej. Dla żydów ortodoksyjnych Żydem jest tylko osoba, która ma ortodoksyjną matkę lub przeszła konwersję na judaizm. Za Żydów uważa się jednak wiele osób, które nie są żydami ortodoksyjnymi. Kto jest Żydem (hebr.? מיהו יהודי) jest pytaniem, na które nie da się jednoznacznie odpowiedzieć, gdyż może to być identyfikacja kulturowa, etniczna lub religijna. Wiele osób, które uważają się z jakichś powodów za Żydów, nie są uznawane przez inne grupy lub instytucje. Dotyczy to na przykład żydów reformowanych, którzy nawet pomimo etnicznego pochodzenia żydowskiego czasem nie są uznawani przez żydów ortodoksyjnych. Według prawa izraelskiego Żydem jest osoba, która ma ortodoksyjną żydowską matkę, chociaż prawo do obywatelstwa bez oficjalnego uznania takiej osoby za Żyda ma każda osoba, która ma przynajmniej jednego dziadka, który był ortodoksyjnym Żydem. Stąd wielu Żydów mieszkających w Izraelu czy USA nie ma według prawa tego kraju oficjalnego statusu Żyda.Lekarz rodzinny (lekarz pierwszego kontaktu) – specjalista medycyny rodzinnej, kluczowy element podstawowej opieki zdrowotnej.

W 1989 roku legislatura Nowej Szkocji potrzebowała tylko jednego dnia, aby uchwalić prawo, które zakazało aborcji i niektórych innych procedur, takich jak liposukcja, poza szpitalami, dzięki czemu wszystkie przychodnie wykonujące aborcje stały się nielegalne lub przynajmniej niedofinansowywane. Morgentaler otworzył przychodnię, pod pretekstem przeprowadzania wywiadów z klientkami chcącymi poddać się aborcji poza prowincją. Potem ogłosił, że aborcje były tam wykonywane. Rząd postawił zarzut o naruszenie ustawy o Usługach Medycznych w Nowej Szkocji, w 1989 roku. Nowa Szkocja następnie wystąpiła o sądowy nakaz zabraniający Morgentalerowi wykonywania aborcji w przychodni. Nakaz został wydany przez sąd na podstawie konieczności zapewnienia przestrzegania prawa prowincji. Sąd odrzucił argument, że decyzja Sądu Najwyższego z 1988 roku, w sprawie Korony przeciw Morgentalerowi zabrania prowincjom uchwalania przepisów, które po prostu uznają aborcje dokonane w przychodniach za nielegalne.

Pomostowanie aortalno-wieńcowe (ang. Coronary Artery Bypass Graft, CABG) – operacja kardiochirurgiczna wszczepienia pomostów naczyniowych (tzw. by-passów) omijających miejsce zwężenia w tętnicy wieńcowej stosowana w niektórych przypadkach zawału serca i zaawansowanej choroby wieńcowej.Na mapach: 48°16′13″N 11°28′05″E/48,270278 11,468056 KL Dachau, Konzentrationslager Dachau – pierwszy niemiecki obóz koncentracyjny, założony wiosną 1933 roku w opuszczonej fabryce amunicji na obrzeżach miasta Dachau, na północ od Monachium, w południowych Niemczech. Funkcjonował do 29 kwietnia 1945, oswobodzony przez wojska amerykańskie.

Aby obronić się przed zarzutami i nakazem sadowym, Morgentaler zakwestionował konstytucyjność ustawy o Usługach Medycznych Nowej Szkocji. W 1993 roku, sprawa trafiła przed Sąd Najwyższy Kanady. Prowincja argumentowała, że zwalcza prywatyzację służby zdrowia. Sąd Najwyższy, jednak jednogłośnie odrzucił tę część ustawy, która zakazywała procedury w przychodniach prywatnych. Sędzia John Sopinka napisał uzasadnienie, w którym podkreślał, że przepisy te nie regulowały w sposób prawidłowy przeprowadzania aborcji w szpitalach prowincji, ani usług medycznych, ale ingerowały w sposób niewiążący w prawo karne, którego stanowienie jest prerogatywą rządu federalnego. W rezultacie, wszystkie znowelizowane postanowienia ustawy zostały przez Sąd Najwyższy odrzucone, w tym te, które nie dotyczyły aborcji, a które sąd nazwał zasłoną dymną, za którą prowincja skrywała prawdziwy cel przeszkodzenia kobietom w dokonywaniu aborcji (patrz: „Korona przeciw Morgentalerowi (1993)” („R. v. Morgentaler”)).

Order Kanady (ang. Order of Canada, fr. Ordre du Canada) – wysokie cywilne odznaczenie Kanady przyznawane tym, którzy realizują łacińską dewizę orderu: Desiderantes meliorem patriam, czyli "Pragnący lepszej ojczyzny".Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 36. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

W czerwcu 1991 roku rząd Ontario ogłosił, że wszystkie aborcje w prowincji, w tym przeprowadzane w prywatnych przychodniach, zostaną objęte Planem Ubezpieczeniowym Prowincji Ontario. Kobiety nie będą musiały płacić z własnej kieszeni za aborcje w przychodni, jak to miało miejsce w innych prowincjach. Ministerstwo Zdrowia Ontario ogłosiło, że będzie współpracować z przedstawicielami zawodów medycznych w celu zapewnienia wystarczającej liczby lekarzy przeszkolonych w wykonywaniu aborcji, aby nadążyć za popytem kobiet z Ontario.

Narodowy Uniwersalny Katalog Centralny (NUKAT) – katalog centralny polskich bibliotek naukowych i akademickich funkcjonujący od lipca 2002 roku. Katalog obejmuje pozycje ze wszystkich katalogów rozproszonych naukowych bibliotek uniwersyteckich tworzących NUKAT. Obecnie jest to 130 bibliotek naukowych, w tym 37 z Warszawy oraz 17 z Krakowa, w dalszej kolejności są biblioteki gdańskie (10), wrocławskie (10) oraz łódzkie (9).Stephen Harper (ur. 30 kwietnia 1959 w Toronto ) – polityk kanadyjski, przywódca Konserwatywnej Partii Kanady, największej partii w Izbie Gmin kanadyjskiego parlamentu 39. i 40. kadencji, od 6 lutego 2006 roku premier Kanady.

W 1994 roku Nowy Brunszwik zakazał aborcji w przychodniach poza szpitalami. W 1995 r. aborcja została dodana do Ustawy o Ochronie Zdrowia Kanady, jako podstawowa usługa medyczna, co oznacza, że musi być objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Niemniej jednak, niektóre prowincje nie obejmują aborcji w przychodniach refundacją.

Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.Litzmannstadt – nazistowska nazwa nadana Łodzi 11 kwietnia 1940 na rozkaz Adolfa Hitlera. Nazwę przyjęto na cześć pruskiego generała i hitlerowskiego polityka Karla Litzmanna, dowodzącego w czasie I wojny światowej wojskami w bitwie o Łódź, która rozegrała się pomiędzy wojskami niemieckimi a rosyjskimi pod Brzezinami. Po wyzwoleniu w 1945 roku, powrócono do przedwojennej nazwy miasta.

W 1995 roku orzeczenia sądów prowincjonalnych i federalnych zmusiły Nową Szkocję i Nowy Brunszwik, do zezwolenia na prywatne przychodnie aborcyjne. Rząd Alberty został ukarany na podstawie Ustawy o Ochronie Zdrowia Kanady za to, że nie finansuje aborcji w przychodniach, lecz umożliwia jedynie prywatne rozliczenia w przychodniach aborcyjnych w prowincji. W 1996 Alberta poddała się presji finansowej i zgodziła się finansować przychodnie.

Wolne Państwo Bawaria (niem. Freistaat Bayern) – największy pod względem powierzchni i najlepiej rozwinięty gospodarczo kraj związkowy Republiki Federalnej Niemiec.Gestapo (niem. Geheime Staatspolizei, Tajna Policja Państwowa) – tajna policja utworzona w nazistowskich Niemczech 26 kwietnia 1933, która w sposób bezwzględny zwalczała wszelkie przejawy oporu, rozwiązana wraz z upadkiem III Rzeszy w 1945 roku.

W 1996 roku Morgentaler napisał Moralność w sprawie aborcji. W książce przedstawia rozumowanie, które kierowało jego działaniami od pierwszych aborcji w Québecu i dało podstawę linii jego obrony odwołującej się do działania w stanie wyższej konieczności zapewniając kobietom dostęp do aborcji. Było to w istocie powodem, że sądy przysięgłych w Québecu go uniewinniały:

Zdrowie reprodukcyjne – w ramach definicji zdrowia według WHO, jako stanu całkowitego fizycznego psychicznego i społecznego dobrego samopoczucia, a nie tylko braku choroby lub niemocy, pojęcie odnosi się do procesów i funkcji reprodukcyjnych i układu rozrodczego na wszystkich etapach życia człowieka. Definicja wskazuje, że zdrowie reprodukcyjne implikuje, iż ludzie mogą prowadzić odpowiedzialne, satysfakcjonujące i bezpieczne życie seksualne i mają możliwość reprodukowania się oraz wolność decyzji co do tego, kiedy i jak często to robić.International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.

„Czy ci wszyscy ludzie zapomnieli, że kobiety umierały w naszych krajach, z powodu samodzielnie wywołanych, czy przeprowadzanych przez szarlatanów aborcji, że niechciane dzieci były oddawane do instytucji, gdzie ponosiły ogromną traumę, która wysysała z nich radość życia, a wywoływała w nich lęk, depresję i trwałą urazę do społeczeństwa? Czy ci wszyscy ludzie zapomnieli, że niechciana ciąża była największym zagrożeniem dla zdrowia młodych, płodnych kobiet i mogła powodować utratę płodności, długotrwałą chorobę, uraz lub śmierć?”

Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.Betty Friedan wł. Bettye Naomi Goldstein (ur. 4 lutego 1921 w Peorii w stanie Illinois, zm. 4 lutego 2006) – Żydówka,feministka nurtu liberalnego, działaczka społeczna i pisarka amerykańska.

. Chociaż nie istnieją dokładne dane, szacuje się, że około 4000 do 6000 kanadyjskich kobiet zmarło z powodu nielegalnych aborcji między rokiem 1926 a 1947. W 1990 roku miała miejsce konserwatywna próba rekryminalizowania aborcji. Konserwatywny rząd federalny, prowadzony przez premiera Briana Mulroneya z partii Progresywno Konserwatywnej, przedstawił Ustawę C-43, która miała karać lekarzy więzieniem, jeśli dokonaliby aborcji u kobiety, której zdrowie nie było zagrożone. Ustawa przeszła w Izbie Gmin niewielką przewagą głosów 140 do 131, w blasku fleszy reporterów. Ustawa nie weszła jeszcze w życie, gdy w przeciągu tygodnia 20-letnia studentka wykrwawiła się na śmierć w domu w wyniku wywołanej samodzielnie aborcji, przeprowadzonej przy pomocy wieszaka, a nastoletnia dziewczyna została okaleczona w nieudanej pokątnej aborcji. Te tragiczne wydarzenia wywołane niechcianymi ciążami były szeroko publikowane i po śmierci studentki odbyły się demonstracje popierające prawo do aborcji i protestujące przeciw Ustawie C-43. Projekt ustawy został odrzucony w Senacie niewielką przewagą głosów na początku 1991 roku, a ofiary nielegalnych aborcji przestały się pojawiać.

Znieczulenie ogólne — kontrolowane, odwracalne (czasowe) i całkowite zniesienie bólu, świadomości i odruchów obronnych osoby znieczulanej. Od czasu wprowadzenia eteru popularnie nazywane narkozą (nazwa historyczna). Znieczulenie ogólne polega na okresowym zahamowaniu czynności ośrodkowego układu nerwowego przy jednoczesnym utrzymaniu funkcji ośrodków podtrzymujących życie (np. ośrodka oddechowego odpowiadającego za regularne oddychanie). W stan taki wprowadza się pacjentów przed bardzo bolesnymi zabiegami, np.: operacje chirurgiczne, nastawianie złamanych kości, usuwanie zębów i niektóre zabiegi diagnostyczne. Substancje służące do wprowadzania człowieka w stan znieczulenia ogólnego nazywa się anestetykami, a specjalność lekarska zajmująca się znieczuleniami to anestezjologia.Nowy Brunszwik (ang. New Brunswick, fr. Nouveau-Brunswick) – prowincja Kanady. Największa z trzech nadmorskich prowincji. Nowy Brunszwik znajduje się w całości na stałym lądzie. Od zachodu i północy graniczy z prowincją Quebec. Od północy poprzez Cieśninę Northumberland z Wyspą Księcia Edwarda, Od wschodu z Nową Szkocją i od południa ze stanem USA Maine. Największymi miastami prowincji są Saint John, Moncton i stolica prowincji Fredericton. 33% ludności Nowego Brunszwiku jest frankofonami i używa francuskiego jako pierwszego języka.

Końcowe walki sądowe Morgentalera koncentrowały się na uzyskaniu refundacji aborcji ze środków publicznych, poprzez wykazanie, że działająca w zgodzie z dobrymi przepisami specjalistyczna przychodnia oferuje usługi ekwiwalentne do oferowanych w szpitalu. W Nowym Brunszwiku i na Wyspie Księcia Edwarda, na przykład, prowincjonalny system opieki zdrowotnej płaci za aborcje tylko wtedy, gdy są one wykonywane w autoryzowanych szpitalach i zatwierdzone przez dwóch lekarzy. Morgentaler zaskarżył tę politykę w Nowym Brunszwiku.

Uniwersytet Zachodniego Ontario (ang. University of Western Ontario, potocznie zwany UWO lub Western) to uniwersytet działający w kanadyjskim mieście London, w prowincji Ontario. Ma 1164 wykładowców i prawie 29 tys. studentów. Założony 7 marca 1878 roku, jest jednym z najstarszych uniwersytetów w Kanadzie.Powstanie w getcie warszawskim (jidysz ‏וואַרשעווער געטאָ־אויפֿשטאַנד; warszewer geto-ojfsztand) – zbrojne wystąpienie żydowskich podziemnych formacji zbrojnych, które wybuchło na terenie warszawskiego getta 19 kwietnia 1943 roku. Powstanie w getcie warszawskim trwało do połowy maja 1943. Było pierwszą akcją zbrojną o dużej skali podjętą przez polskie organizacje podziemne przeciwko hitlerowcom, i pierwszym miejskim powstaniem w okupowanej Europie. Bezpośrednią przyczyną powstania była likwidacja getta warszawskiego i stopniowe wymordowanie jego mieszkańców, wykonane jako część podjętego przez hitlerowców planu Zagłady europejskich Żydów.

W roku 2008 sprawy toczyły się w sądach. Prowincja początkowo stwierdziła, że kobiety mogą uzyskać medycznie niezbędne aborcje w szpitalach Nowego Brunszwiku. W 2006 roku jednak ostatni szpitalu w Nowym Brunszwiku im. dr. Everetta Chalmersa (we Fredericton) zaprzestał przeprowadzenia aborcji ze środków publicznych, ogłaszając, że zawiesza usługi aborcyjne poczynając od 1 lipca, w związku z problemami przeciążenia. Nowy Brunszwik i Wyspa Księcia Edwarda to jedyne prowincje w Kanadzie, które nie chcą płacić za aborcje w przychodniach. Ta zasada jest niezgodna z postanowieniami Ustawy o Ochronie Zdrowia Kanady i postanowieniami Sądu Najwyższego Kanady w sprawie „Korony przeciw Morgentalerowi” z 1988 roku. Prowincja wniosła, że Morgentaler, nie będąc kobietą, nie może występować jako powód w sprawie, bo tylko bezpośrednio zainteresowana aborcją lub jej refundacją kobieta może zakwestionować politykę aborcyjną prowincji. Sąd Najwyższy Prowincji Nowy Brunszwik (Court of Queen’s Bench) orzekł, że Morgentaler może kontynuować pozew przeciwko rządowi. To pozwoliło Morgentalerowi kontynuować prowadzenie przychodni we Fredericton, gdzie kobiety mogą uzyskać aborcję płacąc aż do 750 dolarów.

Wyspa Księcia Edwarda (ang. Prince Edward Island) – najmniejsza i najmniej ludna, lecz jednocześnie najgęściej zaludniona (25,3 os./1 km²) prowincja Kanady. Prowincja obejmująca całą powierzchnię wyspy leżącej w Zatoce św. Wawrzyńca. Największym miastem prowincji jest jej stolica Charlottetown. Drugim co do wielkości miastem jest Summerside. Prowincja połączona jest ze stałym lądem mostem – Most Konfederacji (w okolicach Summerside) z Nowym Brunszwikiem oraz połączeniem promowym Charlottetown z Nową Szkocją.

Sędzia Paulette Garnett powiedział, że Morgentaler powinien posiadać zdolność prawną do pozwania rządu prowincjonalnego, z powodu osobistego charakteru aborcji i faktu, że procedury aborcji są wrażliwe na czynnik czasowy, co utrudnia kobietom podjęcie akcji prawnej przeciwko rządowi przed sądami. Po orzeczeniu, rząd postanowił rozważyć ewentualne odwołanie.

W 2009 roku Morgentaler podjął działania, by otworzyć dwie prywatne przychodnie aborcyjne w kanadyjskiej Arktyce, tak by kobiety, które tam mieszkają nie musiały podróżować, pokonując ogromne odległości, w celu dokonania aborcji.

Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Reklama