Han Guangwudi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Han Guangwudi, imię publiczne: Wenshu, chiń. 文叔 (ur. 13 stycznia 5 p.n.e. w Jiyang, zm. 29 marca 57 n.e. w Luoyangu) – pierwszy cesarz Późniejszej dynastii Han, panujący od 5 sierpnia 25 aż do śmierci.

Qin Ling (chiń. upr.: 秦岭; chiń. trad.: 秦嶺; pinyin: Qín Lǐng) - góry we wsch. części Chin o dł. ponad 1000 km. Najwyższym szczytem jest Taibai Shan (3767 m). Zostały ostatecznie wypiętrzone w czasie trzeciorzędowych i czwartorzędowych ruchów tektonicznych. Zbudowane są najczęściej z paleozoicznych skał metamorficznych oraz granitów. Opadają one ku północy, w kierunku doliny rzeki Wei He wysokim progiem tektonicznym. Głęboko rozcięte doliny górskich rzek stanowią dział wodny między dorzeczami Huang He i Jangcy.Xianbei chiń. upr.: 鲜卑; chiń. trad.: 鮮卑; pinyin: Xiānbēi; Wade-Giles: Hsien-pei – azjatycki lud koczowniczy, od III w. p.n.e. zajmujący terytoria na północny zachód od Chin, który w IV wieku założył szereg państw na terenie północnych Chin, w tym cesarstwo Północnej dynastii Wei (386 - 535).

Guangwu (imię osobiste Liu Xiu) był potomkiem cesarza Jinga (157–141 p.n.e.) w szóstym pokoleniu. Pod koniec 22 jego starszy brat, Liu Yan, podniósł bunt przeciwko Wang Mangowi (9–23). Z sukcesów rebeliantów skorzystał jednak głównie inny członek klanu Liu, Liu Xuan (23-25), który obwołał się cesarzem i szybko pozbył się konkurenta w postaci brata Guangwu. Ze względu na jego zasługi na polu walki ten ostatni nie mógł jednak zostać całkowicie odsunięty na bok i w 24 udało mu się uzyskać samodzielne dowództwo w północno wschodnich Chinach. To w tym regionie pośród ciągłych walk Guangwu zbudował faktycznie niezależne władztwo i 5 sierpnia 25 ogłosił się cesarzem, podczas gdy w międzyczasie Liu Xuan zginął w walce z Czerwonymi Brwiami. Gunagwu pokonał Czerwone Brwi wchodząc w sojusz z kontrolującym dolinę rzeki Wei Wei Ao, po to tylko by doprowadzić do jego zagłady w 33. Wojna domowa ostatecznie zakończyła się w 36, gdy zginął najpoważniejszy przeciwnik Guangwu, panujący w Syczuanie Gongsun Shu.

Szantung (chiń. upr.: 山东半岛; chiń. trad.: 山東半島; pinyin: Shāndōng Bàndǎo) – półwysep w północno-wschodnich Chinach, w prowincji Szantung. Położony pomiędzy Zatoką Pohaj a Morzem Żółtym.Kunming (chiń.: 昆明; pinyin: Kūnmíng) – miasto o statusie prefektury miejskiej w południowo-zachodnich Chinach, na Wyżynie Junnan-Kuejczou, stolica prowincji Junnan (Yunnan). W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 1 105 391. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 4 823 263 mieszkańców. Ośrodek przemysłu metalurgicznego, maszynowego, elektrotechnicznego, nawozów azotowych i precyzyjnego. Siedziba katolickiej archidiecezji. Dawniej miasto nosiło nazwę Yunnanfu (云南府).

Guangwu uważał się za odnowiciela rządów Hanów po okresie uzurpacji Wang Manga, w rzeczywistości jednak założona przez niego dynastia miała niewiele wspólnego ze swoimi poprzednikami, ponieważ nowa elita rządząca wywodziła się ze wschodu, a nie z północnego zachodu, jak w okresie Wcześniejszej dynastii Han. Wymownym znakiem tego braku ciągłości pomiędzy Wcześniejszymi a Późniejszymi Hanami było przeniesienie stolicy z zachodu na wschód, do Luoyangu. Guangwu starał się na wiele sposobów nadać swojej dynastii aurę religijnej legitymacji i w przyszłości traktowano go jako wzór do naśladowania w zakresie cesarskiego kultu. W rzeczywistości wiele ze sprawowanych przez niego rytuałów ustanowił jednak Wang Mang. W administracji Guangwu starał się kontynuować wzorce pozostawione przez Wcześniejszą dynastię Han, dokonując jednak pewnych istotnych zmian, z których najważniejszą było zniesienie obowiązku powszechnej służby wojskowej. Prowadził pasywną politykę zagraniczną, tłumiąc rebelie na południu i po początkowych klęskach z ich ręki korzystając z rozpadu Xiongnu na Północnych i Południowych, co pozwoliło mu na zabezpieczenie północnej granicy. Początkowo ożeniony z wywodzącą się z północy Guo Shengtong, ulegając naciskom rodów ze swojej rodzimej komanderii, które tworzyły najpotężniejszą frakcję na jego dworze, w 41 uczynił swoją cesarzową wywodzącą się tak samo jak on z Nanyang Yin Lihua. Tym samym następcą tronu został jego najstarszy syn z tego związku, przyszły cesarz Ming (57–75).

Wu xing (chiń.: 五行; pinyin: wǔ xíng) – w tradycyjnej filozofii chińskiej pięć elementów budujących wszechświat.Tai Shan (chiń.: 泰山; pinyin: Tài Shān) – góra położona na północ od Tai’anu w prowincji Szantung o wielkim znaczeniu dla chińskiej historii i kultury. W roku 1987 wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jej najwyższy punkt to szczyt Jadeitowy Cesarz (chiń. upr.: 玉皇顶; trad.: 玉皇頂; pinyin: Yùhuáng Dīng) o wysokości 1545 metrów (według chińskich władz 1532,7 m).

Młodość i początek wojny domowej[ | edytuj kod]

Pochodzenie i młodość[ | edytuj kod]

Liu Xiu urodził się 13 stycznia 5 p.n.e. w yamenie powiatu (縣, xiàn) Jiyang w komanderii Chenliu (dzis. część Kaifengu), gdzie jego ojciec Liu Qin był urzędnikiem. Był trzecim synem Liu Qina i Fan Xiandu, która pochodziła z bogatego rodu właścicieli ziemskich z komanderii Nanyang. Jego starszym bratem był Liu Yan. Oprócz tego Liu Xiu miał jeszcze trzy siostry. Liu Qin był potomkiem cesarza Jinga (157 - 141 p.n.e.) w piątym pokoleniu. To powiązanie z rodem panującym było jednak odległe - ani sam Liu Qin, ani jego ojciec, ani dziadek nie byli markizami (侯, hóu), i bez wątpienia cała gałąź nie figurowała już w rejestrach klanu cesarskiego. Rodzina straciła szlachecki status za panowania Wang Manga (9 - 23).

Xiongnu (chiń.: 匈奴) – azjatycki lud koczowniczy i założona przez niego konfederacja koczowniczych plemion, u szczytu potęgi w II i I w. p.n.e. sprawująca zwierzchnictwo nad terenami dzisiejszej Mongolii, południowo-zachodniej Syberii, Azji Środkowej, Mandżurii oraz Mongolii Wewnętrznej, Sinciangu i Gansu.Komanderia (chiń.: 郡; pinyin: jùn) – historyczna jednostka administracyjna w Chinach. W czasach dynastii Zhou komanderie były jednostkami poniżej powiatów (xian, 縣). Podczas reform przeprowadzonych w państwie Qin przez Shang Yanga (IV w. p.n.e.) hierarchię odwrócono i będące odtąd jednostkami niższego szczebla powiaty łączono w komanderie. System ten wprowadził później w zjednoczonym państwie pierwszy cesarz, Qin Shi Huang, dzieląc Chiny na 36 komanderii (liczba ta wzrosła później na skutek ekspansji cesarstwa na południe). Na czele komanderii stało dwóch urzędników, wojskowy i cywilny, których praca była koordynowana przez podlegającego bezpośrednio dworowi cenzora.

Liu Qin zmarł w 4 i Liu Xiu znalazł się pod opieką jego młodszego brata, Liu Lianga, który był urzędnikiem w powiecie Xiao w księstwie (wang) Pei (na północny zachód od dzisiejszego powiatu Xiao w Anhui). To tam Liu Xiu miał uczęszczać do szkoły. W wieku 15 lat został wysłany do stołecznego Chang’anu (dzis. Xi’an), gdzie miał spędzić pięć lat na studiowaniu konfucjańskich klasyków. Nawet jego oficjalna biografia przyznaje, że zapoznał się jedynie z ogólnymi ideami klasyków. W rzeczywistości „był jedynie młodym człowiekiem poznającym salony wielkiego miasta”.

Ery chińskie (chiń. upr.: 年号; chiń. trad.: 年號; pinyin: niánhào; dosł. „zawołanie roczne”) - chiński system pomiaru czasu, dzielący panowanie konkretnego władcy na kilkuletnie okresy o różnych nazwach, czyli właśnie ery.Guo Shengtong (chiń. 郭聖通; zm. 52) – pierwsza żona i cesarzowa cesarza Chin Guangwu, założyciela wschodniej dynastii Han.

Liu Xiu powrócił do rodzinnej posiadłości w dystrykcie (鄉, xiāng) Chongling w powiecie Caiyang (dzis. Zaoyang), ponownie pojawił się jednak w Chang’anie w 21 w sprawie podatkowej swojego dalekiego kuzyna Liu Changa, dawnego markiza Chongling. Wkrótce jednak musiał usunąć się z miasta ponieważ jego starszy brat, Liu Yan, zebrał grupę zwolenników i zamierzając zbuntować się przeciwko Wang Mangowi zaczął uprawiać rozbój. Aby uniknąć kłopotów ze względu na pokrewieństwo z przestępcą na początku 22 Liu Xiu udał się do swojego szwagra Deng Chena, zamieszkującego w Xinye (dzis. część Nanyangu). Został na krótki czas aresztowany, ale później uwolniono go dzięki lokalnym wpływom i przyjaźni z miejscowym urzędnikiem Pan Linem. To w Xinye Liu Xiu spotkał Yin Lihua, córkę miejscowej wpływowej rodziny, która w 23 stała się jego oficjalną konkubiną.

Shangdi (chiń.: 上帝; pinyin: Shàngdì; dosł. „Najwyższy Przodek, Najwyższy Władca”) – w mitologii chińskiej najwyższy i najważniejszy bóg, stwórca, uważany za personifikację Nieba (Tian).Huai He (chin.: 淮河; pinyin: Huái Hé) – rzeka we wschodnich Chinach o długości 1094 km i powierzchni dorzecza 186 000 km², lewy dopływ Jangcy. Na całej swej długości płynie przez Nizinę Chińską. Duże wahania stanu wód, w okresie letnim zasilana opadami monsunowymi rozlewa się na szerokość ponad 20 km, prowadząc wtedy nawet do 20 tys. m³ wody/s. Rzeka płynie w obwałowaniach, w znacznej części powyżej poziomu otaczającej niziny, co powoduje katastrofalne powodzie (np. w 1938 roku – 600 tys. ofiar w ludziach). W latach pięćdziesiątych niebezpieczeństwo powodzi znacznie ograniczono, wykonując rozległe prace regulacyjne i budując liczne zbiorniki.

Rebelia przeciwko Wang Mangowi[ | edytuj kod]

Powstania chłopskie przeciwko Wang Mangowi

Liu Xiu pośredniczył pomiędzy Liu Yanem a innym wpływowym rodem komanderii Nanyang, Li, w sprawie przyłączenia się do planowanego buntu. Pomimo tego że Liu Yan niegdyś zabił jednego z braci Li to rody Liu i Li zdecydowały się zapomnieć o dawnych urazach i wspólnie wystąpić przeciwko Wang Mangowi. Powstanie wybuchło w październiku albo listopadzie 22 roku i po pierwszych sukcesach zostało pokonane przez lokalne siły rządowe pod Xiao-Chang’an. W tej bitwie zginął m.in. brat Liu Xiu Zhong, jego siostra Yuan (żona Deng Chena) i jej trzy córki. Dotychczas raczej biernie obserwujący bieg wydarzeń lokalni urzędnicy uznali że powstanie jest stłumione i zaczęli poszukiwać i skazywać na śmierć krewnych powstańców.

Nanyang (chin.: 南阳; pinyin: Nányáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 251 782. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 10 373 217 mieszkańców.Wang Mang chiń. 王莽, (ur. 45 p.n.e. – zm. 6 października 23 n.e.) – cesarz Chin, panujący w latach 9–23 n.e.

W tym momencie Liu Yanowi udało się zdobyć poparcie kolejnej oprócz wcześniej pozyskanych grupy chłopskich powstańców, tzw. Oddziałów znad Dolnej Jangcy. Te posiłki z naddatkiem wyrównały straty poniesione przez rebeliantów i w 23 dwukrotnie pokonali oni oddziały Wang Manga, po czym rozpoczęli oblężenie stolicy komanderii, miasta Wan (dzis. Nanyang). Liu Yan utracił przywództwo nad buntownikami gdy 11 marca 23 wchodzący w skład jego armii przywódcy chłopskich oddziałów ogłosili cesarzem jego dalekiego kuzyna, Liu Xuana (23 - 25) (znanego także jako cesarz Gengshi). W nowym rządzie Liu Xiu otrzymał stanowisko Ministra ds. Ceremoniału (太常, tàicháng), zaś Liu Yan urząd Wielkiej Escelencji ds. Mas (大司徒, dà sītú).

Księga Późniejszych Hanów – dzieło historyczne opisujące dzieje Późnej (Wschodniej) dynastii Han (25.n.e. - 220 n.e.), zaliczane do oficjalnego zbioru Dwudziestu Czterech Historii.Liu Yan chiń. 劉縯, (imię publiczne Bosheng, chiń. 伯升) (? - zm. lipiec 23 n.e.) - przywódca buntu przeciwko Wang Mangowi, starszy brat cesarza Guangwu.

Pomimo swojej nowej funkcji ministra Liu Xiu nadal służył w polu jako generał porucznik (偏將軍, piānjiāngjūn). W tym charakterze został wysłany z nową armią by podporządkować rebeliantom północ i wschód komanderii Nanyang, a następnie ruszyć do Yingchuan (ze stolicą w dzis. Yuzhou), Runan i Pei. Tymczasem Wang Mang zmobilizował wielką armię i wkrótce jego generałowie Wang Xun i Wang Yi wkroczyli do Yingchuan, spychając oddziały buntowników w stronę Kunyangu (dzis. powiat Ye w prefekturze Pingdingshan), który zaczęli oblegać. Liu Xiu i innym dowódcom udało się wyrwać z okrążenia, po czym przystąpili do pospiesznego mobilizowania żołnierzy w sąsiednich powiatach. 7 lipca buntownicy powrócili pod Kunyang i pokonali generałów Wang Manga w decydującej bitwie. Nawet jeśli przyjmiemy że historycy epoki Han mieli tendencję do wyolbrzymiania zasług przyszłego cesarza, to wygląda na to, że dowodzący awangardą Liu Xiu istotnie przyczynił się do zwycięstwa i zasłużył sobie na szacunek niezależny od zasług swojego starszego brata. Ta nowo zdobyta samodzielna pozycja wśród sił buntowników wkrótce miała się okazać nad wyraz przydatna. Trzy dni po bitwie pod Kunyangiem Wan poddało się Liu Yanowi i Gengshi zdecydował, że musi się pozbyć swojego potencjalnego rywala. Kilka tygodni później Liu Yan został stracony na podstawie sfabrykowanych zarzutów.

Houtu (chiń. 后土; pinyin: Hòutǔ; dosł. „Władca/Władczyni ziemi”) – w mitologii chińskiej bóstwo ziemi. Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.

Wang Mang nigdy nie podniósł się po klęsce pod Kunyangiem. Lokalni urzędnicy zaczęli uznawać władzę Gengshi, a kolejne bunty wybuchły w Syczuanie, w dolnym biegu rzeki Han, wzdłuż dolnej Jangcy i w północnej części Wielkiej Równiny. W tej sytuacji Gengshi rozpoczął marsz na Chang’an. Wang Mang zginął 6 października 23 w walce ze zbuntowanymi mieszkańcami regionu stolicy. Jego głowę odcięto i wysłano Gengshi.

Apanaże (fr. apanage - od późnołacińskiego słowa apanare - dawać chleb) – funkcjonujący we Francji sposób zapewnienia dochodów członkom rodziny królewskiej, początkowo poprzez wydzielenie części domeny królewskiej, później również w formie renty pieniężnej. Obecnie apanaże występują jako tzw. listy cywilne m.in. w Wielkiej Brytanii, Danii i Szwecji. Apanaże w formie specjalnej renty mogą otrzymywać prezydenci republik, którzy ustąpili z urzędu przed upływem kadencji (w Polsce Wojciech Jaruzelski i Ryszard Kaczorowski).Fan Ye, imię publiczne Weizong, chiń. 蔚宗 (ur. 398, zm. 23 stycznia 446) – chiński historyk, autor „Księgi Późniejszych Hanów”.

W służbie Gengshi[ | edytuj kod]

Prowincje i komanderie Cesarstwa Han niedługo przed jego upadkiem

Po śmierci Liu Yana Liu Xiu stał się głową swojej rodziny i tym samym odziedziczył problem „poradzenia sobie we właściwy sposób z człowiekiem, który był odpowiedzialny za śmierć jego brata, ale poza tym był przywódcą sprawy Hanów”. Ponieważ jego życie było realnie zagrożone zrezygnował z urzędu ministra i nie nosił żałoby po swoim bracie, generalnie zachowując się jakby nic się nie stało. Gengshi awansował go do stopnia generała i nadał mu tytuł markiza, co mogło sugerować próbę pojednania z wpływową grupą cesarskich krewnych, ale także zamiar trzymania Liu Xiu pod kontrolą.

Wudi (chiń. upr.: 汉武帝; chiń. trad.: 漢武帝; pinyin: Hàn Wǔdì; dosł. Cesarz Waleczny; ur. 156, zm. 87 p.n.e.) – cesarz chiński z dynastii Han panujący w okresie 141-87 p.n.e..Luoyang (chin. upr.: 洛阳; chin. trad.: 洛陽; pinyin: Luòyáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan, nad rzeką Luo He (dopływ Huang He). W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 1 391 054. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 6 156 510 mieszkańców. Ośrodek regionu sadowniczego i rzemiosła artystycznego; rowinięty przemysł środków transportu, maszynowy, bawełniany, spożywczy i gumowy; w mieście funkcjonują szkoły wyższe.

Po śmierci Wang Manga Gengshi mianował Liu Xiu pełniącym obowiązki (假, jiǎ) Pułkownika Straży Przybocznej (司隷校尉, sīlì xiàowèi) i wysłał go by ten odbudował pałace i biura w Luoyangu w ramach przygotowań do przeniesienia tam stolicy. Kilka tygodni później Gengshi zaczął wysyłać swoich przedstawicieli mających ustanowić władzę nowego reżimu w różnych regionach imperium i Liu Xiu jako Komisarz (護, hù) został wysłany na Północ. Przedtem otrzymał jednak tytuł pełniącego obowiązki Wielkiego Marszałka (大司馬, dà sīmǎ) oraz Buławę (節, jié) oznaczającą iż może on mianować na urzędy oraz wymierzać kary w imieniu cesarza. Liu Xiu zabiegał o tę misję dla siebie, chociaż cesarz i jego doradcy, na czele z przeciwstawiającym się tej decyzji Zhu Weiem, mieli wątpliwości co do słuszności powierzenia mu niezależnego dowództwa. Z drugiej strony Liu Xiu nie miał jednak żadnych wcześniejszych powiązań z regionem na północ od Huang He i mógł tam polegać tylko na sobie.

Pingdingshan (chin.: 平顶山; pinyin: Píngdǐngshān) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 889 978. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 4 802 698 mieszkańców. Ośrodek wydobycia węgla kamiennego oraz przemysłu chemicznego, maszynowego, włókienniczego i spożywczego.Zuozhuan (Przekazy Zuo; także 左氏傳, Zuǒshì zhuàn - "komentarz pana Zuo") – najstarsze chińskie dzieło opisujące wydarzenia historyczne w sposób narracyjny, obejmuje okres 722 do 468 p.n.e. Jest on jednym z najważniejszych źródeł pozwalających zrozumieć historię epoki Wiosen i Jesieni.

Na początku 24 Liu Xiu dotarł do komanderii Shanggu (część dzis. Hebei i Pekin), gdzie czekała go konfrontacja z przywódcą miejscowych rebeliantów, Wang Langiem, który podobnie jak Gengshi ogłosił się cesarzem i zaczął rezydować w pałacu dawnego księstwa z epoki Wcześniejszych Hanów w mieście Handan w komanderii Zhao. Poparcie dla Wang Langa w północno-wschodnich Chinach było na tyle silne, że początkowo Liu Xiu nie mógł zmobilizować przeciwko niemu żadnych wojsk. W tej sytuacji będąc ściganym przez oddziały Wang Langa uciekł z miasta Ji (dzis. Pekin) na południe do komanderii Xindu (dzis. południowe Hebei), którą zarządzał mianowany przez Gengshi Ren Guang. Ren Guang oddał pod dowództwo Liu Xiu około 4 tys. ludzi i teraz ten przystąpił do lokalnej ofensywy, wymuszając na okolicznych miastach dodatkowych rekrutów. Kiedy jednak po serii lokalnych sukcesów Liu Xiu zamierzał zaatakować Zhao został zaskoczony przez atak Wang Langa. Liu Xiu udało się uratować znaczną część taboru swoich pokonanych wojsk, jednak znalazł się teraz na wygnaniu w mieście Guang'e w komanderii Julu (dzis. południowe Hebei).

Trzema Królestwami Korei zwano królestwa Goguryeo, Baekje i Silla, które zajmowały tereny Półwyspu Koreańskiego i Mandżurii między I wiekiem p.n.e. a VII wiekiem n.e. Przed okresem Trzech Królestw i podczas jego trwania istniały też mniejsze królestwa i państwa plemienne, takie jak Gaya, Tongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna i inne. Nazwa "Samguk" lub "Trzy Królestwa" pojawia się w tytułach klasycznych dzieł koreańskiej literatury Samguk Sagi i Samguk Yusa.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

W tym krytycznym momencie Liu Xiu otrzymał posiłki z komanderii Shanggu i Yuyang (dzis. Hebei oraz Pekin i Tianjin), gdy ich namiestnicy Geng Kuang i Peng Chong zdecydowali się poprzeć Gengshi. Dodatkowo ich oddziały, dowodzone przez Wu Hana i Geng Yana (syna Geng Kuanga), zaatakowały Wang Langa od północy. Liu Xiu przeszedł do ofensywy i pomimo tego że w międzyczasie poniósł kilka porażek jego pozycję dodatkowo umocniło przybycie z południa generała Xie Gonga na czele oddziałów przysłanych przez Gengshi. Z początkiem lata dowódcy Gengshi zaatakowali Handan, które upadło trzy tygodnie później. Wang Lang został zabity podczas ucieczki.

Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Jingzhou (chin.: 荆州; pinyin: Jīngzhōu) – miasto o statusie prefektury miejskiej w środkowych Chinach, w prowincji Hubei. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 180 048. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 6 421 042 mieszkańców.

Po zwycięstwie nad Wang Langiem Liu Xiu dowodził największą zorganizowaną siłą na północ od Huang He. Zdobył także poparcie miejscowych elit, sojusz z którymi scementował jego związek z Guo Shengtong, siostrzenicą księcia (wang) Zhending Liu Yanga. Gengshi nadał Liu Xiu tytuł księcia Xiao, powiatu w Pei w którym ten się wychowywał, jednocześnie jednak nakazał mu rozwiązanie swoich wojsk i powrót na dwór do Chang’anu. Była to próba rozciągnięcia kontroli nad nowym politycznym graczem i zgodnie z przewidywaniami (zachęcony do tego przez swoich oficerów) Liu Xiu odmówił. Udało mu się ukryć swoje plany przed wiernym Gengshi Xie Gongiem na tyle długo, że ten został złapany w pułapkę i zabity przez Wu Hana.

Chongqing (chin. upr.: 重庆; chin. trad.: 重慶; pinyin: Chóngqìng) – miasto w środkowych Chinach, jedno z czterech miast wydzielonych Chińskiej Republiki Ludowej. Powstało po wydzieleniu z terytorium prowincji Syczuan w 1997 roku. Cała jednostka administracyjna liczyła w 2010 roku 31 962 271 mieszkańców, z czego samo miasto Chongqing zamieszkiwało tylko 4 757 368 osób.Han Gaozu, chiń. upr.: 汉高祖; chiń. trad.: 漢高祖; pinyin: Hàn Gāozǔ; Wade-Giles: Han Kao-tsu (? - zm. 195 p.n.e.) - pierwszy cesarz dynastii Han, panujący w latach 202 - 195 p.n.e.

Walka o cesarstwo[ | edytuj kod]

Opanowanie wschodu[ | edytuj kod]

Siły rozmaitych buntowników i chłopskich rebelii niedługo przed i u zarania rządów Liu Xiu

Pozostałą część lata 24 po pokonaniu Wang Langa Liu Xiu wykorzystał na walkę z miejscowymi bandami, co pozwoliło mu także na rekrutację niektórych z nich. W rezultacie jego armia poważnie się powiększyła, a ponieważ duża część tych bandytów należała do chłopskich Oddziałów Tongma, dwór Gengshi zaczął go nazywać "cesarzem Tongma". Gdy jesienią część Czerwonych Brwi przekroczyła Huang He Liu Xiu pokonał ją i zmusił do odwrotu na południe. Oddziały pokonane przez Liu Xiu dołączyły do głównych sił Czerwonych Brwi, które z końcem roku dotarły do przełęczy i zamknęły przebywającego w Chang’anie Gengshi w pułapkę. Wiosną 25 Czerwone Brwi były już po drugiej stronie przełęczy i bardzo powoli maszerowały w kierunku Chang’anu. Chcąc nadać swojemu ruchowi jakąś legitymizację w szóstym miesiącu 25 przywódcy Czerwonych Brwi obwołali marionetkowym cesarzem małoletniego potomka Gaozu Liu Penzi.

Dynastia Zhou (chiń.: 周朝; pinyin: Zhōu Cháo; pol.: czou) – dynastia rządząca Chinami w latach od ok. 1045 do 256 r. p.n.e., po okresie Shang, a przed powstaniem cesarstwa Qin. Była to najdłużej panująca dynastia w historii Chin, aczkolwiek realną władzę sprawowała tylko w pierwszym okresie tzw. Zachodniej Dynastii Zhou, tj. do 770 r. p.n.e. W drugim okresie, tzw. Wschodniej dynastii Zhou, jej rządy cechowała rosnąca rola feudałów, którzy w Okresie Wiosen i Jesieni doprowadzili do rozbicia dzielnicowego na ponad 100 małych państewek. W końcowych latach panowania Zhou nasiliły się tendencje unifikacyjne, które doprowadziły do zjednoczenia Chin na drodze podboju przez państwo Qin.Han Jingdi (漢景帝, 188 – 141 p.n.e.), cesarz Chin dynastii Han. Syn cesarza Wen Di i cesarzowej Dou. Kontynuował politykę wewnętrzną swego ojca polegającą na łagodzeniu prawa:

Tymczasem Liu Xiu, który nadal walczył z opozycją na północy, wysłał na południe do komanderii Henei (dzis. Henan) Kou Xuna i Feng Yi: pierwszego by przejął administrację, a drugiego by zaatakował garnizon Gengshi w Luoyangu. Obaj osiągnęli znaczne sukcesy i ulegając naciskom swoich podkomendnych 5 sierpnia Liu Xiu ogłosił się cesarzem w powiecie He w komanderii Changshan (dzis. południowe Hebei), proklamując erę Jianwu („Ustanowienie wojskowej siły”). Do historii miał przejść pod swoim imieniem pośmiertnym Guangwu („Wojskowa doskonałość”). W następnym miesiącu Czerwone Brwi wkroczyły do Chang’anu - Gengshi początkowo uciekł, później został jednak schwytany i ostatecznie zabity w listopadzie/grudniu 25. W tej sytuacji, ponieważ małoletni Liu Penzi był jedynie marionetką w rękach Czerwonych Brwi, Guangwu stał się najpoważniejszym pretendentem do cesarskiego tronu. 5 listopada dowódca garnizonu w Luoyangu, Zhu Wei, poddał się Guangwu. Chociaż był on jego dawnym politycznym przeciwnikiem Guangwu postąpił wobec niego łaskawie i inni potraktowali to jako zachętę do przejścia na jego stronę. To w Luoyangu, który niegdyś był stolicą Zhou, Guangwu ustanowił swoją siedzibę.

Encyklopedia Britannica (ang. Encyclopædia Britannica) – najstarsza wydawana do chwili obecnej i najbardziej prestiżowa encyklopedia angielskojęzyczna. Artykuły w niej zamieszczane uważane są powszechnie przez czytelników za obiektywne i wiarygodne.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

W marcu 26 Czerwone Brwi skonsumowały zapasy zgromadzone w Chang’anie i wyruszyły na zachód w górę rzeki Wei. Wycieńczeni trudami marszu w nieprzyjaznym terenie chłopi zostali jednak pokonani przez miejscowego watażkę ,Wei Ao, by następnie paść ofiarą wczesnego mrozu i burz śnieżnych. W tej sytuacji Czerwone Brwi zawróciły, by w październiku 26 z powrotem znaleźć się w splądrowanym uprzednio Chang’anie. Następnie udały się z powrotem na wschód, jednak zostały otoczone przez przeważające siły Guangwu i 15 marca 27 skapitulowały. Większość Czerwonych Brwi została osiedlona w rejonie Luoyangu, by stanowić bazę dla nowej stolicy i pozostawać pod kontrolą.

Kult przodków – praktyka religijna oparta na wierze w życie pozagrobowe przodków, ich wpływ na życie ziemskie oraz możliwość komunikowania się z nimi poprzez określone rytuały. Celem takich rytuałów jest zazwyczaj oddawanie zmarłym czci, dbanie o ich samopoczucie w życiu pozagrobowym (np. poprzez składanie ofiar, patrz: obiata), a także zwracanie się do nich o radę, błogosławieństwo lub protekcję. Za pozareligijne, społeczne funkcje kultu przodków uważa się podtrzymywanie więzów rodowych i rodzinnych, tj. lojalność, szacunek wobec starszych (patrz: nabożność synowska) czy ciągłość pokoleń.Han Shui (chin. upr.: 汉水; chin. trad.: 漢水; pinyin: Hàn Shuǐ) – rzeka w środkowo-wschodniej części Chin, lewy dopływ Jangcy. Jej źródła znajdują się w górach Qin Ling, uchodzi do Jangcy w mieście Wuhan. Długość rzeki wynosi 1532 km, a powierzchnia jej dorzecza to 174,3 tys. km². W górnym biegu znajduje się elektrownia wodna o mocy 900 MW. Stanowi ważny szlak komunikacyjny, żeglowna w dolnym biegu.

Na ten moment Guangwu nie poczynił żadnych dalszych działań w kierunku zachodnim, polegając na neutralności Wei Ao i dobrych stosunkach z bardziej oddalonym Dou Rongiem, który przejął kontrolę nad północno-zachodnimi terytoriami położonymi za linią Huang He. Guangwu natomiast skoncentrował się na przejęciu pełnej kontroli nad północną równiną oraz rozciągnięciem swojej władzy na wschodnie wybrzeże. W międzyczasie na północy musiał jednak stłumić rebelię księcia Zhending Liu Yanga w 26 i poważniejszy bunt namiestnika Yuyangu Peng Chonga w latach 26 do 28. Jednoczesne rozbicie ostatnich grup bandytów w tym regionie oznaczało jego ostateczną pacyfikację.

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.{{Państwo infobox}} Nieznane pola: "n2_flaga", "p2_flaga", "gęstość_miejsce", "p1", "p3_flaga", "n3_flaga", "język_używany", "p4", "p4_flaga", "n4_flaga", "n5_flaga", "p3", "p5_flaga", "p1_flaga", "p5", "p2" oraz "n1_flaga".

Na południe od Huang He w latach 26 i 27 Guangwu zniszczył innego pretendenta do cesarskiego tronu, Liu Yonga, by w następnym roku pokonać resztki jego sił znajdujące się pod nominalnym dowództwem jego syna, Liu Yu. Następnie przyszła kolej na Zhang Bu, Dong Xiana i Li Xiana, których terytoria rozciągały się od masywu Tai Shan i Półwyspu Szantung aż do basenu rzeki Huai. Z początkiem 29 Guangwu pokonał połączone siły tych watażków i wiosną 30 wszelka opozycja w regionie została wyeliminowana. Bliżej stolicy w 26 siły Guangwu zniszczyły grupy bandytów w rejonie Luoyangu i z początkiem 27 ujęły miejscowego przywódcę Zhang Mana, który został stracony. Kampania w rodzinnej komanderii Guangwu, Nanyang, została przerwana przez bunt Deng Fenga, który zaatakował swojego dowódcę Wu Hana z zemsty za splądrowanie jego ojczystych terenów. Deng Feng połączył siły z miejscowym przywódcą Dong Xinem by przystąpić do oblężenie miasta Wan i został pokonany dopiero osobiście przez Guangwu.

Mekong (chiń.: 瀾滄江, Láncāng Jiāng; taj.: แม่น้ำโขง; Me Nam Khong, tybet.: རྫ་ཆུ་, Wylie: rDza chu, ZWPY: Za qu; wiet.: Mê Kông; laot.: ແມ່ນ້ຳຂອງ) – najdłuższa rzeka na Półwyspie Indochińskim (4. w Azji, 9. na świecie).Tajowie (nazwa własna: ไทยสยาม trb. Thai Sayaam dosł "Tajowie syjamscy"), dawniej Syjamczycy – naród azjatycki należący do grupy ludów tajskich, posługujący się językiem tajskim. Ten 63-milionowy naród, poza Tajlandią, zamieszkuje głównie USA (110 tys.) oraz Tajwan (100 tys.). Dominującą wśród nich religią jest buddyzm therawada. Tajowie zamieszkujący Tajlandię pod względem lingwistycznym nie są jednorodni, oprócz centralnego i funkcjonującego jako oficjalny języka środkowo-tajskiego, opartego na dialekcie Bangkoku w powszechnym użyciu jest także język południowotajski, język isan uważany za dialekt laotański, oraz język północnotajski.

Po spacyfikowaniu Nanyang przyszedł czas na opanowanie położonej bardziej na południe komanderii Nan ze stolicą w Jiangling (dzis. Jingzhou), w której rządził miejscowy watażka Qin Feng, sprzymierzony z dowódcą Yan Cenem i swoim południowym kolegą Tian Rongiem. Jesienią 27 generał Guangwu Cen Peng przekroczył rzekę Han i rozpoczął oblężenie Qin Fenga. Do końca 29 wszelki opór został przezwyciężony - Qin Feng zginął, podczas gdy Yan Cen i Tian Rong uciekli przez Przełomy Jangcy aby dołączyć do Gongsun Shu w Syczuanie. Ten sukces sprawił że władzę Guangwu uznali także namiestnicy prowincji położonych na południe od Jangcy.

Liu Xuan chiń. 劉玄, (albo Gengshidi) (? - zm. 25 n.e.) – cesarz Chin z dynastii Han, panujący w latach 23 - 25 n.e.Imiona chińskie (chiń. 名字; pinyin: míngzì) są jedno- lub dwusylabowe i zgodnie z tradycją wymienia się je po nazwisku. O ile w kulturze zachodniej wymyślanie nowych imion należy do rzadkości, to w Chinach jest zasadą. Chociaż niektóre imiona się powtarzają (co wynika z wielkiej liczby Chińczyków), to nie istnieje żadna ustalona, powiązana z kalendarzem lista imion. Chińczycy nie obchodzą imienin.

Wojna na zachodzie[ | edytuj kod]

Pod koniec 30 jedynymi poważnymi rywalami jacy pozostali Guangwu byli rządzący w górnym biegu rzeki Wei Wei Ao, panujący w Syczuanie Gongsun Shu i kontrolujący północny zachód Dou Rong. Obserwując sukcesy Guangwu na wschodzie w 29 Dou Rong wysłał do niego poselstwo by zawrzeć porozumienie z nowym cesarskim reżimem i od tej pory był jego cennym sojusznikiem. Guangwu szukał także porozumienia z Wei Ao, oferując uznanie jego autonomii, ten jednak lawirował pomiędzy nim a Gongsun Shu. Kiedy Guangwu postanowił zaatakować tego ostatniego poprosił Wei Ao o zgodę na przemarsz przez jego terytorium i wsparcie. Zmuszony do ostatecznego opowiedzenia się Wei Ao odmówił i siły Guangwu zwróciły się teraz przeciwko niemu. Ich początkowa ofensywa w 30 zakończyła się niepowodzeniem, jednak kontratak Wei Ao został z łatwością odparty. Kampania roku 32 doprowadziła niemal do jego zagłady, jednak Guangwu musiał wrócić z większością wojsk na wschód w obliczu rewolty w Yingchuan. Na szczęście dla niego Wei Ao zmarł na początku 33 i w następnym roku zdezorganizowane pozostałości jego oddziałów zostały pokonane albo przepędzone.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Góry Południowochińskie (chin. upr.: 南岭; chin. trad.: 南嶺; pinyin: Nán Lǐng) – tworzą rozbudowany system górski w południowo-wschodniej części Azji. Góry w całości położone są w Chinach na obszarze Wyżyny Południowo-Wschodniej. Powstały podczas orogenezy pacyficznej. Zbudowane są głównie z paleozoicznych i mezozoicznych piaskowców, wapieni i łupków, intrudowanych granitami. Góry posiadają rusztową rzeźbę, liczne głębokie doliny i kotliny, składają się z licznych pasm. W górach tych występują dobrze rozwinięte zjawiska krasowe.

Gongsun Shu miał się okazać najpoważniejszym przeciwnikiem Guangwu. Ogłosił się on cesarzem w 25 i Guangwu starał się utrzymywać z nim pokojowe stosunki gdy walczył z innymi przeciwnikami. Terytorium Gongsun Shu było niemal niedostępne dla ataku z zewnątrz i uczynił on niewiele, by je poszerzyć. W 29 wysłał Tian Ronga przez Przełomy Jangcy, ten został jednak powstrzymany przez Cen Penga. W 33 siły Gongsun Shu po raz kolejny udały się w rejon Przełomów, jednak po ustanowieniu tam defensywnej pozycji dalej się nie posunęły. W 35, po pokonaniu Wei Ao, Guangwu nakazał Cen Pengowi przejście do ofensywy. W kwietniu lub maju flota Guangwu przełamała obronę sił Gongsun Shu w rejonie Przełomów. Armia Guangwu wyruszyła teraz w kierunku Jiangzhou (dzis. Chongqing), po czym w dwóch kolumnach udała się w kierunku stolicy Gongsun Shu, Chengdu. Atak przez góry Qin Ling od strony doliny rzeki Wei został powstrzymany przez zamordowanie generała Lai Xi, podczas gdy postęp na południu został również zablokowany przez zamordowanie Cen Penga zimą 35. Wu Han przybył jednak na czele drugiej fali atakujących i pod koniec 36 dotarł pod Chengdu. W tym momencie jego wojska miały zapasy jedynie na siedem dni i Wu Han rozpoczął przygotowania do odwrotu. 24 grudnia Gongsun Shu został jednak śmiertelnie ranny podczas wypadu poza mury miasta. Następnego dnia Yan Cen poddał Chengdu Wu Hanowi, który dwa dni później zabił jego i rodzinę Gongsun Shu oraz wydał miasto na rabunek żołnierzy.

Omen (łac. przepowiednia, wróżba, znak) to zdarzenie lub zjawisko interpretowane jako zapowiedź przyszłych zdarzeń, dobrych lub złych. Przykładami są komety, które niegdyś uznawano za zwiastuny epidemii, wojen itp. Wierzono, że dziecko urodzone podczas burzy kiedy z nieba płynął ogień będzie miało cztery ręce i cztery nogi, a jeśli narodzi się pod niebem spowitym tęczą będzie miało dwie głowy. Typowym współczesnym omenem jest stłuczenie lustra, co ma zwiastować siedem lat nieszczęścia.Restauracja – przywrócenie obalonej dynastii lub dawnego ustroju w państwie. Pierwsze tak nazwane zdarzenie to powrót dynastii Stuartów na tron Anglii w 1660 roku; określenie to jest używane także w odniesieniu do okresu panowania Karola II (1660-1685).

Guangwu miał być wściekły na Wu Hana za poczynioną przez niego rzeź jego zwycięstwo oznaczało jednak koniec wojny domowej i triumf nowego cesarza z dynastii Han. Wu Han powrócił do Luoyangu z cesarskimi insygniami i dworskimi rekwizytami Gongsun Shu i latem 37 został przywitany uroczystym bankietem na swoją część.

Wang – chiński tytuł feudalny odpowiadający pierwotnie królowi. W okresie dynastii Zhou używany był jako oficjalny tytuł władców. Od czasów Qin Shi Huangdi przywódcy zjednoczonych Chin zaczęli używać tytułu huangdi (cesarz). Odtąd terminu "wang" używano na określenie krewnych cesarza lub jego lenników; posługiwali się nim również władcy różnych państewek w okresach rozbicia kraju. Odpowiadał wówczas europejskiemu terminowi "książę".Powstanie Czerwonych Brwi (chiń.: 赤眉; pinyin: Chìméi) – powstanie chłopskie w Chinach w latach 18-27. Zbuntowani chłopi, dowodzeni przez Fan Chonga, obalili cesarza Wang Manga. Powstanie stłumiły wojska Liu Xiu, przyszłego cesarza Guangwu.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Yue (chin. trad.: 越; chin. upr.: 越; pinyin: Yuè; wiet.: Việt; spotykane także jako Yueh lub Yuet) − nazwa odnosząca się do starożytnych, zarówno zsinicyzowanych, jak i niezsinicyzowanych, plemion z południa Chin, często używana również jako 100 Yue (chin.: 百越; pinyin:Bǎi Yuè; wiet.: Bách Việt).
Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.
Richard Rafe Champion de Crespigny (ur. 1936) – australijski sinolog, emerytowany profesor nadzwyczajny w Centrum Chin i Korei przy Australian National University w Canberze. W szczególny sposób zajmuje się historią, geografią i literaturą chińskiej dynastii Han oraz tłumaczeniem i edycją tekstów z Epoki Trzech Królestw.
Qin (854 p.n.e. - 207 p.n.e.) - chińskie państwo w Okresie Wiosen i Jesieni oraz Okresie Walczących Królestw. Wzrost potęgi państwa Qin wiąże się z legistycznymi w duchu reformami, wprowadzonymi w życie przez wpływowego męża stanu Shang Yanga. Dokonał terytorialnego podziału administracji (w miejsce klanowego), wprowadził system odpowiedzialności zbiorowej i surowe kary (donoszenie było przymusowe), dbał o wojsko i chłopów, głównie kosztem kupców i artystów. Zniesiono system studnia-pole, czyniąc podatek ziemski głównym źródłem dochodu państwa. W 221 r. p.n.e. stojący na czele państwa Qin król Zheng zakończył brutalny i bezkompromisowy podbój pozostałych sześciu państw i ogłosił się Pierwszym Cesarzem. Dał w ten sposób pierwszej w Cesarstwie Chińskim Dynastii Qin. Rodowe nazwisko rodziny królewskiej w państwie Qin brzmiało Ying (嬴).
Dynastia Han (206 p.n.e.–220 n.e.) (chiń. upr.: 汉朝; chiń. trad.: 漢朝; pinyin: Hàn Cháo; Wade-Giles: Han Ch’ao; IPA: [xân tʂʰɑ̌ʊ̯]) była drugą dynastią cesarską Chin, po dynastii Qin (221–206 p.n.e.) i przed Epoką Trzech Królestw (220-280 n.e.).
Kaifeng (chin.: 开封; pinyin: Kāifēng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan, w dolinie rzeki Huang He, na wschód od miasta Zhengzhou. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 585 908. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 4 637 328 mieszkańców. Ośrodek szkolnictwa wyższego, rzemiosła artystycznego oraz przemysłu farmaceutycznego, metalowego, maszynowgo, spożywczego i włókienniczego.
Rzeka Czerwona (chin. upr.: 红河; chin. trad.: 紅河; pinyin: Hóng Hé; wiet.: Sông Hồng lub Hồng Hà; górny odcinek nazywa się po chińsku 元江, Yuán Jiāng) – rzeka w południowych Chinach i północnym Wietnamie. Jej woda niesie z gór ogromne ilości czerwonego mułu, przybierając kolor od którego pochodzi nazwa rzeki.

Reklama